Adhyaya 308

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्मान्नारायणात्पूर्वे किंचिदीशानसंस्थितम् । मूलचण्डीशनाम्ना तु विख्यातं भुवनत्रयं

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ആ നാരായണനുമുമ്പേ ഈശാനധാമത്തിൽ ഒരു തത്ത്വം സ്ഥാപിതമുണ്ട്; ‘മൂലചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമത്തിൽ അത് ത്രിലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 2

यत्र लिंगं पुराऽस्माकं पातितं त्वृषिभिः प्रिये । क्रोधरक्तेक्षणैर्देवि मूलचण्डीशता गतम्

പ്രിയേ, ഒരിക്കൽ ഋഷിമാർ നമ്മുടെ ലിംഗം അവിടെ പതിപ്പിച്ചു വീഴ്ത്തിയിരുന്നു; ദേവീ, ക്രോധത്തിൽ രക്തിമമായ ദൃഷ്ടിയാൽ അത് ‘മൂലചണ്ഡീശ’ അവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

आद्यं लिंगोद्भवं देवि ऋषिकोपान्निपातितम् । ये केचिदृषयस्तत्र देवदारुवने स्थिताः

ദേവീ, ആദിയായ സ്വയംഭൂ ലിംഗം ഋഷികളുടെ കോപം മൂലം പതിതമായി; അവിടെ ദേവദാരുവനത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ഋഷിമാരാണ് അതിൽ പങ്കാളികൾ.

Verse 4

कालांतरे महादेवि अहं तत्र समागतः । तेषां जिज्ञासया देवि ततस्ते रोषिता भवन् । शप्तस्ततोऽहं देवेशि चक्रुर्मे लिंगपातनम्

കാലാന്തരത്തിൽ, മഹാദേവീ, ഞാൻ അവിടെ എത്തി. ദേവീ, എന്നെ അറിയാൻ/പരീക്ഷിക്കാൻ ഉള്ള ജിജ്ഞാസയിൽ അവർ കോപിച്ചു; തുടർന്ന്, ദേവേശീ, അവർ എന്നെ ശപിച്ച് എന്റെ ലിംഗം പതിപ്പിച്ചു വീഴ്ത്തിച്ചു.

Verse 5

देव्युवाच । रोषोपहतसद्भावाः कथमेते द्विजातयः । संजाता एतदाख्याहि परं कौतूहलं मम

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ക്രോധം മൂലം സദ്ഭാവം ക്ഷയിച്ച ഈ ദ്വിജന്മാർ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ ആയി? ഇത് എനിക്ക് പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തമാണ്.

Verse 6

ईश्वर उवाच । डिंडि रूपः पुरा देवि भूत्वाऽहं दारुके वने । ऋषीणामाश्रमे पुण्ये नग्नो भिक्षाचरोऽभवम् । भिक्षंतमाश्रमे दृष्ट्वा ताः सर्वा ऋषियोषितः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, പുരാതനകാലത്ത് ഞാൻ ഡിംഡി-രൂപം ധരിച്ചു ദാരുകവനത്തിലേക്കു പോയി. ഋഷികളുടെ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ ഞാൻ നഗ്നഭിക്ഷുവായി ഭിക്ഷ യാചിച്ചു; ആശ്രമത്തിൽ ഭിക്ഷ തേടുന്ന എന്നെ കണ്ടു എല്ലാ ഋഷിപത്നിമാരും ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 7

कामस्य वशमापन्नाः प्रियमुत्सृज्य सर्वतः । तमूर्ध्वलिंगमालोक्य जटामुकुटधारिणम्

കാമവശരായി അവർ എല്ലാടത്തും പ്രിയമായതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു; ജടാമുകുടധാരിയായ, ഊർധ്വലിംഗനായ ആ തപസ്വിയെ കണ്ടു അവർ അവനിലേക്കു ആകർഷിതരായി.

Verse 8

भिक्षंतं भस्मदिग्धांगं झषकेतुमिवापरम् । विक्षोभिताश्च नः सर्वे दारा एतेन डिंडिना

‘അവൻ ഭിക്ഷ തേടി സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഭസ്മം പുരണ്ട അവയവങ്ങളോടെ, മറ്റൊരു ഝഷകേതുവെന്നപോലെ; ഈ ഡിംഡി നമ്മുടെ എല്ലാ ഭാര്യമാരെയും കലുഷിതരാക്കി.’

