Adhyaya 7

Verse 1

सूत उवाच । एवं तत्र तदा देवी श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् । हर्षोत्कंठितया वाचा पुनः पप्रच्छ शंकरम्

Sūta berkata: Demikianlah pada waktu itu, Sang Dewi, setelah mendengar kisah kemuliaan yang utama itu, sekali lagi bertanya kepada Śaṅkara, dengan kata-kata yang penuh sukacita dan kerinduan yang mendalam.

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । समस्तज्ञानसंपन्न नमस्तेऽस्तु महेश्वर

Sang Dewi berkata: Wahai Dewa segala dewa, Tuhan alam semesta, pemberi rahmat kepada para bhakta. Wahai Mahēśvara, yang sempurna dengan segala pengetahuan, sembah sujudku kepada-Mu.

Verse 3

नमोऽस्तु वै त्रिपुरप्रहर्त्रे महात्मने तारकमर्दनाय । नमोऽस्तु ते क्षीरसमुद्र दायिने शिशोर्मुनीन्द्रस्य समाहितस्य

Sembah sujud kepada-Mu, pemusnah Tripura; kepada Jiwa Agung yang menewaskan Tāraka. Sembah sujud kepada-Mu, penganugeraha Samudra Susu, dan kepada-Mu yang mengurniakan keteguhan samādhi kepada kanak-kanak resi, sang muni agung.

Verse 4

नमोऽस्तु ते सर्वजगद्विधात्रे सर्वत्र सर्वात्मक सर्वकर्त्रे । नमो भवायास्तु नमोऽभवाय नमोऽस्तु ते सर्वगताय नित्यम्

Sembah sujud kepada-Mu, Pengatur seluruh jagat—hadir di mana-mana, Diri bagi segala, Pelaku segala. Sembah sujud kepada Bhava, sembah sujud kepada Abhava; sembah sujud senantiasa kepada-Mu yang meresapi semuanya.

Verse 5

ईश्वर उवाच । किं देवि पृच्छसेऽद्यापि सर्वं ते कथितं मया । संदिग्धमस्ति किंचिच्चेत्पुनः पृच्छस्व भामिनि

Īśvara bersabda: “Wahai Devī, apakah lagi yang hendak engkau tanyakan? Segala-galanya telah kukatakan kepadamu. Jika masih ada sesuatu yang meragukan, tanyalah lagi, wahai yang jelita.”

Verse 6

देव्युवाच । सोमेश्वरेति यन्नाम कस्मिन्काले बभूव तत् । किं नामाग्रेऽभवल्लिंगं नाम किं भविताऽधुना

Dewi berkata: “Nama ‘Somēśvara’ itu muncul pada waktu bilakah? Pada mulanya, liṅga itu bernama apa, dan kini (pada zaman sekarang) akan bernama apa?”

Verse 7

एवं यस्य प्रभावो वै नोक्तः पूर्वं त्वया विभो । अन्येषां तीर्थदेवानां माहात्म्यं वर्णितं त्वया । न त्वीदृशं तु कथितं श्रीसोमेशस्य यादृशम्

Maka, wahai Tuhan Yang Maha Mulia, pengaruh sejati-Nya belum pernah Engkau nyatakan sebelumnya. Engkau telah menghuraikan kemuliaan tīrtha-tīrtha lain beserta dewata-dewatanya, namun kemuliaan Śrī Somēśvara yang demikian agung belum pernah diceritakan seumpamanya.

Verse 8

ईश्वर उवाच । पूर्वमेवाहमेवासं स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । न च मां तत्त्वतो वेद जनः कश्चिदिहेश्वरि

Īśvara bersabda: Dahulu kala, Aku sendiri telah wujud di sini dalam rupa Sparśa-liṅga. Namun, wahai Dewi, tiada seorang pun di sini yang benar-benar mengenal-Ku menurut hakikat-Ku yang sejati.

Verse 9

महाकल्पे तु सञ्जाते ब्रह्मणः प्रति संचरे । नामभावं भवेदन्यद्देवि लिंगे पुनःपुनः

Apabila Mahā-kalpa menjelma dan Brahmā memasuki putaran kitarannya yang berulang, wahai Devī, liṅga itu berulang kali mengambil pelbagai keadaan nama dan sebutan.

Verse 11

अस्मिन्ब्रह्मणि देवेशि संजाते ह्यष्टवार्षिके । तदा कालात्समारभ्य सोमेश इति विश्रुतः

Wahai Devī, dalam kitaran penciptaan Brahmā yang sekarang ini, ketika Tuhan dikenal pada fasa itu, sejak saat tersebut Baginda masyhur sebagai “Someśa” (Tuan Soma) di Prabhāsa-kṣetra yang suci.

Verse 12

अतीतेषु च देवेशि ब्रह्मसुप्तलयादनु । बभूवुर्यानि नामानि तानि त्वं शृणु पार्वति

Dan, wahai Devī—sesudah peleraian yang menyusuli “tidur” Brahmā—apa jua nama (Tuhan di Prabhāsa) yang muncul dalam kitaran-kitaran lampau, dengarlah kini, wahai Pārvatī.

Verse 13

आद्यो विरंचिनामासीद्यदा ब्रह्मा पितामहः । मृत्युञ्जयस्तदा नाम सोमनाथस्य कीर्तितम्

Dalam kitaran yang pertama, ketika Brahmā dikenali sebagai Virañci, Sang Pitāmaha, maka nama yang dimasyhurkan bagi Somanātha pada waktu itu ialah “Mṛtyuñjaya” — Penakluk Kematian.

