
Sukta 9.41
Soma Pavamāna (streams/forces of Soma)
हे लघु पावमान स्तोत्र गाळणीतून वेगाने वाहणाऱ्या, शुद्ध झालेल्या सोमाचे स्तवन करते. तो अज्ञानाच्या ‘काळ्या त्वचे’चा त्याग करून तेजस्वी, अथक सामर्थ्य प्रकट करतो. यजमानांकडे विपुल पोषण घेऊन—गोधन, सुवर्णसदृश प्रभा, अश्व, आणि विजयदायी बळ—प्रवाहमान व्हावे, तसेच शांतिदायी संरक्षणाने त्यांना वेढून ठेवावे, अशी सोमाची प्रार्थना केली आहे. या स्तोत्राचा हेतू विधीगत (सोमपिळणीला सामर्थ्य देणे) आणि आध्यात्मिक (सोमरसाद्वारे चेतनेचे निर्मलीकरण/स्पष्टीकरण) असा दोन्ही आहे.
Mantra 1
प्र ये गावो न भूर्णयस्त्वेषा अयासो अक्रमुः । घ्नन्तः कृष्णामप त्वचम् ॥
ते पुढे उसळतात—गायींसारखे घूर्ण वेगाने; तेजस्वी, अयास (अथक) शक्ती पावले टाकीत पुढे जातात, आणि कृष्ण त्वचा—अंधाराचे आवरण—ते प्रहार करून दूर करतात.
Mantra 2
सुवितस्य मनामहेऽति सेतुं दुराव्यम् । साह्वांसो दस्युमव्रतम् ॥
आम्ही सु-वित (कल्याण-मार्ग) याकडे मन लावतो; दुर्गम सेतू ओलांडून पलीकडे जातो. विजयी होऊन, ऋताचे कर्म न मानणाऱ्या त्या अव्रत दस्युला आम्ही पराभूत करतो.
Mantra 3
शृण्वे वृष्टेरिव स्वनः पवमानस्य शुष्मिणः । चरन्ति विद्युतो दिवि ॥
पावसासारखा त्याचा नाद ऐकू येतो—शुद्ध करणाऱ्या, शुष्मिन् पवमान सोमाचा. त्याच्या विद्युल्लता दिवि मध्ये संचार करतात.
Mantra 4
आ पवस्व महीमिषं गोमदिन्दो हिरण्यवत् । अश्वावद्वाजवत्सुतः ॥
हे इन्दु, आमच्याकडे प्रवाहित हो—महान् इष (पोषण) घेऊन; गोमद् (किरणसमृद्ध), हिरण्यवत् (दीप्तिसमृद्ध), अश्वावत् (प्राणबलसमृद्ध), वाजवत् (शक्तिसंपन्न)—हे सुते, जो कर्मासाठी पिळून काढलेला आहे.
Mantra 5
स पवस्व विचर्षण आ मही रोदसी पृण । उषाः सूर्यो न रश्मिभिः ॥
हे विचक्षण पवमान सोम! प्रवाहित हो; महती दोन्ही रोदसी (द्यावा‑पृथिवी) भरून टाक. जशी उषा आणि सूर्य आपल्या रश्मींनी (जगत) व्यापतात, तसा तू आम्हांला तेजोमय धारांनी परिपूर्ण कर.
Mantra 6
परि णः शर्मयन्त्या धारया सोम विश्वतः । सरा रसेव विष्टपम् ॥
हे सोम! शांती व आश्रय देणाऱ्या तुझ्या धारांनी आम्हांला सर्व बाजूंनी वेढून ठेव. रसासारखा—शुद्ध सार‑तत्त्वासारखा—आमच्या स्थिर लोकात (विष्टप) सर्वत्र प्रवाहित हो.
It praises Soma as he flows in purified streams, drives away darkness, and brings nourishment, wealth, strength, and protective peace to the worshippers.
It is a metaphor for purification: as Soma is strained, he casts off impurity; spiritually, it points to removing inner ignorance and obscurity.
It is suited to recitation during soma pressing and straining, when the juice is purified and offered, while praying for prosperity and shelter for the community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.