
Sukta 8.69
Soma (with Purandhī as supporting power of abundance/fulfilment)
Triṣṭubh (explicitly referenced)
এই সূক্তত সোমক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈছে—সোম প্ৰেৰণাদাতা আৰু বলদাতা—যাক ত্ৰিষ্টুভ্ ছন্দৰ স্তোত্ৰে বাৰে বাৰে আগলৈ অনা হয়। ইয়াক সমৰ্থন কৰে পুৰন্ধী—পূৰ্ণতা/সমৃদ্ধিৰ শক্তি—যিয়ে যজ্ঞ আৰু মনক বৃদ্ধি-প্ৰাপ্তিত ‘ভৰি’ তোলে। সূক্তটো সাৱধানে, নাছিটাকৈ সোম প্ৰস্তুত আৰু অৰ্পণ কৰাৰ চিত্ৰৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে—যাতে ইন্দ্ৰৰ পানৰ বাবে পেয়ালাখন স্থিৰভাৱে ধৰি ৰখা যায়—আৰু শৃঙ্খলাবদ্ধ ঋতুৱিধি/যজ্ঞ-শৃঙ্খলা (ছাঁটা বৰ্হিস, ঠিকমতে স্থাপন কৰা শক্তিসমূহ) ক প্ৰাচীন, আদিম ‘অগ্ৰগতি’ লাভৰ শর্ত হিচাপে জোৰ দিয়ে।
Mantra 1
प्रप्र वस्त्रिष्टुभमिषं मन्दद्वीरायेन्दवे । धिया वो मेधसातये पुरंध्या विवासति ॥
পুনঃ পুনঃ সা তোমালোকৰ বাবে ত্ৰিষ্টুভ্-ছন্দৰ প্ৰেৰণা-শক্তি, বীৰ-আনন্দী ইন্দুৰ (সোমৰ) পুষ্টিদায়িনী ইষা আগবঢ়ায়। ধীয়াৰে সা তোমালোকক মেধা-সাধনৰ বাবে সেৱা কৰে; পূৰ্ণতাৰ শক্তি ‘পুৰন্ধী’ ভক্তিভাৱে উপাসনা নিবেদন কৰে।
Mantra 2
नदं व ओदतीनां नदं योयुवतीनाम् । पतिं वो अघ्न्यानां धेनूनामिषुध्यसि ॥
তোমালোকৰ উচ্ছ্বসিত শক্তিসমূহৰ বাবে তুমি নাদময় স্ৰোত হওঁ; সদা-যোজিত শক্তিসমূহৰ বাবে তুমি ধ্বনিময় ধাৰা হওঁ। অঘ্ন্যা—অজেয় গাভীসমূহৰ, দোহন-ধাৰাস্বৰূপ ধেনুসকলৰ—তুমি পতি; যাতে পুষ্টিদায়িনী ইষা আমাৰ ভিতৰত সুদৃঢ় হয়।
Mantra 3
ता अस्य सूददोहसः सोमं श्रीणन्ति पृश्नयः । जन्मन्देवानां विशस्त्रिष्वा रोचने दिवः ॥
এই পৃশ্নি—চিত্ৰবৰ্ণ দোহনীসকল, প্ৰচুৰ দোহন-ফলযুক্ত, সোমক মিশ্ৰণ কৰি প্ৰস্তুত কৰে। দেৱসকলৰ জন্মত সিহঁত দেৱ-জনসমূহ; দ্যৌৰ তিনিটা ৰোচন—তিনিটা দীপ্ত লোকত—সিহঁতে দীপ্ত যজ্ঞ-অৰ্পণ স্থাপন কৰে।
Mantra 4
अभि प्र गोपतिं गिरेन्द्रमर्च यथा विदे । सूनुं सत्यस्य सत्पतिम् ॥
গীৰাৰ দ্বাৰা গোপতি ইন্দ্ৰক অগ্ৰসৰ হৈ স্তৱন কৰা, যেন আমি জানিব পাৰোঁ—সত্যৰ পুত্ৰ, ঋতৰ সত্য অধিপতি।
Mantra 5
आ हरयः ससृज्रिरेऽरुषीरधि बर्हिषि । यत्राभि संनवामहे ॥
আহা—হৰয়ঃ (তাম্ৰবৰ্ণ শক্তিসমূহ) মুক্ত হৈ বৰ্হিষিত আৰূঢ় হওক; য’ত আমি একেলগে মিলি এক সাধাৰণ সুৰ-সমন্বয়ত নৱামহে (স্তৱন/অৰ্পণ) কৰোঁ।
Mantra 6
इन्द्राय गाव आशिरं दुदुह्रे वज्रिणे मधु । यत्सीमुपह्वरे विदत् ॥
