Adhyaya 66

Verse 1

सूत उवाच । ततस्त्रयोदशे वर्षे व्यतीते समये तदा । उपप्लवे संगतेषु सर्वराजसु पांडवाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു: പതിമൂന്നാം വർഷം കഴിഞ്ഞ് നിശ്ചിത സമയം എത്തിയപ്പോൾ, ഉപപ്ലവത്തിൽ എല്ലാ രാജാക്കളും ഒന്നിച്ചുകൂടിയപ്പോൾ പാണ്ഡവർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 2

योद्धुमागत्य संतस्थुः कुरुक्षेत्रं महारथाः । कौरवाश्चापि संतस्धुर्दुर्योधनपुरोगमाः

യുദ്ധത്തിനായി വന്ന മഹാരഥന്മാർ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി നിലയുറപ്പിച്ചു. ദുര്യോധനന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കൗരവരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അണിനിരന്നു.

Verse 3

ततो भीष्मेण प्रोक्तां च नरैः श्रुत्वा युधिष्ठिरः । रथातिरथसंख्यां तु राज्ञां मध्ये वचोऽब्रवीत्

അപ്പോൾ മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് ഭീഷ്മൻ പ്രസ്താവിച്ച രഥ-അതിരഥരുടെ എണ്ണമെന്ന വാക്ക് കേട്ട് യുധിഷ്ഠിരൻ രാജാക്കന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ ഒരു വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 4

भीष्मेण विहिता कृष्ण रथातिरथवर्णना । ततो दुर्योधनोऽपृच्छदिदं स्वीयान्महारथान्

ഹേ കൃഷ്ണാ! ഭീഷ്മൻ രഥ-അതിരഥരുടെ വിവരണം ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശിച്ചു. തുടർന്ന് ദുര്യോധനൻ തന്റെ മഹാരഥന്മാരോട് ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു.

Verse 5

ससैन्यान्पांडवानेतान्हन्यात्कालेन केन कः । मासेन तु प्रतिज्ञातं भीष्मेण च कृपेण च

‘ഈ പാണ്ഡവരെ അവരുടെ സൈന്യത്തോടുകൂടി ആരാണ്, എത്ര സമയത്തിനകം വധിക്കാനാകുക?’ കാരണം ഭീഷ്മനും കൃപനും ‘ഒരു മാസത്തിനകം’ എന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നു.

Verse 6

पक्षं द्रोणेन चाह्नां च दशभिर्द्रौणिना रणे । षड्भिः कर्णेन च तथा सदा ममभयंकृता

‘ദ്രോണൻ—പക്ഷകാലത്തിനകം; ദ്രൗണി (അശ്വത്ഥാമൻ)—യുദ്ധത്തിൽ പത്ത് ദിവസത്തിനകം; കർണ്ണൻ—ആറ് ദിവസത്തിനകം.’ ഇങ്ങനെ അവർ എപ്പോഴും എനിക്ക് ഭയകാരകരായി നിന്നു.

Verse 7

तदहं स्वांश्च पृच्छामि केन कालेन हंति कः । एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः फाल्गुनो वाक्यमब्रवीत्

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം ആളുകളോടു ചോദിക്കുന്നു—ആർ, ഏത് സമയത്ത്, അവരെ വധിക്കും? രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഫാൽഗുണൻ (അർജുനൻ) മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 8

अयुक्तमेतद्भीष्माद्यैः प्रतिज्ञातं युधिष्ठिर । ततो जये च विजये निश्चयो हि मृषैव तत्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ഭീഷ്മാദികൾ ചെയ്ത ഈ പ്രതിജ്ഞ യുക്തമല്ല. അതിനാൽ ജയമോ പരാജയമോ എന്നുറപ്പിക്കൽ സത്യത്തിൽ മിഥ്യ തന്നെയാണ്.

Verse 9

तवापि ये संति नृपाः सन्नद्धा रणसंस्थिताः । पश्यैतान्पुरुषव्याघ्रान्कालकल्पान्दुरासदान्

നിന്റെ പക്ഷത്തിലും കവചധാരികളായി യുദ്ധത്തിനായി നിരന്നുനിൽക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ട്. ഈ പുരുഷവ്യാഘ്രങ്ങളെ നോക്കുക—കാലനെപ്പോലെ ഭയങ്കരർ, സമീപിക്കാനും ആക്രമിക്കാനും ദുഷ്കരം.

Verse 10

द्रुपदं च विराटं च धृष्टकेतुं च कैकयम् । सहदेवं सात्यकिं च चेकितानं च दुर्जयम्

ഞാൻ ദ്രുപദനെയും വിരാടനെയും, ധൃഷ്ടകേതുവിനെയും കൈകയരാജാവിനെയും, സഹദേവനെയും സാത്യകിയെയും, കൂടാതെ ചേകിതാനനെയും ദുര്‍ജയനെയും കാണുന്നു.

Verse 11

धृष्टद्युम्नं सपुत्रं च महावीर्यं घटोत्कचम् । भीमादींश्च महेष्वासान्केशवं चापराजितम्

ഞാൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ അവന്റെ പുത്രനോടുകൂടെ, മഹാവീര്യനായ ഘടോത്കചനെ, ഭീമാദി മഹാധനുര്ധരന്മാരെയും, കൂടാതെ അപരാജിതനായ കേശവനെയും കാണുന്നു.

Verse 12

मन्येहमेकस्त्वेतेषां हन्यात्कौरववाहिनीम् । सन्नद्धाः प्रतिदृश्यंते भीष्माद्या बहवो रथाः

എനിക്ക് തോന്നുന്നു—ഇവരിൽ ഒരാൾ മാത്രമായാലും കൗരവ-വാഹിനിയെ സംഹരിക്കാം. എങ്കിലും പൂർണ്ണസന്നദ്ധരായ അനേകം രഥങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു—ഭീഷ്മാദികൾ.

Verse 13

तेभ्यो भयं न कार्यं ते फल्गवोऽमी मृगा इव

അവരെ ഭയപ്പെടേണ്ട; ഹേ ഫല്ഗവാ, ഇവർ മാൻപോലെയാണ്.

Verse 14

अस्माकं धनुषां घोषैरिदानीमेव भारत । कौरवा विद्रविष्यंति सिंहत्रस्ता मृगा इव

ഹേ ഭാരതാ, നമ്മുടെ ധനുസ്സുകളുടെ ഘോഷത്താൽ—ഇപ്പോഴുതന്നെ—കൗരവർ സിംഹഭീതിയാൽ വിറച്ച മാൻപോലെ ചിതറിപ്പോകും.

Verse 15

वृद्धाद्भीष्माद्द्विजाद्वृद्धाद्द्रोणादपि कृपादपि । बालिशात्किं भयं द्रौणेः सूतपुत्राच्च दुर्मतेः

വൃദ്ധനായ ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന്, വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണനായ ദ്രോണനിൽ നിന്ന്, കൃപനിൽ നിന്ന് എന്ത് ഭയം? ദ്രോണപുത്രനായ ആ മൂഢനിൽ നിന്നോ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള സൂതപുത്രനിൽ നിന്നോ എന്ത് പേടി?

Verse 16

अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ഭാരതാ, മനസ്സിന്റെ ശാന്തിക്കായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—ശത്രുക്കളുടെ വ്യൂഹങ്ങളിലൂടെ വേഗത്തിൽ നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക.

Verse 17

एकोऽहमेव संग्रामे सर्वे तिष्ठंतु ते रथाः । एकाह्ना क्षपये सर्वान्कौरवान्सैन्यसंयुतान्

യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് പോരാടും; നിങ്ങളുടെ രഥങ്ങളെല്ലാം പിന്നിൽ നിൽക്കട്ടെ. ഒറ്റ ദിവസം കൊണ്ട് സൈന്യത്തോടുകൂടിയ കൗരവരെ മുഴുവൻ ഞാൻ നശിപ്പിക്കും.