Verse 14

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति नाम प्रोक्तं शुभेंऽबिके

Dalam kitaran kedua, ketika Brahmā masyhur sebagai Padmabhū (yang lahir dari teratai), maka, wahai Ambikā yang mulia, nama Tuhan telah diisytiharkan sebagai “Kālāgnirudra” (Rudra, Api Zaman).

Verse 15

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति देवस्य तदा नाम प्रकीर्तितम्

Dalam kitaran ketiga, ketika Brahmā dikenali sebagai Svayaṃbhū (yang lahir sendiri), pada waktu itu nama Tuhan dipuji sebagai “Amṛteśa” (Tuan kepada Amṛta, Nektar Keabadian).

Verse 16

चतुर्थोऽभूद्यथा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवस्य तदा नाम स्मृतं शुभे

Dalam kitaran keempat, ketika Brahmā dikenali sebagai Parameṣṭhī, maka, wahai yang bertuah, nama Tuhan diingati sebagai “Anāmaya” (yang tanpa penyakit, yang tidak tercedera oleh derita).

Verse 17

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति स्मृतः । कृत्तिवासेति देवस्य नाम प्रोक्तं तदाम्बिके

Dalam kitaran kelima, ketika Brahmā dikenang sebagai Surajyeṣṭha, maka, wahai Ambikā, nama Tuhan telah diisytiharkan sebagai “Kṛttivāsa” (Dia yang bersemayam dalam kulit/selubung tapa; Śiva yang zuhud).

Verse 18

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति श्रुतः । तदा भैरवनाथेति नाम देवस्य कीर्तितम्

Dalam kitaran keenam, ketika Brahmā didengar sebagai Hemagarbha (Rahim Emas), pada waktu itu nama Tuhan dipuji sebagai “Bhairavanātha” (Tuan Bhairava).

Verse 19

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानंद इति स्मृतः । सोमनाथेति देवस्य वर्तते नाम सांप्रतम्

Dalam kitaran masa kini, Brahmā yang memerintah sekarang dikenang sebagai Śatānanda; dan pada masa ini Nama Tuhan ditegakkan sebagai “Somanātha”.

Verse 20

अतः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

Sesudah ini, apabila Brahmā bermuka empat yang bakal datang muncul, maka pada waktu itu Nama Tuhan akan menjadi “Prāṇanātha” (Tuan bagi nafas kehidupan).

Verse 21

अतीता ये विधातारो भविष्यंति च येऽधुना । तावत्तद्वर्त्तते नाम यावदन्योष्टवार्षिकः । संध्यासंध्यांशभेदेन विष्ण्वनंतसनातनाः

Sebanyak mana pun para penentu kosmos (vidhātṛ) yang telah berlalu, yang ada kini, atau yang akan datang—selama itulah Nama ilahi itu kekal berkuasa, hingga muncul satu lagi kitaran lapan tahun. Maka, menurut pembahagian waktu senja dan bahagiannya, Tuhan dipuji sebagai Viṣṇu, Ananta, dan Sanātana.

Verse 22

एवं नामानि देवस्य संक्षेपात्कीर्तितानि मे । विस्तरात्कथितुं नैव शक्यंते कालगौरवात्

Demikianlah, aku menyebut Nama-nama Tuhan hanya secara ringkas. Untuk menghuraikannya dengan terperinci tidaklah mungkin, kerana Waktu itu sendiri amat luas dan berat maknanya.

Verse 23

देव्युवाच । आश्चर्यं देवदेवेश यत्त्वया कथितं प्रभो । पूर्वोक्तानि च नामानि न स्मरंति च मे कथम्

Dewi berkata: “Sungguh menakjubkan, wahai Tuhan segala dewa, apa yang telah engkau tuturkan, wahai Penguasa. Namun mengapa Nama-nama yang engkau sebutkan dahulu tidak terbit dalam ingatanku?”

Verse 24

एतद्विस्तरतो ब्रूहि कारणं च जगत्पते । सर्वभूतहितार्थाय ममानुग्रहकाम्यया

Wahai Tuhan penguasa jagat, jelaskanlah kepadaku dengan terperinci, serta sebab-musababnya; agar membawa manfaat bagi semua makhluk, dan kerana kehendak-Mu untuk mengurniakan rahmat kepadaku.

Verse 25

ईश्वर उवाच । कल्पेकल्पे महादेवि अवतारं करोषि यत् । तेन ते स्मरणं नास्ति प्रभावात्प्रकृतेः प्रिये

Īśvara bersabda: “Wahai Mahādevī, kerana engkau menjelma dalam setiap kalpa, maka ingatanmu tidak kekal; oleh pengaruh Prakṛti yang mengatasi, wahai kekasih.”

Verse 26

तत्त्वावरणमध्ये तु तत्राद्या त्वं प्रतिष्ठिता । साऽवतीर्यांडमध्ये तु मया सार्द्धं वरानने

Sesungguhnya, di tengah-tengah selubung prinsip-prinsip (tattva), engkau, Yang Purba, teguh bersemayam di sana. Lalu engkau turun ke dalam telur kosmik, datang bersama-sama denganku, wahai yang berwajah jelita.

