Sukta 91
Sukta 9.91
Rebha Kāśyapa (common attribution for RV 9.91; verify in Anukramaṇī/critical apparatus)
Soma Pavamāna (with inner Agni/vahni as functional presence)
Jagatī (probable; confirm metrically)
આ સંક્ષિપ્ત પાવમાન સૂક્ત ઊનની ગાળણી (પવિત્રક)માંથી “પ્રવાહિત” થઈ બહાર આવતાં સોમનું સ્તવન કરે છે. તે આંતરિક અગ્નિ (વહ્નિ) ધારણ કરીને, રથદોડ જેવી ગતિથી દેવોના આસનો તરફ ધસી જાય છે. શુદ્ધ બનતો સોમ રક્ષસ જેવી શત્રુ શક્તિઓને ચકનાચૂર કરે, વિજયદાયી સમૃદ્ધિઓ (વાજ) વિસ્તારે—એ રીતે આહ્વાન થાય છે; અને અંતે જળ, સૌર “ગાયો” (કિરણો/પ્રકાશિત શક્તિઓ), સંતાન, વિશાળ ખેતરો, તથા સૂર્યનું (સત્ય-પ્રકાશનું) દીર્ઘકાળ દર્શન અર્પે—એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
Mantras
Mantra 1
असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमो मनीषी । दश स्वसारो अधि सानो अव्येऽजन्ति वह्निं सदनान्यच्छ ॥
તે મોકલાયો છે—બળવાન સ્વરવાળો—જેમ દોડમાં રથ; સંમતિ આપતી ધી (વિચારશક્તિ) દ્વારા, વિવેકમાં પ્રથમ ઋષિ. દસ બહેનો, ઊનાળાં શિખર પર, વહ્નિ (વાહક અગ્નિ)ને સદનો તરફ—દેવોના આસનો તરફ, ઋતના યોગ્ય નિવાસો તરફ—હાંકે છે.
Mantra 2
वीती जनस्य दिव्यस्य कव्यैरधि सुवानो नहुष्येभिरिन्दुः । प्र यो नृभिरमृतो मर्त्येभिर्मर्मृजानोऽविभिर्गोभिरद्भिः ॥
દિવ્ય જનના આનંદ માટે, કવિઓની પ્રેરણાઓ દ્વારા, નહુષ્ય પુરુષો સાથે સોમબિંદુ પીડાઈને નીકળે છે. તે આગળ વધે છે—મર્ત્યોમાં અમૃત—ભેંસના ઊન (છાણણી), ગાયો (કિરણો), અને જળો (શુદ્ધિના પ્રવાહો) દ્વારા મર્મરિત થઈ, શુદ્ધ અને તેજસ્વી બનતો.
Mantra 3
वृषा वृष्णे रोरुवदंशुरस्मै पवमानो रुशदीर्ते पयो गोः । सहस्रमृक्वा पथिभिर्वचोविदध्वस्मभिः सूरो अण्वं वि याति ॥
વૃષા (બળવાન) વૃષણને માટે—તેના માટે ગર્જતો અંશુ (કિરણ) ગુંજે છે; પવમાન (શુદ્ધ થતો) તે રુશદ્ (દીપ્તિમાન) બની ઊઠે છે—ગાયના દૂધ સમાન પયઃ. સહસ્ર-ઋક્વા (હજાર સ્તુતિઓવાળો ઋષિ), વચોવિદ્ (વાણીનો જાણકાર), અમારા માર્ગોમાં સૂર્ય સૂક્ષ્મ માર્ગને વિસ્તારી આગળ વધે છે.
Mantra 4
रुजा दृळ्हा चिद्रक्षसः सदांसि पुनान इन्द ऊर्णुहि वि वाजान् । वृश्चोपरिष्टात्तुजता वधेन ये अन्ति दूरादुपनायमेषाम् ॥
દૃઢ બેસાડેલાં રક્ષસોના નિવાસસ્થાનોને પણ તોડી નાખ; હે પુનાાન ઇન્દુ (શુદ્ધ થયેલો સોમ), વિજયશક્તિના વાજાન્ (સમૃદ્ધિઓ)ને ઉઘાડી ને વિસ્તારી દે. ઉપરથી પ્રહારક વઘ (આઘાતક શસ્ત્ર) વડે તેમને કાપી નાખ—જે નજીકથી કે દૂરથી અમારી પથ પર ચઢી આવે છે.
Mantra 5
स प्रत्नवन्नव्यसे विश्ववार सूक्ताय पथः कृणुहि प्राचः । ये दुःषहासो वनुषा बृहन्तस्ताँस्ते अश्याम पुरुकृत्पुरुक्षो ॥
પ્રાચીનની જેમ, છતાં સદા નવીન માટે, હે વિશ્વવાર (સર્વ-ઇચ્છનીય) સોમ, સૂક્ત (પ્રેરિત સ્તુતિ) માટે આગળ વધતા માર્ગો રચી દે. યુદ્ધમાં સામે ઊભા રહેનારા વિશાળ અને દુઃસહ પ્રતિરોધો—હે પુરુકૃત્ (ઘણું કરનાર), હે પુરુક્ષો (વિસ્તૃત કાર્યવાળો), તારી શક્તિથી અમે તેમને પાર કરી પહોંચીએ.
Mantra 6
एवा पुनानो अपः स्वर्गा अस्मभ्यं तोका तनयानि भूरि । शं नः क्षेत्रमुरु ज्योतींषि सोम ज्योङ्नः सूर्यं दृशये रिरीहि ॥
એ રીતે, હે સોમ, શુદ્ધ થયેલો, અમારે માટે અપઃ—જળો—લાવી દે; સ્વર્ગલોકની તેજસ્વી ગાયો, અને અમારા અસ્તિત્વની બહુવિધ સંતતિ—સંતાન અને વંશપરંપરા—પ્રદાન કર. અમારું ક્ષેત્ર શાંતિમાં વિશાળ કર; અમારે માટે જ્યોતિઓ વિસ્તૃત કર. દીર્ઘકાલ સુધી અમારે આગળ સૂર્યને દર્શનીય રૂપે સ્થાપિત કર—સત્ય-જ્યોતિનું સ્થિર દર્શન અમને પ્રાપ્ત કરાવ.
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he flows and becomes purified through the woolen filter—also carrying an inner ‘vahni’ (impelling fire/bearer-force) in the ritual.
It is a ritual-poetic image for the filtering and guiding forces around Soma’s purification—often understood as the fingers/streams or agencies that drive the Soma over the woolen strainer toward the gods’ seats.
It asks for protection from hostile forces, the spreading of victorious strength (vāja), and blessings such as waters, ‘solar cows’ (rays/wealth), children and continuity, wide peaceful fields, and lasting sight of the Sun (truth-light).
Ask anything about Sukta 91 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.