Verse 18

इत्यर्जुनवचः श्रुत्वा स्मयन्दामोदरोऽब्रवीत् । एवमेतद्यथा प्राह फाल्गुनोऽयं मृषा न तत्

അർജ്ജുനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദാമോദരൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഫാൽഗുനൻ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്, അത് കളവല്ല.'

Verse 19

ततश्च शंखान्भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान् । निवार्य राजमध्यस्थो बर्बरीको वचोऽब्रवीत्

പിന്നീട് ശംഖുകളും ഭേരികളും നൂറുകണക്കിന് പെരുമ്പറകളും നിർത്തിവെപ്പിച്ച്, രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ബർബരീകൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 20

येन तप्तं गुप्तक्षेत्रे येन देव्यः सुतोषिताः । यस्यातुलं बाहुबलं तेन चोक्तं निशम्यताम्

ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിൽ തപസ്സ് ചെയ്തവനും, ദേവിമാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവനും, തുല്യമില്ലാത്ത കൈക്കരുത്തുള്ളവനുമായ അവൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ.

Verse 21

यद्ब्रवीमि वचः सत्यं शृणुध्वं तन्नराधिपाः । आत्मनो वीर्यसदृशं केवलं न तु दर्पतः

ഹേ രാജാക്കന്മാരേ! ഞാൻ പറയുന്ന വാക്ക് സത്യമാണ്, അത് കേൾക്കൂ. ഇത് എന്റെ വീര്യത്തിന് അനുയോജ്യമാണ്, അഹങ്കാരം കൊണ്ടല്ല.

Verse 22

यदार्येण प्रतिज्ञातमर्जुनेन महात्मना । न मर्षयामि तद्वाक्यं कालक्षेपो महानयम्

മഹാത്മാവായ ആര്യ അർജുനൻ ചെയ്ത പ്രതിജ്ഞാവാക്യം ഞാൻ സഹിക്കുകയില്ല; ഇതു മഹത്തായ കാലക്ഷയമാണ്.

Verse 23

सर्वे भवंतस्तिष्ठंतु सार्जुनाः सहकेशवाः । एको मुहूर्ताद्भीष्मादीन्सर्वान्नेष्ये यमक्षयम्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അർജുനനോടും കേശവനോടും കൂടി ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കുക; ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം ഭീഷ്മാദികളെല്ലാം യമധാമത്തിലേക്ക് അയക്കും.

Verse 24

मयि तिष्ठति केनापि शस्त्रग्राह्यं न क्षत्रियैः । स्वधर्मशपथो वोऽस्तु मृते ग्राह्यं ततो मयि

ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കുന്നിടത്തോളം ഒരു ക്ഷത്രിയനും ആയുധം എടുക്കരുത്. നിങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മശപഥം ഇതേ—എന്റെ വധത്തിനു ശേഷം മാത്രമേ എനിക്കെതിരേ ആയുധം എടുക്കൂ.

Verse 25

पश्यध्वं मे बलं बाह्वोर्देव्याराधनसंभवम् । माहात्म्यं गुप्तक्षेत्रस्य तथा भक्तिं च पांडुषु

ദേവീാരാധനയിൽ നിന്നു ജനിച്ച എന്റെ ഭുജബലം കാണുവിൻ; ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമയും, പാണ്ഡുപുത്രന്മാരോടുള്ള എന്റെ ഭക്തിയും കാണുവിൻ.

Verse 26

पश्यध्वं मे धनुर्घोरं तूणीरावक्षयौ तथा । खड्गं च देव्या यद्दत्तं ततो वच्मि वचस्त्विदम्

എന്റെ ഈ ഭയങ്കര ധനുസ്സും ഈ അക്ഷയ തൂണീരങ്ങളും കാണുവിൻ; ദേവി തന്ന ഈ ഖഡ്ഗവും കാണുവിൻ—അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നത്.

Verse 27

इति तस्य वचः श्रुत्वा क्षत्रिया विस्मयं ययुः । अर्जुनश्च कटाक्षेपे लज्जितः कृष्णमैक्षत

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ക്ഷത്രിയർ വിസ്മയത്തിലായി. കടാക്ഷങ്ങളാൽ ലജ്ജിച്ച അർജുനൻ ശ്രീകൃഷ്ണനിലേക്കു നോക്കി.

Verse 28

तमाह ललितं कृष्णः फाल्गुनं परमं वचः । आत्मौपयिकमेवेदं भैमि पुत्रोऽभ्यभाषत

അപ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഫാൽഗുനനോട് (അർജുനനോട്) മൃദുവായി ഉത്തമവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ഭൈമീപുത്രൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് അവന്റെ സ്വന്തം പ്രയോജനത്തിനായുള്ള വാക്ക് മാത്രം.”

Verse 29

नवकोटियुतोऽनेन पलाशी निहतः पुरा । क्षणादेव च पाताले श्रूयते महदद्भुतम्

മുമ്പ് ഇദ്ദേഹം ഒൻപത് കോടികളോടുകൂടിയ പാലാശിയെ വധിച്ചു; ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവനെ പാതാളത്തിലേക്ക് തള്ളിയിട്ടു—ഇത് മഹാദ്ഭുതമായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 30

पुनः प्रक्ष्यामदे त्वेनं क्वेनोपायेन कौरवान् । मुहूर्ताद्धंसि ब्रूहीति पृच्छयतां चाह तं जयः

വീണ്ടും അവർ അവനോട് ചോദിച്ചു—“ഏത് ഉപായത്താൽ നീ മുഹൂർത്തമാത്രത്തിൽ കൗരവരെ നശിപ്പിക്കും? പറയുക!”—അവർ ചോദിക്കുമ്പോൾ ജയൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 31

ततः स्मरन्यादवेंद्रो भैमिपुत्रमभाषत

അപ്പോൾ യാദവേന്ദ്രൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) ഓർത്ത് ഭീമപുത്രനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 32

भीप्मद्रोणकृपद्रौणिकर्णदुर्योधनादिभिः । गुप्तां त्र्यंबकदुर्जेयां सेनां हंसि कथं क्षणात्

ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ, ദ്രൗണി, കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ മുതലായവർ കാത്തിരിക്കുന്ന—ത്ര്യമ്പകൻ (ശിവൻ) ക്കും ദുര്ജേയമെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ സേനയെ നീ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ എങ്ങനെ സംഹരിക്കും?

Verse 33

अयं महान्विस्मयस्ते वचसो भैमिनंदन । संभूतः सर्वराज्ञां च फाल्गुनस्य च धीमतः

ഹേ ഭൈമിനന്ദനേ! നിന്റെ വചനങ്ങളാൽ മഹാ വിസ്മയം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു—എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിലും, ധീമാനായ ഫാൽഗുനൻ (അർജുനൻ) ലും പോലും।

Verse 34

तद्ब्रूहि केनोपायेन मुहूर्ताद्धंसि कौरवान् । उपायवीर्यं ते ज्ञात्वा मंस्यामो वयमप्युत

അതുകൊണ്ട് പറയുക—ഏത് ഉപായത്തിലൂടെ നീ ഒരു മുഹൂർത്തത്തിൽ കൗരവരെ സംഹരിക്കും? നിന്റെ ഉപായബലം അറിഞ്ഞ് ഞങ്ങളും വിധിയെഴുതാം।

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्तो वासुदेवेन सर्वभूतेश्वरेण च । सिंहवक्षाः पर्वताभो नानाभूषणभूषितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—സർവ്വഭൂതേശ്വരനായ വാസുദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ—സിംഹവക്ഷസ്സ്, പർവ്വതസമാന ദേഹധാരി, നാനാഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ—(മുന്നോട്ട് വന്ന്) നിന്നു।

