Sukta 43
Sukta 7.43
Vasiṣṭha (family book 7; hymn attributed to Vasiṣṭhas)
Dyāvāpṛthivī (Heaven-and-Earth) with broader ritual address to the divine powers through the yajña
Tr̥ṣṭubh (probable)
वसिष्ठांचे हे पाच ऋचांचे सूक्त यज्ञातील श्रद्धायुक्त वाणीने दृढ झालेल्या विशाल अधिष्ठानरूप द्यावा–पृथिवी (आकाश–पृथ्वी) यांची स्तुती करून आरंभते. पुढे ते देवतांना बर्हिसावर आमंत्रित करण्याच्या व्यवहार्य विधीकडे वळते; अग्नीने यज्ञकर्म दीक्षित करावे आणि यजमानाच्या “दैवी होण्याला” वैरभावापासून संरक्षण द्यावे अशी प्रार्थना करते. शेवटी स्थिर कल्याण (स्वस्ति), धैर्य/स्थैर्य, आणि सामायिक समृद्धीत अविघ्न व अनाहत सहभाग मिळावा अशी सामूहिक प्रार्थना आहे.
Mantras
Mantra 1
प्र वो यज्ञेषु देवयन्तो अर्चन्द्यावा नमोभिः पृथिवी इषध्यै । येषां ब्रह्माण्यसमानि विप्रा विष्वग्वियन्ति वनिनो न शाखाः ॥
यज्ञांत देव-शोधी ऋषी तुमच्यासाठी पुढे होऊन स्तुती करतात; नमस्कार-भावाच्या कर्मांनी ते द्यावा-पृथिवीला इषा (प्रेरणा/पोषण-शक्ती) मिळविण्यासाठी दृढ करतात. ज्यांचे ब्रह्म (प्रेरित स्तोत्र-वचन) अतुलनीय आहे, ते जिवंत वृक्षाच्या फांद्यांसारखे सर्व दिशांनी पसरते.
Mantra 2
प्र यज्ञ एतु हेत्वो न सप्तिरुद्यच्छध्वं समनसो घृताचीः । स्तृणीत बर्हिरध्वराय साधूर्ध्वा शोचींषि देवयून्यस्थुः ॥
यज्ञ ध्येयाकडे वेगवान अश्वासारखा पुढे जावो; एकमन होऊन उठा, हे घृताची (घृत-प्रकाशाच्या धारा). निर्दोष यात्रेसाठी—अध्वरासाठी—पवित्र बर्हि पसरवा; देवाभिमुख तेजात ज्वाळा उर्ध्व उभ्या राहोत.
Mantra 3
आ पुत्रासो न मातरं विभृत्राः सानौ देवासो बर्हिषः सदन्तु । आ विश्वाची विदथ्यामनक्त्वग्ने मा नो देवताता मृधस्कः ॥
जसे पुत्र माता भोवती तिला आधार देत शिखरावर असतात, तसे देव बर्हीवर बसोत. हे अग्ने, सर्वदिशी पसरलेल्या विदथ्य (यज्ञ-सत्र) याचे अभ्यंजन कर; आमच्या देवता-ता (दैवी अवस्था/देवत्व-प्राप्ती) ला शत्रुबल स्पर्श करू नये.
Mantra 4
ते सीषपन्त जोषमा यजत्रा ऋतस्य धाराः सुदुघा दुहानाः । ज्येष्ठं वो अद्य मह आ वसूनामा गन्तन समनसो यति ष्ठ ॥
हे यजनीयांनो! ऋत (सत्य-नियम) यांच्या त्या धाराः—सुदुघा—समृद्धीचे दुग्ध दोहत दोहत, आनंदासाठी पुढे सरकोत. आज तुम्ही एकमन होऊन या; वसूंंच्या परम महिमेकडे, त्यांच्या सर्वोच्च परिपूर्णतेकडे या.
Mantra 5
एवा नो अग्ने विक्ष्वा दशस्य त्वया वयं सहसावन्नास्क्राः । राया युजा सधमादो अरिष्टा यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
असेच, हे अग्ने, आमच्या जनांमध्ये कृपा प्रकट कर; हे सहसावन् (बलवान), तुझ्यासह आम्ही अक्षत, अढळ राहतो. राया (समृद्धी)शी युक्त होऊन, सधमाद (सामूहिक आनंद) मध्ये, अरिष्ट—हे देवशक्तींनो, स्वस्ति-रूप कल्याण-समन्वयांनी सदैव आमचे रक्षण करा.
Frequently Asked Questions
Primarily Dyāvā-Pṛthivī (Heaven-and-Earth) are praised as the cosmic supports, while Agni is invoked to consecrate the ritual and the Gods are invited to sit on the barhis.
It asks that the sacrifice be properly established, that the divine powers attend the ritual, that hostile forces not disturb the worship, and that the community receive lasting well-being (svasti) and prosperity.
It is an image of intimate protection and support: the ritual seat (barhis) is treated like a nurturing mother, and the Gods gather closely, sustaining and blessing the rite and the sacrificer.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.