Verse 9

तस्माच्छापं च दास्याम ऋषयस्ते तदाऽब्रुवन् । ततः शापोदकं गृह्य संध्यात्वाऽथ तपोधनाः

അതുകൊണ്ട് ആ ഋഷിമാർ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു—‘ഞങ്ങൾ തീർച്ചയായും ശാപം നൽകും.’ തുടർന്ന് തപോധനന്മാരായ അവർ ശാപോദകം എടുത്ത്, സന്ധ്യാവിധി അനുഷ്ഠിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 10

अस्य लिंगमधो यातु दृश्यते यत्सदोन्नतम् । इत्युक्ते पतितं लिंगं तत्र देवकुले मम

‘ഇവന്റെ ലിംഗം അധോമുഖമാകട്ടെ; കാരണം അത് സദാ ഉയർന്നതായി ദൃശ്യമാകുന്നു.’—എന്ന് പറഞ്ഞ ഉടൻ അവിടെ എന്റെ ദേവപ്രാകാരത്തിൽ ആ ലിംഗം താഴെ വീണു.

Verse 11

मूलचण्डीशनाम्ना तु विख्यातं भुवनत्रये । तल्लिंगं पतितं दृष्ट्वा कोपोपहतचेतसः । पुनर्हंतुं समारब्धा डिंडिनं ते तपोधनाः

ആ ലിംഗം ‘മൂലചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമത്തിൽ ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായി. ആ ലിംഗം വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, കോപംകൊണ്ട് ചിത്തം മുറുകിയ ആ തപോധനന്മാർ വീണ്ടും ഡിംഡിനനെ വധിക്കുവാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 12

वृसिकापाणयः केचित्कमंडलुधराः परे । गृहीत्वा पादुकाश्चान्ये तस्य धावंति पृष्ठतः

ചിലർ കൈയിൽ കരണ്ടികൾ പിടിച്ചു, ചിലർ കമണ്ഡലു വഹിച്ചു; മറ്റുചിലർ പാദുകകൾ പിടിച്ചുകൊണ്ട് അവന്റെ പിന്നാലെ ഓടിപ്പോയി.

Verse 13

डिंडिश्चांतर्हितो भूत्वा त्वामुवाच सुमध्यमाम् । रोषोपहतचेतस्कान्पश्यैतांस्त्वं तपोधनान्

ഡിംഡിൻ അദൃശനായി, ഹേ സുമധ്യമേ, നിന്നോട് പറഞ്ഞു— ‘കോപംകൊണ്ട് ചിത്തം കീഴടക്കപ്പെട്ട ഈ തപോധനന്മാരെ നോക്കുക.’

Verse 14

एतस्मात्कारणाद्देवि तव वाक्यान्मयाऽनघे । न कृतोऽनुग्रहस्तेषां सरोषाणां तपस्विनाम्

ഹേ ദേവി, ഹേ അനഘേ! നിന്റെ വചനങ്ങളാലാണ് ഈ കാരണത്താൽ കോപം നിറഞ്ഞ ആ തപസ്വികൾക്ക് ഞാൻ അനുഗ്രഹം നൽകാതിരുന്നത്.

Verse 15

अत्रांतरे ते मुनयो ह्यपश्यंतो हि डिंडिनम् । निरानंदं गताः सर्वे द्रष्टुं देवं पितामहम्

ഇതിനിടയിൽ ആ മുനിമാർ ഡിംഡിനനെ കാണാതെ എല്ലാവരും ആനന്ദരഹിതരായി ദേവ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ദർശിക്കുവാൻ പോയി.

Verse 16

तं दृष्ट्वा विबुधेशानं विरंचिं विगतज्वरम् । प्रणम्य शिरसा सर्व ऋषयः प्राहुरंजसा

ദേവാധിപനായ, കലഹരഹിതനായ വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്)നെ കണ്ടു എല്ലാ ഋഷിമാരും ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത്, അദ്ദേഹത്തോട് നേരെ പറഞ്ഞു।

Verse 17

भगवन्डिंडि रूपेण कश्चिदस्ति तपोधनः । विध्वंसनाय दाराणां प्रविष्टः किल भिक्षितुम्

ഭഗവൻ! തപസ്സിന്റെ ധനം നിറഞ്ഞ ഒരു തപോധനൻ ‘ഡിംഡി’ രൂപം ധരിച്ചു ഭിക്ഷ ചോദിക്കാനെന്ന പേരിൽ അകത്തു കടന്നിരിക്കുന്നു; നമ്മുടെ ഭാര്യമാരുടെ നാശമാണ് അവന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 18

