Rig Veda Sukta 82
Mandala 9Sukta 825 Mantras

Sukta 82

Sukta 9.82

Rishi

Not securely inferable from the excerpt alone.

Devata

Soma Pavamāna.

Chandas

Likely Triṣṭubh (requires verification).

हे लघु पवमान स्तोत्र ताजे पिळलेला व शुद्ध होत जाणारा सोम याचे स्तवन करते. तो अविनाशी लोकरीच्या गाळणीतून वाहत, तुपासारख्या तेजस्वी आसनापाशी—घरट्याकडे परतणाऱ्या घारीप्रमाणे—धावून जातो. मंत्रांमध्ये विधीची प्रतिमा (दगड, पाणी, गाळणी/गाळणे) आणि विश्वसंबंध (पर्जन्य, आपः, “गायी/प्रकाशकिरण”) यांची गुंफण आहे; आणि यज्ञाला बळ, विजय व कल्याण देणारी राजस सत्ता म्हणून सोमाचे चित्रण केले आहे.

Mantras

Mantra 1

असावि सोमो अरुषो वृषा हरी राजेव दस्मो अभि गा अचिक्रदत् । पुनानो वारं पर्येत्यव्ययं श्येनो न योनिं घृतवन्तमासदम् ॥

अरुणवर्ण, वृषभासारखा बलवान, हरिवर्ण—सोम पिळला गेला आहे; अद्भुत तो राजासारखा प्रकाश-गायींकडे गर्जतो. शुद्ध होत तो अव्यय गाळणीभोवती फिरतो; जसा श्येन पक्षी आपल्या घरट्याकडे, तसा घृतसमृद्ध आसनाला तो पोहोचतो.

Mantra 2

कविर्वेधस्या पर्येषि माहिनमत्यो न मृष्टो अभि वाजमर्षसि । अपसेधन्दुरिता सोम मृळय घृतं वसानः परि यासि निर्णिजम् ॥

हे सोम! तू कवि आणि वेधस् (ज्ञाता) असून आपल्या विशाल महिमेत सर्वत्र परिभ्रमण करतोस. जसा नीट मांडलेला अश्व, तसा तू वाज—बल व विजय-पूर्ण समृद्धी—याकडे वेगाने धावतोस. हे सोम, दुःखाच्या कुटिल गती दूर सारून आम्हांवर कृपा कर. घृत-दीप्तीने आवृत होऊन तू चहूंकडे फिरतोस आणि निर्मिज् (शुद्ध तेजस्वी आवरण) धारण करतोस.

Mantra 3

पर्जन्यः पिता महिषस्य पर्णिनो नाभा पृथिव्या गिरिषु क्षयं दधे । स्वसार आपो अभि गा उतासरन्त्सं ग्रावभिर्नसते वीते अध्वरे ॥

पर्जन्य पिता जसा, तसा तो महिष (महान) यासाठी पृथ्वीच्या नाभीस्थानी, गिरिशिखरांत, निवास स्थापन करतो. आणि भगिनीसारख्या आपः (जलधारा) किरणे/गा (प्रकाश-गायी) यांच्याकडे प्रवाहित होतात. ग्राव (पेषण-दगड) यांसह त्या विस्तीर्ण अध्वर (यज्ञ) मध्ये एकत्र येतात—शक्तींचा संगम होतो, जेणेकरून आनंद जन्मून सिद्ध होईल.

Mantra 4

जायेव पत्यावधि शेव मंहसे पज्राया गर्भ शृणुहि ब्रवीमि ते । अन्तर्वाणीषु प्र चरा सु जीवसेऽनिन्द्यो वृजने सोम जागृहि ॥

जशी पत्नी पतीवर आश्रित होऊन कल्याणकारी आनंद व विस्तार आणते, तसाच तू समृद्धी देतोस. हे पज्र-वंशाच्या गर्भा! मी जे सांगतो ते ऐक. वाणींच्या अंतरात संचार कर—वाक्-शक्तींमध्ये फिर—सुजीवनासाठी. हे सोम, अनिंद्य! आमच्या व्रजन (अस्तित्व-क्षेत्र) मध्ये जागा हो.

Mantra 5

यथा पूर्वेभ्यः शतसा अमृध्रः सहस्रसाः पर्यया वाजमिन्दो । एवा पवस्व सुविताय नव्यसे तव व्रतमन्वापः सचन्ते ॥

जसे पूर्वी, हे इंदु (सोम), तू न चुकता—शतपटी, सहस्रपटी—वाज (बल/विजय) सर्वत्र मिळवीत प्रवाहित झालास; तसेच आता तू नव्या व अधिक व्यापक सुवित (कल्याण-मार्ग/श्रेयोभाव) यासाठी पवित्र होऊन वाहा. आपः (जलदेवता) तुझे व्रत (नियम/धर्म) अनुसरतात; तुझ्या विधीस संमती देऊन तुझ्या नियत गतीला आधार देतात.

Frequently Asked Questions

It praises Soma as he is pressed and purified, describing his passage through the straining filter and his readiness to be offered in the sacrifice for strength, victory, and well-being.

They express the idea that Soma’s power is not only ritual but cosmic: rain-force (Parjanya) and the Waters cooperate in nourishing, flowing, and purifying—mirroring how Soma is prepared and how life is sustained.

Ritually it is the woolen strainer used to clarify Soma; symbolically it suggests a timeless principle of purification—power becoming fit, luminous, and aligned with sacred order (vrata/ṛta).

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App