Adhyaya 5

Verse 1

पराशर उवाच । ततो ध्यानेन विश्वेशमालोक्य स मुनीश्वरः । सूत प्रोवाच तां पुण्यां लोपामुद्रामिदं वचः

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ മുനീശ്വരൻ ധ്യാനയോഗത്തിൽ വിശ്വേശ്വരനെ ദർശിച്ച്, ഹേ സൂത, പുണ്യവതിയായ ലോപാമുദ്രയോടു ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 2

अयि पश्य वरारोहे किमेतत्समुपस्थितम् । क्व तत्कार्यं क्व च वयं मुनिमार्गानुसारिणः

ഹേ വരാരോഹേ, നോക്കൂ—ഇത് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? ആ കാര്യം എവിടെ, മുനിമാർഗ്ഗാനുസാരികളായ നാം എവിടെ?

Verse 3

येन गोत्रभिदा गोत्रा विपक्षा हेलया कृताः । भवेत्कुंठितसामर्थ्यः स कथं गिरिमात्रके

‘ഗോവർധനധാരി’യായി വിരോധി ഗോത്രങ്ങളെ കളിയായി തന്നെ തുച്ഛമാക്കിയവന്റെ ശക്തി, കല്ലളവുള്ള ഒരു പർവതം കൊണ്ടെങ്ങനെ മന്ദമാകുമോ?

Verse 4

कल्पवृक्षोंऽगणे यस्य कुलिशं यस्य चायुधम् । सिद्ध्यष्टकं हि यद्द्वारि स सिद्ध्यै प्रार्थयेद्द्विजम्

ആരുടെ അങ്കണത്തിൽ കല്പവൃക്ഷമുണ്ടോ, ആരുടെ ആയുധം വജ്രമോ, ആരുടെ വാതിലിൽ അഷ്ടസിദ്ധികൾ നില്ക്കുന്നുവോ—അവൻ സിദ്ധിക്കായി ബ്രാഹ്മണനോട് എങ്ങനെ യാചിക്കും?

Verse 5

क्रियंते व्याकुलाः शैला अहो दावाग्निना प्रिये । तद्वृद्धिस्तंभने शक्तिः क्व गतासाऽशुशुक्षणेः

പ്രിയേ, അഹോ—ദാവാഗ്നിയാൽ പർവതങ്ങളും വ്യാകുലമാകുന്നു; അതിന്റെ വ്യാപനം തടക്കി അതിനെ വേഗം ശുഷ്കമാക്കുന്ന ശക്തി എവിടെ പോയി?

Verse 6

नियन्ता सर्वभूतानां योसौ दण्डधरः प्रभुः । स किं दंडयितुं नालमेकं तं ग्रावमात्रकम्

സകലഭൂതങ്ങളുടെയും നിയന്താവായ ദണ്ഡധാരി പ്രഭു—അവൻ ആ ഒരു തുച്ഛ കല്ലുകണികയത്രയുള്ളവനെയും ശിക്ഷിക്കാൻ ശേഷിയില്ലയോ?

Verse 7

आदित्या वसवो रुद्रास्तुषिताः स मरुद्गणाः । विश्वेदेवास्तथा दस्रौ ये चान्येपि दिवौकसः

ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, രുദ്രർ, തുഷിതർ, മരുത്ഗണങ്ങൾ, വിശ്വേദേവർ, അതുപോലെ ആ രണ്ടു അശ്വിനികൾ (ദസ്രൗ) കൂടാതെ മറ്റു ദിവൗകസർ—സ്വർഗവാസികൾ—

Verse 8

येषां दृक्पातमात्रेण पतंति भुवनान्यपि । ते किं समर्था नो कांते नगवृद्धिनिषेधने

അവരുടെ ദൃഷ്ടിപാതമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ലോകങ്ങൾ പോലും പതിക്കുന്നു—ഹേ കാന്തേ! അവർ പർവതത്തിന്റെ പെരുകുന്ന വീർപ്പുവളർച്ച തടയാൻ ശേഷിയില്ലയോ?

Verse 9

आज्ञातं कारणं तच्च स्मृतं वाक्यं सुभाषितम् । काशीमुद्दिश्य यद्गीतं मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

അതിന്റെ കാരണം അറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആ സുസ്പഷ്ടമായ സुभാഷിതവാക്യം സ്മരണയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—കാശിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് തത്ത്വദർശി മുനിമാർ പാടിയതു.

Verse 10

अविमुक्तं न मोक्तव्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः । किंतु विघ्ना भविष्यंति काश्यां निवसतां सताम्

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിമുക്തം (കാശി) ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; എങ്കിലും കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന സജ്ജനർക്കു വിഘ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.

Verse 11

उपस्थितोयं कल्याणि सोंऽतरायो महानिह । न शक्यतेऽन्यथाकर्तुं विश्वेशो विमुखो यतः

ഹേ കല്യാണി, ഇവിടെ മഹത്തായ ഒരു അന്തരായം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിനെ മറ്റൊരു വിധത്തിൽ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല; കാരണം ഈ കാര്യത്തിൽ വിശ്വേശ്വരൻ വിമുഖനായിരിക്കുന്നു.

Verse 12

काशीद्विजाशीर्भिरहो यदाप्ता कस्तां मुमुक्षुर्यदिवामुमुक्षुः । ग्रासं करस्थं स विसृज्य हृद्यं स्वकूर्परं लेढि विमूढचेताः

അഹോ! കാശിയിലെ ദ്വിജന്മാരുടെ ആശീർവാദത്താൽ ലഭിച്ച കാശിയെ—മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനായാലും അല്ലാതെയാലും—ആർ ഉപേക്ഷിക്കും? കൈയിലെ മധുരഗ്രാസം വിട്ട് സ്വന്തം മുട്ടുകൈ നക്കുന്നത് വിമൂഢചിത്തന്റെ പ്രവൃത്തിയാണ്.

Verse 13

अहो जना बालिशवत्किमेतां काशीं त्यजेयुः सुकृतैकराशिम् । शालूककंदः प्रतिमज्जनं किं लभेत तद्वत्सुलभा किमेषा

അയ്യോ! ജനങ്ങൾ ബാലന്മാരെപ്പോലെ പുണ്യത്തിന്റെ ഏക നിധിയായ ഈ കാശിയെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കും? മുങ്ങാതെ താമരക്കിഴങ്ങ് കിട്ടുമോ? അതുപോലെ ഈ കാശി ഇത്ര എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമോ?

Verse 14

भवांतरा वर्जित पुण्यराशिं कृच्छैर्महद्भिर्ह्यवगम् यकाशीम् । प्राप्यापि किं मूढधियोन्यतो वै यियासवो दुर्गतिमुद्यियासवः

കാശി പുണ്യത്തിന്റെ നിധിയാണ്; അനേകം ജന്മങ്ങളിലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാത്തതും മഹാ കഷ്ടങ്ങളാൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകുന്നതും. അതിനെ നേടിയിട്ടും മൂഢബുദ്ധികൾ എന്തിന് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ദുര്‍ഗതിയിലേക്കു ഓടാൻ തുനിഞ്ഞതുപോലെ?

Verse 15

क्व काशिका विश्वपदप्रकाशिका क्व कार्यमन्यत्परितोतिदुःखम् । तत्पंडितोन्यत्र कुतः प्रयाति किं याति कूष्मांडफलं ह्यजास्ये

എവിടെ കാശികാ—സകലർക്കും പരമപദം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതു—എവിടെ മറ്റുള്ള കാര്യങ്ങൾ, ചുറ്റും ദുഃഖം മാത്രമേ നൽകൂ! അപ്പോൾ പണ്ഡിതൻ മറ്റിടത്തേക്ക് എങ്ങനെ പോകും? കൂഷ്മാണ്ഡഫലം ആടിന്റെ വായിലേക്കു പോകുമോ?

Verse 16

काशीं प्रकाशीं कृतपुण्यराशिं हा शीघ्रनाशी विसृजेन्नरः किम् । नूनं स्वनूनं सुकृतं तदीयं मदीयमेवं विवृणोति चेतः

അയ്യോ, വേഗം നശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സഞ്ചിതപുണ്യത്തിന്റെ നിധിയായ പ്രകാശമയ കാശിയെ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കണം? തീർച്ചയായും അവന്റെ മനസ്സുതന്നെ പറയുന്നു: ‘ആ പുണ്യം അവരുടെത്, എന്റേതല്ല.’

Verse 17

नरो न रोगी यदिहाविहाय सहायभूतां सकलस्य जंतोः । काशीमनाशी सुकृतैकराशिमन्यत्र यातुं यततां न चान्यः

ഇവിടെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സഹായിയായ, അവിനാശിനിയായ, പുണ്യത്തിന്റെ ഏക നിധിയായ കാശിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ സത്യത്തിൽ രോഗിയത്രേ.

Verse 18

वित्रस्तपापां त्रिदशैर्दुरापां गंगां सदापां भवपाशशापाम् । शिवाविमुक्ताममृतैकशुक्तिं भुक्ताविमुक्तानपरित्यजन्ति

അവളുടെ കൃപാരസം അനുഭവിച്ചവർ ഗംഗയെ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല—അവളുടെ മുമ്പിൽ പാപങ്ങൾ വിറയ്ക്കും, ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം, സദാ ജീവദായിനി, ഭവബന്ധനപാശത്തെ ശപിക്കുന്നവൾ; ‘ശിവാവിമുക്താ’, അമൃതത്തിന്റെ ഏക ശുക്തി—അവളുടെ ഭക്തരെയും അവർ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 19

हंहो किमंहो निचिताः प्रलब्धा बंहीयसायास भरेण काशीम् । प्रभूतपुण्यद्रविणैकपण्यां प्राप्यापि हित्वा क्व च गंतुमुद्यताः

അയ്യോ, എത്ര ഭീകര പാപം! അത്യധികം പ്രയത്നത്തോടെ കാശിയെ ലഭിച്ച്—അവിടെ സമൃദ്ധമായ പുണ്യധനമേ ഏക വ്യാപാരം—അവളെ പ്രാപിച്ചിട്ടും ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ എവിടേക്ക് പോകാൻ ഒരുങ്ങുന്നു?

Verse 20

अहो जनानां जडता विहाय काशीं यदन्यत्र न यंति चेतः । परिस्फुरद्गांगजलाभिरामां कामारिशूलाग्रधृतां लयेपि

അഹോ, ജനങ്ങളുടെ ജഡത എത്ര! കാശിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവരുടെ ചിത്തം മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു—മിനുങ്ങുന്ന ഗംഗാജലത്താൽ മനോഹരമായ ആ കാശി, പ്രളയത്തിലും കാമാരിയായ ശിവന്റെ ത്രിശൂലാഗ്രത്തിൽ ധരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 21

रेरे भवे शोकजलैकपूर्णे पापेस्मलोकाः पतिताब्धिमध्ये । विद्राणनिद्राणविरोधिपापां काशीं परित्यज्यतरिं किमर्थम्

അയ്യോ അയ്യോ! ഈ ഭവസംസാരം ശോകജലത്താൽ മാത്രം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ പാപസമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ മുങ്ങുന്നു. പാപം തകർക്കുകയും അവിദ്യാനിദ്രയെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നൗകയായ കാശി ലഭ്യമായിരിക്കെ, അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു മാർഗ്ഗത്തിൽ കടക്കാൻ എന്തിന്?

Verse 22

न सत्पथेनापि न योगयुक्त्या दानैर्नवा नैव तपोभिरुग्रैः । काशी द्विजाशीर्भिरहो सुलभ्या किंवा प्रसादेन च विश्वभर्तुः

സത്പഥം കൊണ്ടോ യോഗസാധന കൊണ്ടോ ദാനങ്ങളാലോ ഉഗ്രതപസ്സാലോ കാശി ഇത്ര എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാകുന്നില്ല; ദ്വിജന്മാരുടെ ആശീർവാദത്താലോ ജഗദ്ഭർത്താവായ പ്രഭുവിന്റെ കൃപാപ്രസാദത്താലോ അതു സുലഭമാകുന്നു.

Verse 23

धर्मस्तु संपत्तिभरैः किलोह्यतेप्यर्थो हि कामैर्बहुदानभोगकैः । अन्यत्रसर्वं स च मोक्ष एकः काश्यां न चान्यत्र तथायथात्र

മറ്റിടങ്ങളിൽ ധർമ്മം പോലും ധനഭാരത്തിൽ അമർന്നു പോകുന്നു; അർത്ഥം പലഭോഗങ്ങളുടെ ലാലസയിൽ കാമനകളിൽ കുടുങ്ങുന്നു. എന്നാൽ മോക്ഷം ഒന്നേ ഉള്ളൂ—അത് കാശിയിലേ ഉള്ളൂ, മറ്റെവിടെയും അല്ല; ഇവിടെ ഉള്ളതുപോലെ തന്നെ.

Verse 24

क्षेत्रं पवित्रं हि यथाऽविमुक्तं नान्यत्तथायच्छ्रुतिभिः प्रयुक्तम् । न धर्मशास्त्रैर्न च तैःपुराणैस्तस्माच्छरण्यं हि सदाऽविमुक्तम्

അവിമുക്തം പോലെയുള്ള പവിത്രക്ഷേത്രം മറ്റൊന്നുമില്ല; വേദവാണിയും മറ്റൊന്നിനെ അങ്ങനെ പ്രശംസിച്ചിട്ടില്ല. ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളോ പുരാണങ്ങളോ അതിന് തുല്യമെന്ന് പറയുന്നില്ല; അതിനാൽ അവിമുക്തം തന്നെയാണ് സദാ ശരണം.

Verse 25

सहोवाचेति जाबालिरारुणेसिरिडामता । वरणापिंगला नाडी तदंतस्त्वविमुक्तकम्

‘ഇങ്ങനെ ജാബാലി ആരുണിയോട് പറഞ്ഞു’—എന്നാണ് പരമ്പര. വരണാ, പിംഗലാ എന്നീ രണ്ട് നാഡികൾ; അവയുടെ പരിധിക്കുള്ളിലാണു അവിമുക്തം.

Verse 26

सा सुषुम्णा परानाडी त्रयं वाराणसीत्वसौ । तदत्रोत्क्रमणे सर्वजंतूनां हि श्रुतौ हरः

ആ പരമ നാഡി സുഷുമ്നയാണ്; ഈ ത്രയം തന്നെയാണ് വാരാണസിയുടെ സ്വരൂപം. ഇവിടെ പ്രാണത്യാഗസമയത്ത് സർവ്വജീവികളുടെ കാതിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) താരകോപദേശമായി ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 27

तारकं ब्रह्मव्याचष्टे तेन ब्रह्म भवंति हि । एवं श्लोको भवत्येष आहुर्वै वेदवादिनः

അവൻ താരകത്തെ ബ്രഹ്മമെന്നായി വ്യാഖ്യാനിച്ച് ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ ജീവികൾ നിശ്ചയമായും ബ്രഹ്മമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഈ ശ്ലോകം—എന്ന് വേദവാദികൾ പറയുന്നു.

Verse 28

भगवानंतकालेऽत्र तारकस्योपदेशतः । अविमुक्तेस्थिताञ्जन्तून्मोचयेन्नात्र संशयः

ഇവിടെ അന്ത്യകാലത്ത് ഭഗവാൻ താരകോപദേശത്തിലൂടെ അവിമുക്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജീവികളെ മോചിപ്പിക്കുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 29

नाविमुक्तसमंक्षेत्रं नाविमुक्तसमा गतिः । नाविमुक्तसमं लिंगं सत्यं सत्यं पुनःपुनः

അവിമുക്തത്തിന് തുല്യമായ ക്ഷേത്രമില്ല, അവിമുക്തത്തിന് തുല്യമായ ഗതിയില്ല; അവിമുക്തത്തിന് തുല്യമായ ലിംഗമില്ല—സത്യം, സത്യം, പുനഃപുനഃ സത്യം.

Verse 30

अविमुक्तं परित्यज्य योन्यत्र कुरुते रतिम् । मुक्तिं करतलान्मुक्त्वा सोन्यां सिद्धिं गवेषयेत्

അവിമുക്തത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്ത് രതി കൊള്ളുന്നവൻ, കൈത്തളത്തിൽ ഉള്ള മോക്ഷത്തെ വിട്ട് മറ്റൊരു സിദ്ധി തേടുന്നവനെപ്പോലെ ആകുന്നു.

