Adhyaya 4: On Nārāyaṇa’s Ten Avatāras and Eightfold Manifestations, and the Account of King Aśvaśirā

Verse 1

धरण्युवाच । योऽसौ नारायणो देवः परमात्मा सनातनः । भगवन् सर्वभावेन उताहो नेति शंस मे ॥ ४.१ ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ସେଇ ନାରାୟଣ ଦେବ, ସନାତନ ପରମାତ୍ମା—ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଭାବେ ‘ଇତି’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା କି, ନା ‘ନେତି’ (ନେତି-ନେତି) ଦ୍ୱାରା? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

श्रीवराह उवाच । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः । रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्की च ते दश ॥ ४.२ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ ଓ ବରାହ; ପରେ ନରସିଂହ ଓ ବାମନ; ରାମ ଓ ପରଶୁରାମ; କୃଷ୍ଣ; ବୁଦ୍ଧ; ଏବଂ କଲ୍କି—ଏହି ତୁମର ଦଶ (ଅବତାର)।

Verse 3

इत्येताः कथितास्तस्य मूर्त्तयो भूतधारिणि । दर्शनं प्राप्तुमिच्छूनां सोपानानीव शोभते ॥ ४.३ ॥

ହେ ଭୂତଧାରିଣୀ! ଏଭଳି ତାଙ୍କର ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ କଥିତ ହେଲେ; ଯେମାନେ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ସିଢ଼ିର ସୋପାନ ପରି ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 4

यत् तस्य परमं रूपं तन्न पश्यन्ति देवताः । अस्मदादिस्वरूपेण पूरयन्ति ततो धृतिम् ॥ ४.४ ॥

ତାଙ୍କର ପରମ ରୂପକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମ ଆଦି ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ଧୃତି—ସ୍ଥିରଧୈର୍ଯ୍ୟ—ପୂରଣ କରନ୍ତି।

Verse 5

ब्रह्मा भगवतो मूर्त्या रजसस्तमसस्तथा । याभिः संस्थाप्यते विश्वं स्थितौ संचाल्यते च ह ॥ ४.५ ॥

ବ୍ରହ୍ମା—ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କର ରଜସ ଓ ତମସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ସଂସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ଥିତିକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଚାଳିତ ହୁଏ।

Verse 6

त्वमेकाऽस्य देवस्य मूर्तिराद्या धराधरे । द्वितीया सलिलं मूर्तिस्तृतीया तैजसी स्मृता ॥ ४.६ ॥

ହେ ଧରାଧର! ତୁମେ ସେହି ଦେବଙ୍କର ଆଦ୍ୟ (ପ୍ରଥମ) ମୂର୍ତ୍ତି; ଦ୍ୱିତୀୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଜଳ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ, ତୃତୀୟ ତେଜୋମୟୀ (ଅଗ୍ନିତେଜ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 7

चतुर्थी वायुमूर्तिः स्यादाकाशाख्या तु पञ्चमी । एतास्तु मूरतयस्तस्य क्षेत्रज्ञत्वं हि मद्धियाम् । मूर्त्तित्रयं तथा तस्य इत्येताश्चाष्टमूर्तयः ॥ ४.७ ॥

ଚତୁର୍ଥଟି ବାୟୁମୂର୍ତ୍ତି, ପଞ୍ଚମଟି ‘ଆକାଶ’ ନାମକ; ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞତ୍ୱ—କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାତା-ଭାବ—କୁ ସୂଚାନ୍ତି। ତଥା ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ରୟ ଅଛି; ଏଭଳି ଏହାମାନେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି।

Verse 8

अभिव्याप्तिमिदं सर्वं जगन्नारायणेन ह । इत्येतत् कथितं देवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४.८ ॥

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ସର୍ବତ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ—ଏହିପରି କହାଯାଇଛି। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି; ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 9

धरण्युवाच । नारदेनैवमुक्तस्तु तदा राजा प्रियव्रतः । कृतवान् किं ममाचक्ष्व प्रसादात् परमेश्वर ॥ ४.९ ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ନାରଦ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେତେବେଳେ ରାଜା ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିଥିଲି—ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 10

