Adhyaya 85

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उमामहेश्वरव्रतं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सर्वव्रतेषु सम्पूज्य देवदेवमुमापतिम् जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां विधिनैव द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਰਤ’ ਨਾਮਕ ਪਚਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ (ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਉਮਾ-ਪਤੀ ਦਾ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪੂਰਾ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ।

Verse 2

जपादेव न संदेहो व्रतानां वै विशेषतः समाप्तिर्नान्यथा तस्माज् जपेत्पञ्चाक्षरीं शुभाम्

ਜਪ ਨਾਲ ਹੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः कथं पञ्चाक्षरी विद्या प्रभावो वा कथं वद क्रमोपायं महाभाग श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ; ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।

Verse 4

सूत उवाच पुरा देवेन रुद्रेण देवदेवेन शंभुना पार्वत्याः कथितं पुण्यं प्रवदामि समासतः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ—ਸ਼ੰਭੂ—ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ੍ਯਦਾਇਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 5

श्रीदेव्युवाच भगवन्देवदेवेश सर्वलोकमहेश्वर पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਬੋਲੀ— ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਤੱਤਵਤಃ, ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 6

श्रीभगवानुवाच प्रलय अन्द् सृष्टि पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि न शक्यं कथितुं देवि तस्मात् संक्षेपतः शृणु

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪ੍ਰਲਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਬੀਜ ਜੋ ਪੰਜਾਖਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ।

Verse 7

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरे चैव नष्टे चोरगराक्षसे

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ਵਿਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 8

सर्वं प्रकृतिमापन्नं त्वया प्रलयमेष्यति एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित्

ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਾਂ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ।

Verse 9

तस्मिन्वेदाश् च शास्त्राणि मन्त्रे पञ्चाक्षरे स्थिताः ते नाशं नैव सम्प्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः

ਉਸ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪਾਲੇ ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

अहमेको द्विधाप्यासं प्रकृत्यात्मप्रभेदतः स तु नारायणः शेते देवो मायामयीं तनुम्

ਮੈਂ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹੀ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਮਾਇਆ-ਮਈ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

आस्थाय योगपर्यङ्कशयने तोयमध्यगः तन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

ਉਹ ਆਦਿ ਜਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੋਗ-ਪਰਯੰਕ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਮੁਖ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 12

ब्रह्मा च्रेअतेस् १० सोन्स्; थेय् गेत् पोwएर् फ़्रोम् शिव सिसृक्षमाणो लोकान्वै त्रीनशक्तो ऽसहायवान् दश ब्रह्मा ससर्जादौ मानसानमितौजसः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਤੇ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ ਸੀ। ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਸ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਰਚੇ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਿਵ-ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ।

Verse 13

तेषां सृष्टिप्रसिद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਜਨ-ਸਮਰੱਥ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 14

इति तेन समादिष्टः पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम् पञ्चाक्षरान्पञ्चमुखैः प्रोक्तवान् पद्मयोनये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੈਂ ਪੰਜ-ਮੁਖ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤਰ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 15

तान्पञ्चवदनैर्गृह्णन् ब्रह्मा लोकपितामहः वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्परमेश्वरम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਾਚ੍ਯ‑ਵਾਚਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 16

वाच्यः पञ्चाक्षरैर्देवि शिवस्त्रैलोक्यपूजितः वाचकः परमो मन्त्रस् तस्य पञ्चाक्षरः स्थितः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਪੂਜਿਤ ਸ਼ਿਵ ਪੰਜ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਚ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਚਕ ਪਰਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਉਸੇ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 17

ज्ञात्वा प्रयोगं विधिना च सिद्धिं लब्ध्वा तथा पञ्चमुखो महात्मा प्रोवाच पुत्रेषु जगद्धिताय मन्त्रं महार्थं किल पञ्चवर्णम्

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪੰਚਮੁਖ ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਰਥ ਮੰਤ੍ਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ।

Verse 18

ते लब्ध्वा मन्त्ररत्नं तु साक्षाल्लोकपितामहात् तमाराधयितुं देवं परात्परतरं शिवम्

ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰਾਤਪਰਤਰ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 19

ततस्तुतोष भगवान् त्रिमूर्तीनां परः शिवः दत्तवानखिलं ज्ञानम् अणिमादिगुणाष्टकम्

ਤਦ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੂਹ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 20

ते ऽपि लब्ध्वा वरान्विप्रास् तदाराधनकाङ्क्षिणः मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुञ्जवान्नाम पर्वतः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ—ਮੁੰਜਵਾਨ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਤੇ—ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 21

मत्प्रियः सततं श्रीमान् मद्भूतैः परिरक्षितः तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकसृष्टिसमुत्सुकाः

“ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੀਬਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 22

दिव्यवर्षसहस्रं तु वायुभक्षाः समाचरन् तिष्ठन्तो ऽनुग्रहार्थाय देवि ते ऋषयः पुरा

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

Verse 23

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम् पञ्चाक्षरम् ऋषिच्छन्दो दैवतं शक्तिबीजवत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਖਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਬੀਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 24

न्यासं षडङ्गं दिग्बन्धं विनियोगमशेषतः प्रोक्तवानहमार्याणां लोकानां हितकाम्यया

ਆਰਯ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਆਸ, ਛਡੰਗ, ਦਿਗਬੰਧ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵਿਨਿਯੋਗ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਹੈ।

Verse 25

तच्छ्रुत्वा मन्त्रमाहात्म्यम् ऋषयस्ते तपोधनाः मन्त्रस्य विनियोगं च कृत्वा सर्वमनुष्ठिताः

ਉਸ ਮੰਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਤਰ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

Verse 26

तन्माहात्म्यात् तदा लोकान् सदेवासुरमानुषान् वर्णान्वर्णविभागांश् च सर्वधर्मांश् च शोभनान्

ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਤਦੋਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਵਰਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ, ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 27

पूर्वकल्पसमुद्भूताञ् छ्रुतवन्तो यथा पुरा पञ्चाक्षरप्रभावाच्च लोका वेदा महर्षयः

ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਕਲਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਬਣੇ, ਤਿਵੇਂ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਲੋਕ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 28

देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् पञ्चाक्षर मन्त्र तिष्ठन्ति शाश्वता धर्मा देवाः सर्वमिदं जगत् तद् इदानीं प्रवक्ष्यामि शृणु चावहिताखिलम्

ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ, ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 29

अल्पाक्षरं महार्थं च वेदसारं विमुक्तिदम् आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

ਇਹ ਬਚਨ ਅਲਪ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਹਾ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਨਿਸ਼ਸੰਦੇਹ—ਇਹ ਵਾਕ੍ਯ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 30

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरञ्जकम् सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं मे पारमेश्वरम्

ਮੇਰਾ ਪਾਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।

Verse 31

मन्त्रं मुखसुखोच्चार्यम् अशेषार्थप्रसाधकम् तद्बीजं सर्वविद्यानां मन्त्रमाद्यं सुशोभनम्

ਇਹ ਮੰਤਰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ—ਆਦਿ, ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਮੰਤਰ।

Verse 32

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत् वेदः स त्रिगुणातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