Verse 27

अनुग्रहार्थं लोकानां प्रादुर्भूता पुनःपुनः । आद्ये कल्पे जगन्माता जगद्योनिर्द्वितीयके

Demi mengurniakan rahmat kepada alam-alam, engkau menzahirkan diri berulang-ulang. Pada kalpa pertama engkau dikenali sebagai “Ibu Alam Semesta”; pada kalpa kedua sebagai “Rahim/Sumber Alam Semesta”.

Verse 28

तृतीये शांभवीनाम चतुर्थे विश्वरूपिणी । पञ्चमे नंदिनीनाम षष्ठे चैव गणांबिका

Pada kalpa ketiga engkau disebut Śāmbhavī; pada kalpa keempat, Viśvarūpiṇī (yang wujudnya meliputi seluruh alam). Pada kalpa kelima engkau bernama Nandinī; dan pada kalpa keenam, Gaṇāmbikā (Ibu para Gaṇa).

Verse 29

विभूतिः सप्तमे कल्पे सुभूतिश्चाष्टमे तदा । आनन्दा नवमे कल्पे दशमे वामलोचना

Pada kalpa ketujuh engkau dinamai Vibhūti; kemudian pada kalpa kelapan, Subhūti. Pada kalpa kesembilan engkau dikenali sebagai Ānandā; dan pada kalpa kesepuluh, Vāmalocanā—Yang bermata indah.

Verse 30

एकादशे वरारोहा द्वादशे च सुमङ्गला । कल्पे त्रयोदशे चैव महामाया ह्युदाहृता

Pada kalpa kesebelas engkau disebut Varārohā—yang berwibawa dan luhur; pada kalpa kedua belas, Sumaṅgalā—yang paling membawa keberkatan. Dan pada kalpa ketiga belas, engkau benar-benar diisytiharkan sebagai Mahāmāyā—Kuasa Agung penzahiran.

Verse 31

ततश्चतुर्दशे कल्पेऽनन्तानाम प्रकीर्तिता । भूतमाता पंचदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता

Kemudian pada kalpa keempat belas engkau dipuji dengan nama Anantānāmā. Pada kalpa kelima belas engkau termasyhur sebagai Bhūtamātā—Ibu segala makhluk; dan pada kalpa keenam belas engkau dikenang sebagai Uttamā—Yang Maha Unggul.

Verse 32

ततः सप्तदशे कल्पे पितृकल्पे तु विश्रुता । दक्षस्य दुहिता जाता सतीनाम्नी महाप्रभा

Kemudian pada kalpa ketujuh belas—yang masyhur sebagai Pitṛ-kalpa—engkau lahir sebagai puteri Dakṣa, Yang Maha Bercahaya, dan dikenali dengan nama Satī.

Verse 33

अपमानात्तु दक्षस्य स्वां तनूमत्यजत्पुनः । उमां कलां तु चन्द्रस्य पुरापूर्य च संस्थिता

Namun kerana penghinaan Dakṣa, engkau meninggalkan tubuhmu sekali lagi. Sesudah itu engkau bersemayam sebagai Umā—sesungguhnya sebagai suatu bahagian (kalā) daripada Bulan—memenuhi segala alam dan tetap teguh dalam kehadiran ilahimu.

Verse 34

ततः प्रवृत्ते वाराहे कल्पे त्वं सुरसुन्दरि । पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वमतः कृता

Kemudian, apabila Kalpa Vārāha bermula, wahai jelita di antara para dewa, setelah memuja Himavat, Tuhan segala gunung, engkau dijadikan sekali lagi sebagai puteri Himavat.

Verse 35

ततो देव्यद्भुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्त्तारं मां पुनः प्राप्य पार्वतीति निगद्यसे

Kemudian, wahai Dewi, setelah engkau melaksanakan tapa yang menakjubkan—tapa yang paling sukar—engkau memperolehku kembali sebagai suami; maka engkau disebut Pārvatī.

Verse 36

कैलासनिलयश्चाहं त्वया सार्द्धं वरानने । क्रीडामि तव देवेशि यावत्कल्पावसानकम्

Aku bersemayam di Kailāsa; dan bersama engkau, wahai yang berwajah jelita, Aku bermain dalam lila ilahi, wahai Dewi, hingga ke penghujung kalpa.

Verse 37

इदं चतुर्गुणं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह । महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिंगला

Setelah memperoleh kuasa empat rangkap ini, pada zaman Dvāpara—bersama Viṣṇu—engkau menjelma sebagai Kṛṣṇapiṅgalā demi membunuh asura berbentuk kerbau.

Verse 38

कात्यायनीति दुर्गेति विविधैर्नामपर्ययैः । नवकोटिप्रभेदेन जातासि वसुधातले

Sebagai Kātyāyanī, sebagai Durgā, dengan pelbagai nama yang berbeza, engkau telah menzahirkan diri di bumi dengan perincian hingga sembilan koṭi—tak terhitung jutaan rupa.

Verse 39

यानि ते कल्पनामानि पूर्वमुक्तानि सुन्दरि । तानि त्रयोदशाकल्पादुदक्तात्कथितानि मे

Wahai yang jelita, nama-namamu yang berkaitan dengan kalpa, yang telah disebut dahulu—semuanya telah aku kisahkan bermula dari kalpa yang ketiga belas dan seterusnya.

