
Sukta 3.58
Viśvāmitra Gāthina (attribution for Maṇḍala 3; specific hymn traditionally in Viśvāmitra cycle)
Aśvinau (with Uṣas/Dakṣiṇā imagery in support)
Triṣṭubh (probable for RV 3.58; verse-length and cadence consistent)
हा सूक्त उषःकाळी अश्विनौंचे आवाहन करतो; त्यांच्या शीघ्र आगमनाला उषेच्या जागृत प्रकाशाशी आणि दक्षिणेच्या ऋत-समन्वित, उदार अर्पणाशी जोडतो. “प्रकाशाची गाय” आणि “मधाचे खजिने” अशा सजीव प्रतिमांद्वारे तो या युगल वैद्यदेवतांना देवयान मार्गांनी येण्याचे आणि यजमानाच्या घरी मधुर-गोड सोमरस पिण्याचे निमंत्रण देतो.
Mantra 1
धेनुः प्रत्नस्य काम्यं दुहानान्तः पुत्रश्चरति दक्षिणायाः । आ द्योतनिं वहति शुभ्रयामोषसः स्तोमो अश्विनावजीगः ॥
प्राचीन ऋताचा काम्य आनंद दुहणारी प्रकाश-धेनू, दक्षिणा (सद्विवेकयुक्त अर्पण) हिची कन्या जणू अंतरी वावरते। ती शुभ्र तेजाने प्रकाश-दीप्ती वाहून आणते; आणि उषेचे स्तोत्र अश्विनौना वेगवान कर्मासाठी जागृत करते।
Mantra 2
सुयुग्वहन्ति प्रति वामृतेनोर्ध्वा भवन्ति पितरेव मेधाः । जरेथामस्मद्वि पणेर्मनीषां युवोरवश्चकृमा यातमर्वाक् ॥
ऋताच्या नियमाने तुमची सुयुग (सुजोड) वाहने/शक्ती तुम्हांला आमच्याकडे आणतात; आमच्या उन्नत मेधा पितरांच्या मेधेसारख्या वर उठतात। आमच्यासाठी दृढ व्हा; पणि (कंजूस) याची संकुचित मनीषा छिन्नभिन्न करा। तुमचे अवस (साहाय्य) आम्ही घडविले आहे—आमच्याजवळ या।
Mantra 3
सुयुग्भिरश्वैः सुवृता रथेन दस्राविमं शृणुतं श्लोकमद्रेः । किमङ्ग वां प्रत्यवर्तिं गमिष्ठाहुर्विप्रासो अश्विना पुराजाः ॥
सुयुग (चांगले जुंपलेल्या) अश्वांसह आणि सुचक्र (सुयोग्य फिरणाऱ्या) रथासह, हे दस्रौ (अद्भुतकर्मा अश्विनौ), अद्रि (सोम-पेषण-शिला) उच्चारलेला हा श्लोक ऐका. तरीही, हे अश्विनौ, पुराज (प्राचीन) विप्रजन तुम्हांला ‘प्रत्यावर्तनात सर्वात शीघ्र’—हाकेला उत्तर देण्यासाठी सर्वात वेगाने परत येणारे—असे का म्हणतात?
Mantra 4
आ मन्येथामा गतं कच्चिदेवैर्विश्वे जनासो अश्विना हवन्ते । इमा हि वां गोऋजीका मधूनि प्र मित्रासो न ददुरुस्रो अग्रे ॥
या—समजून घ्या आणि येऊन पोहोचा; हे अश्विनौ, देवांसह सर्व जन तुम्हांला हाक मारत नाहीत काय? कारण तुमच्या गोऋजीक (गौ-प्राप्ती/प्रकाश-विजय) या मधुर मधुरसांचे दान उषेच्या अग्रभागी (प्रारंभी), मित्रांसारखे, पुढे पुढे केले जाते.
Mantra 5
तिरः पुरू चिदश्विना रजांस्याङ्गूषो वां मघवाना जनेषु । एह यातं पथिभिर्देवयानैर्दस्राविमे वां निधयो मधूनाम् ॥
अनेक रजांसी (लोक-प्रदेश) ओलांडूनही, हे अश्विनौ, तुमचा अङ्गूष (प्रेरक स्तुती-नाद) जनांमध्ये फिरतो, हे मघवाना (दानशील) युगला. देवयान (देव-पथ) मार्गांनी येथे या, हे दस्रौ; येथे तुमच्या मधूंचे (मधुर आनंदाचे) निधी-भांडार आहेत.
Mantra 6
पुराणमोकः सख्यं शिवं वां युवोर्नरा द्रविणं जह्नाव्याम् । पुनः कृण्वानाः सख्या शिवानि मध्वा मदेम सह नू समानाः ॥
हे नरद्वया (अश्विनौ), तुमचे प्राचीन निवासस्थान आणि तुमच्याशी असलेले शिवमय सख्य शुभ आहे; जह्नावी (गंगा-धारा)मध्ये धनसंपत्ती आहे. पुन्हा त्या शुभ मैत्रीबंधांना नवे करा; मधुरसाच्या आनंदात आपण आता एकभावाने एकत्र हर्षित होऊ.
Mantra 7
अश्विना वायुना युवं सुदक्षा नियुद्भिष्च सजोषसा युवाना । नासत्या तिरोअह्न्यं जुषाणा सोमं पिबतमस्रिधा सुदानू ॥
हे अश्विनौ, वायूसह तुम्ही दोघे—सुदक्ष, युवान—नियुत्-दलांसह एकाच आनंदात संयुक्त आहात. हे नासत्यौ, तिरोअह्न्य (दिवसापलीकडील) सोमाचा आस्वाद घेत, हे सुदानू, न चुकता तो प्या.
Mantra 8
अश्विना परि वामिषः पुरूचीरीयुर्गीर्भिर्यतमाना अमृध्राः । रथो ह वामृतजा अद्रिजूतः परि द्यावापृथिवी याति सद्यः ॥
हे अश्विनौ, तुमच्या भोवती अनेकविध प्रेरणा परिक्रमा करतात—गीर्भिः (स्तोत्रांनी) प्रयत्नशील, अमृध्राः (अच्युत). तुमचा रथ ऋतज (ऋतापासून जन्मलेला) असून अद्रि (सोम-दळणशिला)च्या वेगाने चालतो; तो क्षणात द्यावा-पृथिवीचे परिभ्रमण करतो.
Mantra 9
अश्विना मधुषुत्तमो युवाकुः सोमस्तं पातमा गतं दुरोणे । रथो ह वां भूरि वर्पः करिक्रत्सुतावतो निष्कृतमागमिष्ठः ॥
हे अश्विनौ, मधुरसाने परम मधुर ‘युवाकु’ सोम पिळला गेला आहे व हाक देत आहे; तो प्या—गृहात (दुरोणे) या. बहुरूप शोभा व विशाल तेज असलेला तुमचा रथ, सोमपिळणाऱ्याने सिद्ध केलेल्या स्थानी येऊन पोहोचला आहे.
The Aśvinau are twin Vedic gods known for swift help, healing, and rescue. This hymn calls them at dawn to bring health, good fortune, and a successful beginning to the Soma rite.
Uṣas is Dawn, the awakening light that stirs divine movement and inspiration. Dakṣiṇā is the “right-giving” offering or sacred generosity that makes the sacrifice well-ordered and effective.
The hymn centers on inviting the Aśvins to arrive by the godward paths and drink the freshly pressed, honey-sweet Soma in the sacrificer’s house, sealing a bond of blessing and protection.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.