श्रीवराह उवाच । भवतीं सप्तधा कृत्वा पुत्राणां च प्रदाय सः । प्रियव्रतस्तपस्तेपे नारदाच्छ्रुतविस्मयः ॥ ४.१० ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ତୁମକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତପ କଲେ।

Verse 11

नारायणात्मकं ब्रह्म परं जप्त्वा स्वयम्भुवः । ततस्तुष्टमनाः पारं परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४.११ ॥

ନାରାୟଣାତ୍ମକ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜପ କରି ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ତାପରେ ପରତୀର—ପରମ ନିର୍ବାଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 12

शृणु चान्यद् वरारोहे यद्वृत्तं परमेष्ठिनः । आराधनाय यततः पुराकाले नृपस्य ह ॥ ४.१२ ॥

ହେ ବରାରୋହେ, ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣ—ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ। ପୁରାତନ କାଳରେ ଏକ ରାଜା ଆରାଧନାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ, ସେହି ଘଟଣା।

Verse 13

आसीदश्वशिरा नाम राजा परमधार्मिकः । सोऽश्वमेधेन यज्ञेन यष्ट्वा सुबहुदक्षिणः ॥ ४.१३ ॥

ଅଶ୍ୱଶିରା ନାମରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ପରମ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଅତ୍ୟଧିକ ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କଲେ।

Verse 14

स्नातश्चावभृथिथे सोऽथ ब्राह्मणैः परिवारितः । यावदास्ते स राजर्षिस्तावद् योगिवरो मुनिः । आययौ कपिलः श्रीमान् जैगीषव्यश्च योगिराट् ॥ ४.१४ ॥

ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି ସେ ରାଜର୍ଷି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଯୋଗୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି—ଶ୍ରୀମାନ କପିଳ ଓ ଯୋଗିରାଟ୍ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ—ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 15

ततस्त्वरितमुत्थाय स राजा स्वागतक्रीयाम् । चकार परया युक्तः स मुदा राजसत्तमः ॥ ४.१५ ॥

ତାପରେ ସେ ରାଜସତ୍ତମ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯଥାବିଧି ଆନନ୍ଦସହିତ ସ୍ୱାଗତକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 16

तावर्च्चितावासनगौ दृष्ट्वा राजा महाबलः । पप्रच्छ तौ तिग्मधियौ योगज्ञौ स्वेच्छयागतौ ॥ ४.१६ ॥

ସେ ଦୁଇଜଣ ପୂଜିତ ହୋଇ ଆସନରେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି ମହାବଳୀ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣବୁଦ୍ଧି, ଯୋଗଜ୍ଞ, ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଥିଲେ।

Verse 17

भवन्तौ संशयं विप्रौ पृच्छामि पुरुषोत्तमौ । कथमाराधयेद् देवं हरिं नारायणं परम् ॥ ४.१७ ॥

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ରଦ୍ୱୟ! ମୁଁ ଗୋଟିଏ ସନ୍ଦେହ ପଚାରୁଛି—ପରମ ଦେବ ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କିପରି ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ?

Verse 18

विप्रावूचतुः । क एष प्रोच्यते राजंस्त्वया नारायणो गुरुः । आवां नारायणौ द्वौ तु त्वत्प्रत्यक्षगतो नृप ॥ ४.१८ ॥

ବିପ୍ରଦ୍ୱୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହାକୁ ‘ନାରାୟଣ ଗୁରୁ’ ବୋଲି କହୁଛ, ସେ କିଏ? ହେ ନୃପ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନାରାୟଣ; ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଛୁ।

Verse 19

अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ ब्राह्मणौ सिद्धौ तपसा दग्धकिल्बिषौ । कथं नारायणावावामिति वाक्यमथेरितम् ॥ ४.१९ ॥

ଅଶ୍ୱଶିରା କହିଲେ—ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତପସ୍ୟାରେ ତୁମ ପାପଦୋଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି। ତେବେ ‘ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନାରାୟଣ’ ବୋଲି କଥା କିପରି କହିଲ?

Verse 20

शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासाऽ जनार्दनः । गरुडस्थो महादेवः कस्तस्य सदृशो भुवि ॥ ४.२० ॥

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଜନାର୍ଦନ, ଗରୁଡାରୂଢ ସେଇ ମହାଦେବ—ଭୁବନେ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ କିଏ?