Verse 36

घटास्यो घटहासश्च ऊर्ध्वकेशोऽतिदीप्ति मान् । विद्युदक्षो वायुजवो यश्चेच्छेन्नाशयेज्जगत्

ഘടംപോലെയുള്ള മുഖം, ഘടംപോലെയുള്ള ചിരി; മേലോട്ടുയർന്ന കേശം, അതിദീപ്തിമാൻ; മിന്നൽപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, വായുവേഗമുള്ളവൻ—ഇച്ഛിച്ചാൽ ലോകത്തെയുമെല്ലാം നശിപ്പിക്കാവുന്നവൻ।

Verse 37

देवीदत्तातुलबलो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । यदि वो मानसं वीरा उपायस्य प्रदर्शने

ദേവീദത്തമായ അതുലബലമുള്ള ബർബരീകൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ വീരന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾ ഉപായദർശനത്തിന് ഒരുങ്ങിയാൽ…”

Verse 38

तदहं दर्शयाम्येष पश्यध्वं सहकेशवाः । इत्युक्त्वा धनुरारोप्य संदधे विशिखं त्वरन् । निःशल्यं चापि संपूर्णं सिंदूराभेण भस्मना

“അപ്പോൾ ഞാൻ തന്നെ കാണിച്ചുതരാം—കേശവനോടുകൂടി നോക്കുവിൻ!” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ വേഗത്തിൽ ധനുസ്സിൽ ഞാണേറിച്ച് അമ്പു ഘടിപ്പിച്ചു; ആ അമ്പ് തടസ്സമില്ലാത്തതും സമ്പൂർണ്ണവും, സിന്ദൂരവർണ്ണ ഭസ്മശക്തിയാൽ പ്രഭാവിതവുമായിരുന്നു।

Verse 39

आकर्णमाकृप्य च तं मुमोच मुखादथोद्भूतमभूच्च भस्म

അവൻ അമ്പിനെ ചെവിവരെ വലിച്ച് വിട്ടു; ഉടനെ അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഭസ്മം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 40

सेनाद्वये तच्च पपात शीघ्रं यस्यैव यत्रास्ति च मृत्युमर्म । सर्वरोमसु भीष्मस्य कंठे राधेयद्रोणयोः

ആ ദീപ്തചിഹ്നം ഇരുസേനകളിലും വേഗത്തിൽ പതിച്ചു—ഓരോരുത്തന്റെയും മരണമർമ്മം എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയേ: ഭീഷ്മന്റെ സർവ്വരോമങ്ങളിൽ, രാധേയൻ (കർണൻ) ദ്രോണൻ എന്നിവരുടെ കണ്ഠത്തിൽ।

Verse 41

ऊरौ दुर्योधनस्यापि शल्यस्यापि च वक्षसि । कंठे च शकुनेर्दीप्तं भगदत्तस्य चापतत्

ആ ദീപ്തചിഹ്നം ദുര്യോധനന്റെ ഊരുവിൽ, ശല്യന്റെ വക്ഷസ്സിൽ, ശകുനിയുടെ കണ്ഠത്തിൽ പതിച്ചു; അതേ ജ്വലിതചിഹ്നം ഭഗദത്തന്റെയും മേൽ വീണു।

Verse 42

कृष्णस्य पादतल लके कंठे द्रुपदमत्स्ययोः । शिखंडिनस्तथा कट्यां कंठे सेनापतेस्तथा

കൃഷ്ണന്റെ പാദതലത്തിൽ അത് പതിച്ചു; ദ്രുപദന്റെയും മത്സ്യരാജന്റെയും കണ്ഠത്തിൽ. ശിഖണ്ഡിയുടെ കടിയിൽ, സേനാപതിയുടെയും കണ്ഠത്തിൽ അതു വീണു.

Verse 43

पपात रक्तं तद्भस्म यत्र येषां च मर्म च । केवलं चैव पांडूनां कृपद्रोण्योश्च नास्पृशत

ആരുടെയൊക്കെ മർമ്മസ്ഥാനം എവിടെയുണ്ടായിരുന്നുവോ അവിടെയെല്ലാം രക്തവർണ്ണമായ ആ ഭസ്മം വീണു. എന്നാൽ പാണ്ഡവരെ അത് ഒട്ടും സ്പർശിച്ചില്ല; കൃപനെയും ദ്രോണനെയും പോലും അല്ല.

Verse 44

इति कृत्वा ततो भूयो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । दृष्टं भवद्भिरेवं यन्मया मर्म निरीक्षितम्

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം ബർബരീകൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “ഞാൻ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങൾ എങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ചതെന്ന് നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ഈ വിധത്തിൽ കണ്ടിരിക്കുന്നു.”

Verse 45

अधुना पातयिष्यामि मर्मस्वेषां शिताञ्छरान् । देवीदत्तानमोघाख्यान्यैर्मरिष्यंत्यमी क्षणात्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇവരുടെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ വീഴ്ത്തും— ദേവി നൽകിയ, ‘അമോഘ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായവ— അവകൊണ്ട് ഇവർ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മരിക്കും.

Verse 46

शपथा वः स्वधर्मस्य शस्त्रं ग्राह्यं न वः क्वचित् । मुहूर्तात्पातयिष्यामि शत्रूनेताञ्छितैः शरैः

നിങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മത്തിന്റെ ശപഥം— എവിടെയും ആയുധം കൈക്കൊള്ളരുത്. ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനുള്ളിൽ ഞാൻ ഈ ശത്രുക്കളെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ വീഴ്ത്തും.

Verse 47

ततो विस्मितचित्तानां युधिष्ठिरपुरोगिणाम् । आसीन्निनादः सुमहान्साधुसाध्विति शंस ताम्

അപ്പോൾ വിസ്മിതചിത്തരായ യുധിഷ്ഠിരാദികളിൽ “സാധു! സാധു!” എന്നു പറഞ്ഞ് അവനെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് മഹത്തായ ജയനാദം ഉയർന്നു।

Verse 48

वासुदेवश्च संक्रुद्धश्चक्रेण निशितेन च । एवं ब्रुवत एवास्य शिरश्छित्त्वा न्यपातयत्

എന്നാൽ ക്രുദ്ധനായ വാസുദേവൻ തന്റെ മൂർച്ചയുള്ള ചക്രംകൊണ്ട്—അവൻ അങ്ങനെ പറയുന്നതിനിടയിൽ തന്നേ—അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ച് താഴെ വീഴ്ത്തി।

Verse 49

ततः क्षणात्सर्वमासीदाविग्रं राजमं डलम् । व्यलोकयन्केशवं ते विस्मिताश्चाभवन्भृशम्

പിന്നീട് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ മുഴുവൻ രാജസഭ കലഹരഹിതമായി നിശ്ശബ്ദമായി. കേശവനെ നോക്കി അവർ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു।

Verse 50

किमेतदिति प्राहुश्च बर्बरीकः कुतो हतः । पांडवाश्चापि मुमुचुरश्रूणि सहपार्थिवाः

അവർ, “ഇതെന്ത്? ബർബരീകൻ എവിടെ നിന്നാണ് ഹതനായത്?” എന്നു വിളിച്ചു. പാണ്ഡവരും കൂടിയ രാജാക്കളോടൊപ്പം കണ്ണീർ വാർന്നു।

Verse 51

हाहा पुत्रेति च गृणन्प्रस्खलंश्च पदेपदे । घटोत्कचोऽपतद्दीनः पुत्रोपरि विमूर्छितः

“ഹാഹാ പുത്രാ!” എന്നു വിലപിച്ച്, ഓരോ ചുവടിലും ഇടറിക്കൊണ്ട്, ദുഃഖിതനായ ഘടോത്കചൻ തന്റെ പുത്രന്റെ മേൽ വീണ് മൂർച്ചിതനായി।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे देव्यश्चतुर्दश समाययुः

അന്നേരം പതിനാലു ദേവിമാർ ഒരുമിച്ച് അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 53

सिद्धांबिका क्रोडमाता कपाली तारा सुवर्णा च त्रिलोकजेत्री । भाणेश्वरी चर्चिका चैकवीरा योगेश्वरी चंडिका त्रैपुरा च

അവർ സിദ്ധാംബിക, ക്രോഡമാതാ, കപാലി, താരാ, സുവർണാ, ത്രിലോകജേത്രി; ഭാണേശ്വരി, ചർച്ചികാ, ഏകവീരാ, യോഗേശ്വരി, ചണ്ഡികാ, ത്രൈപുരാ എന്നിവരായിരുന്നു.

