Sukta 55
Sukta 3.55
Viśvāmitra Gāthina (traditional for Mandala 3; RV 3.55 commonly in his family-book domain)
Viśve Devāḥ / the One Asura-might behind the gods; Dawn as revelatory condition
Triṣṭubh (probable; confirm)
ঋগ্বেদ ৩.৫৫-ত ভাবনা কৰা হৈছে যে বহু দেৱতা একেটা বিশাল সাৰ্বভৌম অধিপত্য/আসুৰত্ব (একম) দ্বাৰা ধাৰিত আৰু সমৰ্থিত; উষাই যেতিয়া গোপন বিধান-শৃঙ্খলাক উন্মোচন কৰে, তেতিয়াই সেই এক শাসন প্ৰকাশ পায়। ‘আলোকৰ পদ’ত বাণী, যোৰা দুগ্ধদায়িনী গাই, জল আৰু উদ্ভিদ, পৃথিৱীৰ প্ৰাচুৰ্য—এনে প্ৰতীক-শৃংখলাৰ জৰিয়তে এই সূক্তই ঋতৰ অন্তৰ্নিহিত সঙ্গতিৰ প্ৰশংসা কৰে, যিয়ে দেৱতাসকলক শক্তি দিয়ে আৰু যজ্ঞ তথা জীৱনক ধাৰণ কৰে।
Mantras
Mantra 1
उषसः पूर्वा अध यद्व्यूषुर्महद्वि जज्ञे अक्षरं पदे गोः । व्रता देवानामुप नु प्रभूषन्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
যেতিয়া পূৰ্বৱৰ্তী উষাসসকল প্ৰসাৰিত হৈ উদয় হয়, তেতিয়া গোৰ পদত—আলোকৰ পদচিহ্নত—মহৎ অক্ষয় বাক্য জন্ম লয়। দেৱসকলৰ ব্ৰতসমূহ অলংকৃত কৰি প্ৰকাশমান কৰি, দেৱশক্তিসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব প্ৰকাশিত হৈ উঠে।
Mantra 2
मो षू णो अत्र जुहुरन्त देवा मा पूर्वे अग्ने पितरः पदज्ञाः । पुराण्योः सद्मनोः केतुरन्तर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ইয়াত দেৱসকলে যেন আমাক ত্যাগ নকৰে; আৰু পথ-জ্ঞানী পূৰ্ব পিতৃসকলেও, হে অগ্নি, যেন আমাক অস্বীকাৰ নকৰে। দুটা প্ৰাচীন সদ্মনৰ ভিতৰত কেতু স্থাপিত—দেৱসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 3
वि मे पुरुत्रा पतयन्ति कामाः शम्यच्छा दीद्ये पूर्व्याणि । समिद्धे अग्नावृतमिद्वदेम महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
মোৰ কামনাসকল বহুধা দিশে দিশে উৰি যায়; প্ৰজ্বলিত শিখালৈ মুখ কৰি মই প্ৰাচীন জ্যোতিসমূহ দীপ্ত কৰোঁ। প্ৰজ্বলিত অগ্নিত আমি ঋত—সত্য নিজেই—উচ্চাৰণ কৰোঁ; দেৱসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 4
समानो राजा विभृतः पुरुत्रा शये शयासु प्रयुतो वनानु । अन्या वत्सं भरति क्षेति माता महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
একে আৰু একে ৰজা বহুধা ৰূপে বহন কৰা হয়; তেওঁ শয়নস্থানসমূহত শুই থাকে, অৰণ্যৰ মাজেৰে গমন কৰে। আন এজনে বাছুৰ বহন কৰে; মাতা বাস কৰি পোষণ কৰে—দেৱসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 5
आक्षित्पूर्वास्वपरा अनूरुत्सद्यो जातासु तरुणीष्वन्तः । अन्तर्वतीः सुवते अप्रवीता महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
পৰৱৰ্তীটো পূৰ্বৱৰ্তীৰ ভিতৰত স্থাপিত; অনুনাদহীনটো সদ্যোজাত তৰুণী ৰূপসমূহৰ অন্তৰত। অন্তৰ্বতী (গৰ্ভধাৰিণী) অঘোষিতেই প্ৰসৱ কৰে—দেৱসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 6
शयुः परस्तादध नु द्विमाताबन्धनश्चरति वत्स एकः । मित्रस्य ता वरुणस्य व्रतानि महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
পাৰলৈ শুই থকা, তেতিয়া সঁচাকৈ দু-মাতৃযুক্ত সেই এক বৎস—বন্ধনহীন—চলি ফুৰে। এইবোৰ মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ ব্ৰত (নিয়ম): দেৱসকলৰ একেই মহৎ অসুৰত্ব (ঐশ্বৰ্য-শাসনশক্তি)।
Mantra 7
द्विमाता होता विदथेषु सम्राळन्वग्रं चरति क्षेति बुध्नः । प्र रण्यानि रण्यवाचो भरन्ते महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