शप्तोऽस्माभिस्तु दुर्वृत्तस्तस्य लिंगं निपातितम् । तस्मिन्निपतितेऽस्माकं तथैव पतितानि च

ഞങ്ങൾ ആ ദുർവൃത്തനെ ശപിച്ചു; അവന്റെ ലിംഗം താഴെ വീണു. അത് വീണതോടെ ഞങ്ങളുടേതും അതുപോലെ വീണുപോയി।

Verse 19

गतोऽसौ कारणात्तस्मात्तल्लिंगे पतिते वयम् । निरानंदाः स्थिताः सर्व आचक्ष्वैतद्धि कारणम्

ആ കാരണത്താൽ തന്നെ അവൻ പോയി; ആ ലിംഗം വീണതോടെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആനന്ദരഹിതരായി നിന്നിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । अशोभनमिदं कार्यं युष्माभिर्यत्कृतं महत् । रुद्रस्यातिसुरूपस्य सेर्ष्या ये हन्तुमुद्यताः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ചെയ്ത ഈ മഹത്തായ പ്രവൃത്തി ശോഭനമല്ല; അസൂയകൊണ്ട് പ്രേരിതരായി അത്യന്തം സുന്ദരനായ രുദ്രനെ ഹനിക്കുവാൻ നിങ്ങൾ ഒരുങ്ങിയിരുന്നു।

Verse 21

आसुरीं दानवीं दैवीं यक्षिणीं किंनरीं तथा । विद्याधरीं च गन्धर्वीं नागकन्यां मनोरमाम् । एता वरस्त्रियस्त्यक्त्वा युष्मदीयासु तास्वपि

അസുരീ, ദാനവീ, ദേവീ, യക്ഷിണീ, കിന്നരീ, വിദ്യാധരീ, ഗന്ധർവീ അല്ലെങ്കിൽ മനോഹരമായ നാഗകന്യ—ഇത്തരം ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളെ ഉപേക്ഷിച്ച്—നിങ്ങളുടെ സ്ത്രീകളിലേക്കും അവൻ എങ്ങനെ രമിക്കുമെന്നു?

Verse 22

आह्लादं कुरुते सर्वे नैव जानीत भो द्विजाः । त्रैलोक्यनायकां सर्वां रूपातिशयसंयुताम्

എല്ലാവരും അവളിൽ തന്നെയാണ് ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നത്; എന്നാൽ ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങൾ അത് അറിയുന്നില്ല—അവൾ ത്രിലോകത്തിന്റെ അധിനായിക, അതുല്യസൗന്ദര്യസമ്പന്ന.

Verse 23

तां त्यक्त्वा मुनिपत्नीनामाह्लादं कुरुते कथम् । तया रुद्रो हि विज्ञप्त ऋषीणां कुर्वनुग्रहम्

അവളെ ഉപേക്ഷിച്ച് മുനിപത്നിമാരിൽ അവൻ എങ്ങനെ ആനന്ദിക്കും? സത്യത്തിൽ, അവളുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം തന്നെയാണ് രുദ്രൻ ഋഷിമാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകിയതു.

Verse 24

तेन वाक्येन पार्वत्या जिज्ञासार्थं कृतं मनः । चतुर्द्दशविधस्यापि भूतग्रामस्य यः प्रभुः

ആ വാക്കുകളാൽ പാർവതിയുടെ മനസ് ജിജ്ഞാസയിലേക്കു തിരിഞ്ഞു; കാരണം അവൻ തന്നെയാണ് പതിനാലു വിധങ്ങളായ സമസ്ത ഭൂതസമൂഹത്തിന്റെ പ്രഭു.