ইন্দ্ৰাৰ্থে গাৱঃ (আলোক-ৰশ্মিসমূহ) আশিৰং দোহিলে—বজ্ৰিণে মধু; যেতিয়া সি উপহ্বৰে (নিকট গহ্বৰত) তাক বিদত্ (পায়/আবিষ্কাৰ কৰে)।
Mantra 7
उद्यद्ब्रध्नस्य विष्टपं गृहमिन्द्रश्च गन्वहि । मध्वः पीत्वा सचेवहि त्रिः सप्त सख्युः पदे ॥
যেতিয়া তুমি উদীয়মান দীপ্তিমানৰ (ব্ৰধ্ন) বিস্তৃত লোকধামলৈ—সেই গৃহলৈ—উঠা, তেতিয়া হে ইন্দ্ৰ, তাত গমন কৰা। মধুৰ মধু (মধ্বঃ) পান কৰি, বন্ধুত্বৰ ত্ৰি-সপ্ত পদত আমাৰ সৈতে সখ্যতাৰে চলা।
Mantra 8
अर्चत प्रार्चत प्रियमेधासो अर्चत । अर्चन्तु पुत्रका उत पुरं न धृष्ण्वर्चत ॥
গাও, আগবাঢ়ি গাও—হে যজ্ঞপ্ৰিয় মেধাবানসকল—গাও। পুত্ৰসকলেও গাওক; দৃঢ় দুৰ্গৰ দৰে নিৰ্ভীকভাৱে গাই থাকক, যেন স্তোত্ৰ সত্যৰ বাবে এক সুৰক্ষিত ক্ষেত্ৰ হয়।
Mantra 9
अव स्वराति गर्गरो गोधा परि सनिष्वणत् । पिङ्गा परि चनिष्कददिन्द्राय ब्रह्मोद्यतम् ॥
তললৈ স্তোত্ৰধ্বনি গুঞ্জৰি উঠে—গড়গড় শব্দৰ দৰে—চাৰিওফালে ঘূৰি কঁপাই তোলে। পিঙ্গল শিখা চাৰিওফালে লাফাই উঠে; ইন্দ্ৰৰ বাবে উদ্যমিত ব্ৰহ্ম (প্ৰেৰিত বাক্য) প্ৰকাশলৈ উত্তোলিত হয়।
Mantra 10
आ यत्पतन्त्येन्यः सुदुघा अनपस्फुरः । अपस्फुरं गृभायत सोममिन्द्राय पातवे ॥
যেতিয়া তীব্ৰগামী, সুদুগ্ধা (ভালদুগ্ধ-দায়িনী) সেইসকল ইয়ালৈ উৰি আহে—ছিটাই নেদি—তেতিয়া অছিটোৱা সোম ধৰি লোৱা, ইন্দ্ৰৰ পানাৰ্থে; অৱতৰণশীল বলৰ আনন্দ স্থিৰ কৰি ৰাখা।
Mantra 11
अपादिन्द्रो अपादग्निर्विश्वे देवा अमत्सत । वरुण इदिह क्षयत्तमापो अभ्यनूषत वत्सं संशिश्वरीरिव ॥
ইন্দ্ৰে পান কৰিলে; অগ্নিয়েও পান কৰিলে; সকলো দেৱতা আনন্দিত হ’ল। বৰুণো ইয়াতেই বাস কৰিলে; আৰু আপঃ (জলসমূহ) গুঞ্জন-মৃদু ধ্বনিসহ তেওঁৰ ফালে আগবাঢ়িল—গাভী-মাতৃসকল যেন বাছুৰক ঘিৰি মমতা-মূৰ্চ্ছনাৰে।
Mantra 12
सुदेवो असि वरुण यस्य ते सप्त सिन्धवः । अनुक्षरन्ति काकुदं सूर्म्यं सुषिरामिव ॥
হে বৰুণ, তুমি সুদেৱ (সম্পূৰ্ণ দেৱত্বময়); তোমাৰ যাৰ অধীন সেই সাত সিন্ধু তোমাৰ কাকুদ (উচ্চ শিৰা/ৰিজ) অনুসৰি ধাৰাবাহিকভাৱে বয়—তৰংগবাহী উচ্চতা—সু-চেনেল পথেদি সোঁত বোৱা নদীৰ দৰে।
Mantra 13
यो व्यतीँरफाणयत्सुयुक्ताँ उप दाशुषे । तक्वो नेता तदिद्वपुरुपमा यो अमुच्यत ॥
যি জনে বিপৰীত শক্তিসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি দিলে আৰু দানকাৰীৰ ওচৰলৈ সু-যুক্ত শক্তিসমূহক নিকট আনিলে—সেই দ্ৰুত নেতা; তেওঁৰ সেই একে ৰূপেই উপমা-মাপক, যি মুক্ত হৈ স্বতন্ত্ৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হয়।