Verse 54

भूतांबिका हरसिद्धिस्तथामूः संप्राप्य तस्थुर्नृपविस्मयंकराः । श्रीचंडिकाऽश्वास्य ततौ घटोत्कचं प्रोवाच वाक्यं महता स्वरेण

ഭൂതാംബിക, ഹരസിദ്ധി മുതലായ ദേവിമാർ എത്തി അവിടെ നിലകൊണ്ടു; രാജാക്കന്മാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ശ്രീചണ്ഡിക ഘടോത്കചനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് മഹത്തായ സ്വരത്തിൽ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 55

शृणुध्वं पार्थिवाः सर्वे कृष्णेन विदितात्मना । हेतुना येन निहतो बर्बरीको महाबलः

ഹേ രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങളെല്ലാവരും കേൾക്കുവിൻ—ആത്മജ്ഞനായ കൃഷ്ണൻ ഏതു കാരണത്താൽ മഹാബലനായ ബർബരീകനെ വധിപ്പിച്ചു.

Verse 56

मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः । भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे

പുരാതനകാലത്ത് മേരു ശിഖരത്തിൽ, ഭാരത്താൽ ഞെരിഞ്ഞ ഭൂമി സമവേത ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“എന്റെ ഭാരം തീർച്ചയായും നീക്കപ്പെടട്ടെ.”

Verse 57

ततो ब्रह्मा प्राह विष्णुं भगवंस्त्वमिदं शृणु । देवास्त्वानुगमिष्यंति भारं हर भुवः प्रभो

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭഗവൻ, ഇതു ശ്രവിക്കൂ. ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ അനുഗമിക്കും; ഹേ പ്രഭോ, ഭൂമിയുടെ ഭാരം നീക്കുക.”

Verse 58

ततस्तथेति तन्मेने वचनं विष्णुरव्ययः । एतस्मिन्नंतरे बाहुमुद्धृत्योच्चैरभाषत

അപ്പോൾ അവ്യയനായ വിഷ്ണു ‘തഥാസ്തു’ എന്നു മനസ്സിൽ കരുതി ആ വചനം സ്വീകരിച്ചു. അതിനിടയിൽ ഭുജം ഉയർത്തി ഉച്ചത്തിൽ പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 59

सूर्यवर्चेति यक्षेंद्रश्चतुराशीतिकोटिपः । किमर्थं मानुषे लोके भवद्भिर्जन्म कार्यते

യക്ഷേന്ദ്രൻ—എൺപത്തിനാലു കോടികളുടെ അധിപതി—സൂര്യവർചയോട് പറഞ്ഞു, “മനുഷ്യലോകത്തിൽ നിങ്ങൾ ജന്മം എടുക്കേണ്ടത് എന്തിനാണ്?”

Verse 60

मयि तिष्ठति दोषाणामनेकानां महास्पदे । सर्वे भवंतो मोदंतु स्वर्गेषु सह विष्णुना

ഞാൻ അനേകം ദോഷങ്ങളുടെ മഹാ ആശ്രയമായി ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം സ്വർഗങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കൂ.

Verse 61

अहमेकोऽवतीर्यैतान्हनिष्यामि भुवो भरान् । स्वधर्मशपथा वो वै संति चेज्जन्म प्राप्स्यथ

ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം അവതരിച്ച് ഭൂമിയിലെ ഈ ഭാരങ്ങളെ സംഹരിക്കും. നിങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മശപഥങ്ങൾ നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും ജന്മം പ്രാപിക്കും.

Verse 62

इत्युक्तवचने ब्रह्मा क्रुद्धस्तं समभाषत । दुर्मते सर्वदेवानामविषह्यं महाभरम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് കോപിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു: "ഹേ ദുർബുദ്ധേ! ഈ വലിയ ഭാരം സകല ദേവന്മാർക്കും അസഹനീയമാണ്."

Verse 63

स्वसाध्यं ब्रूषे मोहात्त्वं शापयोग्योऽसि बालिश । देशकालोचितं स्वीयं परस्य च बलं हृदा

"മോഹത്താൽ നീ ഇത് നിനക്ക് സാധ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു, ഹേ വിഡ്ഢീ! നീ ശാപത്തിന് അർഹനാണ്. ദേശം, കാലം, സ്വന്തം ശക്തി, ശത്രുവിൻ്റെ ശക്തി എന്നിവ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിക്കുക."

Verse 64

अविचार्यैव प्रभुषु वक्ति सोऽर्हति दंडनम् । तस्माद्भूभारहरणे युद्धस्योपक्रमे सति

"പ്രഭുക്കന്മാരോട് ആലോചിക്കാതെ സംസാരിക്കുന്നവൻ ശിക്ഷ അർഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഭൂമിയുടെ ഭാരം തീർക്കാൻ യുദ്ധം തുടങ്ങുമ്പോൾ—"

Verse 65

शरीरनाशं कृष्णात्त्वमवाप्स्यसि न संशयः । एवं शप्तो ब्रह्मणाऽसौ विष्णुमेतदयाचत

"ശ്രീകൃഷ്ണനാൽ നിനക്ക് ശരീരനാശം സംഭവിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല." ബ്രഹ്മാവിനാൽ ഇപ്രകാരം ശപിക്കപ്പെട്ട അവൻ വിഷ്ണുവിനോട് ഇത് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 66

यद्येवं भविता नाशस्तदेकं देव प्रार्थये । जन्मप्रभृति मे देहि मतिं सर्वार्थसाधनीम्

"ഹേ ദേവാ! ഇപ്രകാരമാണ് നാശം സംഭവിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ഞാൻ ഒന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ജനനം മുതൽ സകല കാര്യങ്ങളും സാധിക്കുന്ന ബുദ്ധി എനിക്ക് നൽകിയാലും."

Verse 67

ततस्तथेति तं प्राह केशवो देवसंसदि । शिरस्ते पूजयिष्यंति देव्याः पूज्यो भविष्यसि

അപ്പോൾ ദേവസഭയിൽ കേശവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു।” “ദേവി നിന്റെ ശിരസ്സിനെ പൂജിക്കും; നീ ദേവിക്കു പൂജ്യനാകും।”

Verse 68

इत्युक्त्वा चावतीर्णोऽसौ सह देवैर्हरिस्तदा । हरिर्नाम स कृष्णोऽसौ भवंतस्ते तथा सुराः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ഹരി അപ്പോൾ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവതരിച്ചു. ആ കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് ‘ഹരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായത്; നിങ്ങളും അതേവിധം സുരന്മാരായി അവതരിച്ചു.