ਉਹ ਤੱਤ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਹੈ ਪਰ ਮਹਾ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਬਰਗਦ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਜਾਣਣਯੋਗ। ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੇਦ ਹੈ: ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ, ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਰਵਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵਾਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 33

ओमित्येकाक्षरं मन्त्रं स्थितः सर्वगतः शिवः मन्त्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चाक्षरतनुः शिवः

ਇਕਾਖਰ ਮੰਤਰ ‘ਓਂ’ ਵਿੱਚ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਛਡਅਖਰ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪੰਚਾਖਰੀ-ਤਨੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Verse 34

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः वाच्यः शिवः प्रमेयत्वान् मन्त्रस्तद्वाचकः स्मृतः

ਵਾਚ੍ਯ-ਵਾਚਕ ਭਾਵ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਥਿਤ—ਪ੍ਰਮੇਯ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਵਾਚ੍ਯ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਉਸ ਦਾ ਵਾਚਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

वाच्यवाचकभावो ऽयम् अनादिः संस्थितस्तयोः वेदे शिवागमे वापि यत्र यत्र षडक्षरः

ਵਾਚ੍ਯ ਤੇ ਵਾਚਕ ਦਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਅਨਾਦਿ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਾਗਮ—ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਛਡਕਸ਼ਰ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਓਥੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਜੋੜ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 36

मन्त्रः स्थितः सदा मुख्यो लोके पञ्चाक्षरो मतः किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तृतैः

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤਰ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਹ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 37

यस्यैवं हृदि संस्थो ऽयं मन्त्रः स्यात्पारमेश्वरः तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्

ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਮੰਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁਣ ਲਏ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ।

Verse 38

यो विद्वान्वै जपेत्सम्यग् अधीत्यैव विधानतः एतावद्धि शिवज्ञानम् एतावत्परमं पदम्

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਧਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਹੈ; ਇਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ।

Verse 39

एतावद् ब्रह्मविद्या च तस्मान्नित्यं जपेद्बुधः पञ्चाक्षरैः सप्रणवो मन्त्रो ऽयं हृदयं मम

ਇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨਿੱਤ ਓੰਕਾਰ ਸਮੇਤ ਪੰਚਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹਿਰਦਾ ਹੈ—ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਢੀਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ।

Verse 40

गुह्याद्गुह्यतरं साक्षान् मोक्षज्ञानम् अनुत्तमम् अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दो ऽधिदैवतम्

ਗੁਹ੍ਯ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਗੁਹ੍ਯ, ਸਾਖ਼ਾਤ ਅਨੁਭਵਿਤ, ਅਨੁੱਤਮ ਮੋਖ਼-ਗਿਆਨ—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 41

बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतः

ਹਰ ਅੱਖਰ ਲਈ—ਬੀਜ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਰ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ-ਸਥਾਨ—ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਮਦੇਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੰਦ ‘ਪੰਕਤੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 42

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने नकारादीनि बीजानि पञ्चभूतात्मकानि च

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਮੈਂ ਆਪ। ‘ਨ’ ਆਦਿ ਬੀਜਾਕਸ਼ਰ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਹਨ।

Verse 43

आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृते

ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣੋ—ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 44

त्वदीयं प्रणवं किंचिन् मदीयं प्रणवं तथा त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः

ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਣਵ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ-ਰੂਪ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸੱਤਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 45

अकारोकारमकारा मदीये प्रणवे स्थिताः उकारं च मकारं च अकारं च क्रमेण वै

ਅ, ਉ ਅਤੇ ਮ—ਇਹ ਅੱਖਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ/ॐ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਅ’, ਫਿਰ ‘ਉ’, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਮ’—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨਿਆਸ ਹੈ।

Verse 46

त्वदीयं प्रणवं विद्धि त्रिमात्रं प्लुतमुत्तमम् ओङ्कारस्य स्वरोदात्त ऋषिर्ब्रह्म सितं वपुः

ਇਸ ਪ੍ਰਣਵ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਹੀ ਜਾਣ—ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਲੁਤ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ‘ਓਂਕਾਰ’। ਉਸ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸੁਰ ਉਦਾਤ्त ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਤੇਜੋਮਈ ਹੈ—ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

छन्दो देवी च गायत्री परमात्माधिदेवता उदात्तः प्रथमस्तद्वच् चतुर्थश् च द्वितीयकः

ਛੰਦ ਦੀ ਦੇਵੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਉਦਾਤ্ত ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

पञ्चमः स्वरितश्चैव मध्यमो निषधः स्मृताः नकारः पीतवर्णश् च स्थानं पूर्वमुखं स्मृतम्

ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਰ ਸ੍ਵਰਿਤ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪੱਧਰ ਮੱਧਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁਰ ‘ਨਿਸ਼ਧ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਨ’ ਅੱਖਰ ਪੀਲੇ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪੂਰਬ ਮੁਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 49

इन्द्रो ऽधिदैवतं छन्दो गायत्री गौतम ऋषिः मकारः कृष्णवर्णो ऽस्य स्थानं वै दक्षिणामुखम्

ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਦੈਵਤ ਇੰਦਰ ਹੈ; ਛੰਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ‘ਮ’ਕਾਰ ਹੈ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੱਖਣ ਮੁਖ ਹੈ—ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਹੀ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੋ।

Verse 50

छन्दो ऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवतमुच्यते शिकारो धूम्रवर्णो ऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखम्

ਇਸ ਦਾ ਛੰਦ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਆਤ੍ਰੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ‘ਸ਼ਿ’ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਮੁਖ ਹੈ।

Verse 51

विश्वामित्र ऋषिस्त्रिष्टुप् छन्दो विष्णुस्तु दैवतम् वाकारो हेमवर्णो ऽस्य स्थानं चैवोत्तरं मुखम्

ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹਨ, ਛੰਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ‘ਵ’ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 52

ब्रह्माधिदैवतं छन्दो बृहती चाङ्गिरा ऋषिः यकारो रक्तवर्णश् च स्थानम् ऊर्ध्वं मुखं विराट्

ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਛੰਦ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਗਿਰਾ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ‘ਯ’ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਖ ਵਿਰਾਟ ਹੈ।

Verse 53

छन्द ऋषिर्भरद्वाजः स्कन्दो दैवतमुच्यते न्यासमस्य प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं शुभम्

ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ਸਕੰਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਆਸ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 54

न्यास (देफ़्।, देस्च्रिप्तिओन्) सर्वपापहरं चैव त्रिविधो न्यास उच्यते उत्पत्तिस्थितिसंहारभेदतस्त्रिविधः स्मृतः

ਨਿਆਸ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਤਪੱਤੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 55

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां क्रमशो भवेत् उत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणां गृहस्थानां स्थितिः सदा

ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਚਰਨ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਥਿਰ ਆਧਾਰ ਹੈ।

Verse 56

यतीनां संहृतिर् न्यासः सिद्धिर् भवति नान्यथा अङ्गन्यासः करन्यासो देहन्यास इति त्रिधा

ਯਤੀਆਂ ਲਈ ਨਿਆਸ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਮੁਖ ਸੰਹ੍ਰਿਤੀ-ਲਯ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਨਿਆਸ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ—ਅੰਗਨਿਆਸ, ਕਰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਦੇਹਨਿਆਸ।

Verse 57

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन वक्ष्यते ते वरानने न्यसेत्पूर्वं करन्यासं देहन्यासम् अनन्तरम्

ਹੇ ਵਰਾਨਨੇ, ਉਤਪੱਤੀ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਿਆਸ ਕਰ, ਫਿਰ ਦੇਹਨਿਆਸ ਕਰ।

Verse 58

अङ्गन्यासं ततः पश्चाद् अक्षराणां विधिक्रमात् मूर्धादिपादपर्यन्तम् उत्पत्तिन्यास उच्यते

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਵਿਧਿਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰ ਦੇ ਮੂੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਜੋ ਨਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਉਤਪੱਤੀ-ਨਿਆਸ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

पादादिमूर्धपर्यन्तं संहारो भवति प्रिये हृदयास्यगलन्यासः स्थितिन्यास उदाहृतः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਸੰਹਾਰ-ਨਿਆਸ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਦੇ ਮੂੜ੍ਹ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ, ਮੁਖ ਅਤੇ ਕੰਠ ਉੱਤੇ ਜੋ ਨਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸਥਿਤੀ-ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 60

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां चैव शोभने सशिरस्कं ततो देहं सर्वमन्त्रेण संस्पृशेत्

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਸਭ ਲਈ—ਫਿਰ ਸਿਰ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ‘ਸਰਵ-ਮੰਤ੍ਰ’ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਵੇ।

Verse 61

स देहन्यास इत्युक्तः सर्वेषां सम एव स दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य वामाङ्गुष्ठान्त एव हि

ਇਸ ਨੂੰ ‘ਦੇਹ-ਨਿਆਸ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

न्यस्यते यत्तदुत्पत्तिर् विपरीतं तु संहृतिः अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्यते हस्तयोर् द्वयोः

ਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਉਤਪੱਤੀ’ (ਪ੍ਰਸਾਰ) ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ‘ਸੰਹ੍ਰਿਤੀ’ (ਲਯ) ਦਾ। ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਤੱਕ—ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 63

अतीव भोगदो देवि स्थितिन्यासः कुटुंबिनाम् करन्यासं पुरा कृत्वा देहन्यासम् अनन्तरम्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ‘ਸਥਿਤੀ-ਨਿਆਸ’ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੋਗ-ਖੇਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਹ-ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 64

अङ्गन्यासं न्यसेत्पश्चाद् एष साधारणो विधिः ओङ्कारं संपुटीकृत्य सर्वाङ्गेषु च विन्यसेत्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਧਾਰਣ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਓੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਵਚ/ਮੁਦਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 65

करयोरुभयोश्चैव दशाग्रांगुलिषु क्रमात् प्रक्षाल्य पादावाचम्य शुचिर्भूत्वा समाहितः

ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸਾਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਧੋ ਕੇ, ਪੈਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਕਰੇ। ਸ਼ੁਚਿ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤਰਮੁਖ ਸਮਾਹਿਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਥਿਰ ਰਹੇ।

Verse 66

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न्यासकर्म समाचरेत् स्मरेत् पूर्वम् ऋषिं छन्दो दैवतं बीजमेव च

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਨਿਆਸ-ਕਰਮ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਛੰਦ, ਦੈਵਤ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ) ਦਾ ਤਨ-ਮਨ ਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਬਣੇ।

Verse 67

शक्तिं च परमात्मानं गुरुं चैव वरानने मन्त्रेण पाणी संमृज्य तलयोः प्रणवं न्यसेत्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ-ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਿਤ-ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 68

अङ्गुलीनां च सर्वेषां तथा चाद्यन्तपर्वसु सबिन्दुकानि बीजानि पञ्च मध्यमपर्वसु

ਸਭ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ-ਯੁਕਤ ਬੀਜਾਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੱਧਲੇ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੀਜਾਖਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 69

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन न्यसेदाश्रमतः क्रमात् उभाभ्यामेव पाणिभ्याम् आपादतलमस्तकम्

ਉਤਪੱਤੀ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਕੇਵਲ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਤੋਂ ਮੱਥੇ ਦੀ ਸ਼ਿਖਾ ਤੱਕ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 70

मन्त्रेण संस्पृशेद्देहं प्रणवेनैव संपुटम् मूर्ध्नि वक्त्रे च कण्ठे च हृदये गुह्यके तथा

ਵਿਧੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨੂੰ ਕਵਚ ਬਣਾ ਕੇ ਸਿਰ, ਮੁਖ, ਕੰਠ, ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 71

पादयोर् उभयोश्चैव गुह्ये च हृदये तथा कण्ठे च मुखमध्ये च मूर्ध्नि च प्रणवादिकम्

ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਗੁਹ੍ਯ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਕੰਠ ਵਿੱਚ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 72

हृदये गुह्यके चैव पादयोर्मूर्ध्नि वाचि वा कण्ठे चैव न्यसेदेव प्रणवादित्रिभेदतः

ਪ੍ਰਣਵ-ਆਦਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਿਆਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਹ੍ਯ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 73

कृत्वाङ्गन्यासमेवं हि मुखानि परिकल्पयेत् पूर्वादि चोर्ध्वपर्यन्तं नकारादि यथाक्रमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਮੁਖਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੇ—ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਊਰਧ੍ਵ (ਸ਼ਿਖਰ) ਤੱਕ—‘ਨ’ਕਾਰ ਆਦਿ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜਦਿਆਂ।

Verse 74

षडङ्गानि न्यसेत्पश्चाद् यथास्थानं च शोभनम् नमः स्वाहा वषड्ढुं च वौषट्फट्कारकैः सह

ਫਿਰ ਯਥਾ-ਸਥਾਨ ਸ਼ੁਭ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਡੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਨਮਃ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਵਸ਼ਟ, ਹੂੰ, ਵੌਸ਼ਟ, ਫਟ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 75

प्रणवं हृदयं विद्यान् नकारः शिर उच्यते शिखा मकार आख्यातः शिकारः कवचं तथा

ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਨੂੰ ਹਿਰਦਾ ਜਾਣੋ। ‘ਨ’ ਅੱਖਰ ਸਿਰ (ਮਸਤਕ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਮ’ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਾ; ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿ’ ਨੂੰ ਕਵਚ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਤ੍ਰ-ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

आकारो नेत्रमस्त्रं तु यकारः परिकीर्तितः इत्थमङ्गानि विन्यस्य ततो वै बन्धयेद्दिशः

‘ਆ’ ਅੱਖਰ ਨੇਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਯ’ ਅੱਖਰ ਵੀ (ਅੰਗ ਰੂਪ) ਪਰਕੀਰਤਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਰੋ—ਪੂਜਾ-ਸਥਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ।

Verse 77

विघ्नेशो मातरो दुर्गा क्षेत्रज्ञो देवता दिशः आग्नेयादिषु कोणेषु चतुर्ष्वपि यथाक्रमम्

ਆਗਨੇਯ ਆਦਿ ਚਾਰ ਕੋਣ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਘਨੇਸ਼, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰਜ੍ਞ—ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ—ਦਾ ਆਵਾਹਨ/ਸਥਾਪਨ ਕਰੋ।

