Sukta 91
Sukta 9.91
Rebha Kāśyapa (common attribution for RV 9.91; verify in Anukramaṇī/critical apparatus)
Soma Pavamāna (with inner Agni/vahni as functional presence)
Jagatī (probable; confirm metrically)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਵਮਾਨ ਭਜਨ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣੇ ਵਿਚੋਂ ‘ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ’ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਨਾਂ ਵੱਲ ਰਥ-ਦੌੜ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਹਨੀ (ਅੰਤਰ ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਮ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਕਸ਼ਸ ਵਰਗੀਆਂ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰੇ, ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ) ਫੈਲਾਏ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ, ਸੌਰ ‘ਗਾਂਵਾਂ’ (ਕਿਰਣਾਂ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ), ਸੰਤਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ (ਸੱਚ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਦੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantras
Mantra 1
असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमो मनीषी । दश स्वसारो अधि सानो अव्येऽजन्ति वह्निं सदनान्यच्छ ॥
ਉਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਤਾਕਤਵਰ ਸੁਰ ਵਾਲਾ—ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਥ ਵਾਂਗ; ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਧੀ (ਚਿੰਤਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੁਆਰਾ, ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਿਸ਼ੀ। ਦਸ ਭੈਣਾਂ, ਉਨਾਲੇ ਟੇਕ ਉੱਤੇ, ਵਹ્નਿ (ਵਾਹਕ ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਸਦਨਾਂ ਵੱਲ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਸਨਾਂ ਵੱਲ, ਤ ਦੇ ਸਹੀ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵੱਲ—ਹੰਕਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 2
वीती जनस्य दिव्यस्य कव्यैरधि सुवानो नहुष्येभिरिन्दुः । प्र यो नृभिरमृतो मर्त्येभिर्मर्मृजानोऽविभिर्गोभिरद्भिः ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਈ, ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਨਹੁਸ਼੍ਯ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਬੂੰਦ ਨਿਚੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅਮ੍ਰਿਤ—ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਉਨ (ਛਾਣਨੀ), ਗਾਂਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ), ਅਤੇ ਜਲਾਂ (ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ) ਨਾਲ ਮਰਮਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬਣਦਾ।
Mantra 3
वृषा वृष्णे रोरुवदंशुरस्मै पवमानो रुशदीर्ते पयो गोः । सहस्रमृक्वा पथिभिर्वचोविदध्वस्मभिः सूरो अण्वं वि याति ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਬਲਵਾਨ) ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੇ ਲਈ—ਉਸ ਲਈ ਗੱਜਦਾ ਅੰਸ਼ੁ (ਕਿਰਣ) ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ; ਪਵਮਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ) ਉਹ ਰੁਸ਼ਦ੍ (ਦੀਪਤਿਮਾਨ) ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਗੋ (ਗਾਂ) ਦੇ ਪਯਃ (ਦੁੱਧ) ਵਾਂਗ। ਸਹਸ੍ਰ-ਕਵਾ (ਹਜ਼ਾਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ), ਵਚੋਵਿਦ੍ (ਵਾਣੀ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ), ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਪਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸੁਖਮ ਮਾਰਗ ਵਿਸਤਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
रुजा दृळ्हा चिद्रक्षसः सदांसि पुनान इन्द ऊर्णुहि वि वाजान् । वृश्चोपरिष्टात्तुजता वधेन ये अन्ति दूरादुपनायमेषाम् ॥
ਰਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਦਾਂਸਿ (ਆਸਨ/ਨਿਵਾਸ) ਵੀ ਤੋੜ ਦੇ; ਹੇ ਪੁਨਾਨ ਇੰਦੁ (ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਮ), ਵਾਜਾਨ੍ (ਵਿਜੈ-ਬਲ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ। ਉੱਪਰੋਂ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਧ (ਆਘਾਤਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ—ਜੋ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਸਾਡੇ ਪਥ ਉੱਤੇ ਧੱਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
स प्रत्नवन्नव्यसे विश्ववार सूक्ताय पथः कृणुहि प्राचः । ये दुःषहासो वनुषा बृहन्तस्ताँस्ते अश्याम पुरुकृत्पुरुक्षो ॥
ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਂਗ, ਪਰ ਸਦਾ ਨਵੇਂ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਾਰ (ਸਰਵ-ਇੱਛਨੀਯ) ਸੋਮ, ਸੂਕਤ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ) ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਪਥ ਬਣਾ ਦੇ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਦੁੱਸਹ ਰੋਕਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ—ਹੇ ਪੁਰੁਕ੍ਰਿਤ੍ (ਬਹੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਹੇ ਪੁਰੁਕ੍ਸ਼ੋ (ਵਿਆਪਕ ਕਰਤਾਰ), ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੀਏ।
Mantra 6
एवा पुनानो अपः स्वर्गा अस्मभ्यं तोका तनयानि भूरि । शं नः क्षेत्रमुरु ज्योतींषि सोम ज्योङ्नः सूर्यं दृशये रिरीहि ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੋਮ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਪਃ—ਜਲ—ਲਿਆ; ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਸੂਰਜ-ਜੋਤ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨ—ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ—ਅਪਾਰ ਬਖ਼ਸ਼। ਸਾਡਾ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋਤੀਆਂ ਫੈਲਾ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਗੋਚਰ ਕਰ ਕੇ ਟਿਕਾ—ਸੱਤ-ਜੋਤ ਦਾ ਅਟੱਲ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਦੇ।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he flows and becomes purified through the woolen filter—also carrying an inner ‘vahni’ (impelling fire/bearer-force) in the ritual.
It is a ritual-poetic image for the filtering and guiding forces around Soma’s purification—often understood as the fingers/streams or agencies that drive the Soma over the woolen strainer toward the gods’ seats.
It asks for protection from hostile forces, the spreading of victorious strength (vāja), and blessings such as waters, ‘solar cows’ (rays/wealth), children and continuity, wide peaceful fields, and lasting sight of the Sun (truth-light).
Ask anything about Sukta 91 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.