Verse 69

सूर्यवर्चाः स चायं हि निहतो भैमिपुत्रकः । प्राक्छापं ब्रह्मणः स्मृत्वा हतोनेन महात्मना । तस्माद्दोषो न कृष्णेऽस्मिन्द्रष्टव्यः सर्वभू मिपैः

സൂര്യപ്രഭയുള്ള ആ ഭീമപുത്രൻ നിശ്ചയമായും ഹതനായി. ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുൻ ശാപം സ്മരിച്ച് ഈ മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ അവനെ വീഴ്ത്തി. അതിനാൽ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഈ കൃഷ്ണനിൽ ദോഷം കാണരുത്.

Verse 70

श्रीकृष्ण उवाच । यदुक्तं भूमिपा देव्या तत्तथैव न संशयः

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭൂമിപതേ, ദേവി പറഞ്ഞത് അതുപോലെ തന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല।”

Verse 71

यद्येनमधुना नैव हन्यां ब्रह्मवचोऽन्यथा । ततो भवेदिति स्मृत्वा मयासौ विनिपातितः

“ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവനെ വധിക്കാതിരുന്നാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം മറ്റഥാ (അസത്യ) ആയേനെ. അതിന്റെ ഫലം സ്മരിച്ച് ഞാൻ അവനെ വീഴ്ത്തി.”

Verse 72

गुप्तक्षेत्रे मयैवाऽसौ नियुक्तो देव्यनुस्मृतौ । पूर्वं दत्तं वरं स्वीयं स्मरता देवसंसदि

ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവീ-അനുസ്മരണാർത്ഥം ഞാൻ തന്നേ അവനെ നിയോഗിച്ചു. ദേവസഭയിൽ മുൻപ് ലഭിച്ച സ്വന്തം വരം സ്മരിച്ചു അവൻ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 73

इत्युक्ते चंडिका देवी तदा भक्तशिरस्त्विदम् । अभ्युक्ष्य सुधया शीघ्रमजरं चामरं व्यधात्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ചണ്ഡികാദേവി ആ ഭക്തന്റെ ശിരസ്സിൽ വേഗത്തിൽ അമൃതം തളിച്ച് അതിനെ അജരവും അമരവും ആക്കി.

Verse 74

यथा राहुशिरस्तद्वत्तच्छिरः प्रणनाम तान् । उवाच च दिदृक्षामि युद्धं तदनुमन्यताम्

രാഹുവിന്റെ ശിരസ്സുപോലെ ആ ശിരസ്സും അവരെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“യുദ്ധം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അനുമതി തരുക.”

Verse 75

ततः कृष्णो वचः प्राह मेघगंभीरवाक्प्रभुः । यावन्मही सनक्षत्रा यावच्चंद्रदिवाकरौ

അപ്പോൾ മേഘഗംഭീര വാക്കുകളുള്ള പ്രഭു കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടി ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും…”

Verse 76

तावत्त्वं सर्वलोकानां वत्स पूज्यो भविष्यसि । देवीलोकेषु सर्वेषु देवीवद्विचरिष्यसि

“അത്രകാലം, വത്സാ, നീ സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും പൂജ്യനാകും; ദേവിയുടെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ദേവിയെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കും.”

Verse 77

स्वभक्तानां च लोकेषु देवीनां दास्यसे स्थितिम् । बालानां ये भविष्यंति वातपित्तकफोद्भवाः । पिटकास्ताः सुखेनैव शामयिष्यसि पूजनात्

സ്വഭക്തരുടെ ലോകങ്ങളിലും ദേവിമാരുടെ ലോകങ്ങളിലും നീ ക്ഷേമവും മംഗളവും നൽകും. കുട്ടികളിൽ വാത‑പിത്ത‑കഫങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പിറ്റകങ്ങൾ (ഫോഡുകൾ) നിന്റെ പൂജയാൽ എളുപ്പത്തിൽ ശമിക്കും.

Verse 78

इदं च शृंगमारुह्य पश्य युद्धं यथा भवेत्

ഈ ശിഖരത്തിൽ കയറി, യുദ്ധം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ തന്നെ കാണുക.

Verse 79

धावंतः कौरवास्त्वस्मान्वयं यामस्त्वमूनिति । इत्युक्ते वासुदेवेन देव्योऽथांबरमाविशन्

കൗരവർ നമ്മുടെ നേരെ പാഞ്ഞുവരുന്നു; നാം അവരുടെ നേരെ പോകാം—നീ ഇവരെ (കൈകാര്യം ചെയ്യുക). ഇങ്ങനെ വാസുദേവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവിമാർ ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 80

बर्बरीकशिरश्चैव गिरिशृंगमवाप्य तत् । देहस्य भूमिसंस्काराश्चाभवच्छिरसो नहि । ततो युद्धं महदभूत्कुरुपांडवसेनयोः

ബർബരീകന്റെ ശിരസ് ആ ഗിരിശിഖരത്തെ എത്തി. അവന്റെ ദേഹത്തിന് ഭൂമിസംസ്കാരങ്ങൾ (അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ) നടന്നു; പക്ഷേ ശിരസിന് അല്ല. തുടർന്ന് കുരു‑പാണ്ഡവ സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ മഹായുദ്ധം ഉദിച്ചു.

Verse 81

अष्टादशाहेन हता ये च द्रोणवृषादयः । दुर्योधने हते क्रूरे अष्टादशदिनात्यये

ദ്രോണം, വൃഷൻ മുതലായവർ അഷ്ടാദശ ദിവസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഹതരായി. ക്രൂരനായ ദുര്യോധനൻ ഹതനായപ്പോൾ—അഷ്ടാദശ ദിവസങ്ങളുടെ അവസാനം—(യുദ്ധം സമാപിച്ചു).

Verse 82

युधिष्ठिरो ज्ञातिमध्ये गोविंदं समभाषत । पुरुषोत्तम संग्रामममुं संतारिता वयम्

യുധിഷ്ഠിരൻ ബന്ധുക്കളുടെ മദ്ധ്യേ ഗോവിന്ദനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ പുരുഷോത്തമാ, നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ ഈ യുദ്ധസമുദ്രം കടന്നത്।”

Verse 83

त्वयैव नाथेन हरे नमस्ते पुरुषोत्तम । श्रुत्वा तस्यापि सासूयमिदं भीमो वचोऽब्रवीत्

“ഹേ ഹരി, നീയേ ഞങ്ങളുടെ നാഥൻ—നമസ്കാരം, ഹേ പുരുഷോത്തമാ!” അതും കേട്ട് അസൂയയോടെ ഭീമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 84

येन ध्वस्ता धार्तराष्ट्रास्तं निराकृत्य मां नृप । पुरुषोत्तमं कृष्णमिति ब्रवीषि किमु मूढवत्

“ഹേ രാജാവേ, ധാർത്തരാഷ്ട്രർ നശിച്ചത് എന്നാൽ; എന്നെ അവഗണിച്ച് കൃഷ്ണനെ ‘പുരുഷോത്തമൻ’ എന്നു നീ മൂഢനായി എന്തിന് പറയുന്നു?”

Verse 85

धृष्टद्युम्नं फाल्गुनं च सात्यकिं मां च पांडव । निराकृत्य ब्रवीष्येव सूतं धिक्त्वा युधिष्ठिर

“ഹേ പാണ്ഡവാ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ഫാൽഗുനൻ, സാത്യകി, ഞാനും—ഞങ്ങളെ അവഗണിച്ച് നീ যেন സാരഥിയെയേ എല്ലാമെന്നു പറയുന്നു; ധിക്, യുധിഷ്ഠിരാ!”

