
Sukta 5.79
Syāvāśva Ātreya (traditionally for RV 5.79, Uṣas-hymns of Book 5)
Uṣas (Dawn)
Jagatī (refrain-like address; hymn commonly classified in jagatī/tṛṣṭubh domain—verify per pada count in critical edition)
हे सूक्त उषा (प्रभातदेवी) हिला थेट व जिव्हाळ्याने आवाहन करते—यजमान व यज्ञकर्त्यांना जागे करून त्यांना समृद्धी (रायी), बळ आणि योग्य कर्मप्रवृत्तीच्या मार्गावर नेण्याची विनंती करते. उषेचे स्तवन सतत नव्याने प्रकट होणारी, आपल्या तेजात कधीही न चुकणारी अशी केले आहे; तसेच गायकांना व दात्यांना वीरकीर्ती, वेगवान ऊर्जा आणि प्रेरित वाणी देणारी दात्री म्हणून तिचे वर्णन आहे.
Mantra 1
महे नो अद्य बोधयोषो राये दिवित्मती । यथा चिन्नो अबोधयः सत्यश्रवसि वाय्ये सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे उषस्, महान आणि दिव्य-दीप्तिमती, आज आम्हाला महा-रयि (समृद्धी)कडे जागव. जसे पूर्वीही तू आम्हाला जागवलेस, तसेच पुन्हा जागव—हे सत्यश्रवसि, सत्ययशस्विनी, वाय्ये (प्राण-गतीत चालणारी), सुजाते, अश्वसूनृते (अश्व-बल व शुभ वाणी देणारी).
Mantra 2
या सुनीथे शौचद्रथे व्यौच्छो दुहितर्दिवः । सा व्युच्छ सहीयसि सत्यश्रवसि वाय्ये सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे दिवः दुहितर् (उषस्), जी सुनीथे (सुपथावर), शौचद्रथे (उजळ रथावर) प्रकट झालीस—आता तू प्रकाशमान हो; अधिकाधिक समर्थ हो. हे सत्यश्रवसि, वाय्ये (प्राणतत्त्वात गतिशील), सुजाते—अश्वसूनृते (शीघ्र बल व मंगल वाणी देणारी)!
Mantra 3
सा नो अद्याभरद्वसुर्व्युच्छा दुहितर्दिवः । यो व्यौच्छः सहीयसि सत्यश्रवसि वाय्ये सुजाते अश्वसूनृते ॥
ती आज आमच्यासाठी वसु (समृद्धी) आणो; हे दिवः दुहितर्, व्युच्छ—प्रकाशमान हो. जी व्यौच्छः (उदित झाली) आणि सहीयसि (बलात वाढते)—हे सत्यश्रवसि, वाय्ये, सुजाते—अश्वसूनृते!
Mantra 4
अभि ये त्वा विभावरि स्तोमैर्गृणन्ति वह्नयः । मघैर्मघोनि सुश्रियो दामन्वन्तः सुरातयः सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे विभावरि (दीप्तिमती उषस्), जे वह्नयः (अग्निवाहक, तेजस्वी) स्तोमांनी तुझे स्तवन करतात—ते सुश्रियो (शोभायमान) होऊन वाढतात. हे मघोनि (दानवती) उषा, मघैः (दानांनी) ते विस्तार पावतात; दामन्वन्तः (उचित बंध/नियमांनी युक्त), सुरातयः (सत्-दानात समृद्ध) होतात—हे सुजाते, अश्वसूनृते!
Mantra 5
यच्चिद्धि ते गणा इमे छदयन्ति मघत्तये । परि चिद्वष्टयो दधुर्ददतो राधो अह्रयं सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे सुजाते, अश्वसूनृते! जरी हे तुझे गण (समूह) दान-समृद्धीसाठी तुला जणू आच्छादित करीत असले, तरीही इच्छुक जन तुझे अह्रय (अथक) राधस्—पूर्णतेचे दान—सर्व बाजूंनी स्थिर करतात.
Mantra 6
ऐषु धा वीरवद्यश उषो मघोनि सूरिषु । ये नो राधांस्यह्रया मघवानो अरासत सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे मघोनि उषस्! या सूरीषु (प्रकाशमान नेत्यां)मध्ये येथे वीर-धारिणी यशःश्री स्थापन कर—ज्यांनी आम्हांला अह्रय राधांसि (अक्षय समृद्धी) दिली, ते मघवान—हे सुजाते, अश्वसूनृते!
Mantra 7
तेभ्यो द्युम्नं बृहद्यश उषो मघोन्या वह । ये नो राधांस्यश्व्या गव्या भजन्त सूरयः सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे मघोन्या उषस्! त्यांच्याकडे द्युम्न (दीप्त सामर्थ्य) आणि बृहद् यश घेऊन जा—जे सूरेय आमच्याशी अश्व्य व गव्य राधांसि (वेग-शक्तींची व प्रकाश-गायींची समृद्धी) वाटून घेतात—हे सुजाते, अश्वसूनृते!
Mantra 8
उत नो गोमतीरिष आ वहा दुहितर्दिवः । साकं सूर्यस्य रश्मिभिः शुक्रैः शोचद्भिरर्चिभिः सुजाते अश्वसूनृते ॥
आणि हे दिवः-दुहिता उषा, आमच्यासाठी गोमती (किरण-समृद्ध) प्रेरणा येथे आण—सूर्याच्या रश्मींंसह, शुभ्र, ज्वलंत अर्चींनी दाहक प्रकाशमान; हे सुजाते, अश्व-बल देणारी, सूनृता (मंगल-वाणी) देणारी.
Mantra 9
व्युच्छा दुहितर्दिवो मा चिरं तनुथा अपः । नेत्त्वा स्तेनं यथा रिपुं तपाति सूरो अर्चिषा सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे दिवः-दुहिता, व्युच्छ—प्रकाश पसरव; विलंबाचे जल फार काळ ताणू नकोस. सूर्याने आपल्या अर्चीने तुला तसे तापवू नये, जसे तो चोर, शत्रूला जाळतो; हे सुजाते, अश्व-बल देणारी, सूनृता देणारी.
Mantra 10
एतावद्वेदुषस्त्वं भूयो वा दातुमर्हसि । या स्तोतृभ्यो विभावर्युच्छन्ती न प्रमीयसे सुजाते अश्वसूनृते ॥
हे उषा, एवढे तरी तुला ठाऊक आहे; तरीही तू अधिक देण्यास समर्थ आहेस. कारण हे विभावरि, स्तोत्रकर्त्यांसाठी उगवताना तू न क्षीण होतेस, न कमी होतेस; हे सुजाते, अश्व-बल देणारी, सूनृता देणारी.
Uṣas is Dawn, praised as a radiant goddess who awakens people, reveals the world with light, and grants prosperity, fame, and strength to the worshippers.
It asks Dawn to awaken the community and to bestow plenitude (wealth and well-being), heroic vigor, good reputation, and inspired speech for the singers and patrons.
Because Dawn returns every day with fresh light; the verse uses this daily renewal to express that her gifts and support for the singers are inexhaustible.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.