
Sukta 7.42
Vasiṣṭha (Vāsiṣṭha family, Mandala 7)
Agni/Soma-yajña complex (ritual forces); Angiras powers invoked
Triṣṭubh (probable; requires metrical scan for certainty)
वसिष्ठाचे हे सहा ऋचांचे सूक्त अङ्गिरसांसारख्या यज्ञशक्तींना, प्रवाही सोमाच्या “गायींना” आणि पेषणशिळांना आवाहन करून सोमयज्ञ पुढे चालवते; त्यामुळे अध्वराचे कार्य (पेशः) यशस्वीरीत्या आरंभून गतिमान होते. अग्नीचे स्तवन स्वागतार्ह दिव्य अतिथी (अतिथि) म्हणून केले आहे; त्याला गृह/यज्ञस्थानी योग्य रीतीने ओळखून प्रतिष्ठित केल्यास तो इष्ट संपत्ती आणि सुरक्षित प्रगती प्रदान करतो. सूक्ताचा शेवट फळश्रुतीसदृश संक्षिप्त प्रार्थनेने होतो—विस्तारित जीवनशक्ती (इष्), धन (रयि), बळ (वाज) आणि स्वस्तीद्वारे दीर्घकालीन संरक्षण यांसाठी.
Mantra 1
प्र ब्रह्माणो अङ्गिरसो नक्षन्त प्र क्रन्दनुर्नभन्यस्य वेतु । प्र धेनव उदप्रुतो नवन्त युज्यातामद्री अध्वरस्य पेशः ॥
ब्रह्मवाणी आणि अङ्गिरस-शक्ती आपल्या लक्ष्याकडे पुढे जावोत; नभन्युचा घोष पुढे निघो. प्रवाही दुग्धधेनू पुढे वाहोत; अध्वर-यज्ञाच्या कुशल कर्मासाठी अद्रि (सोम-पेषणशिला) युक्त होवोत.
Mantra 2
सुगस्ते अग्ने सनवित्तो अध्वा युक्ष्वा सुते हरितो रोहितश्च । ये वा सद्मन्नरुषा वीरवाहो हुवे देवानां जनिमानि सत्तः ॥
हे अग्ने, तुझा मार्ग सुगम आहे—धनप्राप्ती करून देणारा अध्वा. सुताच्या वेळी हरित व रोहित शक्तींना युक्त कर. ते अरुष—गृहात असोत वा वीरबल वहन करणारे असोत—मी, यज्ञात आसनस्थ होऊन, देवांच्या जननांना व प्रकट रूपांना आवाहन करतो.
Mantra 3
समु वो यज्ञं महयन्नमोभिः प्र होता मन्द्रो रिरिच उपाके । यजस्व सु पुर्वणीक देवाना यज्ञियामरमतिं ववृत्याः ॥
नमस्कारांनी एकतान होऊन मी तुमच्या यज्ञाचा महिमा वाढवितो; आनंदित होता जवळच प्रकट झाला आहे. प्राचीन मुख असलेल्या देवांना सुयज्ञ कर; अयज्ञ्य अमति (अधर्मबुद्धी) दूर करून यज्ञयोग्य मती स्थिर कर.
Mantra 4
यदा वीरस्य रेवतो दुरोणे स्योनशीरतिथिराचिकेतत् । सुप्रीतो अग्निः सुधितो दम आ स विशे दाति वार्यमियत्यै ॥
जेव्हा वीर व धनवानाच्या गृहात सुख-निवास देणारा अतिथी ओळखला जातो, तेव्हा अग्नि—अतिशय प्रसन्न, घरात सुस्थापित—जनसमुदायाला त्यांच्या पुढे जाणाऱ्या यात्रेसाठी वाञ्छित धन-समृद्धी देतो.
Mantra 5
इमं नो अग्ने अध्वरं जुषस्व मरुत्स्विन्द्रे यशसं कृधी नः । आ नक्ता बर्हिः सदतामुषासोशन्ता मित्रावरुणा यजेह ॥
हे अग्ने, आमच्यासाठी हा अखंड अध्वर स्वीकार; मरुतांमध्ये, इंद्रासह, याला आमच्यासाठी यशस्वी कर. रात्रि व उषा पवित्र बर्हीवर आसनस्थ होवोत; येथे ऋताची अभिलाषा करणाऱ्या मित्र-वरुणांची यजना कर.
Mantra 6
एवाग्निं सहस्यं वसिष्ठो रायस्कामो विश्वप्स्न्यस्य स्तौत् । इषं रयिं पप्रथद्वाजमस्मे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
अशा प्रकारे वसिष्ठाने—रायची कामना धरून—सहस्यम्, सर्वकर्म-समर्थ त्या शक्तिमान अग्नीची स्तुती केली. तो आमच्यासाठी इष, रयि आणि वाज यांचा विस्तार करो; हे देवशक्तींनो, तुम्ही सदा स्वस्तिभिः आमचे रक्षण करा.
It is a short hymn that energizes the Soma-sacrifice: it urges the mantras, pressing-stones, and Soma flow forward, and it praises Agni as the divine Guest who rewards the community when properly welcomed.
“Angiras” here points to priestly/ritual power—effective inspired speech and sacrificial force—invoked to help the rite reach its goal and make the offerings successful.
It asks for widened vitality (iṣ), wealth (rayi), strength or winning power (vāja), and continual protection through svasti (harmonious well-being).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.