Verse 40

अतीतानि भविष्याणि वर्त्तमानानि सुन्दरि । एवं ज्ञेयानि सर्वाणि ब्रह्मकल्पावधि प्रिये

Wahai kekasih yang indah, yang lampau, yang akan datang, dan yang kini—semuanya hendaklah difahami demikian, hingga ke batas kalpa Brahmā.

Verse 41

देव्युवाच । सोमनाथेति यन्नाम त्वया पूर्वमुदाहृतम् । तत्कथं निश्चलं नाम मन्यते त्रिपुरांतक

Dewi bersabda: “Nama ‘Somanātha’ yang telah engkau ucapkan dahulu—wahai Tripurāntaka, Pemusnah Tripura—bagaimanakah nama itu dianggap tetap, tidak berubah?”

Verse 42

असंख्यत्वाच्च चंद्राणां जन्मनामप्रभेदतः । मन्वन्तरे तु संजाते युगानामेकसप्ततौ

“Kerana bulan-bulan itu tidak terbilang, dan kerana kelahiran serta nama mereka berbeza-beza; apabila suatu Manvantara muncul—yang mengandungi tujuh puluh satu yuga—maka putaran ini berlangsung demikian.”

Verse 43

चंद्रसूर्यादयो देवाः संह्रियंते पुनःपुनः । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृपाः

“Para dewa bermula dengan Bulan dan Matahari dilenyapkan berulang-ulang; demikian juga Tujuh Resi (Saptarṣi), para sura, Indra (Śakra), Manu, serta raja-raja yang merupakan putera-puteranya.”

Verse 44

एककालं च सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । एतन्मे संशयं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

Mereka dicipta untuk satu tempoh, lalu ditarik kembali seperti sediakala. Wahai Tuhan, jelaskanlah keraguanku ini dengan tepat dan menurut tertibnya.

Verse 45

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

Īśvara bersabda: Bagus sekali pertanyaanmu, wahai Dewi—ini rahsia yang memusnahkan dosa. Apa yang belum pernah diceritakan kepada sesiapa, akan Aku jelaskan kepadamu dengan sempurna.

Verse 46

अयं यो वर्त्तते ब्रह्मा शतानन्द इति श्रुतः । तस्य चैवाष्टमे वर्षे मनुर्यः प्रथमो भवेत्

Brahmā yang memerintah pada masa ini dikenal sebagai Śatānanda. Pada tahun kelapan pemerintahannya, muncullah Manu yang pertama.

Verse 47

तस्मिन्मन्वन्तरे देवि यश्चादौ रोहिणीपतिः । समुद्रगर्भात्संजातः सलक्ष्मीकौस्तुभादिभिः

Dalam Manvantara itu, wahai Dewi, yang pada awalnya menjadi tuan Rohiṇī—iaitu Sang Bulan—lahir dari rahim lautan, bersama Lakṣmī, permata Kaustubha dan khazanah-khazanah lain.

Verse 48

तेन चाराधितं लिंगं कालभैरवनामतः । महता तपसा पूर्वं युगानि च चतुर्द्दशे

Oleh dia, Liṅga yang bernama Kālabhairava telah dipuja—pada zaman dahulu dengan tapa yang agung—selama empat belas yuga.

Verse 49

तस्याद्भुतं तपो दृष्ट्वा तुष्टोऽहं तस्य सुन्दरि । वरं वृणीष्वेति मया स च प्रोक्तो निशाकरः

Melihat tapa yang menakjubkan itu, wahai yang jelita, aku pun berkenan kepadanya. “Pilihlah suatu anugerah,” kataku; demikianlah Niśākara (Dewa Bulan) telah aku sapa.

Verse 50

सहोवाच तदा देवि भक्त्या संस्तुत्य मां शुभे

Kemudian dia pun berkata, wahai Dewi—setelah memuji aku dengan bhakti, wahai yang membawa keberkatan.

Verse 51

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरार्हो यदि वाऽप्यहम् । सोमनाथेति तं नाम भूयाद्ब्रह्मावधि प्रभो

Candra berkata: “Wahai Tuhan para dewa—jika Engkau berkenan, dan jika aku pun layak menerima anugerah—maka, wahai Penguasa, biarlah Nama itu menjadi ‘Somnātha’, kekal hingga ke batas usia Brahmā.”

Verse 52

ये केचिद्भवितारोऽन्ये मन्वन्ते शीतरश्मयः । तेषां भवतु देवेश देवोऽयं कुलदेवता

Dan mana-mana dewa Bulan lain yang akan muncul dalam Manvantara-manvantara mendatang—wahai Tuhan para dewa—biarlah Dewa inilah menjadi kuladevatā (dewa pelindung keturunan) bagi mereka.

Verse 53

आराधयंतु ते सर्वे क्षेत्रेऽस्मिन्संस्थिता विभो । स्वकीयायुःप्रमाणेन ब्रह्मणः प्रलयादनु

Semoga mereka semua, yang menetap di wilayah suci ini, menyembah-Mu, wahai Tuhan—masing-masing menurut ukuran usia mereka sendiri—hingga selepas pralaya, pembubaran pada akhir usia Brahmā.

Verse 54

सोमनाथेति ते नाम ब्रह्मांडे सचराचरे । ख्यातिं प्रयातु देवेश तेजोलिंग नमोऽस्तु ते

Semoga nama-Mu, “Somnātha”, menjadi masyhur di seluruh alam semesta, meliputi yang bergerak dan yang tidak bergerak. Wahai Tuhan para dewa, wahai Tejo-liṅga (Liṅga yang bercahaya), sembah sujudku kepada-Mu.