Verse 25

स शप्तो डिंडिरूपस्तु भवद्भिः करणेश्वरः । तच्छापाच्छप्तमेवैतत्समस्तं तद्गुणास्पदम् । देवतिर्यङ्मनुष्याणां निरानंदमिति स्थितम्

നിങ്ങളുടെ ശാപത്താൽ ഡിംഡി-രൂപം ധരിച്ച കരണേശ്വരൻ ശപിക്കപ്പെട്ടു. ആ ശാപം മൂലം അവന്റെ ഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ഈ സമസ്ത പ്രദേശവും ശപ്തമായി; അതിനാൽ ദേവന്മാർ, തിര്യക് ജീവികൾ, മനുഷ്യർ—എല്ലാവരും ആനന്ദരഹിതരായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 26

शापेनानेन भवतां महा दोषः प्रजायते । आराध्यं नान्यथा लिंगमुन्नतिं यात्यधोगतम्

ഈ ശാപത്താൽ നിങ്ങൾക്ക് വലിയ ദോഷം സംഭവിക്കും. ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിക്കണം, അല്ലാതെ പെരുമാറരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഉന്നതിയിൽ നിന്ന് അധോഗതിയുണ്ടാകും.

Verse 27

एवमुक्तेऽथ देवेन विप्रा ऊचुः पितामहम् । द्रष्टव्यः कुत्र सोऽस्माभिः कथयस्व यथास्थितम्

ദേവൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണർ പിതാമഹനോട് ചോദിച്ചു: "ഞങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹത്തെ എവിടെ ദർശിക്കാൻ കഴിയും? യഥാർത്ഥമായി ഞങ്ങളോട് പറയൂ."

Verse 28

ब्रह्मोवाच । आस्ते गजस्वरूपेण कुबेराश्रमसंस्थितः । तत्र गत्वा तमासाद्य तोषयध्वं पिनाकिनम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: "അദ്ദേഹം കുബേരന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ആനയുടെ രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെ ചെന്ന്, അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച്, പിനാകിയായ ശിവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവിൻ."

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सर्वे ते हृष्टमानसाः । गंतुं प्रवृत्ताः सहसा कोटिसंख्यास्तपोधनाः

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവരെല്ലാവരും സന്തുഷ്ടരായി. കോടിക്കണക്കിന് തപസ്വികൾ പെട്ടെന്ന് പോകാൻ തയ്യാറായി.

Verse 30

चिंतयंतः शुभं देशं द्रष्टुं तं गजरूपिणम् । रुद्रं पितामहाख्यातं कुबेराश्रमवासिनम्

ആ മംഗളകരമായ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, പിതാമഹൻ പറഞ്ഞ കുബേരന്റെ ആശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഗജരൂപിയായ രുദ്രനെ ദർശിക്കാൻ അവർ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 31

क्षुत्कामकंठास्तृषितान्गौरी मत्वा तपोधनान् । आदाय गोरसं तेषां कारुण्यात्सा पुरः स्थिता

തപസ്സാണ് ധനമായിരുന്ന ആ മുനിമാരെ വിശപ്പും ദാഹവും ബാധിച്ചവരെന്ന് കരുതി, കരുണയാൽ ഗൗരി അവരുടെ വേണ്ടി ഗോറസം (പാൽ) എടുത്തുകൊണ്ട് അവരുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു।

Verse 32

असितां कुटिलां स्निग्धामायतां भुजगीमिव । वेणीं शिरसि बिभ्राणा गौरी गोरससंयुता

ഗോറസവുമായി ഗൗരി തലയിൽ കറുത്ത, വളഞ്ഞ, മിനുക്കമുള്ള, ദീർഘമായ വേണി ധരിച്ചു; അത് സർപ്പിണിയെപ്പോലെ തോന്നി।

Verse 33

सा तानाह मुनीन्सर्वान्यन्मया पर्वताहृतम् । कपित्थफलसंगंधं गोरसं त्वमृतोपमम्

അവൾ എല്ലാ മുനിമാരോടും പറഞ്ഞു—“ഞാൻ പർവതത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന ഈ ഗോറസം കപിത്തഫലത്തിന്റെ സുഗന്ധമുള്ളതും അമൃതസമാനവും ആകുന്നു।”

Verse 34

तयैवमुक्ता विप्रास्तु आहुस्तां विपुलेक्षणाम् । स्नात्वा च सर्वे पास्यामो गोरसं तु त्वयाहृतम्

ഇങ്ങനെ കേട്ട വിപ്രന്മാർ ആ വിശാലനയനയായ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു—“സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന ഗോറസം പാനം ചെയ്യും।”

Verse 35

ततः श्रुत्वा तथा देव्या स्नानार्थं तीर्थमुत्तमम् । तप्तोदकेनसंपूर्णं कृतं कुण्डं मनोरमम्

അത് കേട്ട് ദേവി സ്നാനാർത്ഥം ഒരു ഉത്തമ തീർത്ഥം സൃഷ്ടിച്ചു—ചൂടുവെള്ളം നിറഞ്ഞ മനോഹര കുളം (കുണ്ഡം)।

Verse 36

तत्र ते संप्लुताः सर्वे विमुक्ता विपुलाच्छ्रमात् । कृताऽह्ना गोरसस्वैव पानार्थं समुपस्थिताः

അവിടെ അവർ എല്ലാവരും സ്നാനം ചെയ്ത് മഹാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി. ആഹ്നികകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി ഗോറസം (പാൽ) പാനത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നു.