Verse 21

तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा तौ विप्रौ संहितव्रतौ । जहसतुः पश्य विष्णुं राजन्निति जजल्पतुः ॥ ४.२१ ॥

ସେ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସଂଯମବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦୁଇ ବିପ୍ର ହସି କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖ।”

Verse 22

एवमुक्त्वा स कपिलः स्वयं विष्णुर्बभूव ह । जैगीषव्यश्च गरुडस्तत्क्षणात् समजायत ॥ ४.२२ ॥

ଏଭଳି କହି ସେ କପିଲ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ହେଲେ; ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଗରୁଡରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 23

ततो हाहाकृतं त्वासीत्तत्क्षणाद्राजमण्डलम् । दृष्ट्वा नारायणं देवं गरुडस्थं सनातनम् ॥ ४.२३ ॥

ସେହି କ୍ଷଣେ ରାଜମଣ୍ଡଳରେ ହାହାକାର ହେଲା; କାରଣ ସେମାନେ ଗରୁଡାରୂଢ ସନାତନ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 24

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ततो राजा महायशाः । उवाच शम्यतां विप्रौ नायं विष्णुरथेदृशः ॥ ४.२४ ॥

ତେବେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ; ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ନୁହେଁ, ଏପରି ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 25

यस्य ब्रह्मा समुत्पन्नो नाभिपङ्कजमध्यतः । तस्माच्च ब्रह्मणो रुद्रः स विष्णुः परमेश्वरः ॥ ४.२५ ॥

ଯାହାଙ୍କ ନାଭି-ପଦ୍ମମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 26

इति राजवचः श्रुत्वा तदा तौ मुनिपुङ्गवौ । चक्रतुः परमां मायां योगमायां विशेषतः ॥ ४.२६ ॥

ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେହି ଦୁଇ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ତେବେ ପରମ ମାୟା—ବିଶେଷତଃ ଯୋଗମାୟା—ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।

Verse 27

कपिलः पद्मनाभस्तु जैगीषव्यः प्रजापतिः । कमलस्थो बभौ ह्रस्वस्तस्य चाङ्के कुमारकः ॥ ४.२७ ॥

କମଳାସନରେ ଅବସ୍ଥିତ କପିଳ, ପଦ୍ମନାଭ ଓ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି ହ୍ରସ୍ୱ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ଏକ କୁମାରକ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 28

ददर्श राजा रक्ताक्षं कालानलसमद्युतिम् । नेत्थं भवति विश्वेशो मायैषा योगिनां सदा । सर्वव्यापी हरिः श्रीमानिति राजा जगाद ह ॥ ४.२८ ॥

ରାଜା ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତାକ୍ଷ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ତେବେ ରାଜା କହିଲେ—“ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସତ୍ୟରେ ଏପରି ନୁହେଁ; ଏହା ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ସଦା ଥିବା ମାୟା। ଶ୍ରୀମାନ୍ ହରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।”

Verse 29

ततो वाक्यावसाने तु तस्य राज्ञो हि संसदि । मशका मत्कुणा यूका भ्रमराः पक्षिणोरगाः ॥ ४.२९ ॥

ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ବାକ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ସହିତ ମଶା, ମଟ୍କୁଣା, ଉକୁଣି, ଭ୍ରମର, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 30

अश्वा गावो द्विपाः सिंहा व्याघ्रा गोमायवो मृगाः । अन्येऽपि पशवः कीटा ग्राम्यारण्याश्च सर्वशः । दृश्यन्ते राजभवने कोटिशो भूतधारिणि ॥ ४.३० ॥

ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ହାତୀ, ସିଂହ, ବାଘ, ଶିଆଳ, ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ; ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗ—ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର—ହେ ଭୂତଧାରିଣି, ରାଜଭବନରେ କୋଟି କୋଟି ଦେଖାଗଲେ।

Verse 31

तं दृष्ट्वा भूतसङ्घातं राजा विस्मितमानसः । यावच्चिन्तयते किं स्यादेतदित्यवगम्य च । जैगीषव्यस्य माहात्म्यं कपिलस्य च धीमतः ॥ ४.३१ ॥

ସେଇ ଭୂତସମୂହକୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ମନ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ—“ଏହା କ’ଣ?” ଏବଂ ବୁଝି ନେଇ ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଧୀମାନ କପିଳଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଲେ।

Verse 32

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा स राजा अश्वशिरास्तदा । पप्रच्छ तावृषी भक्त्या किमिदं द्विजसत्तमौ ॥ ४.३२ ॥

ତେବେ ରାଜା ଅଶ୍ୱଶିରା ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଭକ୍ତିସହିତ ସେଇ ଦୁଇ ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ, ଏହା କ’ଣ?”