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवमस्त्वित्यहं प्रोच्य पुनर्लिंगे लयं गतः । एतत्ते कारणं देवि प्रोक्तं सर्वमशेषतः

Īśvara bersabda: “Demikianlah jadinya.” Setelah berkata demikian, Aku pun menyatu kembali ke dalam Liṅga. Wahai Devī, seluruh sebab ini telah Kuterangkan kepadamu dengan lengkap, tanpa berbaki.

Verse 56

निःसन्दिग्धं तु संक्षेपात्पुरा पृष्टं यतस्त्वया । उद्देशमात्रं कथितं श्रीसोमेशगुणान्प्रति । समुद्रस्येव रत्नानामचिन्त्यस्तस्य विस्तरः

Oleh sebab dahulu engkau bertanya secara ringkas, maka tanpa keraguan Aku menjawab hanya secara singkat—sekadar menunjukkan sifat-sifat Śrī Someśa. Keluasan penuh-Nya tidak terbayangkan, bagaikan permata yang tersimpan di lautan.

Verse 57

मोहनं तदभक्तानां भक्तानां बुद्धिवर्द्धनम् । मूढास्ते नैव पश्यंति स्वरूपं मम मोहिताः

Ia memperdaya mereka yang tidak berbhakti, namun menambah kebijaksanaan para bhakta. Orang-orang dungu yang dikuasai māyā sama sekali tidak melihat hakikat rupa-Ku yang sejati.

Verse 58

देव्युवाच । ईदृशं यस्य माहात्म्यं तेजोलिंगस्य शंकर । कुत्र तिष्ठति तल्लिंगं क्षेत्रे तस्मिन्सुरेश्वर

Devī berkata: “Wahai Śaṅkara, jika Tejo-liṅga memiliki kemuliaan sedemikian—wahai Tuhan para dewa—di manakah Liṅga itu berdiri di wilayah suci tersebut?”

Verse 59

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । प्रभासं परमं देवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

Īśvara bersabda: “Dengarlah, wahai Devī, dengan bersungguh-sungguh; setelah mendengar, peganglah teguh dalam ingatan. Wahai Devī, Prabhāsa ialah kṣetra suci yang tertinggi—kṣetra ini amat Kukasihi.”

Verse 60

देवानामपि संस्थानं तच्च द्वादशयोजनम् । पंचयोजनमानेन पीठं तत्र प्रकीर्त्तितम्

“Tempat itu juga merupakan kediaman para dewa, dan luasnya dua belas yojana. Di sana termasyhur sebuah pīṭha suci, berukuran lima yojana.”

Verse 61

तन्मध्ये मद्गृहं देवि तच्च गव्यूतिमात्रकम् । समुद्रस्योत्तरे देवि देविकामुखसंज्ञितम्

“Di tengah wilayah itu, wahai Dewi, terletak kediaman-Ku sendiri, hanya sepanjang satu gavyūti. Di utara lautan, wahai Dewi, ia masyhur dengan nama Devikā-mukha.”

Verse 62

वज्रिण्याः पूर्वतश्चैव यावन्न्यंकुमती नदी । चतुष्टयं च विस्तारादायामात्पंचयोजनम्

“Dari sebelah timur Vajriṇī hingga ke sungai bernama Nyaṅkumatī—lebarnya empat (unit), dan panjangnya lima yojana.”

Verse 63

क्षेत्रपीठमिति प्रोक्तमतो गर्भगृहं शृणु । समुद्रात्कौरवी यावद्दक्षिणोत्तरमानतः । पूर्वपश्चिमतो ज्ञेयं गोमुखादाऽश्वमेधकम्

“Inilah yang disebut ‘kṣetra-pīṭha’; kini dengarlah tentang garbhagṛha, ruang suci terdalam. Dari lautan hingga Kauravī ialah ukuran utara–selatan; dan bentangan timur–barat diketahui dari Gomukha hingga Aśvamedhaka.”

Verse 64

एतन्मम गृहं देवि न त्यजामि कदाचन । तस्य मध्ये स्थितं लिंगं यत्र तत्ते प्रकीर्तितम्

Wahai Dewi, inilah kediaman-Ku; Aku tidak pernah meninggalkannya. Di tengah-tengahnya berdiri Liṅga suci, di sanalah ia ditegakkan sebagaimana telah Aku maklumkan kepadamu.

Verse 65

वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरस्य च सन्निधौ । कृतस्मरस्यापरतो धन्वन्तरशतत्रये

Menghadap ke arah Varuṇa (barat) dan dekat dengan lautan—melewati Kṛtasmara—pada jarak tiga ratus dhanus (ukuran panjang busur)…

Verse 66

लिंगं महाप्रभावं तुं स्वयंभूतं व्यवस्थितम् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

Di sana berdiri Liṅga yang berkuasa agung, terzahir dengan sendirinya (svayambhū) dan teguh bersemayam. Di sana juga Dewa Śaṅkara, Tuhan Yang Maha Esa, hadir bersemayam.

Verse 67

एतस्मिन्नन्तरे देवि सोमेशस्य समीपतः । चतुर्द्दशे विभागे तु धनुषां च शतद्वयम्

Di kawasan ini juga, wahai Dewi, dekat Someśa—dalam bahagian yang keempat belas—terdapat ukuran dua ratus dhanus.