Verse 37

पत्रैर्दिवाकरतरोर्विधाय पुटकाञ्छुभान् । उपविश्य क्रमात्सर्वे ते पिबंति स्म गोरसम्

ദിവാകര വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകളാൽ ശുഭമായ പുടകങ്ങൾ (ഇലക്കിണ്ണങ്ങൾ) ഉണ്ടാക്കി, അവർ എല്ലാവരും ക്രമമായി ഇരുന്ന് അവിടെ അർപ്പിച്ച ഗോറസം പാനം ചെയ്തു.

Verse 38

गोरसेन तदा तेषाममृतेनेव पूरितान् । बुभुक्षितानां पुटकान्मुनीनां तृप्तिकारणात्

അപ്പോൾ അവരുടെ ഇലക്കിണ്ണങ്ങൾ ഗോറസത്തോടെ, അമൃതം നിറച്ചതുപോലെ നിറഞ്ഞു. വിശപ്പുള്ള മുനിമാർക്ക് അതുതന്നെ തൃപ്തിയുടെ കാരണമായി.

Verse 39

पुनः पूरयते गौरी पीत्वा ते तृप्तिमागताः । क्षुत्तृषाश्रमनिर्मुक्ताः पुनर्जाता इव स्थिताः

ഗൗരി വീണ്ടും വീണ്ടും അവരുടെ പുടകങ്ങൾ നിറച്ചു. കുടിച്ച ശേഷം അവർ പൂർണ്ണ തൃപ്തരായി; വിശപ്പ്‑ദാഹം‑ക്ഷീണം എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി, പുതുതായി ജനിച്ചവരെപ്പോലെ നിന്നു.

Verse 40

स्वस्थचित्तैस्ततो ज्ञात्वा नेयं गोपालिसंज्ञिका । अनुग्रहार्थमस्माकं गौरीयं समुपागता

പിന്നീട് ശാന്തചിത്തത്തോടെ അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു—“ഇത് ഒരു ഗോപാലിനിയല്ല; ഞങ്ങളോടു അനുഗ്രഹം ചെയ്യാൻ സ്വയം ഗൗരിയേ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 41

प्रणम्य शिरसा सर्वे तामूचुस्ते सुमध्यमाम् । उमे कथय कुत्रस्थं द्रक्ष्यामो रुद्रमेकदा

എല്ലാവരും ശിരസ്സ് നമിച്ച് ആ സുമധ്യയായ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഉമാ, രുദ്രൻ എവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്? ഞങ്ങൾ കുറഞ്ഞത് ഒരിക്കൽ എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തെ ദർശിക്കുവാൻ പറയുക.”

Verse 42

तथोक्तास्ते महात्मानस्तं पश्यत महागजम् । गजतां च समासाद्य संचरंतं महाबलम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മഹാത്മാക്കളോട്— “ആ മഹാഗജത്തെ നോക്കുക; ആനക്കൂട്ടത്തെ സമീപിച്ച് മഹാബലത്തോടെ അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 43

भवद्भिर्निजभक्त्यायं संग्राह्यो हि यथासुखम् । ते तद्वचनमासाद्य समेत्यैकत्र च द्विजाः

“നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഭക്തിയാൽ ഇതിനെ ഇഷ്ടമുള്ളവിധം വശപ്പെടുത്തുക.” ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദ്വിജന്മാർ എല്ലാവരും ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 44

पवित्रास्तं गजं द्रष्टुं भावितेनांतरात्मना । यत्रैकत्र स्थिता विप्रास्तत्र तीर्थं महोदयम् । संगमेश्वरसंज्ञं तु पूर्वं सर्वत्र विश्रुतम्

അന്തരാത്മാവ് ശുദ്ധിയായി, ഭക്തിഭാവത്തോടെ ആ ഗജത്തെ ദർശിക്കുവാൻ ബ്രാഹ്മണർ ഒരിടത്ത് കൂടിനിന്ന ആ സ്ഥലം തന്നെയാണ് ‘മഹോദയ’ തീർത്ഥം; ഇത് മുൻപ് എല്ലായിടത്തും ‘സംഗമേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു.