Verse 78

अङ्गुष्ठतर्जन्यग्राभ्यां संस्थाप्य सुमुखं शुभम् रक्षध्वमिति चोक्त्वा तु नमस्कुर्यात्पृथक्पृथक्

ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਤਰਜਨੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ, ਸੁਮੁਖ (ਦੇਵਤਾ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ‘ਰਕ੍ਸ਼ਧ੍ਵਮ੍’ (ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ) ਕਹੋ; ਫਿਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 79

गले मध्ये तथाङ्गुष्ठे तर्जन्याद्याङ्गुलीषु च अङ्गुष्ठेन करन्यासं कुर्यादेव विचक्षणः

ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸਾਧਕ ਗਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅੰਗੂਠੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਤਰਜਨੀ ਆਦਿ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ—ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ—ਕਰ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 80

एवं न्यासमिमं प्रोक्तं सर्वपापहरं शुभम् सर्वसिद्धिकरं पुण्यं सर्वरक्षाकरं शिवम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨਿਆਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 81

न्यस्ते मन्त्रे ऽथ सुभगे शङ्करप्रतिमो भवेत् जन्मान्तरकृतं पापम् अपि नश्यति तत्क्षणात्

ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ! ਜਦੋਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਧਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸੇ ਪਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 82

एवं विन्यस्य मेधावी शुद्धकायो दृढव्रतः जपेत्पञ्चाक्षरं मन्त्रं लब्ध्वाचार्यप्रसादतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਾਧਕ—ਦੇਹੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ—ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 83

अतः परं प्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभे यं विना निष्फलं नित्यं येन वा सफलं भवेत्

ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭੇ! ਮੈਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 84

आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनम् अमानसम् आज्ञप्तं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

ਆਗਿਆ (ਦੀਖ਼ਿਆ/ਆਦੇਸ਼) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਪ—ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਪ—ਸਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 85

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं सुमानसम् एवं च दक्षिणासिद्धं मन्त्रं सिद्धं यतस्ततः

ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕਰਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਸੁਸੰਯਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧ; ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿੱਧ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 86

गुरु/शिष्य उपागम्य गुरुं विप्रं मन्त्रतत्त्वार्थवेदिनम् ज्ञानिनं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ—ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨੀ, ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੰਗਿਆ।

Verse 87

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

ਭਾਵ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ—ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ, ਦੇਹ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ (ਅਰਪਣ ਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ)।

Verse 88

आचार्यं पूजयेच्छिष्यः सर्वदातिप्रयत्नतः हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਚਾਰ੍ਯ ਦੀ ਸਦਾ ਅਤਿ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਰਤਨ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਘਰ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 89

भूषणानि च वासांसि धान्यानि विविधानि च एतानि गुरवे दद्याद् भक्त्या च विभवे सति

ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨਾਜ—ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 90

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः पश्चान्निवेदयेद्देवि आत्मानं सपरिच्छदम्

ਜੇ ਕੋਈ ਆਤਮ-ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ‑ਸੰਪਤੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ।

Verse 91

एवं सम्पूज्य विधिवद् यथाशक्ति त्ववञ्चयन् आददीत गुरोर्मन्त्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਛਲ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 92

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजितं वत्सरोषितम् शुश्रूषुम् अनहङ्कारम् उपवासकृशं शुचिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ।

Verse 93

स्नापयित्वा तु शिष्याय ब्राह्मणानपि पूज्य च समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा

ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਢੇ, ਨਦੀ-ਕੰਢੇ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 94

शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदा दोषवर्जिते

ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ—ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀ, ਅਨੁਕੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਵਿੱਚ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 95

अनुगृह्य ततो दद्याच् छिवज्ञानम् अनुत्तमम् स्वरेणोच्चारयेत् सम्यग् एकान्ते ऽपि प्रसन्नधीः

ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਅਨੁੱਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦਿਓ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਠੀਕ ਸੁਰ-ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਮ੍ਯਕ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ।

Verse 96

उच्चार्योच्चारयित्वा तु आचार्यः सिद्धिदः स्वयम् शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति

ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਆਪ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਵੀ ਉਚਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਚਾਰ੍ਯ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—“ਸ਼ਿਵ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ (ਪ੍ਰਭੂ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।”

Verse 97

एवं लब्ध्वा परं मन्त्रं ज्ञानं चैव गुरोस्ततः जपेन्नित्यं ससंकल्पं पुरश्चरणमेव च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਕ ਨਿੱਤ ਸੰਕਲਪ ਸਹਿਤ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 98

यावज्जीवं जपेन्नित्यम् अष्टोत्तरसहस्रकम् अनश्नंस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਨਿੱਤ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ-ਸਹਸ੍ਰ (੧੦੦੮) ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਪਵਾਸੀ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् नक्ताशी संयमी यश् च पौरश्चरणिकः स्मृतः

ਆਦਰ ਨਾਲ ਅੱਖਰ-ਲੱਖ ਦਾ ਚੌਗੁਣਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 100

पुरश्चरणजापी वा अपि वा नित्यजापकः अचिरात्सिद्धिकाङ्क्षी तु तयोरन्यतरो भवेत्

ਜੋ ਛੇਤੀ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਿੱਤ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਵਸ਼੍ਯ ਅਪਣਾਏ।

Verse 101

जप यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेन्नरः तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धिदो वशी

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਦਾ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਿੱਧ, ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 102

आसनं रुचिरं बद्ध्वा मौनी चैकाग्रमानसः प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि जपेन्मन्त्रमनुत्तमम्

ਸੁਹਣਾ ਆਸਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ—ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ—ਅਨੁੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ; ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 103

आद्यान्तयोर् जपस्यापि कुर्याद्वै प्राणसंयमान् तथा चान्ते जपेद्बीजं शतमष्टोत्तरं शुभम्

ਜਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 104

चत्वारिंशत्समावृत्ति प्राणानायम्य संस्मरेत् पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य प्राणायाम उदाहृतः

ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਾਲੀ ਆਵਰਤਨਾਂ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ) ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਪੰਚਾਕਸ਼ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

प्राणायामाद्भवेत्क्षिप्रं सर्वपापपरिक्षयः इन्द्रियाणां वशित्वं च तस्मात्प्राणांश् च संयमेत्

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 106

गृहे जपः समं विद्याद् गोष्ठे शतगुणं भवेत् नद्यां शतसहस्रं तु अनन्तः शिवसन्निधौ

ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਪ ਸਧਾਰਣ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਦੀ-ਕੰਢੇ ਉਹ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 107

समुद्रतीरे देवह्रदे गिरौ देवालयेषु च पुण्याश्रमेषु सर्वेषु जपः कोटिगुणो भवेत्

ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਢੇ, ਦੇਵ-ਹ੍ਰਦ ਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਪ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

शिवस्य संनिधाने च सूर्यस्याग्रे गुरोरपि दीपस्य गोर्जलस्यापि जपकर्म प्रशस्यते

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੀਵਾ, ਗਾਂ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੀਤਾ ਜਪ-ਕਰਮ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ।

Verse 109

अङ्गुलीजपसंख्यानम् एकमेकं शुभानने रेखैरष्टगुणं प्रोक्तं पुत्रजीवफलैर् दश

ਹੇ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ! ਉਂਗਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਠ ਗੁਣਾ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਜੀਵ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 110