Verse 68

समंतान्मंडलाकारा कर्णिका सा मम प्रिया । तस्यां ये प्राणिनः सर्वे मृताः कालेन पार्वति

Di sekelilingnya, berbentuk bulat, itulah ‘Karṇikā’ yang Kukasihi. Di dalamnya, wahai Pārvatī, semua makhluk yang mati menurut perjalanan waktu…

Verse 69

कृमिकीटपतंगाद्या जीवा उत्तम मध्यमाः । निर्द्धूतकल्मषाः सर्वे यांति लोकं ममापि ते

Bahkan cacing, serangga, rama-rama malam dan seumpamanya—makhluk yang tinggi atau pertengahan—semuanya, setelah dosa-kekotoran digugurkan, benar-benar pergi ke alam-Ku juga.

Verse 70

उत्तरं दक्षिणं चापि अयनं न विचारयेत् । सर्वस्तेषां शुभः कालो ये मृताः क्षेत्रमध्यतः

Janganlah dipertimbangkan sama ada ia ayana utara atau ayana selatan. Bagi semua yang wafat di tengah-tengah kṣetra suci ini, setiap waktu adalah waktu yang mujur.

Verse 71

आदिनाथेन शर्वेण सर्वप्राणिहिताय वै । आद्यतत्त्वान्यथानीय क्षेत्रमेतन्महाप्रभम् । प्रभासितं महादेवि यत्र सिद्ध्यंति मानवाः

Wahai Mahādevī, Ādinātha Śarva (Śiva), demi kesejahteraan semua makhluk bernyawa, telah membawa prinsip-prinsip purba ke sini dan menjadikan kṣetra yang amat bercahaya ini bersinar sebagai Prabhāsa—tempat manusia mencapai siddhi.

Verse 72

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेद्विघ्नशतैरपि । कृतप्रतिज्ञो देवेशि यावज्जीवं सुरेश्वरि

Wahai Devī, wahai Ratu para dewa, walaupun diserang dan walaupun di tengah ratusan rintangan, orang bijaksana yang menetap di sini dengan teguh—berpegang pada nazarnya—tetap berketetapan sepanjang hayatnya.

Verse 73

स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यात्स्थाणोश्चाद्भुतकर्मणः

Dengan kemuliaan kṣetra itu dan dengan Sthāṇu (Śiva) yang perbuatannya menakjubkan, dia akan mencapai kediaman tertinggi—setelah sampai, tiada lagi dukacita.

Verse 74

कृत्वा पापसहस्राणि पश्चात्सन्तापमेति वै । प्रभासे तु वियुज्येत न सोंऽतकपुरीं व्रजेत्

Walau telah melakukan ribuan dosa lalu menyesal kemudian, jika seseorang meninggal di Prabhāsa, dia tidak pergi ke kota Antaka, alam Maut.

Verse 75

ज्ञात्वा कलियुगं घोरं हाहाभूतमचेतनम् । नियुक्तस्तत्र देवेशि रक्षार्थं विघ्ननायकः

Wahai Devī, mengetahui zaman Kali yang mengerikan—ketika manusia menjadi bingung dan merintih dalam kesengsaraan—Vighnanāyaka telah dilantik di sana untuk perlindungan.

Verse 76

ये तु ब्राह्मणविद्विष्टाः शिवभक्तिवितंडकाः । ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च तथा नैष्कृतिकाश्च ये

Adapun mereka yang membenci brāhmaṇa, yang menghalang bhakti kepada Śiva, yang membunuh brāhmaṇa, yang tidak mengenang budi, dan yang sangat bejat—siapa pun mereka—

Verse 77

लोकद्विष्टा गुरुद्विष्टास्तीर्थायतनकण्टकाः । सर्वपापरताश्चैव ये चान्ये तु विकुत्सिताः

Mereka yang membenci masyarakat, membenci guru, menjadi duri bagi tīrtha dan tempat suci, yang tenggelam dalam segala jenis dosa, serta yang lain-lain yang hina lagi tercela—

Verse 78

रक्षणार्थं ह वै तेषां नियुक्तो विघ्ननायकः । कालाग्निरुद्रपार्श्वे तु रुद्रतुल्यपराक्रमः

Sesungguhnya, untuk melindungi daripada mereka, Vighnanāyaka telah ditugaskan; dan di sisi Kālāgnirudra berdiri seorang yang keberaniannya setara dengan Rudra.

Verse 79

क्षेत्रं रक्षति देवेशि पापिष्ठानां नियामकः । म्रियंते यदि ब्रह्मघ्नास्तथा पातकिनो नराः

Wahai Devī, Penguasa yang mengekang para pendosa paling keji melindungi kṣetra suci ini. Jika para pembunuh brāhmaṇa dan manusia berdosa lainnya mati di sana,

Verse 80

क्षेत्रे चास्मिन्वरारोहे तेषां देवि गतिं शृणु । दशवर्षसहस्राणि दिव्यानि कमलेक्षणे

Dan di kṣetra suci ini, wahai yang berpinggul indah—wahai Devī bermata teratai—dengarlah nasib mereka: ia berlangsung selama sepuluh ribu tahun ilahi.