দু-মাতৃযুক্ত হোতা বিদথসমূহত সম্ৰাট; অগ্ৰভাগ অনুসৰি চলি ফুৰে, আৰু গভীৰ বুধ্নত বাস কৰে। আনন্দদায়ক ধন-সম্পদ আৰু আনন্দ-বহন কৰা বাক্য তেওঁলোকে আগবঢ়ায়: দেৱসকলৰ একেই মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 8
शूरस्येव युध्यतो अन्तमस्य प्रतीचीनं ददृशे विश्वमायत् । अन्तर्मतिश्चरति निष्षिधं गोर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
যুদ্ধ কৰা বীৰৰ দৰে, অন্ততম অংশে পিছফালে ঘূৰি আহি আগবাঢ়ি অহা সমগ্ৰ বিশ্বক দেখে। অন্তৰ্মতি ‘গো’ (ৰশ্মি)-ৰ গোপন আসনত গতি কৰে: দেৱসকলৰ একেই মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 9
नि वेवेति पलितो दूत आस्वन्तर्महाँश्चरति रोचनेन । वपूंषि बिभ्रदभि नो वि चष्टे महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
নি তীব্ৰ বেগে ধাৱিত হয়—পলিত, প্ৰাচীন দূত—স্ৰোতসমূহৰ অন্তৰত; মহান হৈ, ৰোচন (উজ্জ্বল লোক)-ৰ মাজেৰে বিচৰণ কৰে। নানাবিধ ৰূপ ধৰি, বিবেচনাৰে আমাৰ ওপৰত দৃষ্টি মেলে; দেবতাসকলৰ একেই মহৎ অসুৰত্ব (ঐশ্বৰ্য-প্ৰভুত্ব)।
Mantra 10
विष्णुर्गोपाः परमं पाति पाथः प्रिया धामान्यमृता दधानः । अग्निष्टा विश्वा भुवनानि वेद महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
বিষ্ণু গোপা, পৰম পন্থা ৰক্ষা কৰে; প্ৰিয় অমৃত ধামসমূহ স্থাপন কৰে। অগ্নি এই সকলো ভুবন জানে; দেবতাসকলৰ একেই মহৎ অসুৰত্ব (ঐশ্বৰ্য-প্ৰভুত্ব)।
Mantra 11
नाना चक्राते यम्या वपूंषि तयोरन्यद्रोचते कृष्णमन्यत् । श्यावी च यदरुषी च स्वसारौ महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
যম্য (সহোদৰা) দুই ভগ্নী নানাবিধ ৰূপ গঢ়ে; দুয়োৰে একে দীপ্ত, আনটো কৃষ্ণ (অন্ধকাৰ)। শ্যাৱী আৰু অৰুষী—ভগ্নীদ্বয়—ঘোষণা কৰে: দেবতাসকলৰ একেই মহৎ অসুৰত্ব (ঐশ্বৰ্য-প্ৰভুত্ব)।
Mantra 12
माता च यत्र दुहिता च धेनू सबर्दुघे धापयेते समीची । ऋतस्य ते सदसीळे अन्तर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
য’ত মাতৃ আৰু দুহিতা—দুয়োটা দুগ্ধবতী ধেনু—সামঞ্জস্যে একেলগে দুগ্ধ দোহে, পৰস্পৰক পোষণ কৰে। ঋতৰ অন্তঃসদনত মই তেওঁলোকক আৰাধনা কৰোঁ; দেবতাসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব—বিশাল অধিপত্য—সেই।
Mantra 13
अन्यस्या वत्सं रिहती मिमाय कया भुवा नि दधे धेनुरूधः । ऋतस्य सा पयसापिन्वतेळा महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
অন্যৰ বাছুৰক জিভাৰে চাটি তাই মাঁ-মাঁ কৰে; কোন ৰূপে ধেনুৱে নিজৰ ওধাৰ নামাই থয়? ঋতৰ দুগ্ধে তাই ফুলে—ইলা; দেবতাসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব—বিশাল অধিপত্য—সেই।
Mantra 14
पद्या वस्ते पुरुरूपा वपूंष्यूर्ध्वा तस्थौ त्र्यविं रेरिहाणा । ऋतस्य सद्म वि चरामि विद्वान्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
পদচালনাৰে তাই বহু ৰূপৰ বস্ত্ৰ পিন্ধে; উৰ্ধ্ব হৈ থিয় দি ত্ৰিবিধ আহাৰ চাটি লয়। জ্ঞানী হৈ মই ঋতৰ সদ্মত বিচৰণ কৰোঁ; দেবতাসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব—বিশাল অধিপত্য—সেই।
Mantra 15
पदे इव निहिते दस्मे अन्तस्तयोरन्यद्गुह्यमाविरन्यत् । सध्रीचीना पथ्या सा विषूची महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
অদ্ভুত সেই দস্মৰ অন্তৰত যেন দুটা পদচিহ্ন স্থাপিত—দুয়োটাৰ মাজত এটা গোপন, আনটো প্ৰকাশিত। এটা সোজা-চলা পথ, আনটো বিচ্ছিন্ন-গামী; এয়াই দেৱতাসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব—সাৰ্বভৌম অধিপত্য।
Mantra 16
