Sukta 78
Sukta 5.78
Atri (Ātreya)
Ashvins (Nāsatyā)
Gāyatrī (probable; short refrain-like structure; verify against metrical count)
हे सूक्त वेगवान दिव्य वैद्य अश्विनौ (नासत्य) यांना सोमअर्पणाकडे विलंब न करता त्वरेने यावे व परावृत्त होऊ नये अशी तातडीची हाक देते. याचा केंद्रबिंदू प्रसूतीतील संरक्षण व यशस्वी प्रसव आहे—योग्य वेळी गर्भद्वार उघडावे, आणि माता व बालक दोघेही जिवंत व अहित न होता बाहेर यावेत अशी प्रार्थना केली आहे. साप्तवध्रीच्या उद्धाराची स्मृती हा प्रसंग अश्विनांच्या उपचारशक्तीला अधिक दृढ करतो.
Mantras
Mantra 1
अश्विनावेह गच्छतं नासत्या मा वि वेनतम् । हंसाविव पततमा सुताँ उप ॥
हे अश्विनौ, इथे या; हे नासत्यौ, तोंड फिरवू नका. उडणाऱ्या दोन हंसांसारखे, आमच्या पिळलेल्या सुत सोमाजवळ त्वरेने उतरून या.
Mantra 2
अश्विना हरिणाविव गौराविवानु यवसम् । हंसाविव पततमा सुताँ उप ॥
हे अश्विनौ! हरिणवर्ण दोन अश्वांसारखे, तेजस्वी दोन वृषभांसारखे चराईचे गवत (यवस) अनुसरत, आणि दोन हंसांसारखे उडत—आमच्यासाठी पिळलेल्या सोम (सुत) जवळ या.
Mantra 3
अश्विना वाजिनीवसू जुषेथां यज्ञमिष्टये । हंसाविव पततमा सुताँ उप ॥
हे अश्विनौ, वाजिनीवसू—बलसमृद्धीचे स्वामी! इष्टीच्या सिद्धीसाठी हा यज्ञ स्वीकारा, त्याचा आस्वाद घ्या; आणि हंसांसारखे उडत आमच्यातील पिळलेल्या सोम (सुत) जवळ या.
Mantra 4
अत्रिर्यद्वामवरोहन्नृबीसमजोहवीन्नाधमानेव योषा । श्येनस्य चिज्जवसा नूतनेनागच्छतमश्विना शंतमेन ॥
अत्रि जेव्हा संकटात कोसळला, तेव्हा त्याने मनुष्यांमध्ये तुम्हाला हाक मारली—प्रसूतीवेदनेने आक्रोश करणाऱ्या स्त्रीसारखा; तेव्हा बाजाच्या वेगापेक्षाही नव्या वेगाने, हे अश्विनौ, तुमच्या अत्यंत शांतिदायक सामर्थ्यासह येथे या.
Mantra 5
वि जिहीष्व वनस्पते योनिः सूष्यन्त्या इव । श्रुतं मे अश्विना हवं सप्तवध्रिं च मुञ्चतम् ॥
हे वनस्पते, तू फाडून उघड; जशी प्रसववेळ पिकलेल्या स्त्रीची योनी मोकळी होते, तशी ती मुक्त होवो. हे अश्विनौ, माझा हाक ऐका आणि सप्तवध्रिलाही सोडवा.
Mantra 6
भीताय नाधमानाय ऋषये सप्तवध्रये । मायाभिरश्विना युवं वृक्षं सं च वि चाचथः ॥
भयभीत, कण्हणाऱ्या ऋषी सप्तवध्रिसाठी—हे अश्विनौ—तुम्ही तुमच्या मायांनी (दिव्य शक्तींनी) वृक्षाचे भाग जोडत-वेगळे करत तो चिरता, जेणेकरून तो मुक्त होईल.
Mantra 7
यथा वातः पुष्करिणीं समिङ्गयति सर्वतः । एवा ते गर्भ एजतु निरैतु दशमास्यः ॥
जसा वारा सर्व बाजूंनी कमळतळ्याला हलवतो, तसा तुझा गर्भ हालो; हे दशमासी, तो बाहेर येऊन प्रकट होवो.
Mantra 8
यथा वातो यथा वनं यथा समुद्र एजति । एवा त्वं दशमास्य सहावेहि जरायुणा ॥
जसा वारा वाहतो, जसे वन डोलते, जसा समुद्र उसळतो—तसाच, हे दहा-मासांचा (गर्भस्थ) शिशु, जरा॒यु (जीवन-झिल्ली) सहित खाली उतरून बाहेर ये.
Mantra 9
दश मासाञ्छशयानः कुमारो अधि मातरि । निरैतु जीवो अक्षतो जीवो जीवन्त्या अधि ॥
दहा महिने शयित राहून, मातेमध्ये असलेला हा कुमार—तो जीवंत, अक्षत (अक्षुण्ण) होऊन बाहेर येवो; जीवंत मातेसह (तिच्यावर) जीवंत राहो.
Frequently Asked Questions
The hymn praises the Aśvins (also called Nāsatyā), twin divine horsemen known in the Veda as swift healers and rescuers who respond quickly to prayers.
Its main purpose is protection and healing, with a strong focus on safe childbirth—asking that the womb open at the right time and that both mother and child remain alive and unharmed.
Saptavadhri is recalled as an example of the Aśvins’ power to free and save. By naming a past rescue, the hymn strengthens confidence that they will grant timely help again.
Ask anything about Sukta 78 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.