Verse 86

अर्जुन उवाच । मैवं मैवं ब्रूहि भीम न त्वं वेत्सि जनार्दनम् । न मया न त्वया पार्थ नान्येनाप्यरयो हताः

അർജുനൻ പറഞ്ഞു— “ഭീമാ, ഇങ്ങനെ പറയരുത്, ഇങ്ങനെ പറയരുത്. നീ ജനാർദനനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല. ഹേ പാർഥാ, ശത്രുക്കൾ എന്റെ കൈകൊണ്ടും അല്ല, നിന്റെ കൈകൊണ്ടും അല്ല, മറ്റാരുടേയും കൈകൊണ്ടും അല്ല (വധിക്കപ്പെട്ടത്).”

Verse 87

अहं हि सर्वदाग्रस्थं नरं पश्यामि संयुगे । निघ्नंतं शात्रवांस्तत्र न जाने कोऽप्यसाविति

ഞാൻ എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിൽ മുൻനിരയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു പുരുഷനെ കാണുന്നു. അവൻ അവിടെ ശത്രുക്കളെ വധിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവൻ ആരെന്നത് എനിക്ക് അറിയില്ല.

Verse 88

भीम उवाच । विभ्रांतोऽसि ध्रुवं पार्थ नात्र हंता नरोऽपरः । अथ चेदस्ति त्वत्पौत्रमुच्चस्थं वच्मि हंत कः

ഭീമൻ പറഞ്ഞു—പാർത്ഥാ, നീ തീർച്ചയായും ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ വധകനായി മറ്റൊരു ‘നരൻ’ ഇല്ല. എങ്കിലും ആരെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ പറയും—ആ ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തിരിക്കുന്നവൻ ആരാണ്? അവൻ നിന്റെ പൗത്രനോ?

Verse 89

उपसृत्य ततो भीमो बर्बरीकमपृच्छत । ब्रूह्येते केन निहता धार्तराष्ट्रा हि शत्रवः

അപ്പോൾ ഭീമൻ അടുത്തുചെന്ന് ബർബരീകനെ ചോദിച്ചു—പറയുക, ഈ ധാർത്തരാഷ്ട്ര ശത്രുക്കൾ ആരാൽ നിഹതരായി?

Verse 90

बर्बरीक उवाच । एको मया पुमान्दृष्टो युध्यमानः परैः सह । सव्यतः पंचवक्त्रः स दक्षिणे चैकवक्त्रतः

ബർബരീകൻ പറഞ്ഞു—അനേകരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ഒരേയൊരു പുരുഷനെ ഞാൻ കണ്ടു. അവൻ ഇടത്തുവശത്ത് പഞ്ചമുഖനും വലത്തുവശത്ത് ഏകമുഖനും ആയി തോന്നി.

Verse 91

सव्यतो दशहस्तश्च धृतशूलाद्युदायुधः । दक्षिणे च चतुर्हस्तो धृतचक्राद्युदायुधः

ഇടത്തുവശത്ത് അവൻ ദശഭുജൻ; ത്രിശൂലാദി ഉയർത്തിയ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. വലത്തുവശത്ത് അവൻ ചതുര്ഭുജൻ; ചക്രാദി ഉയർത്തിയ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു.

Verse 92

सव्यतश्च जटाधारी दक्षिणे मुकुटोच्चयः । सव्यतो भस्मधारी च दक्षिणे धृतचंदनः

ഇടത്തുവശത്ത് അദ്ദേഹം ജടാധാരിയും, വലത്തുവശത്ത് ഉയർന്ന മുകുടം ധരിച്ചവനുമായിരുന്നു. ഇടത്തുവശത്ത് ഭസ്മലിപ്തൻ; വലത്തുവശത്ത് ചന്ദനലേപനത്തോടെ അലങ്കൃതൻ।

Verse 93

सव्यतश्चंद्रधारी च दक्षिणे कौस्तुभद्युतिः । ममापि तद्दर्शनतो महद्भयमजायत

ഇടത്തുവശത്ത് അദ്ദേഹം ചന്ദ്രധാരിയും, വലത്തുവശത്ത് കൗസ്തുഭമണിയുടെ ദ്യുതിയിൽ ദീപ്തനും ആയിരുന്നു. ആ ദർശനത്തിൽ എനിക്കും മഹാഭയം ജനിച്ചു।

Verse 94

ईदृशो मे नरो दृष्टो न चान्यो यो जघान तान् । इत्युक्ते पुष्पवर्षं तु खादासीत्सुमहाप्रभम्

ഇത്തരമൊരു പുരുഷനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല; അവരെ വീഴ്ത്താൻ കഴിയുന്ന മറ്റാരുമില്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുമാത്രം, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് മഹാപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു।

Verse 95

सस्वनुर्देववाद्यानि साधुसाध्विति वै जगुः । विस्मिताः पांडवाश्चासन्प्रणेमुः पुरुषोत्तमम्

ദേവവാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; അവർ ‘സാധു! സാധു!’ എന്നു പാടി. പാണ്ഡവർ വിസ്മയിച്ച് പുരുഷോത്തമനോട് പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 96

विलक्षश्चाभवद्भीमो निश्वासांश्चाप्यमुंचत । तं ततः केशवः स्वामी समादाय करे दृढे

ഭീമൻ വിറച്ച് ഭാരം നിറഞ്ഞ ശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടു. അപ്പോൾ സ്വാമിയായ കേശവൻ അവന്റെ കൈ ദൃഢമായി പിടിച്ച് അവനെ താങ്ങി നിർത്തി।

Verse 97

कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् । आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्

“ഹേ കുരുശാർദൂലാ, വരിക” എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം കാശ്യപീദേവിയെ സ്മരിച്ചു. തുടർന്ന് സ്മരണ മാത്രത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായ ഗരുഡനെ आरोഹിച്ച് മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 98

भीमेन सहितो व्योम्नि प्रयातो दक्षिणां दिशम् । ततोऽर्णवमतीत्यैव सुवेलं च महागिरिम्

ഭീമനോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ തെക്കുദിശയിലേക്കു യാത്ര ചെയ്തു. തുടർന്ന് സമുദ്രം കടന്ന് മഹാഗിരിയായ സുവേലപർവ്വതവും പിന്നിട്ടു.

Verse 99

लंकासमीपे दृष्ट्वैव सरः कृष्णोऽब्रवीद्वचः । कुरुशार्दूल पश्येदं सरो द्वादशयोजनम्

ലങ്കയ്ക്കടുത്ത് ഒരു സരോവർ കണ്ട ഉടനെ കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ കുരുശാർദൂലാ, ഈ സരോവർ നോക്കുക; ഇതിന്റെ വ്യാപ്തി പന്ത്രണ്ട് യോജന.”

Verse 100

यदि शूरोऽसि तच्छीघ्रमानयास्यतलान्मृदम् । इत्युक्तो गरुडाच्छीघ्रं न्यपतत्तज्जले बली

“നീ ശൂരനാണെങ്കിൽ, ഉടൻ ഈ സരോവരത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് മണ്ണ് കൊണ്ടുവരിക.” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ബലവാൻ ഗരുഡനിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ചാടി ആ ജലത്തിൽ പതിച്ചു.

Verse 101

योजनं वायुजवाद्गच्छन्नधो नांतमपश्यत । ततो भीमो विनिःसृत्य भग्नवीर्योऽभ्यभाषत

കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ ഒരു യോജന താഴേക്ക് ഇറങ്ങിയിട്ടും അവന് അവസാനം കാണാനായില്ല. തുടർന്ന് ഭീമൻ പുറത്തുവന്നു; തന്റെ ബലഗർവ്വം തകർന്നു, അവൻ സംസാരിച്ചു.

Verse 102

अगाधमेतत्सुमहत्सरः कैश्चिन्महाबलैः । अहं खादितुमारब्धः कथंचिच्चापि निर्गतः

ഈ അതിവിശാലമായ തടാകം അഗാധമാണ്; ചില മഹാബലവാന്മാർ അതിനെ കാവൽ കാക്കുന്നു. എന്നെ പിടിച്ച് വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി; എങ്ങനെയോ ഞാൻ രക്ഷപ്പെട്ടു പുറത്തുവന്നു.