शतं वै शङ्खमणिभिः प्रवालैश् च सहस्रकम् स्फाटिकैर् दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

ਸ਼ੰਖ-ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਦਾਨ ‘ਸ਼ਤ’ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਵਾਲ ਨਾਲ ‘ਸਹਸ੍ਰ’; ਸਫਟਿਕ ਨਾਲ ‘ਦਸ-ਸਹਸ੍ਰ’; ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ‘ਲੱਖ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 111

पद्माक्षैर्दशलक्षं तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते कुशग्रन्थ्या च रुद्राक्षैर् अनन्तगुणमुच्यते

ਪਦਮਾਖ਼ਸ਼ (ਕਮਲ-ਬੀਜ) ਨਾਲ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ‘ਦਸ ਲੱਖ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਨਾਲ ‘ਕਰੋੜ’। ਪਰ ਕੁਸ਼-ਗੰਢ ਨਾਲ ਪਰੋਈ ਰੁਦਰਾਖ਼ਸ਼ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 112

पञ्चविंशति मोक्षार्थं सप्तविंशति पौष्टिकम् त्रिंशच्च धनसंपत्त्यै पञ्चाशच्चाभिचारिकम्

ਮੋਖ਼ਸ਼ ਲਈ ਪੱਚੀ; ਪੌਸ਼ਟਿਕ (ਪੁਸ਼ਟੀ-ਵਾਧਾ) ਲਈ ਸਤਾਈ; ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਲਈ ਤੀਹ; ਅਤੇ ਅਭਿਚਾਰਿਕ (ਉਗਰ ਕਰਮ) ਲਈ ਪੰਜਾਹ—ਇਹ ਗਿਣਤੀ-ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 113

तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम् पश्चिमं धनदं विद्याद् उत्तरं शान्तिकं भवेत्

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਸ਼੍ਯ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਭਿਚਾਰਿਕ ਕਰਮ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਧਨਦ ਫਲ; ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ਾਂਤਿਕ—ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਧੀ—ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 114

अङ्गुष्ठं मोक्षदं विद्यात् तर्जनी शत्रुनाशनी मध्यमा धनदा शान्तिं करोत्येषा ह्य् अनामिका

ਅੰਗੂਠਾ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ; ਤਰਜਨੀ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਾਸ਼ਿਨੀ ਹੈ; ਮੱਧਮਾ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਅਨਾਮਿਕਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 115

कनिष्ठा रक्षणीया सा जपकर्मणि शोभने अङ्गुष्ठेन जपेज्जप्यम् अन्यैरङ्गुलिभिः सह

ਸੁੰਦਰ ਜਪ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਪਯ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 116

अङ्गुष्ठेन विना कर्म कृतं तदफलं यतः जपयज्ञ शृणुष्व सर्वयज्ञेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ (ਉਚਿਤ) ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜਪ-ਯੱਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪ-ਯੱਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 117

हिंसया ते प्रवर्तन्ते जपयज्ञो न हिंसया यावन्तः कर्मयज्ञाः स्युः प्रदानानि तपांसि च

ਉਹ (ਹੋਰ) ਯੱਗ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਪ-ਯੱਗ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕਰਮ-ਯੱਗ ਹੋਣ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਵੀ ਹੋਣ—(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਪ-ਯੱਗ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ), ਸ਼ੈਵ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 118

सर्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् माहात्म्यं वाचिकस्यैव जपयज्ञस्य कीर्तितम्

ਉਹ ਸਭ ਜਪ-ਯੱਗ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਚਿਕ (ਉਚਾਰਿਤ) ਜਪ-ਯੱਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਢਿੱਲਾ ਕਰੇ।

Verse 119

तस्माच्छतगुणोपांशुः सहस्रो मानसः स्मृतः यद् उच्चनीचस्वरितैः शब्दैः स्पष्टपदाक्षरैः

ਇਸ ਲਈ ਉਪਾਂਸ਼ੁ ਜਪ ਸੌ ਗੁਣਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਜਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਜਪ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੋ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪਦ-ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 120

मन्त्रमुच्चारयेद्वाचा जपयज्ञः स वाचिकः शनैरुच्चारयेन्मन्त्रम् ईषद् ओष्ठौ तु चालयेत्

ਜੋ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਪ-ਯੱਗ ‘ਵਾਚਿਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਨਾਲ ਉਚਾਰੋ ਅਤੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲਾਓ।

Verse 121

किंचित् कर्णान्तरं विद्याद् उपांशुः स जपः स्मृतः मानसजप धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम्

ਜਪ ਜੇਹੜਾ ਇੰਨਾ ਹੌਲਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ, ਉਹ ‘ਉਪਾਂਸ਼ੁ-ਜਪ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੇਵਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਕਰਕੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ‘ਮਾਨਸ-ਜਪ’ ਹੈ।

Verse 122

शब्दार्थं चिन्तयेद्भूयः स तूक्तो मानसो जपः त्रयाणां जपयज्ञानां श्रेयान् स्यादुत्तरोत्तरः

ਮੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ‘ਮਾਨਸ-ਜਪ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਜਪ-ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 123

भवेद्यज्ञविशेषेण वैशिष्ट्यं तत्फलस्य च जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति

ਯੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਤ ਸਤੁਤੀ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 124

प्रसन्ना विपुलान् भोगान् दद्यान्मुक्तिं च शाश्वतीम् यक्षरक्षःपिशाचाश् च ग्रहाः सर्वे च भीषणाः जापिनं नोपसर्पन्ति भयभीताः समन्ततः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਪਾਰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਗ੍ਰਹਿ—ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਡਰ ਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 125

जपेन पापं शमयेदशेषं यत्तत्कृतं जन्मपरंपरासु /* जपेन भोगान् जयते च मृत्युं जपेन सिद्धिं लभते च मुक्तिम्

ਜਪ ਨਾਲ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਪ ਨਾਲ ਭੋਗ-ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜੈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਪ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 126

एवं लब्ध्वा शिवं ज्ञानं ज्ञात्वा जपविधिक्रमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਮੰਗਲਮਈ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜਪ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਧਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 127

सदाचारी जपन्नित्यं ध्यायन् भद्रं समश्नुते सदाचार सदाचारं प्रवक्ष्यामि सम्यग्धर्मस्य साधनम्

ਜੋ ਸਦਾਚਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੱਤ ਜਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਮ੍ਯਕ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ—ਸ਼ੈਵ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ।

Verse 128

यस्मादाचारहीनस्य साधनं निष्फलं भवेत् आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः

ਕਿਉਂਕਿ ਆਚਾਰ-ਹੀਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਾਰੀ ਸਾਧਨਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ—ਜੋ ਪਾਸ਼ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਘੁਲਾ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 129

आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः सदाचारवतां पुंसां सर्वत्राप्यभयं भवेत्

ਆਚਾਰ ਹੀ ਪਰਮ ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਆਚਾਰ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਅਭੈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਮ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪਾਸ਼ਾਤੀਤ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਸਮਰੂਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 130

तद्वदाचारहीनानां सर्वत्रैव भयं भवेत् सदाचारेण देवत्वम् ऋषित्वं च वरानने

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਡਰ ਹੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਸਿਰਫ਼ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਸਮੇਤ।

