Rig Veda Sukta 54
Mandala 4Sukta 546 Mantras

Sukta 54

Sukta 4.54

Rishi

Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; hymn 4.54 commonly ascribed to Vāmadeva)

Devata

Savitṛ (solar impeller; Āditya-like power of arousing and directing)

Chandas

Triṣṭubh (probable; RV 4.54 is predominantly Triṣṭubh in tradition—verify at pada-count level for critical editions)

આ ટૂંકા સૂક્તમાં સવિતૃને દિવ્ય પ્રેરક તરીકે સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—જે ઉપાસનાને જાગૃત કરે છે, ધન-સંપત્તિ વહેંચે છે અને ઉપાસકમાં શ્રેષ્ઠ “દ્રવિણ” (પદાર્થ, શક્તિ, સમૃદ્ધિ) સ્થાપે છે. તેમાં સવિતૃની સત્ય પ્રેરણાની અપરિમિત વ્યાપ્તિ પર ભાર મૂકાય છે—પૃથ્વીની વિશાળતા થી લઈને સ્વર્ગની ઊંચાઈ સુધી. અંતે, સવિતૃના દિવસમાં ત્રણ વાર થતા શુભભાગ્યના પ્રેરણાઓ દ્વારા રક્ષા અને શાંતિ માટે દેવતાઓના વિશાળ વર્તુળને આવાહન કરવામાં આવે છે.

Mantras

Mantra 1

अभूद्देवः सविता वन्द्यो नु न इदानीमह्न उपवाच्यो नृभिः । वि यो रत्ना भजति मानवेभ्यः श्रेष्ठं नो अत्र द्रविणं यथा दधत् ॥

હવે દેવ સવિતા અમારે માટે વંદનીય થયો છે—આ જ દિવસે મનુષ્યો દ્વારા ઉપવાચ્ય, આહ્વાનનીય. જે માનવોને રત્નો વહેંચે છે, તે અહીં અમામાં શ્રેષ્ઠ દ્રવિણ (ધન-બળની સમૃદ્ધિ) સ્થાપે, જેથી તે અમને પ્રાપ્ત થાય.

Mantra 2

देवेभ्यो हि प्रथमं यज्ञियेभ्योऽमृतत्वं सुवसि भागमुत्तमम् । आदिद्दामानं सवितर्व्यूर्णुषेऽनूचीना जीविता मानुषेभ्यः ॥

કારણ કે યજ્ઞિય દેવો માટે તું પ્રથમ અમૃતત્વનો ઉત્તમ ભાગ પ્રવર્તાવે છે; ત્યારબાદ, હે સવિતર્, તું દામન (નિયત વિધાન/મર્યાદા) ઉઘાડી આપે છે, અને તેના અનુસરણમાં મનુષ્યો માટે જીવનની ધારા વિસ્તારે છે.

Mantra 3

अचित्ती यच्चकृमा दैव्ये जने दीनैर्दक्षैः प्रभूती पूरुषत्वता । देवेषु च सवितर्मानुषेषु च त्वं नो अत्र सुवतादनागसः ॥

દૈવી જનસમૂહમાં અમે જે કંઈ અચિત્તથી—મંદ બુદ્ધિથી—કર્યું છે, ક્ષીણ દક્ષતાઓ સાથે, પુરુષત્વના દબાણથી; હે સવિતૃ, દેવોમાં પણ અને મનુષ્યોમાં પણ, અહીં અમને નિર્દોષ કરીને સન્માર્ગે પ્રેરણા આપો.

Mantra 4

न प्रमिये सवितुर्दैव्यस्य तद्यथा विश्वं भुवनं धारयिष्यति । यत्पृथिव्या वरिमन्ना स्वङ्गुरिर्वर्ष्मन्दिवः सुवति सत्यमस्य तत् ॥

દૈવી સવિતૃનું તે અપરિમેય છે—કેવી રીતે તે સમગ્ર ભુવનને ધારણ કરશે. પૃથ્વીના વિસ્તૃત પ્રાંગણથી લઈને દ્યૌના શિખર સુધી તેની સત્ય પ્રેરણા પ્રસરે છે; એ જ તેનું સત્ય છે.

Mantra 5

इन्द्रज्येष्ठान्बृहद्भ्यः पर्वतेभ्यः क्षयाँ एभ्यः सुवसि पस्त्यावतः । यथायथा पतयन्तो वियेमिर एवैव तस्थुः सवितः सवाय ते ॥

ઇન્દ્ર અગ્રસ્થાન ધરાવે એવા મહાન પર્વતોમાંથી, આ લોકો માટે સ્થિર સમૃદ્ધિથી ભરેલા નિવાસસ્થાનોને તમે પ્રેરો છો. અને જેમ પંખીધારી પ્રાણીઓ ઉડાનમાં વિસ્તરે છે, તેમ જ, હે સવિતૃ, તમારી પ્રેરણા મુજબ તેઓ પોતાના સ્થાનોએ સ્થિર થાય છે.

Mantra 6

ये ते त्रिरहन्त्सवितः सवासो दिवेदिवे सौभगमासुवन्ति । इन्द्रो द्यावापृथिवी सिन्धुरद्भिरादित्यैर्नो अदितिः शर्म यंसत् ॥

હે સવિતૃ, તારી જે ત્રિવિધ પ્રેરણાઓ દિન પ્રતિદિન સૌભાગ્ય ઉત્પન્ન કરે છે—ઇન્દ્ર, દ્યાવા-પૃથિવી, જળોથી યુક્ત સિંધુ, અને આદિત્યગણ સાથે અદિતિ અમને શરણરૂપ શાંતિ (શર્મ) અર્પે.

Frequently Asked Questions

Savitṛ is the divine solar Impeller who awakens beings and prayers, directs right activity, and distributes “treasures” (ratna) to people according to truth (satya) and order (ṛta).

That Savitṛ’s power is vast and immeasurable, sustaining the whole world, and that his impulse can establish the best prosperity, strength, and right movement in the worshipper.

The hymn closes by widening the blessing: Savitṛ’s impulse brings good fortune, and these allied cosmic powers are invoked to grant protection (śarma) and peace as the results of that right impulsion.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App