आ धेनवो धुनयन्तामशिश्वीः सबर्दुघाः शशया अप्रदुग्धाः । नव्यानव्या युवतयो भवन्तीर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
গাইবোৰে নিজকে ঝাঁকি গতি লাভ কৰক—অশিশ্বী, একেলগে দুহি দিয়া, এতিয়াও সম্পূৰ্ণ দুহি শেষ নোহোৱা। সদায় নতুন-নতুন, সিহঁতে বাৰে বাৰে যুৱতী হয়; দেৱতাসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব।
Mantra 17
यदन्यासु वृषभो रोरवीति सो अन्यस्मिन्यूथे नि दधाति रेतः । स हि क्षपावान्त्स भगः स राजा महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
যেতিয়া বৃষ-শক্তি অন্য জাকবোৰৰ মাজত গর্জে, তেতিয়া সি অন্য দলে নিজৰ বীৰ্য্য-শক্তিৰ বীজ স্থাপন কৰে। কিয়নো সি ৰাতিবোৰৰ অধিপতি, সি ভগ—আনন্দদাতা, সি ৰজা; দেৱতাসকলৰ একমাত্ৰ মহৎ অসুৰত্ব—একমাত্ৰ অসুৰ-শক্তি।
Mantra 18
वीरस्य नु स्वश्व्यं जनासः प्र नु वोचाम विदुरस्य देवाः । षोळ्हा युक्ताः पञ्चपञ्चा वहन्ति महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
হে জনাসকল, এতিয়া বীৰৰ সু-অশ্বযুক্ত ৰথীয় শক্তি আমি ঘোষণা কৰোঁ; দেৱাসকলে তাক জানে। ষোড়শ যুক্ত, পাঁচ আৰু পাঁচকৈ, তাক আগবঢ়াই নিয়ে—দেৱানাং এক মহৎ অসুৰত্ব, একমাত্ৰ অসুৰ-শক্তি।
Mantra 19
देवस्त्वष्टा सविता विश्वरूपः पुपोष प्रजाः पुरुधा जजान । इमा च विश्वा भुवनान्यस्य महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
দেৱ ত্বষ্টা—সৰ্বৰূপ সৱিতা—প্ৰজাসকলক পোষণ কৰিলে; বহুধা জনসমূহক জন্ম দিলে, আৰু এই সকলো ভুবনো। এইটো তেওঁৰেই—দেৱানাং এক মহৎ অসুৰত্ব, একমাত্ৰ অসুৰ-শক্তি।
Mantra 20
मही समैरच्चम्वा समीची उभे ते अस्य वसुना न्यृष्टे । शृण्वे वीरो विन्दमानो वसूनि महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
মহান সত্তা মিলিত দুটা পাত্ৰৰ সৈতে একত্ৰে গতি কৰে; তেওঁৰ দুয়োটা ধন-ভাণ্ডাৰ ভিতৰত স্থাপিত। বীৰে শুনে, ধন-সম্পদ লাভ কৰি—দেৱানাং এক মহৎ অসুৰত্ব, একমাত্ৰ অসুৰ-শক্তি।
Mantra 21
इमां च नः पृथिवीं विश्वधाया उप क्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
আমাৰ এই সৰ্বধাৰিণী পৃথিৱীত তেওঁ উপকাষে বাস কৰে—উপকাৰী মিত্ৰতাৰ সৈতে ৰজাৰ দৰে। অগ্ৰাসনত বহা বীৰসকলৰ দৰে, আশ্ৰয়-আসনত বহি তেওঁ ৰক্ষা স্থাপন কৰে—দেৱসকলৰ এক মহান আধিপত্য, একমাত্ৰ অসুৰত্ব-শক্তি।
Mantra 22
निष्षिध्वरीस्त ओषधीरुतापो रयिं त इन्द्र पृथिवी बिभर्ति । सखायस्ते वामभाजः स्याम महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
দ্ৰুত-প্ৰবাহিনী শক্তিসমূহ তোমাৰেই—ঔষধি আৰু আপ; আৰু হে ইন্দ্ৰ, পৃথিৱীয়ে তোমাৰ বাবে ৰয়ি (সমৃদ্ধি) ধাৰণ কৰে। আমি তোমাৰ সখা হওঁ, তোমাৰ প্ৰিয় দানৰ ভাগীদাৰ হওঁ—দেৱসকলৰ এক মহান আধিপত্য, একমাত্ৰ অসুৰত্ব-শক্তি।
Frequently Asked Questions
It means “the one great sovereignty (asura-might) of the gods.” The hymn says the many divine powers work as one coordinated reality grounded in a single lordship.
Dawn is the condition of revelation: when the Dawns “open out,” hidden order becomes visible and the imperishable Word is said to be born in the seat/step of Light.
The hymn uses a symbolic image of two complementary powers that nourish each other in harmony within Ṛta. Interpreters often relate it to paired realities like Night and Dawn or Heaven and Earth, understood also as inner spiritual complements.
Ask anything about Sukta 55 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.