Verse 131

उपयान्ति कुयोनित्वं तद्वद् आचारलङ्घनात् आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निन्दितः

ਆਚਾਰ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨੀਚ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਲਈ ਧਰਮੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਭੰਗ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 132

तस्मात्संसिद्धिमन्विच्छन् सम्यगाचारवान् भवेत् दुर्वृत्तः शुद्धिभूयिष्ठः पापीयान् ज्ञानदूषकः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸੰਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਮ੍ਯਕ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ ਬਣੇ। ਦੁਰਵ੍ਰਿੱਤ ਮਨੁੱਖ—ਬਾਹਰੀ ‘ਸ਼ੁੱਧੀਆਂ’ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਵੀ—ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਬਣ ਕੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 133

वर्णाश्रमविधानोक्तं धर्मं कुर्वीत यत्नतः

ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲਾ ਪਵੇ।

Verse 134

यस्य यद्विहितं कर्म तत्कुर्वन्मत्प्रियः सदा सन्ध्या संध्योपासनशीलः स्यात् सायं प्रातः प्रसन्नधीः

ਜਿਸ ਲਈ ਜੋ ਕਰਮ ਵਿਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਹੇ।

Verse 135

उदयास्तमयात्पूर्वम् आरम्य विधिना शुचिः कामान्मोहाद्भयाल्लोभात् संध्यां नातिक्रमेद्द्विजः

ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਆਰੰਭ ਕਰੇ; ਕਾਮ, ਮੋਹ, ਡਰ ਜਾਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦਵਿਜ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਨਾ ਛੱਡੇ।

Verse 136

संध्यातिक्रमणाद्विप्रो ब्राह्मण्यात्पतते यतः असत्यं न वदेत् किंचिन् न सत्यं च परित्यजेत्

ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾਲ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰੀਤ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੇ।

Verse 137

यत्सत्यं ब्रह्म इत्याहुर् असत्यं ब्रह्मदूषणम् अनृतं परुषं शाठ्यं पैशुन्यं पापहेतुकम्

ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਸੱਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਝੂਠ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਦੂਸ਼ਣ ਹੈ। ਝੂਠ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ—ਇਹ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।

Verse 138

परदारान्परद्रव्यं परहिंसां च सर्वदा क्वचिच्चापि न कुर्वीत वाचा च मनसा तथा

ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਅਤੇ ਪਰਹਿੰਸਾ ਵੱਲ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੜੇ; ਬੋਲ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 139

रुलेस् फ़ोर् फ़ोओद् अन्द् अ मेअल् शूद्रान्नं यातयामान्नं नैवेद्यं श्राद्धमेव च गणान्नं समुदायान्नं राजान्नं च विवर्जयेत्

ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਅੰਨ, ਬਾਸੀ/ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਗਣ-ਭੋਜਨ, ਸਮੁਦਾਇਕ ਵੰਡ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗੇ।

Verse 140

अन्नशुद्धौ सत्त्वशुद्धिर् न मृदा न जलेन वै सत्त्वशुद्धौ भवेत्सिद्धिस् ततो ऽन्नं परिशोधयेत्

ਅੰਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਤ੍ਵ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸੱਤ੍ਵ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 141

राजप्रतिग्रहैर् दग्धान् ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः स्विन्नानामपि बीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ‘ਦਗਧ’ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਆਤਮਿਕ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਭਾਪ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਬੀਜ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਅੰਕੁਰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਜਨਮ (ਉਤਥਾਨ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 142

राजप्रतिग्रहो घोरो बुद्ध्वा चादौ विषोपमः बुधेन परिहर्तव्यः श्वमांसं चापि वर्जयेत्

ਰਾਜਦਾਨ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਘੋਰ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਵੇਕੀ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਇਹ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਵर्जਿਤ ਰੱਖੇ।

Verse 143

अस्नात्वा न च भुञ्जीयाद् अजपो ऽग्निमपूज्य च पर्णपृष्ठे न भुञ्जीयाद् रात्रौ दीपं विना तथा

ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਜਪ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਨਾ ਖਾਏ। ਪੱਤੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਖਾਏ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 144

भिन्नभाण्डे च रथ्यायां पतितानां च संनिधौ शूद्रशेषं न भुञ्जीयात् सहान्नं शिशुकैरपि

ਟੁੱਟੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਗਲੀ-ਸੜਕ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਿਆ ਅੰਨ ਨਾ ਖਾਏ। ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਸ਼ੇਸ਼ (ਜੂਠ) ਵੀ ਨਾ ਖਾਏ; ਅਤੇ ਐਸੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 145

शुद्धान्नं स्निग्धम् अश्नीयात् संस्कृतं चाभिमन्त्रितम् भोक्ता शिव इति स्मृत्वा मौनी चैकाग्रमानसः

ਸ਼ੁੱਧ, ਸਨਿੱਗਧ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਭੋਗਤਾ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੈ’ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੌਨ ਰਹਿ ਕੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 146

आस्येन न पिबेत्तोयं तिष्ठन्नञ्जलिनापि वा वामहस्तेन शय्यायां तथैवान्यंकरेण वा

ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਏ; ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਪੀਏ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 147

विभीतकार्ककारञ्जस्नुहिच्छायां न चाश्रयेत् स्तंभदीपमनुष्याणाम् अन्येषां प्राणिनां तथा

ਵਿਭੀਤਕ, ਆਰਕ, ਕਰੰਜ ਅਤੇ ਸਨੂਹੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੰਭੇ, ਦੀਵੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 148

एको न गच्छेदध्वानं बाहुभ्यां नोत्तरेन्नदीम् नावरोहेत कूपादिं नारोहेदुच्चपादपान्

ਇਕੱਲਾ ਰਾਹ ਤੇ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਕੇਵਲ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਨਾ ਲੰਘੇ। ਕੂਏਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਨਾ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ।

Verse 149

सूर्याग्निजलदेवानां गुरूणां विमुखः शुभे न कुर्यादिह कार्याणि जपकर्म शुभानि वा

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਜੋ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਜਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ—ਜਪ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 150

अग्नौ न तापयेत्पादौ हस्तं पद्भ्यां न संस्पृशेत् अग्नेर्नोच्छ्रयम् आसीत नाग्नौ किंचिन् मलं त्यजेत्

ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਨਾ ਤਪਾਏ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਅੱਗ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਕੂੜਾ ਕਦੇ ਨਾ ਸੁੱਟੇ।

Verse 151

न जलं ताडयेत्पद्भ्यां नांभस्यङ्गमलं त्यजेत् मलं प्रक्षालयेत् तीरे प्रक्षाल्य स्नानमाचरेत्

ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਗੰਦਗੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਧੋਵੇ; ਉੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 152

नखाग्रकेशनिर्धूतस्नानवस्त्रघटोदकम् अश्रीकरं मनुष्याणाम् अशुद्धं संस्पृशेद्यदि

ਨਖਾਂ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਤੋਂ ਝੜਿਆ ਪਾਣੀ, ਸਨਾਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਨਾਨ ਦੇ ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਸ਼੍ਰੀਕਾਰਕ ਹੈ—ਜੇ ਕੋਈ ਛੂਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 153