Verse 45

ततस्तस्मात्प्रवृत्तास्ते द्रष्टुकामा महागजम् । कुंडिकाः संपरित्यज्य संनह्यात्मानमात्मना

പിന്നീട് അവിടെ നിന്ന് അവർ മഹാഗജത്തെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. കുണ്ടികകൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തങ്ങളെ തന്നെ സന്നദ്ധമാക്കി.

Verse 46

यत्र ताः कुंडिकास्त्यक्तास्तत्तीर्थं कुण्डिकाह्वयम् । सर्वपापहरं पुंसां दृष्टाऽदृष्टफलप्रदम्

ആ കുണ്ഡികകൾ (ജലപാത്രങ്ങൾ) എവിടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടുവോ, ആ സ്ഥലം ‘കുണ്ഡികാ’ എന്ന തീർത്ഥമായി പ്രസിദ്ധമായി. അത് മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിച്ച് ദൃഷ്ട-അദൃഷ്ട ഫലങ്ങൾ രണ്ടും നൽകുന്നു.

Verse 47

कुबेरस्याश्रमं प्राप्य ततस्ते मुनिसत्तमाः । नालिकेरवनीसंस्थं ददृशुस्तं द्विपं तदा

കുബേരന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തിയ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠർ, അപ്പോൾ നാളികേരവനത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ആ ആനയെ കണ്ടു.

Verse 48

करे ग्रहीतुमारब्धाः स्वकरैर्हृष्टमानसाः । गजस्तान्करसंलग्नान्विचिक्षेप तपोधनान्

ഹർഷഭരിതമായ മനസ്സോടെ അവർ സ്വന്തം കൈകളാൽ അതിന്റെ തുമ്പിക്കൈ പിടിക്കാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ തുമ്പിക്കൈയിൽ ചേർന്നു പിടിച്ചിരുന്ന ആ തപോധനരെ ആ ആന കുലുക്കി ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 49

काश्चिदंगसमालग्नान्समंताद्भयवर्जितान् । एवं स तैः पुनः सर्वैर्मशकैरिव चेष्टितम्

ചിലർ ഭയമില്ലാതെ എല്ലാദിക്കിലും അതിന്റെ അവയവങ്ങളിൽ ചേർന്നു പിടിച്ചു; ഇങ്ങനെ അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും വീണ്ടും അതിനെ കൊതുകുകളെപ്പോലെ ശല്യം ചെയ്തു.

Verse 50

क्रीडां करोति विविधां वनसंस्थो हरद्विपः । तद्रूपं संपरित्यज्य रुद्रो रौद्रगजात्मकम्

വനത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ഹരന്റെ ആ ആന പലവിധ ക്രീഡകൾ ചെയ്തു. തുടർന്ന് രൗദ്ര-ഗജസ്വരൂപം ധരിച്ചിരുന്ന രുദ്രൻ ആ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു പ്രകാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.

Verse 51

पुनरन्यच्चकारासौ डिंडिरूपं मनोरमम् । जयशब्दप्रघोषेण वेदमङ्गलगीतकैः

വീണ്ടും അദ്ദേഹം മനോഹരമായ ‘ഡിണ്ഡി’ രൂപം ധരിച്ചു; ചുറ്റും ജയഘോഷം മുഴങ്ങുകയും വേദമംഗളഗീതങ്ങൾ ശുഭമായി പാടപ്പെടുകയും ചെയ്തു।

Verse 52

उन्नामितं पुनस्तेन यत्र लिंगं महोदयम् । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

അദ്ദേഹം വീണ്ടും ആ മഹോദയ ലിംഗത്തെ എവിടെ ഉയർത്തി സ്ഥാപിച്ചുവോ, ആ സ്ഥലം ‘ഉന്നത’ എന്നു പ്രസിദ്ധം—പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 53

गजरूपधरस्तत्र स्थितः स्थाने महाबलः । गणनाथस्वरूपेण ह्युन्नतो जगति स्थितः

അവിടെ മഹാബലൻ ഗജരൂപം ധരിച്ചു ആ സ്ഥാനത്ത് നിലകൊണ്ടു; ‘ഉന്നത’ എന്ന നാമത്തിൽ ലോകത്ത് ഗണനാഥസ്വരൂപമായി പ്രതിഷ്ഠിതനായി വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 54

डिंडिरूप धरो भूत्वा रुद्रः प्राह तपोधनान् । यन्मया भवतां कार्यं कर्तव्यं तदिहोच्यताम्

‘ഡിണ്ഡി’ രൂപം ധരിച്ചു രുദ്രൻ തപോധന ഋഷിമാരോട് പറഞ്ഞു—“എന്നാൽ നിങ്ങള്ക്ക് ചെയ്യിക്കേണ്ട കാര്യം എന്തായാലും, ചെയ്യേണ്ടത് എന്തായാലും, അത് ഇവിടെ പറയുക।”

Verse 55

एवमुक्तस्तु तैरुक्तः सर्वज्ञानक्रियापरैः । सानन्दाः प्राणिनः संतु त्वत्प्रसादात्पुरा यथा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സർവ്വജ്ഞാനവും സത്ക്രിയയും അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ മറുപടി പറഞ്ഞു—“നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ജീവികൾ ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കട്ടെ, പുരാതനകാലത്തെപ്പോലെ।”

Verse 56

क्षंतव्यं देवदेवेश कृतं यन्मूढमानसैः । त्वत्प्रसादात्सुरेशान तत्त्वं सानुग्रहो भव

ഹേ ദേവദേവേശാ! മൂഢമായ മനസ്സുകളാൽ ചെയ്തതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ. ഹേ സുരേശ്വരാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങളോടു സത്യമായി അനുഗ്രഹവും കരുണയും കാണിക്കണമേ.

Verse 57

एवमस्त्विति तेनोक्तास्ते सर्वे विगतज्वराः । तल्लिंगानुकृतिं लिंगमीजिरे मुनयस्तथा । चक्रुस्ते मुनयः सर्वे स्तुतिं विगतमत्सराः

അവൻ “ഏവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ജ്വരമുക്തരായി. തുടർന്ന് ഋഷിമാർ ആ ദിവ്യലിംഗത്തിന്റെ അനുകൃതിയായി നിർമ്മിച്ച ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചു; അസൂയരഹിതരായ ആ ഋഷിമാർ എല്ലാവരും സ്തുതിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചു.

Verse 58

क्षमस्व देवदेवेश कुर्वस्माकमनुग्रहम् । अस्मिंल्लिंगे लयं गच्छ मूलचण्डीशसंज्ञके । त्रिकालं देवदेवेश ग्राह्या ह्यत्र कला त्वया

ഹേ ദേവദേവേശാ! ഞങ്ങളെ ക്ഷമിച്ച് ഞങ്ങളോടു അനുഗ്രഹം ചെയ്യണമേ. ‘മൂലചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമമുള്ള ഈ ലിംഗത്തിൽ നീ ലയപ്രാപ്തനാകുക (ഇവിടെ അധിഷ്ഠിതനാകുക). ഹേ ദേവദേവേശാ! ത്രികാലത്തും ഇവിടെ നിന്റെ കല സ്വീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 59

ईश्वर उवाच । चण्डी तु प्रोच्यते देवी तस्या ईशस्त्वहं स्मृतः । तस्य मूलं स्मृतं लिंगं तदत्र पतितं यतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവിയെ ‘ചണ്ഡീ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവളുടെ ഈശൻ (സ്വാമി) ഞാൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ പതിച്ച ആ ലിംഗമാണ് അവളുടെ ‘മൂലം’ ലിംഗമായി അറിയപ്പെടുന്നത്.

Verse 60

तस्मात्तन्मूल चण्डीश इति ख्यातिं गमिष्यति वा । पीकूपतडागानां शतैस्तु विपुलैरपि

അതുകൊണ്ട് ഇത് ‘മൂലചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധി പ്രാപിക്കും. ഇവിടെ വിശാലമായ കിണറുകളും തടാകങ്ങളും നൂറുകളായി (നിർമ്മിച്ചാലും) പോലും…

Verse 61

कृतैर्यज्जायते पुण्यं तत्पुण्यं लिंगदर्शनात् । ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात्

ഏതു കര്‍മ്മങ്ങളാല്‍ ഏതു പുണ്യം ജനിക്കുന്നുവോ, അതേ പുണ്യം ലിംഗദര്‍ശനമാത്രത്താല്‍ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു. സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡം ദാനം ചെയ്താല്‍ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലവും ഇവിടെ സുലഭമാകുന്നു.