Verse 33

द्विजावूचतुः । आवां पृष्टौ त्वया राजन् कथं विष्णुरिहेज्यते । प्राप्यते वा महाराज तेनिदं दर्शितं तव ॥ ४.३३ ॥

ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଆମକୁ ପଚାରିଛ; ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରାଯାଏ? କିମ୍ବା, ହେ ମହାରାଜ, ତାଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ? ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହା ତୁମକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

Verse 34

सर्वज्ञस्य गुणा ह्येते ये राजंस्तव दर्शिताः । स च नारायणो देवः सर्वज्ञः कामरूपवान् ॥ ४.३४ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଦର୍ଶାଇଛ। ଏବଂ ସେଇ ଦେବ ନାରାୟଣ—ସର୍ବଜ୍ଞ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ।

Verse 35

सौम्यस्तु संस्थितः क्वापि प्राप्यते मनुजैः किल । आराधनेन चैतस्य वाक्यमर्थवदिष्यते ॥ ४.३५ ॥

ସେଇ ସୌମ୍ୟ (ମଙ୍ଗଳମୟ) ସତ୍ତା କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି। ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ଏହି ବାକ୍ୟ ଅର୍ଥବାନ୍, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନୁଭବସିଦ୍ଧ, ହୁଏ।

Verse 36

किन्तु सर्वशरीरस्थः परमात्मा जगत्पतिः । स्वदेहे दृश्यते भक्त्या नैकस्थानगतस्तु सः ॥ ४.३६ ॥

କିନ୍ତୁ ସେ ପରମାତ୍ମା, ଜଗତ୍ପତି, ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଦେହରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ।

Verse 37

अतोऽर्थं दर्शितं रूपं देवस्य परमात्मनः । आवयोस्तव राजेन्द्र प्रतीतिः स्याद् यथा तव । एवं सर्वगतो विष्णुस्तव देहे जनेश्वर ॥ ४.३७ ॥

ଏହିହେତୁ ପରମାତ୍ମଦେବଙ୍କ ଅର୍ଥସହିତ ରୂପ ଦର୍ଶାଯାଇଛି, ଯେପରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ଯଥୋଚିତ ପ୍ରତୀତି ଜନ୍ମେ। ଏଭଳି ସର୍ବଗତ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ତୁମ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 38

मन्त्रिणां भृत्यसङ्घस्य सुराद्या ये प्रदर्शिताः । पशवः कीटसङ्घाश्च तेऽपि विष्णुमया नृप ॥ ४.३८ ॥

ହେ ନୃପ! ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଭୃତ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଓ ଦେବତାଦି ଯେ ଦର୍ଶାଯାଇଛନ୍ତି—ପଶୁ ଓ କୀଟସମୂହ ମଧ୍ୟ—ଏ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁମୟ।

Verse 39

भावनां तु दृढां कुर्याद् यथा सर्वगतो हरिः । नान्यत् तत्सदृशं भूतमिति भावेन सेव्यते ॥ ४.३९ ॥

ହରି ସର୍ବଗତ ଅଟନ୍ତି—ଏହି ଦୃଢ଼ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ; ‘ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସତ୍ତା ନାହିଁ’ ଏହି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

एष ते ज्ञानसद्भावस्तव राजन् प्रकीर्तितः । परिपूर्णेन भावेन स्मरन् नारायणं हरिम् ॥ ४.४० ॥

ହେ ରାଜନ୍! ତୋ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର ଏହି ସତ୍ୟଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି; ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 41

परिपूर्णेन भावेन स्मर नारायणं गुरुम् । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः । ध्यानॆन सुस्थितेनाशु प्राप्यते परमेश्वरः ॥ ४.४१ ॥

ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ପୁଷ୍ପୋପହାର, ଧୂପ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଏବଂ ସୁସ୍ଥିର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।