Sukta 16
Sukta 8.16
Unknown/uncertain (not supplied)
Indra
हे सूक्त इंद्राची लोकांचा सार्वभौम अधिपती म्हणून उत्साहपूर्ण स्तुती करते. नवी, प्रेरित वाणीने त्याला आवाहन करून सामर्थ्य, विजय आणि समृद्धी देण्याची याचना केली आहे. शेवटी, उपासकांना योग्य मार्गावर नेऊन, भौतिक ऐश्वर्याबरोबरच अंतःकरणातील आनंदरूप ‘सुम्न’ही प्रदान करावा अशी थेट प्रार्थना केली आहे.
Mantras
Mantra 1
प्र सम्राजं चर्षणीनामिन्द्रं स्तोता नव्यं गीर्भिः । नरं नृषाहं मंहिष्ठम् ॥
नव्या प्रेरित स्तुतिगीतींनी मी चर्षणींचा (जनसमूहांचा) सम्राट इंद्र याचे स्तवन करतो—त्या नराचे; जो नृषाह् (मानवांवर विजय मिळविणारा), अत्यंत महिमावंत आणि सर्वाधिक उदार दाता आहे.
Mantra 2
यस्मिन्नुक्थानि रण्यन्ति विश्वानि च श्रवस्या । अपामवो न समुद्रे ॥
ज्यामध्ये सर्व उक्थ (स्तुतिगान) रमतात आणि कीर्तीच्या सर्व आकांक्षा परिपूर्ण होतात—जसे जलांचे सामर्थ्य समुद्रात एकवटते—तसा इंद्र आमच्या प्रेरित वाणीचा व तिच्या विजयशील कीर्तीचा विशाल आधार आहे.
Mantra 3
तं सुष्टुत्या विवासे ज्येष्ठराजं भरे कृत्नुम् । महो वाजिनं सनिभ्यः ॥
सु-रचित, सम्यक् स्तुतीने मी त्याला प्राप्त करू इच्छितो—त्या ज्येष्ठ राजाला, जो संग्रामात पूर्ण (कृत्नु) आहे; जो महान् वाजिन् आहे, आमच्या लाभांसाठी वाज (बल-समृद्धी) देणारा.
Mantra 4
यस्यानूना गभीरा मदा उरवस्तरुत्राः । हर्षुमन्तः शूरसातौ ॥
ज्याचे मद (उत्साह-आनंद) कधीही कमी होत नाहीत—ते गभीर, विशाल आणि अजेय-विजयी आहेत; शूर-प्राप्ती (वीर-पुरस्कार) जिंकण्याच्या संग्रामात हर्षाने परिपूर्ण—अशीच इंद्राची शक्ती, ती जेव्हा आपल्या अंतरी उगवते.
Mantra 5
तमिद्धनेषु हितेष्वधिवाकाय हवन्ते । येषामिन्द्रस्ते जयन्ति ॥
धन-युद्धांत, जिथे दाव ठरलेले असतात, निर्णायक वाणी व मार्गदर्शक आज्ञेसाठी ते त्यालाच हाक मारतात; ज्यांच्या बाजूने इंद्र असतो—तेच जिंकतात.
Mantra 6
तमिच्च्यौत्नैरार्यन्ति तं कृतेभिश्चर्षणयः । एष इन्द्रो वरिवस्कृत् ॥
त्यालाच प्रयत्नशील शक्ती आपल्या यत्नांनी प्राप्त करतात; त्यालाच मानव-जन आपल्या सिद्ध कर्मांनी सुनिश्चित करतात. हाच इंद्र—वरिवस्कृत्; जो आपल्यासाठी विस्तीर्ण अवकाश (वरिवस्) निर्माण करतो.
Mantra 7
इन्द्रो ब्रह्मेन्द्र ऋषिरिन्द्रः पुरू पुरुहूतः । महान्महीभिः शचीभिः ॥
इंद्रच ब्रह्म, इंद्रच ऋषि; इंद्र बहुसमृद्ध, बहुवार आहूत (पुरुहूत) आहे. तो आपल्या महान, महिमामय शची-शक्तींमुळे महान आहे.
Mantra 8
स स्तोम्यः स हव्यः सत्यः सत्वा तुविकूर्मिः । एकश्चित्सन्नभिभूतिः ॥
तो स्तोत्रार्ह आहे, तो हविर्ह आहे; तो सत्य आहे—शक्तिमान सत्त्व, विशाल उसळत्या ऊर्जांनी (तुविकूर्मि) युक्त. एक असूनही तो ‘अभिभूति’—विजयी प्रभुत्व—होतो.
Mantra 9
तमर्केभिस्तं सामभिस्तं गायत्रैश्चर्षणयः । इन्द्रं वर्धन्ति क्षितयः ॥
त्याला ऋचा (अर्क) मंत्रांनी, सामगानांनी, आणि गायत्री छंदांनी जन वाढवितात; ‘क्षिती’—मानवी वस्ती-भूमी—इंद्राला पुष्ट करते, जेणेकरून आपल्या अंतरी तेजस्वी मनाची शक्ती वाढो.
Mantra 10
प्रणेतारं वस्यो अच्छा कर्तारं ज्योतिः समत्सु । सासह्वांसं युधामित्रान् ॥
आम्ही श्रेष्ठ मार्गाच्या प्रणेता कडे, समरांत ज्योतीचा कर्ता कडे, आणि युद्धाने शत्रु-शक्तींना जिंकून दमन करणाऱ्या त्या सहस्वान् कडे अग्रसर होतो.
Mantra 11
स नः पप्रिः पारयाति स्वस्ति नावा पुरुहूतः । इन्द्रो विश्वा अति द्विषः ॥
तो पूर्तिकर्ता आम्हाला स्वस्तीसह पार नेतो—जणू नावेतून; बहु-आहूत इंद्र, जो सर्व द्वेषांच्या पलीकडे नेतो.
Mantra 12
स त्वं न इन्द्र वाजेभिर्दशस्या च गातुया च । अच्छा च नः सुम्नं नेषि ॥
म्हणून हे इंद्रा, बल-समृद्धींनी, यज्ञ-सेवेच्या दानाने आणि मार्गदर्शनाने—आमच्याकडे तुझे सुम्न (अनुग्रह)ही आण; अंतःकरणाचा आनंद दे.
Frequently Asked Questions
It praises Indra as the supreme ruler and helper, and asks him for strength, success, guidance on the right path, and heartfelt well-being.
It poetically declares that Indra is not only a warrior-god but also the source of inspired sacred speech and seer-like insight that makes prayer effective.
The final verse asks Indra to grant vāja (power and winning energy), lead the worshippers on the path (gātu), and bring sumna—grace and inner gladness.
Ask anything about Sukta 16 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