नो पेत्स्! अजाश्वानखुरोष्ट्राणां मार्जनात् तुषरेणुकान् संस्पृशेद् यदि मूढात्मा श्रियं हन्ति हरेरपि

ਬੱਕਰੀ, ਘੋੜੇ, ਕੁੱਤੇ, ਗਧੇ ਅਤੇ ਊਂਟ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਤੇ ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

Verse 154

मार्जारश् च गृहे यस्य सो ऽप्यन्त्यजसमो नरः भोजयेद्यस्तु विप्रेन्द्रान् मार्जारसंनिधौ यदि

ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅੰਤਯਜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਵਿਧੀ-ਵਿਰੁੱਧ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 155

तच्चाण्डालसमं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा स्फिग्वातं शूर्पवातं च वातं प्राणमुखानिलम्

ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਂਡਾਲ-ਸਮਾਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣੋ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਨਿਤੰਬਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹਵਾ, ਸ਼ੂਰਪ ਨਾਲ ਝੱਲੀ ਹਵਾ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਹਵਾ—ਇਹ ਸਭ (ਅਸ਼ੁਚਿ) ਹਨ।

Verse 156

सुकृतानि हरन्त्येते संस्पृष्टाः पुरुषस्य तु उष्णीषी कञ्चुकी नग्नो मुक्तकेशो मलावृतः

ਇਹ (ਅਸ਼ੁਚਿ ਲੋਕ) ਜੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਪੁੰਨ ਹਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ਼ਨੀਸ਼ਧਾਰੀ, ਕੰਜੁਕੀ, ਨੰਗਾ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਮਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 157

अपवित्रकरो ऽशुद्धः प्रलपन्न जपेत् क्वचित् क्रोधो मदः क्षुधा तन्द्रा निष्ठीवनविजृम्भणे

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਜੋ ਆਪ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਬਕਬਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜਪ ਨਾ ਕਰੇ। ਕ੍ਰੋਧ, ਨਸ਼ਾ, ਭੁੱਖ, ਉਂਘ, ਥੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਜੰਭਾਈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਪ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

Verse 158

श्वनीचदर्शनं निद्रा प्रलापास्ते जपद्विषः एतेषां संभवे वापि कुर्यात्सूर्यादिदर्शनम्

ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਨੀਂਦ, ਬੇਤੁਕੀ ਗੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਜਪ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਘਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ।

Verse 159

आचम्य वा जपेच्छेषं कृत्वा वा प्राणसंयमम् सूर्यो ऽग्निश्चन्द्रमाश्चैव ग्रहनक्षत्रतारकाः

ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ—ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ—ਧਿਆਨ ਕਰੇ (ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੌਸਮੀਕ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ)।

Verse 160

एते ज्योतींषि प्रोक्तानि विद्वद्भिर् ब्राह्मणैस् तथा प्रसार्य पादौ न जपेत् कुक्कुटासन एव च

ਇਹ ਜੋਤਿਮਯ ਤੱਤ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਚਾਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੈਰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਜਪ ਨਾ ਕਰ; ਕੱਕੁਟਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰ।

Verse 161

पेर्फ़ोर्मिन्ग् आसन अनासनः शयानो वा रथ्यायां शूद्रसन्निधौ रक्तभूम्यां च खट्वायां न जपेज्जापकस् तथा

ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਿਨਾਂ ਆਸਨ ਦੇ ਹਿਲਦਿਆਂ-ਡੁੱਲਦਿਆਂ ਜਾਂ ਲੇਟ ਕੇ ਜਪ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਾ ਗਲੀ-ਸੜਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ, ਨਾ ਖੂਨ ਨਾਲ ਮਲੀਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖੱਟ ਉੱਤੇ। ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 162

आसनस्थो जपेत्सम्यक् मन्त्रार्थगतमानसः कौशेयं व्याघ्रचर्मं वा चैलं तौलमथापि वा

ਯੋਗ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਸਨ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ, ਜਾਂ ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ, ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਦਾ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹੀ ਪੱਥਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 163

दारवं तालपर्णं वा आसनं परिकल्पयेत् त्रिसंध्यं तु गुरोः पूजा कर्तव्या हितमिच्छता

ਲੱਕੜ ਦਾ ਜਾਂ ਤਾੜ-ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸਨ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਿਆਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੇ।

Verse 164

यो गुरुः स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः यथा शिवस् तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः

ਜੋ ਗੁਰੂ ਹੈ ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਹੈ ਉਹੀ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਦਿਆ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰੂ।

Verse 165

शिवविद्यागुरोस्तस्माद् भक्त्या च सदृशं फलम् सर्वदेवमयो देवि सर्वशक्तिमयो हि सः

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਿਵ-ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਅਤੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤਿਮਯ ਹੈ।

Verse 166

सगुणो निर्गुणो वापि तस्याज्ञां शिरसा वहेत् श्रेयो ऽर्थी यस्तु गुर्वाज्ञां मनसापि न लङ्घयेत्

ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਗੁਣ ਮੰਨੋ ਜਾਂ ਨਿਰਗੁਣ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰੋ। ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਲੰਘੇ।

Verse 167

गुर्वाज्ञापालकः सम्यक् ज्ञानसंपत्तिमश्नुते गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन् भुञ्जन् यद्यत्कर्म समाचरेत्

ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰਦਿਆਂ, ਖੜ੍ਹਿਆਂ, ਸੁੱਤਿਆਂ, ਖਾਂਦਿਆਂ—ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 168

समक्षं यदि तत्सर्वं कर्तव्यं गुर्वनुज्ञया गुरोर्देवसमक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत्

ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਆਸਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 169

गुरुर्देवो यतः साक्षात् तद्गृहं देवमन्दिरम् पापिना च यथासंगात् तत्पापैः पतनं भवेत्

ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਖਾਤ ਦੇਵ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਘਰ ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਹੈ। ਪਰ ਪਾਪੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 170

तद्वदाचार्यसंगेन तद्धर्मफलभाग्भवेत् यथैव वह्निसंपर्कान् मलं त्यजति काञ्चनम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਭਗਤ ਉਸ ਧਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 171

तथैव गुरुसंपर्कात् पापं त्यजति मानवः यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुंभो विलीयते

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਿਆ ਘਿਉ ਦਾ ਘੜਾ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 172

तथा पापं विलीयेत आचार्यस्य समीपतः यथा प्रज्वलितो वह्निर् विष्ठां काष्ठं च निर्दहेत्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਾਰਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਾਪ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਗੰਦਗੀ ਅਤੇ ਲੱਕੜ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੈਵ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਗਿਆਨ-ਅਗਨੀ ਜਗਾ ਕੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ।

Verse 173

गुरुस्तुष्टो दहत्येवं पापं तन्मन्त्रतेजसा ब्रह्मा हरिस् तथा रुद्रो देवाश् च मुनयस् तथा

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ (ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ) ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 174

कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे न संशयः कर्मणा मनसा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰਾਉ।

Verse 175

तस्य क्रोधेन दह्यन्ते आयुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः तत्क्रोधं ये करिष्यन्ति तेषां यज्ञाश् च निष्फलाः

ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਆਯੁ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਸੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 176

जपान्यनियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेत्सर्वयत्नतः

ਜਪ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਬੋਲ ਕਦੇ ਨਾ ਬੋਲੋ।

Verse 177

वदेद् यदि महामोहाद् रौरवं नरकं व्रजेत् चित्तेनैव च वित्तेन तथा वाचा च सुव्रताः

ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਾ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਬੋਲ ਬੋਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਮਨ ਨਾਲ, ਧਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਿਭਾਓ।

Verse 178

मिथ्या न कारयेद्देवि क्रियया च गुरोः सदा दुर्गुणे ख्यापिते तस्य नैर्गुण्यशतभाग्भवेत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਪਟ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾ ਘੜੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸੇ ਪਾਪ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 179

गुणे तु ख्यापिते तस्य सार्वगुण्यफलं भवेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्याद् आदिष्टो वा न वा सदा

ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰੋ।

Verse 180

असमक्षं समक्षं वा गुरोः कार्यं समाचरेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्यान् मनोवाक्कायकर्मभिः

ਗੁਰੂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਕੰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 181

कुर्वन्पतत्यधो गत्वा तत्रैव परिवर्तते तस्मात्स सर्वदोपास्यो वन्दनीयश् च सर्वदा

ਜੋ ਉਲਟ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨੀਚ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਸ਼-ਨਾਸ਼ਕ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਸਦਾ ਉਪਾਸਯ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵੰਦਨਯ ਹਨ।

Verse 182

समीपस्थो ऽप्यनुज्ञाप्य वदेत्तद्विमुखो गुरुम् एवमाचारवान् भक्तो नित्यं जपपरायणः

ਨੇੜੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਬੋਲੇ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਐਸਾ ਸਦਾਚਾਰੀ ਭਗਤ ਨਿੱਤ ਜਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 183

गुरुप्रियकरो मन्त्रं विनियोक्तुं ततो ऽर्हति विनियोगं प्रवक्ष्यामि सिद्धमन्त्रप्रयोजनम्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਨਿਯੋਗ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 184

दौर्बल्यं याति तन्मन्त्रं विनियोगमजानतः यस्य येन वियुञ्जीत कार्येण तु विशेषतः

ਵਿਨਿਯੋਗ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਤ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 185

विनियोगः स विज्ञेय ऐहिकामुष्मिकं फलम् विनियोगजमायुष्यम् आरोग्यं तनुनित्यता

ਇਹੀ ਯਥਾਰਥ ਵਿਨਿਯੋਗ (ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ-ਪ੍ਰਯੋਗ) ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਨਿਯੋਗ ਤੋਂ ਆਯੁ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤਤਾ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 186

राज्यैश्वर्यं च विज्ञानं स्वर्गो निर्वाण एव च प्रोक्षणं चाभिषेकं च अघमर्षणमेव च

ਰਾਜ-ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਆਤਮਿਕ ਵਿਵੇਕ, ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਿਰਵਾਣ; ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੋਖ਼ਣ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਅਘਮਰਸ਼ਣ (ਪਾਪ-ਨਾਸ਼)—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਫਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 187

स्नाने च संध्ययोश्चैव कुर्यादेकादशेन वै शुचिः पर्वतमारुह्य जपेल्लक्षमतन्द्रितः

ਸਨਾਨ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ-ਵਿਧ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਲਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ—ਨਿਯਮਬੱਧ ਜਪ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 188

महानद्यां द्विलक्षं तु दीर्घमायुरवाप्नुयात् दूर्वाङ्कुरास्तिला वाणी गुडूची घुटिका तथा

ਮਹਾਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ (ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ) ਦੀਰਘ ਆਯੁ—ਦੋ ਲੱਖ (ਸਾਲਾਂ) ਤੱਕ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ, ਤਿਲ, ਵਾਣੀ (ਸਰਸਵਤੀ-ਤੱਤ), ਗੁਡੂਚੀ ਅਤੇ ਘੁਟਿਕਾ—ਇਹ ਅਰਪਣ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 189

तेषां तु दशसाहस्रं होममायुष्यवर्धनम् अश्वत्थवृक्षमाश्रित्य जपेल्लक्षद्वयं सुधीः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਮ ਆਯੁ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਧੀ ਸਾਧਕ ਦੋ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 190

शनैश्चरदिने स्पृष्ट्वा दीर्घायुष्यं लभेन्नरः शनैश्चरदिने ऽश्वत्थं पाणिभ्यां संस्पृशेत्सुधीः

ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀਵਾਰ) ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਭ-ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੂਹੇ।

Verse 191

जपेदष्टोत्तरशतं सोममृत्युहरो भवेत् आदित्याभिमुखो भूत्वा जपेल्लक्षमनन्यधीः

ਉਹ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 192

अर्कैरष्टशतं जप्त्वा जुह्वन्व्याधेर्विमुच्यते समस्तव्याधिशान्त्यर्थं पलाशसमिधैर् नरः

ਅਰਕ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅੱਠ ਸੌ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਪਲਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ।

Verse 193

हुत्वा दशसहस्रं तु निरोगी मनुजो भवेत् नित्यमष्टशतं जप्त्वा पिबेद् अम्भो ऽर्कसन्निधौ

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਅੱਠ ਸੌ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ।

Verse 194

औदर्यैर्व्याधिभिः सर्वैर् मासेनैकेन मुच्यते एकादशेन भुञ्जीयाद् अन्नं चैवाभिमन्त्रितम्

ਉਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਾਦਸ਼-ਵਿਧੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਅੰਨ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 195

भक्ष्यं चान्यत्तथा पेयं विषमप्यमृतं भवेत् जपेल् लक्षं तु पूर्वाह्णे हुत्वा चाष्टशतेन वै

ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਵਿਸ਼ੈਲਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 196

सूर्यं नित्यमुपस्थाय सम्यगारोग्यमाप्नुयात् नदीतोयेन सम्पूर्णं घटं संस्पृश्य शोभनम्

ਨਿੱਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਰੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੁੰਦਰ ਘੜੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

Verse 197

जप्त्वायुतं च तत्स्नानाद् रोगाणां भेषजं भवेत् अष्टाविंशज्जपित्वान्नम् अश्नीयाद् अन्वहं शुचिः

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਦਵਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਠਾਈ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 198

हुत्वा च तावत्पालाशैर् एवं वारोग्यम् अश्नुते चन्द्रसूर्यग्रहे पूर्वम् उपोष्य विधिना शुचिः

ਉਤਨੀ ਹੀ ਪਲਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 199

यावद्ग्रहणमोक्षं तु तावन्नद्यां समाहितः जपेत्समुद्रगामिन्यां विमोक्षे ग्रहणस्य तु

ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ (ਸਮਾਪਤੀ) ਤੱਕ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ-ਮੋਖ ਤੱਕ ਜਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 200

अष्टोत्तरसहस्रेण पिबेद्ब्राह्मीरसं द्विजाः ऐहिकां लभते मेधां सर्वशास्त्रधरां शुभाम्

ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸਹਸ੍ਰ (1008) ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ-ਰਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਲੋਕਿਕ ਮੇਧਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਯੋਗ।