Sukta 10
Sukta 3.10
Gāthina Viśvāmitra (traditional for RV 3.10)
Agni
Gāyatrī or Trishtubh (uncertain from provided text alone; verify in critical edition)
हा सूक्त अग्नीची स्तुती करतो—जनांमध्ये सार्वभौम राजा आणि यज्ञ पूर्ण करणारा अपरिहार्य होतृ म्हणून. यात असे अधोरेखित केले आहे की ऋषी आणि सामान्य मर्त्य दोघेही विधीत त्याला प्रज्वलित करतात; तसेच तो विप्रांच्या प्रेरित “प्रकाशांना” (ज्योतींषि) धारण करून, आहुती देवांकडे पोहोचवतो आणि मानवांची शक्ती व क्षमता वाढवतो।
Mantras
Mantra 1
त्वामग्ने मनीषिणः सम्राजं चर्षणीनाम् । देवं मर्तास इन्धते समध्वरे ॥
हे अग्ने, मनीषी ऋषी तुला जनसमुदायांचा सम्राट्-राजा म्हणून प्रज्वलित करतात; सम्यक् अध्वर (यज्ञ) मध्ये मर्त्य जन देवाला प्रज्वलित करतात.
Mantra 2
त्वां यज्ञेष्वृत्विजमग्ने होतारमीळते । गोपा ऋतस्य दीदिहि स्वे दमे ॥
यज्ञांत, हे अग्ने, तुला ऋत्विज् (ऋतु-पुरोहित) व होतृ (आह्वानकर्ता) म्हणून स्तुतितात. तू आपल्या स्वधामात ऋत (सत्य-नियम) याचा गोपा होऊन दीप्त हो.
Mantra 3
स घा यस्ते ददाशति समिधा जातवेदसे । सो अग्ने धत्ते सुवीर्यं स पुष्यति ॥
जो खरोखर—समिधांसह जातवेदसाला, तुला अर्पण करतो—हे अग्ने, तोच सुवीर्य (वीरबलाची परिपूर्णता) धारण करतो; तोच पुष्ट होतो, वाढतो.
Mantra 4
स केतुरध्वराणामग्निर्देवेभिरा गमत् । अञ्जानः सप्त होतृभिर्हविष्मते ॥
अध्वरांचा केतु असा अग्नी देवांसह येथे येवो. मार्ग जाणणारा तो, सात होतृ-शक्तींनी सहित हविष्मान् (हविष्य अर्पण करणारा) याच्याकडे येवो.
Mantra 5
प्र होत्रे पूर्व्यं वचोऽग्नये भरता बृहत् । विपां ज्योतींषि बिभ्रते न वेधसे ॥
होत्र-अग्नीसाठी प्राचीन वचन—विशाल, महान—पुढे आणा. कारण अग्नी वेधस् (कर्त्ता) आहे; तो विप्रांच्या ज्योती धारण करतो.
Mantra 6
अग्निं वर्धन्तु नो गिरो यतो जायत उक्थ्यः । महे वाजाय द्रविणाय दर्शतः ॥
आमच्या गिरः (स्तुतिवाणी) अग्नीला वाढवोत—ज्याच्यापासून विजय देणारी उक्थ्य (स्तोत्र-शक्ती) जन्मते. महान वाज (बल-समृद्धी) आणि द्रविण (धन-पूर्णता) यांसाठी तो आम्हांस दर्शनीय होवो—अंतर्दृष्टीत स्पष्ट.
Mantra 7
अग्ने यजिष्ठो अध्वरे देवान्देवयते यज । होता मन्द्रो वि राजस्यति स्रिधः ॥
हे अग्ने, यजिष्ठ—अध्वर (यज्ञ) मध्ये देवयत (देव-आकांक्षी) यासाठी देवांचे यजन कर. आनंदी होतृ होऊन आपल्या राजसत्तेत दीप्त हो आणि अडथळे (स्रिधः) ओलांडून जा.
Mantra 8
स नः पावक दीदिहि द्युमदस्मे सुवीर्यम् । भवा स्तोतृभ्यो अन्तमः स्वस्तये ॥
हे पावक, आमच्यासाठी दीदिहि—प्रज्वलित हो; आमच्यात द्युमत् सुवीर्य (दीप्त व विजयदायी वीर्य) स्थाप. स्तोतृभ्यः तू अन्तमः—अत्यंत निकट सहाय्यक—आमच्या स्वस्ति व सुरक्षित गमनासाठी हो.
Mantra 9
तं त्वा विप्रा विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । हव्यवाहममर्त्यं सहोवृधम् ॥
जागृत व प्रेरित, स्तुती-प्रिय विप्रजन समिधांनी तुला प्रज्वलित करतात—हे हव्यवाह अग्नी! अमर्त्य, सहोवृद्ध; देवकर्म धारण करण्याची शक्ती आमच्यात तू वाढवितोस.
Frequently Asked Questions
It teaches that Agni is the central priestly power of the sacrifice—sovereign among peoples—who must be kindled and praised so he can carry offerings to the gods and make the rite effective.
Because Agni presides over the ritual community: he unites the people in worship, governs the sacrificial process as Hotṛ, and ensures the offerings reach the divine realm.
It means Agni supports and carries the inspired insights (jyotīṃṣi) of the seers—turning their prayers and illuminations into effective action within the ritual and within the worshipper.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.