Verse 103

एवमुक्तो हसन्कृष्ण उच्चिक्षेप महत्सरः । स्वेनांगुष्ठेन तेजस्वी तदर्धार्धमजायत

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; തേജസ്സോടെ തന്റെ അങ്കുഷ്ഠംകൊണ്ട് ആ മഹാതടാകം ഉയർത്തി, അത് മുൻ വലിപ്പത്തിന്റെ ചെറിയ അംശമായി ചുരുങ്ങി.

Verse 104

तदृष्ट्वा विस्मितः प्राह किमिदं कृष्ण ब्रूहि मे

അത് കണ്ടു അവൻ വിസ്മയിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഇത് എന്താണ്, ഹേ കൃഷ്ണാ? എനിക്ക് പറയുക.”

Verse 105

श्रीकृष्ण उवाच । कुम्भकर्ण इति ख्यातः पूर्वमासीन्निशाचरः । रामबाणहतस्याभूच्छिरश्छिन्नं सुदुर्मतेः

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—“മുമ്പ് കുംഭകർണ്ണൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു നിശാചരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. രാമന്റെ ബാണങ്ങളാൽ ആ ദുർമതി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.”

Verse 106

शिरसस्तस्य तालुक्यखंडमेतद्वृकोदर । योजनद्वादशायामं मृदु क्षिप्तं विचूर्णितम्

“ഹേ വൃകോദരാ, ഇത് അവന്റെ ശിരസ്സിലെ താലുവിന്റെ ഒരു ഖണ്ഡം—പന്ത്രണ്ട് യോജന നീളം—മൃദുവായി താഴെ വീണ് ചതഞ്ഞ് ചൂർണ്ണമായി.”

Verse 107

विधृतस्त्वं च यैस्ते तु सरोगेयाभिधाः सुराः । त्रिकूटस्य शिला भिश्च चूर्णिता ये च कोटिशः

സരോഗേയർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്മാർ നിന്നെ തടഞ്ഞു; ത്രികൂടപർവതത്തിലെ അനവധി ശിലകളും കോടികളായി ചൂർണ്ണമായി।

Verse 108

एते हि विश्वरिपवो निहताः स्युरुपायतः । गच्छामः पांडवान्भीम द्रौणिर्हि त्वरते दृढम्

ഈ ഉപായത്താൽ ലോകശത്രുക്കളായ ഇവർ നിശ്ചയമായി നിഹതരാകും. ഭീമാ, പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകാം; ദ്രൗണി ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ത്വരിക്കുന്നു।

Verse 109

ततो भीमः प्रणम्याह मनोवाक्कायवृद्धिभिः । कृतमाजन्मतः सव कुकृतं क्षम केशव

അപ്പോൾ ഭീമൻ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—ഹേ കേശവാ, ജന്മം മുതൽ മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ, ശരീരത്താൽ ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും ക്ഷമിക്കണമേ।

Verse 110

पुरुषोत्तम भवान्नाथ बालिशस्य प्रसीद मे । ततः क्षांतमिति प्रोच्य भीमेन सहितो हरिः

ഹേ പുരുഷോത്തമാ, നീയേ എന്റെ നാഥൻ; ഞാൻ ബാലിശനും അജ്ഞനുമാണ്—എന്നിൽ പ്രസാദിക്കണമേ. അപ്പോൾ ഭീമനോടുകൂടെ ഹരി “ക്ഷമിച്ചു” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 111

रणाजिरं भूय एत्य बर्बरीकं वचोऽब्रवीत् । चरन्नेवं सुहृदय सर्वलोकेषु नित्यशः

വീണ്ടും യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കെത്തി അവൻ ബർബരീകനെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ഹേ സുഹൃദയാ, ഇപ്രകാരം നിത്യമായി സർവ്വലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്ക.”

Verse 112

पूजितः सर्वलोकैस्त्वं यच्छंस्तेषां वरान्वृतान् । गुप्तक्षेत्रं च न त्याज्यं सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम्

സകല ലോകങ്ങളാലും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന നീ, യാചിക്കുന്നവർക്കു അവർ അഭിലഷിക്കുന്ന വരങ്ങൾ നല്കും. ഗുപ്തക്ഷേത്രം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്—അത് എല്ലാ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലും പരമോത്തമം.

Verse 113

देहिस्थल्यां तथा वासी क्षमस्व दुष्कृतं च यत् । इत्युक्तस्तान्नमत्कृत्य भैमिः स्वैरं ययौ मुदा

ദേഹിസ്ഥലിയിൽ വസിക്കുമ്പോൾ എന്തെങ്കിലും ദുഷ്കൃത്യം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് ക്ഷമിക്കണമേ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭീമൻ അവരെ നമസ്കരിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ സ്വൈരമായി മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 114

वासुदेवोऽपि कार्याणि सर्वाण्यूर्ध्वमकारयत् । इति वो वर्णितोत्पत्तिर्बर्बरीकस्य वाडवाः । स्तवं चास्य प्रवक्ष्यामि येन तुष्यति यक्षराट्

അതിനുശേഷം വാസുദേവനും പിന്നീട് വേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടത്തിച്ചു. ഹേ വാഡവാ വംശജരേ, ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ബർബരീകന്റെ ഉത്ഭവം വിവരിച്ചു. ഇനി യക്ഷരാജൻ പ്രസന്നനാകുന്ന വിധത്തിൽ അവന്റെ സ്തവം പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 115

जयजय चतुरशीतिकोटिपरिवार सूर्यवर्चाभिधान यक्षराज जय भूभारहरणप्रवृत्त लघुशापप्राप्तनैरृतियोनिसंभव जय कामकटंकटाकुक्षिराजहंस जय घटोत्कचानंदवर्धन बर्बरीकाभिधान जय कृष्णोपदिष्टश्रीगुप्तक्षेत्रदे वीसमाराधनप्राप्तातुलवीर्य जय विजयसिद्धिदायक जय पिंगलारेपलेन्द्रदुहद्रुहानवकोटीश्वर पलाशनदावानल जय भूपातालांतराले नागकन्यापरि हारक जय भीममानमर्दन जय सकलकौरवसेनावधमुहूर्तप्रवृत्त जय श्रीकृष्णवरलब्धसर्ववरप्रदानसामर्थ्य जयजय कलिकालवंदितनमोनमस्ते पा हिपाहीति

ജയ ജയ! എൺപത്തിനാലു കോടി പരിചാരകരോടുകൂടിയ സൂര്യവർച്ഛാ എന്ന യക്ഷരാജാ, നിനക്കു ജയം. ഭൂഭാരഹരണത്തിൽ പ്രവൃത്തനായവനേ, ലഘുശാപം മൂലം നൈഋതി യോനിയിൽ ജനിച്ചവനേ, ജയം. കാമകടങ്കടാ ഗർഭജാത രാജഹംസമേ, ജയം. ഘടോത്കചന്റെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന ബർബരീകാ, ജയം. ശ്രീകൃഷ്ണോപദേശപ്രകാരം ഗുപ്തക്ഷേത്രദേവിയെ ആരാധിച്ച് അതുലവീര്യം നേടിയവനേ, ജയം. വിജയം-സിദ്ധി നൽകുന്നവനേ, ജയം. പിംഗലാരേ-രേപലേന്ദ്രബന്ധിത അനേകം കോടികളുടെ അധീശ്വരനേ, ദ്രുഹാണവധകനേ, പാലാശനദിയിലെ ദാവാനലപോലെ ദീപ്തനായവനേ, ജയം. ഭൂ-പാതാളാന്തരാളത്തിലെ വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്നവനേ, നാഗകന്യകളുടെ പരിരക്ഷകനേ, ജയം. ഭീമന്റെ അഭിമാനം മർദിക്കുന്നവനേ, ജയം. സമസ്ത കൗരവസേനാവധത്തിൽ ക്ഷണമാത്രംകൊണ്ട് പ്രവൃത്തനായവനേ, ജയം. ശ്രീകൃഷ്ണവരപ്രാപ്തനായി സർവവരദാനസാമർത്ഥ്യമുള്ളവനേ, ജയം. കലികാലത്തിൽ വന്ദിതനേ—നമോ നമസ്തേ; പാഹി പാഹി, രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 116

