
Sukta 3.20
Agni, Uṣas, Aśvins, Dadhikrāvan (collective invocation)
આ ટૂંકું સ્તોત્ર પ્રાતઃકાળનું સામૂહિક આહ્વાન છે, જેમાં અગ્નિને ઉષા, અશ્વિનો અને દધિક્રાવન સાથે એકસાથે બોલાવવામાં આવે છે; “સારા પ્રકાશના દેવો” યજ્ઞને સાંભળે અને યજ્ઞ સાથે ગતિ કરે એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તે મુખ્ય દૈવી શક્તિઓનું સર્વસમાવેશક આમંત્રણ બની વિસ્તરે છે (બૃહસ્પતિ, સવિતૃ, મિત્ર-વરુણ, ભગ, વસુઓ, રુદ્રો, આદિત્યો), અને યજ્ઞને તેજસ્વી ઋત-વ્યવસ્થા તથા યોગ્ય ગતિથી માર્ગદર્શિત થતી સંકલિત યાત્રા તરીકે રજૂ કરે છે.
Mantra 1
अग्निमुषसमश्विना दधिक्रां व्युष्टिषु हवते वह्निरुक्थैः । सुज्योतिषो नः शृण्वन्तु देवाः सजोषसो अध्वरं वावशानाः ॥
ઉષાના ઉદય સમયે વહનકર્તા (વહ્નિ) સ્તુતિઓ (ઉક્થૈઃ) વડે અગ્નિ, ઉષા, અશ્વિનો અને દધિક્રાવનને આહ્વાને છે. સુજ્યોતિના દેવો અમારી વાણી સાંભળે—સહમત થઈ, એકસાથે જોડાઈ, યજ્ઞયાત્રા અને તેના અગ્રગમન માટે ઉત્સુક બની.
Mantra 2
अग्ने त्री ते वाजिना त्री षधस्था तिस्रस्ते जिह्वा ऋतजात पूर्वीः । तिस्र उ ते तन्वो देववातास्ताभिर्नः पाहि गिरो अप्रयुच्छन् ॥
હે અગ્નિ, તારા ત્રણ વાજિન (સમૃદ્ધિ-શક્તિઓ) છે, ત્રણ તારા સ્થાપનાસ્થાન (ષધસ્થા) છે; ઋતજાત, તારી ત્રણ જિહ્વાઓ છે—સત્યમાંથી જન્મેલી, પ્રાચીન કાર્યમાં. અને તારી ત્રણ તનુઓ દેવવાત (દેવોના શ્વાસથી પ્રેરિત) છે; એ દ્વારા અમને રક્ષા કર—અમારી વાણી (ગિરઃ) અપ્રયુચ્છન, કદી નિષ્ફળ ન થાય, માર્ગથી ન ખસી જાય.
Mantra 3
अग्ने भूरीणि तव जातवेदो देव स्वधावोऽमृतस्य नाम । याश्च माया मायिनां विश्वमिन्व त्वे पूर्वीः संदधुः पृष्टबन्धो ॥
હે અગ્નિ જાતવેદસ, હે દેવ, સ્વધાવાન—અમૃતત્વનાં તારા નામો બહુ છે. અને જે માયાઓ—માયાવીઓની, સર્વને પ્રવર્તાવનારી રચનાશક્તિઓ—હે પૃષ્ટબન્ધ, પ્રાચીન કાળથી તે બધું તારા અંદર જ સુસંગત રીતે સંયોજિત થયું છે.
Mantra 4
अग्निर्नेता भग इव क्षितीनां दैवीनां देव ऋतुपा ऋतावा । स वृत्रहा सनयो विश्ववेदाः पर्षद्विश्वाति दुरिता गृणन्तम् ॥
અગ્નિ નેતા છે—દૈવી જનસમુદાયોનો, ભગ સમાન; ઋતુઓનો રક્ષક દેવ, ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)માં સ્થિત. તે વૃત્રહા, વિજેતા, વિશ્વવેદા—સ્તુતિ કરનારને સર્વ દુરીતો અને કઠિન માર્ગો પાર કરાવે.
Mantra 5
दधिक्रामग्निमुषसं च देवीं बृहस्पतिं सवितारं च देवम् । अश्विना मित्रावरुणा भगं च वसून्रुद्राँ आदित्याँ इह हुवे ॥
હું અહીં દધિક્રાવનને, અગ્નિને અને દેવી ઉષાને હવું છું; બૃહસ્પતિને અને દેવ સવિતૃને હવું છું. અશ્વિનોને, મિત્ર-વરુણને અને ભગને હવું છું; અને અહીં વસુઓને, રુદ્રોને, આદિત્યોને હવું છું.
It opens the sacrifice at dawn by calling Agni and other dawn-associated powers to hear the hymns and move together to advance the yajña safely and successfully.
The sukta treats the ritual as a coordinated journey: different divine functions—fire, dawn, healing speed, order and inspiration—must consent together for right movement (ṛta) and protection.
Dadhikrāvan is praised as a swift, victorious power (often linked with a racing horse energy) that helps propel the rite forward, removing obstacles and strengthening momentum.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.