Sukta 91
Sukta 9.91
Rebha Kāśyapa (common attribution for RV 9.91; verify in Anukramaṇī/critical apparatus)
Soma Pavamāna (with inner Agni/vahni as functional presence)
Jagatī (probable; confirm metrically)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରାଯାଇଛି—ଯେତେବେଳେ ସେ ଉଲ୍ଲର ଛାଣି ମାଧ୍ୟମରେ “ପ୍ରେରିତ/ପ୍ରବାହିତ” ହୋଇ, ରଥ-ଦୌଡ଼ ପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଆସନଦିଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭିତରେ ଅଗ୍ନି-ସ୍ୱରୂପ ବହ୍ନିକୁ ବହନ କରୁଛନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ସହିତ ସୋମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସେ ରକ୍ଷସ୍ ଭଳି ଶତ୍ରୁଶକ୍ତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁନ୍ତୁ, ବିଜୟୀ ବହୁଳତା (ବାଜ) ପ୍ରସାର କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର “ଗାଈ” (କିରଣ/ଆଲୋକିତ ଶକ୍ତି), ସନ୍ତାନ, ବିସ୍ତୃତ କ୍ଷେତ୍ର, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଦର୍ଶନ (ସତ୍ୟ-ଆଲୋକ) ଦାନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantras
Mantra 1
असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमो मनीषी । दश स्वसारो अधि सानो अव्येऽजन्ति वह्निं सदनान्यच्छ ॥
ସେ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ—ଶକ୍ତ ସ୍ୱରବାନ—ଦୌଡ଼ରେ ରଥ ପରି; ସମ୍ମତିଦାୟିନୀ ଧୀ (ଚିନ୍ତନଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା, ବିବେକରେ ପ୍ରଥମ ଋଷି। ଦଶ ଭଗିନୀ, ଉନ୍ନମୟ ଶିଖର ଉପରେ, ବହ୍ନି (ବାହକ ଅଗ୍ନି)କୁ ସଦନମାନଙ୍କ ପାଖକୁ—ଦେବାସନମାନଙ୍କ ପାଖକୁ, ଋତର ଯଥାର୍ଥ ନିବାସମାନଙ୍କ ପାଖକୁ—ଚାଳନା କରନ୍ତି।
Mantra 2
वीती जनस्य दिव्यस्य कव्यैरधि सुवानो नहुष्येभिरिन्दुः । प्र यो नृभिरमृतो मर्त्येभिर्मर्मृजानोऽविभिर्गोभिरद्भिः ॥
ଦିବ୍ୟ ଜନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, କବିମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାଦ୍ୱାରା, ନହୁଷ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ସୋମବିନ୍ଦୁ ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ବାହାରୁଛି। ସେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ—ମେଷର ଉନ (ଛାଣନୀ), ଗୋମାନେ (କିରଣ), ଏବଂ ଜଳମାନେ (ଶୁଦ୍ଧିର ପ୍ରବାହ) ଦ୍ୱାରା ମର୍ମରିତ ହୋଇ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାମୟ ହେଉଥିବା।
Mantra 3
वृषा वृष्णे रोरुवदंशुरस्मै पवमानो रुशदीर्ते पयो गोः । सहस्रमृक्वा पथिभिर्वचोविदध्वस्मभिः सूरो अण्वं वि याति ॥
ବୃଷା (ବଳବାନ) ବୃଷ୍ଣେ ପାଇଁ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଅଂଶୁ (କିରଣ) ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ; ପବମାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ସେ ରୁଶଦ୍ (ଦୀପ୍ତିମାନ) ହୋଇ ଉଦିତ ହୁଏ—ଗୋର ପୟଃ (ଦୁଧ) ପରି। ସହସ୍ର-ଋକ୍ୱା (ହଜାର ସ୍ତୁତିର ଋଷି), ବଚୋବିଦ୍ (ବାଣୀର ଜ୍ଞାତା), ଆମ ପଥମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଆଗେ ବଢ଼େ।
Mantra 4
रुजा दृळ्हा चिद्रक्षसः सदांसि पुनान इन्द ऊर्णुहि वि वाजान् । वृश्चोपरिष्टात्तुजता वधेन ये अन्ति दूरादुपनायमेषाम् ॥
ରକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସାଇଥିବା ସଦାଂସି (ନିବାସ/ଆସନ) ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କର; ହେ ପୁନାନ ଇନ୍ଦୁ (ଶୁଦ୍ଧ ସୋମ), ବାଜାନ୍ (ବିଜୟଶକ୍ତିର ସମୃଦ୍ଧି)କୁ ଖୋଲି ବିସ୍ତାର କର। ଉପରୁ ପ୍ରହାରକ ବଧ (ଆଘାତକ ଅସ୍ତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ କାଟି ଫେଲ—ଯେମାନେ ନିକଟରୁ କିମ୍ବା ଦୂରରୁ ଆମ ପଥକୁ ଚାପି ଆସନ୍ତି।
Mantra 5
स प्रत्नवन्नव्यसे विश्ववार सूक्ताय पथः कृणुहि प्राचः । ये दुःषहासो वनुषा बृहन्तस्ताँस्ते अश्याम पुरुकृत्पुरुक्षो ॥
ପ୍ରାଚୀନ ପରି, ତଥାପି ସଦା ନବୀନ ପାଇଁ, ହେ ବିଶ୍ୱବାର (ସର୍ବ-ଇଚ୍ଛନୀୟ) ସୋମ, ସୂକ୍ତ (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି) ପାଇଁ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ପଥମାନ ଗଢ଼ିଦିଅ। ସଂଘର୍ଷରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିଶାଳ ଓ ଦୁଃସହ ପ୍ରତିରୋଧମାନଙ୍କୁ—ହେ ପୁରୁକୃତ୍ (ବହୁକର୍ତ୍ତା), ହେ ପୁରୁକ୍ଷୋ (ବ୍ୟାପକ କାର୍ଯ୍ୟବାନ), ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କରି ପହଞ୍ଚୁ।
Mantra 6
एवा पुनानो अपः स्वर्गा अस्मभ्यं तोका तनयानि भूरि । शं नः क्षेत्रमुरु ज्योतींषि सोम ज्योङ्नः सूर्यं दृशये रिरीहि ॥
ଏଭଳି, ହେ ସୋମ, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଆମ ପାଇଁ ଅପଃ—ଜଳ—ଆଣ; ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଜ୍ୟୋତିମୟ ଗାଈମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରଚୁର ସନ୍ତତି—ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶପରମ୍ପରା—ବହୁତ ଦେ। ଆମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତିରେ ବିସ୍ତୃତ କର; ଆମ ପାଇଁ ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାର କର। ଦୀର୍ଘକାଳ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦର୍ଶନୀୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କର—ସତ୍ୟ-ଜ୍ୟୋତିର ସ୍ଥିର ଦର୍ଶନ ଆମକୁ ଦେ।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he flows and becomes purified through the woolen filter—also carrying an inner ‘vahni’ (impelling fire/bearer-force) in the ritual.
It is a ritual-poetic image for the filtering and guiding forces around Soma’s purification—often understood as the fingers/streams or agencies that drive the Soma over the woolen strainer toward the gods’ seats.
It asks for protection from hostile forces, the spreading of victorious strength (vāja), and blessings such as waters, ‘solar cows’ (rays/wealth), children and continuity, wide peaceful fields, and lasting sight of the Sun (truth-light).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.