अनेन यः सुहृदयं श्रावणेऽभ्यर्च्य दर्शके । वैशाखे च त्रयोदश्यां कृष्णपक्षे द्विजोत्तमाः । शतदीपैः पूरिकाभिः संस्तवेत्तस्य तुष्यति

ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, ശ്രാവണമാസത്തിലെ അമാവാസ്യദിവസവും വൈശാഖമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ത്രയോദശിയും ഈ സ്തവംകൊണ്ട് ആ സുഹൃദയ ദേവനെ ആരാധിച്ച്, നൂറു ദീപങ്ങളും പൂരികാ നൈവേദ്യവും അർപ്പിച്ച് സ്തുതിക്കുന്നവനിൽ അവൻ പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 117

ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् । महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्

അനന്തരം വിപ്രന്മാർ നാരദനോടുകൂടെ വിധിപൂർവ്വം മഹേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു, പുണ്യമായ മഹീനഗരകത്തിൽ ശങ്കരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 118

लोकानां च हितार्थाय केदारं लिङ्गमुत्तमम् । अत्रीशादुत्तरे भागे महापापप्रणाशनम्

ലോകഹിതാർത്ഥം ‘കേദാര’ എന്ന ഉത്തമ ലിംഗം അത്രീശന്റെ ഉത്തരഭാഗത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു; അത് മഹാപാപനാശിനിയാണ്।

Verse 119

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं च प्रपश्यति

ഇവിടെയുള്ള കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കണം; പിന്നെ അത്രീശനെ നമസ്കരിച്ചു കേദാരനെയും ദർശിക്കണം।

Verse 120

मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् । ततो रुद्रो नीलकण्ठो नारदाय महात्मने

അവൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും മാതാവിന്റെ സ്തന്യം കുടിക്കുകയില്ല; മോക്ഷത്തിൽ പങ്കാളിയാകും. തുടർന്ന് നീലകണ്ഠനായ രുദ്രൻ മഹാത്മ നാരദനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 121

वरं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकण्ठं प्रपश्यति

വരം നൽകി അദ്ദേഹം സ്വയം ശുഭമായ മഹീനഗരകത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. കോടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ നീലകണ്ഠനെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 123

न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः । तेषां कुले न रोगः स्यान्न दारिद्र्यं न लाञ्छनम्

ജയാദിത്യന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവരുടെ വംശനാശം ഇല്ല. അവരുടെ കുലത്തിൽ രോഗവും ഇല്ല, ദാരിദ്ര്യവും ഇല്ല, അപകീർത്തിയും ഇല്ല.

Verse 124

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमायुताः । भुक्त्वा भोगानिह बहून्सूर्यलोके वसन्ति ते

അവർ പുത്രപൗത്രസഹിതരും ധനധാന്യസമ്പന്നരുമായി, ഇവിടെ അനേകം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, തുടർന്ന് സൂര്യലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 125

इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः । सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः । स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തെ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി വിവരിച്ചു. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, പുരാതനകാലത്ത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പരിമാണം ഏഴ് ക്രോശമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാ) ഉപദേശിച്ചതും സർവകാമാർത്ഥസിദ്ധി നൽകുന്നതുമാണ്.

Verse 126

इति वो वर्णितः पुण्यो महीसागरसम्भवः । शृण्वन्संकीर्तयंश्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഇങ്ങനെ നിങ്ങളോട് പുണ്യമായ ‘മഹീസാഗരസംഭവം’ വർണ്ണിച്ചു. ഇത് കേൾക്കുന്നവനും അതുപോലെ ഉച്ചത്തിൽ കീർത്തിക്കുന്നവനും സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 127

य इदं श्रावयेद्विद्वान्महामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

ഈ ഉത്തമ മഹാമാഹാത്മ്യം പണ്ഡിതൻ ശ്രാവയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി രുദ്രലോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു.

Verse 128

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सकलं श्रावयेद्यदि । सर्वैश्वर्यमवाप्नोति ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യം മറ്റുള്ളവർ കേൾക്കുമാറ് പാരായണം ചെയ്യിക്കുന്നവൻ സർവൈശ്വര്യവും പ്രാപിക്കുകയും ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 129

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं महीनगरकस्य च । शृणोति श्रावयेद्यस्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते

കോട്ടിതീർത്ഥത്തിന്റെയും മഹീനഗരകത്തിന്റെയും മഹാത്മ്യം കേൾക്കുന്നവനും മറ്റുള്ളവർ കേൾക്കുമാറ് ചൊല്ലിക്കുന്നവനും ബ്രഹ്മഭൂയ—ബ്രഹ്മസ്ഥിതിപ്രാപ്തിക്ക്—യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 130

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रयत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्त्या शृणुध्वं तत्फलं हि मे

കോട്ടിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രാദ്ധം നിർവഹിക്കുകയും തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകുകയും വേണം. അതിന്റെ ഫലം എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുവിൻ.

Verse 131

स्वर्गपातालमर्त्येषु यानि तीर्थानि सन्ति वै । तेषु दानेषु यत्पुण्यं तत्फलं प्राप्यते नरैः

സ്വർഗ്ഗം, പാതാളം, മർത്ത്യലോകം എന്നിവിടങ്ങളിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം ഏതാണ്, അതേ ഫലം ഇവിടെ മനുഷ്യർ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 132

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्टैश्चैवाप्तदक्षिणैः । सर्वव्रततपोभिश्च कृतैर्यत्पुण्यमाप्यते

അശ്വമേധാദി യജ്ഞങ്ങളാൽ, വിധിപൂർവം നിർവഹിച്ച് യഥോചിത ദക്ഷിണയോടുകൂടിയ കർമങ്ങളാൽ, കൂടാതെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള വ്രത-തപസ്സുകളുടെ ആചരണത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം—

Verse 133

तत्पुण्यं प्राप्यते विप्राः कोटितीर्थे न संशयः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! കോടിതീർത്ഥത്തിൽ അതേ പുണ്യം സംശയമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 134

इदं पवित्रं खलु पुण्यदं सदा यशस्करं पापहरं परात्परम् । शृणोति भक्त्या पुरुषः स पुण्यभागसुक्षये रुद्रसलोकतां व्रजेत्

ഇത് നിസ്സംശയം പവിത്രകരം—എപ്പോഴും പുണ്യദായകം, യശസ്സുനൽകുന്നത്, പാപഹരം, പരാത്പരം. ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവൻ പുണ്യഭോഗം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 135

धन्यं यशस्यं नियतं सुपुण्यं स्वर्मोक्षदं पापहरं नराणाम् । शृणोति नित्यं नियतः शुचिः पुमान्भित्त्वा रविं विष्णु पदं प्रयाति

ഇത് ധന്യം, യശോദായകം, അവ്യഭിചാരിയും അതിപുണ്യകരവും—മനുഷ്യർക്കു സ്വർഗ്ഗമോക്ഷദായകവും പാപഹരവും. നിയമശീലനും ശുചിയുമായ പുരുഷൻ നിത്യം ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ, സൂര്യത്തെ അതിക്രമിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.