Verse 82

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पापं तत्र न कारयेत् । अन्यत्राऽवर्तितं पापं क्षेत्रे चास्मिन्विनश्यति

Oleh itu, dengan segala upaya janganlah melakukan dosa di sana. Namun dosa yang dilakukan di tempat lain akan lenyap dalam kṣetra suci ini (Prabhāsa).

Verse 83

अस्मिन्पुनः कृतं पापं पैशाचनरकावहम् । भक्तानुकंपी भगवांस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि

Namun dosa yang dilakukan di tempat ini membawa ke neraka-neraka Piśāca. Walau demikian, Bhagavān yang berbelas kasih kepada para bhakta menunjukkan rahmat—bahkan kepada mereka yang jatuh ke kelahiran sebagai binatang.

Verse 84

ददाति परमं स्थानं न तु ब्रह्मद्विषां प्रिये । ये च ध्यानं समासाद्य युक्तात्मानः समाहिताः

Dia menganugerahkan kediaman tertinggi, namun bukan kepada mereka yang membenci Brahman (kebenaran suci), wahai kekasih. Adapun mereka yang mencapai dhyāna, berjiwa terdisiplin dan sepenuhnya terhimpun, layak bagi keadaan yang paling luhur itu.

Verse 85

संनियम्येन्द्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् । प्रभासे तु स्थिता देवि ते कृतार्था न संशयः

Dengan mengekang himpunan pancaindera, mereka melantunkan Śatarudrīya. Berdiam di Prabhāsa, wahai Dewi, mereka telah menunaikan tujuan hidup—tiada keraguan.

Verse 86

यदि गच्छेन्नरः कश्चित्प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तमुपायं प्रकुर्वीत निर्गच्छेन्न पुनर्यथा

Jika seseorang pergi ke Prabhāsa, medan suci yang tertinggi itu, hendaklah dia menempuh upaya amalan tersebut agar tidak berangkat lagi (yakni mencapai mokṣa dan tidak kembali ke saṃsāra).

Verse 87

एतद्गोप्यं वरारोहे न देयं यस्य कस्यचित् । गोपनीयमिदं शास्त्रं यथा प्राणाः स्वकाः प्रिये

Ini adalah rahsia, wahai yang berpinggul indah; jangan diberikan kepada sebarang orang. Wahai kekasih, ajaran ini wajib dipelihara seperti memelihara nafas hayat sendiri.

Verse 88

येनेदं विहितं शास्त्रं प्रभासक्षेत्रदीपकम् । स शिवश्चैव विज्ञेयो मानुषीं प्रकृतिं स्थितः

Sesiapa yang menggubah ajaran ini—‘Pelita bagi Prabhāsa-kṣetra’—hendaklah diketahui sebagai Śiva sendiri, walaupun bersemayam dalam tabiat manusia.

Verse 89

तस्यविग्रहसंस्थोऽहं सदा तिष्ठामि पार्वति । वंदितः पूजितो ध्यातो यथाहं नात्र संशयः

Wahai Pārvatī, Aku sentiasa bersemayam dalam rupa (arca) itu sendiri. Apabila ia dipuji, dipuja, dan direnungi, seolah-olah Aku sendiri dihormati—tiada keraguan.

Verse 90

कलौ च दुर्ल्लभं देवि प्रभासक्षेत्रमुत्तमम् । इदानीं तव स्नेहेन विशेषं कथयामि वै । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं त्रिःसत्यं सुरसुन्दरि

Pada zaman Kali, wahai Devī, kṣetra Prabhāsa yang tertinggi amat sukar diperoleh—untuk dicapai dan disedari dengan benar. Kini, kerana kasihku kepadamu, akan kukatakan suatu perkara yang istimewa. Benar—benar—sekali lagi benar; tiga kali aku menegaskannya, wahai jelita para sura.

Verse 91

यानि लिंगानि भूर्लोके सोमेशस्तेषु मे प्रियः । अस्मिंल्लिंगे गुणा ये तु ते देवि विदिता मम

Apa jua liṅga yang ada di dunia manusia, antara semuanya itu Someśa adalah yang kukasihi. Dan segala sifat yang bersemayam pada liṅga ini, wahai Devī, telah kuketahui.

Verse 92

अहमेव विजानामि नान्यो वेद कथंचन । अन्येषु चैव लिंगेषु अहं पूज्यः सुरासुरैः

Akulah sahaja yang benar-benar mengetahuinya; tiada yang lain memahaminya walau dengan apa cara sekalipun. Dan pada liṅga-liṅga yang lain juga, akulah Yang disembah oleh para deva dan asura.

Verse 93

लिंगं चेमं पुनर्देवि पूजयामो वयं स्वयम्

Dan sekali lagi, wahai Devī, kami sendiri memuja liṅga ini dengan tangan kami sendiri.

Verse 94

यस्मिन्काले न वै ब्रह्मा न भूमिर्न दिवाकरः । सर्वं चैव जगन्नाथ तस्मिन्काले यशस्विनि

Pada saat itu ketika tiada Brahmā, tiada bumi, bahkan tiada matahari—ketika segala-galanya luluh lenyap, wahai Jagannātha, Tuhan alam semesta—pada saat itu, wahai yang mulia…

Verse 95

इमं लिंगं परं चैव ब्रह्मणः प्रलये तदा । भाविनीं वृत्तिमास्थाय इदं स्थानं तु रक्षति

Pada saat pralaya Brahmā (kitaran kosmik) tiba, liṅga yang maha luhur ini—dengan memikul tugas yang telah ditentukan—melindungi tempat suci ini.