Mantra 14
अतीदु शक्र ओहत इन्द्रो विश्वा अति द्विषः । भिनत्कनीन ओदनं पच्यमानं परो गिरा ॥
অতি প্ৰবলভাৱে শক্তিমানজনে আঘাত কৰিলে; ইন্দ্ৰে সকলো দ্বেষ অতিক্ৰম কৰিলে। দূৰ-প্ৰসাৰী বাক্যৰ দ্বাৰা—‘যুৱ’ৰ ৰন্ধন-পাত্ৰ, যি ৰন্ধা হৈছে, তাকো তেওঁ ভাঙি পেলায়; এইদৰে উচ্চ উচ্চাৰণে শত্রু-গঠনসমূহ ভাঙি যায়।
Mantra 15
अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम् । स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्रे विभुक्रतुम् ॥
সৰু শিশুৰ দৰে, কুমাৰ পুত্ৰৰ দৰে, তেওঁ নৱ-নৱ ৰথত আৰূঢ় হয়। তেওঁ মহিষ-সদৃশ বনৰীয়া শক্তি-মৃগক পকাই-প্ৰস্তুত কৰে, আৰু বিস্তৃত, সর্ব-কাৰ্যকৰ ইচ্ছাশক্তিসম্পন্ন জনে তাক পিতৃ আৰু মাতৃলৈ অৰ্পণ কৰে।
Mantra 16
आ तू सुशिप्र दम्पते रथं तिष्ठा हिरण्ययम् । अध द्युक्षं सचेवहि सहस्रपादमरुषं स्वस्तिगामनेहसम् ॥
হে সু-শিপ্ৰ (সুন্দৰ-ওঁঠ) গৃহপতি, আহা; সোণালী ৰথত উঠা। তাৰ পাছত দীপ্ত অশ্বক জুৰি দিয়া—সহস্ৰ-পদ শক্তিসম্পন্ন, বলত অৰুণ-ৰক্ত, স্বস্তিৰ পথত আমাক বহন কৰা, গমনত অক্লান্ত।
Mantra 17
तं घेमित्था नमस्विन उप स्वराजमासते । अर्थं चिदस्य सुधितं यदेतव आवर्तयन्ति दावने ॥
তাকেই—সঁচাকৈ—নমস্কাৰ-কৰোঁতা উপাসকসকলে ওচৰলৈ আহি স্বৰাজ (স্বয়ং-শাসক) প্ৰভুৰ সৈতে বহে। তেওঁৰ সু-নিয়োজিত উদ্দেশ্যো স্পষ্ট হয়, যেতিয়া তেওঁলোকে তাক যাত্ৰালৈ, দানলৈ ঘূৰাই আনে।
Mantra 18
अनु प्रत्नस्यौकसः प्रियमेधास एषाम् । पूर्वामनु प्रयतिं वृक्तबर्हिषो हितप्रयस आशत ॥
প্ৰাচীন নিবাস (চিৰন্তন স্থান) অনুসৰি, এই প্ৰিয়-মেধাস (প্ৰিয় জ্ঞান-সন্ধানী)সকলে আগবাঢ়ে। পূৰ্বৰ, আদিম অগ্ৰগতি তেওঁলোকে লাভ কৰে—যজ্ঞ-বৰ্হি ছাঁট কৰা আৰু নিজৰ প্ৰয়াস সঠিকভাৱে স্থাপন কৰা জনে।
It praises Soma as the inspired, strengthening drink and highlights Purandhī as the power of fullness that helps the sacrifice yield intelligence (medhā) and abundance.
Because the hymn links ritual precision with spiritual potency: delight and power must be held steady (not scattered) so Indra can drink and the offering can work effectively.
Purandhī is the supportive power of plenitude and fulfilment—she ‘brings forward’ the inspired force and helps complete the rite with increase, nourishment, and clear intelligence.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.