Verse 62

तत्पुण्यं लभते देवि मूलचण्डीशदर्शनात् । तत्र दानानि देयानि षोडशैव नरोत्तमैः

ദേവീ! മൂലചണ്ഡീശന്റെ ദര്‍ശനത്തിലൂടെ അതേ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ നരോത്തമര്‍ പതിനാറുവിധ ദാനങ്ങള്‍ അര്‍പ്പിക്കണം.

Verse 63

एवं तद्भविता सर्वं यन्मयोक्तं द्विजोत्तमाः । यात दारुवनं विप्राः सर्वे यूयं तपोधनाः । मया सर्वे समादिष्टा यात दारुवनं द्विजाः

ദ്വിജോത്തമരേ! ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെയാകും. ഹേ വിപ്രരേ, തപസ്സാണ് ധനമായ നിങ്ങളെല്ലാവരും ദാരുവനത്തിലേക്ക് പോകുക. ഞാൻ നിങ്ങളെല്ലാവരോടും കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു—ഹേ ദ്വിജരേ, ദാരുവനത്തിലേക്ക് പോകുക.

Verse 64

ततस्तु संप्राप्य महद्वचो मम सर्वे प्रहृष्टा मुनयो महोदयम् । गत्वा च तद्दारुवनं महेश्वरि पुनश्च चेरुः सुतपस्तपोधनाः

ഹേ മഹേശ്വരീ! എന്റെ മഹത്തായ വചനം ലഭിച്ചപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരും അത്യന്തം ഹർഷിതരായി. പിന്നെ ആ ദാരുവനത്തിലേക്ക് ചെന്നു, തപസ്സാണ് ധനമായ അവർ വീണ്ടും ഉത്തമമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 65

एतस्मात्कारणाद्देवि मूलचण्डीशसंज्ञितम् । लिंगं पापहरं नृणामर्द्धचन्द्रेण भूषितम्

ദേവീ! ഈ കാരണത്താല്‍ ആ ലിംഗം ‘മൂലചണ്ഡീശ’ എന്ന നാമത്തില്‍ പ്രസിദ്ധമാണ്. അത് മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങളെ ഹരിക്കുന്നു; അര്‍ദ്ധചന്ദ്രംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 66

दोहनी दुग्थदानेन मुनीनां तृषितात्मनाम् । श्रमापहारं यद्देवि त्वया कृतमनुत्तमम् । तत्तप्तोदकनाम्ना वा अभूत्कुण्डं धरातले

ഹേ ദേവി! ദോഹനീ ഗാവിലൂടെ ദാഹത്താൽ ക്ഷീണിച്ച മുനിമാർക്ക് ക്ഷീരദാനം ചെയ്ത് നീ ചെയ്ത അതുല്യകർമ്മം അവരുടെ ക്ഷീണം അകറ്റി. ആ സ്ഥലം ഭൂമിയിൽ ‘തപ്തോദക’ എന്ന പേരിലുള്ള കുണ്ഡമായി പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 67

ऋषितोयाजले स्नात्वा चण्डीशं यः प्रपूजयेत् । स प्रचण्डो भवेद्भूमौ भुवनानामधीश्वरः

‘ഋഷിതോയ’ എന്ന പുണ്യജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ചണ്ഡീശനെ പൂജിക്കുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ അതിപ്രചണ്ഡനായി, ഭുവനങ്ങളുടെ അധീശ്വരത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 68

एतत्संक्षेपतो देवि माहात्म्यं कीर्तितं तव । मूलचण्डीशदेवस्य श्रुतं पातकनाशनम्

ഹേ ദേവി! സംക്ഷേപമായി നിന്റെ മഹാത്മ്യം ഇവിടെ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു. മൂലചണ്ഡീശ ദേവന്റെ ചരിതം ശ്രവിക്കുന്നത് പാപനാശകമാണ്.

Verse 308

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तप्तोदककुण्डोत्पत्तौ मूलचण्डीशोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तर त्रिशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ, തപ്തോദകകുണ്ഡോത്പത്തി പ്രസംഗത്തിൽ ‘മൂലചണ്ഡീശോത്പത്തി-മാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുന്നൂറ്റി എട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.