Verse 96

दशकोट्यस्तु लिंगानां गंगाद्वाराद्वरानने । आगत्य तानि मध्याह्ने लिंगेऽस्मिन्यांति संलयम्

Wahai yang berwajah jelita, sepuluh krore liṅga datang dari Gaṅgādvāra; dan pada tengah hari semuanya melebur ke dalam lenyapnya di liṅga ini juga.

Verse 97

पृथिव्यां यानि तीर्थानि गगनस्थानि यानि तु । स्नानार्थमस्य लिंगस्य समागच्छंति सर्वदा

Segala tīrtha di bumi, dan juga yang bersemayam di langit, sentiasa berhimpun di sini demi mandi suci pada liṅga ini.

Verse 98

धन्यास्तु खलु ते मर्त्त्याः प्रभासे संव्यवस्थिताः । सोमेश्वरं ये द्रक्ष्यंति संसारभयमोचनम्

Berbahagialah para insan yang menetap di Prabhāsa; mereka yang memandang Someśvara—pembebas daripada ketakutan saṃsāra.

Verse 99

देवि सोमेश्वरं लिंगं ये स्मरिष्यंति भाविताः । सर्वपापक्षयस्तेषां भविष्यति न संशयः

Wahai Devī, mereka yang berbakti dan mengingati liṅga Someśvara, segala dosa mereka akan terhapus—tiada keraguan.

Verse 100

एतत्स्मृतं प्रियतमं मम देवि नित्यं क्षेत्रं पवित्रमृषिसिद्धगणाभिरम्यम् । अस्मिन्मृताः सकलजीवमृतोऽपि देवि स्वर्गात्परं समुपयांति न संशयोऽत्र

Wahai Devī, tempat suci ini—apabila dikenang—ialah wilayah keramat yang paling kukasihi, kekal abadi, murni dan indah dihiasi rombongan ṛṣi serta siddha. Sesiapa yang wafat di sini—meskipun maut menimpa semua makhluk—akan mencapai keadaan melampaui syurga; tiada keraguan tentangnya.

Verse 101

यं देवा न विजानंति ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । न सांख्येन न योगेन नैव पाशुपतेन च

Dia yang tidak benar-benar difahami oleh para dewa—dipimpin Brahmā dan Viṣṇu—bukan melalui Sāṃkhya, bukan melalui Yoga, dan bukan pula semata-mata melalui jalan Pāśupata.

Verse 102

कैवल्यं निष्कलं यत्तदस्मिंल्लिंगे तु लभ्यते । तावद्भ्रमंति संसारे देवाद्यास्तु यशस्विनि

Kaivalya—Pembebasan yang tanpa rupa dan tanpa bahagian—sesungguhnya diperoleh melalui Liṅga ini. Selagi belum mencapainya, bahkan para dewa dan makhluk lain terus mengembara dalam saṃsāra, wahai yang mulia.

Verse 103

यावत्सोमेश्वरं देवं न विंदंति त्रिलोचनम् । क्षेत्रं प्रभासमित्युक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः

Selama mereka belum menemukan dewa Someśvara—Tuhan Bermata Tiga—tempat ini disebut “Prabhāsa”. Akulah Sang Kṣetrajña, Yang Mengetahui Medan; tiada keraguan tentangnya.

Verse 104

एतं तवोक्तं ननु बोधनाय सोमेश्वरस्यैव महाप्रभावम् । ये वै पठिष्यंति नरा नितांतं यास्यंति ते तत्पदमिंदुमौलेः

Inilah yang engkau ucapkan demi membangunkan kesedaran—mengisytiharkan kebesaran kuasa Someśvara. Sesiapa yang membacanya dengan niat yang sungguh mendalam akan mencapai kedudukan tertinggi Tuhan Berjambul Bulan (Śiva).

Verse 105

सोमेश्वरं देववरं मनुष्या ये भक्तिमंतः शरणं प्रपन्नाः । ते घोररूपे च भयावहे च संसारचक्रे न पुनर्भ्रमंति

Mereka yang penuh bhakti, berlindung pada Someśvara—dewa yang paling utama—tidak akan mengembara lagi dalam roda saṃsāra yang mengerikan dan menimbulkan ketakutan itu.

Verse 106

ये दक्षिणा मूर्त्तिमुपाश्रिताः स्युर्जपंति नित्यं शतरुद्रियं द्विजाः । तेऽस्मिन्भवे नैव पुनर्भवंति संसारपारं परमं गता वै

Golongan dwija (dua kali lahir) yang berlindung pada Wujud Selatan dan setiap hari melafazkan Śatarudrīya tidak akan lahir lagi dalam kewujudan ini; sesungguhnya mereka mencapai tebing tertinggi di seberang saṃsāra.

Verse 107

उद्देशमात्रं कथितो मया ते श्रीसोमनाथस्य कृतैकदेशः । अब्दैरनेकैर्बहुभिर्युगैर्वा न शक्यमेकेन मुखेन वक्तुम्

Aku hanya menyampaikan kepadamu sekadar petunjuk—hanya sebahagian kecil daripada perbuatan mulia Śrī Somanātha. Walau dengan banyak tahun, dengan tahun yang tidak terhitung, atau dengan banyak yuga, tidak mungkin diucapkan sepenuhnya dengan satu mulut sahaja.