Verse 31

इत्थं सुनिश्चित्य मुनिर्महात्मा क्षेत्रप्रभावं श्रुतितः पुराणात् । श्रीविश्वनाथेन समं न लिंगं पुरी न काशी सदृशी त्रिकोट्याम्

ഇങ്ങനെ ശ്രുതി–പുരാണപ്രമാണങ്ങളാൽ ക്ഷേത്രമഹിമ ഉറപ്പിച്ചു മഹാത്മ മുനി ഗ്രഹിച്ചു—ത്രികോടി തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രീ വിശ്വനാഥനോടു തുല്യമായ ലിംഗമില്ല; കാശിയോടു തുല്യമായ പുരിയുമില്ല।

Verse 32

श्रीकालराजं च ततः प्रणम्य विज्ञापयामास मुनीशवर्यः । आपृच्छनायाहमिहागतोस्मि श्रीकाशिपुर्यास्तु यतः प्रभुस्त्वम्

അതിനുശേഷം ശ്രീകാലരാജനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അപേക്ഷിച്ചു—“വിടപറയാനാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്; കാരണം ശ്രീകാശിപുരിയുടെ പ്രഭുവും കാവലാളും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.”

Verse 33

हा कालराजप्रति भूतमत्र प्रत्यष्टमिप्रत्यवनीसुतार्कम् । नाराधये मूलफलप्रसूनैः किं मय्यनागस्यपराधदृक्स्याः

ഹാ കാലരാജാ! ഞാൻ നിർദോഷനാണ്; എങ്കിലും എന്നിൽ എന്ത് കുറ്റം കാണുന്നു? ഇവിടെ ഓരോ അഷ്ടമിയിലും ഓരോ അമാവാസിയിലും മൂലവും ഫലവും പുഷ്പവും കൊണ്ടു ഞാൻ നിങ്ങളെ ആരാധിച്ചില്ലല്ലോ?

Verse 34

हा कालभैरव भवानभितो भयार्तान्माभैष्ट चे तिभणनैः स्वकरं प्रसार्य । मूर्तिं विधाय विकटां कटुपापभोक्त्रीं वाराणसीस्थितजनान्परिपाति किं न

ഹേ കാലഭൈരവാ! നിങ്ങൾ എല്ലാദിക്കിലും ഭയാർത്തരായ വാരാണസിവാസികളെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നില്ലേ—സ്വഹസ്തം നീട്ടി ‘ഭയപ്പെടേണ്ട’ എന്നു പറഞ്ഞ്, പാപത്തിന്റെ കടുത്ത ഫലം ഭോഗിക്കുന്ന ഭീകരമൂർത്തി ധരിച്ചു?

Verse 35

हे यक्षराज रजनीकर चारुमूर्ते श्रीपूर्णभद्रसुतनायक दंडपाणे । त्वं वै तपोजनितदुःखमवैपि सर्वं किं मां बहिर्नयसि काशिनिवासिरक्षिन्

ഹേ യക്ഷരാജാ! ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മനോഹരമൂർത്തിയുള്ളവനേ, ശ്രീപൂർണഭദ്രന്റെ പുത്രന്മാരുടെ നായകാ, ദണ്ഡപാണീ! തപസ്സിൽ നിന്നുയരുന്ന എല്ലാ ദുഃഖവും നിങ്ങൾ അറിയുന്നു; എങ്കിലും കാശിനിവാസികളുടെ രക്ഷകനേ, എന്നെ പുറത്തേക്ക് എന്തിന് നീക്കുന്നു?

Verse 36

त्वमन्नदस्त्वं किल जीवदाता त्वं ज्ञानदस्त्वं किल मोक्षदोपि । त्वमंत्यभूषां कुरुषे जनानां जटाकलापैरुरगेंद्रहारैः

നീ തന്നെയാണ് അന്നദാതാവ്; നീ തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായി ജീവദാതാവ്. നീ തന്നെയാണ് ജ്ഞാനദാതാവ്; നീ തന്നെയാണ് മോക്ഷദാതാവും. നിന്റെ ജടാകലാപവും നാഗേന്ദ്രഹാരങ്ങളും കൊണ്ട് നീ ജനങ്ങളുടെ അന്തിമാഭരണമായിത്തീരുന്നു.

Verse 37

गणौ त्वदीयौ किल संभ्रमोद्भ्रमावत्रस्थवृत्तांत विचारकोविदौ । संभ्रांतिमुत्पाद्यपरामसाधून्क्षेत्रात्क्षणं दूरयतस्त्वमुष्मात्

നിന്റെ ഈ രണ്ടു ഗണങ്ങളും ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്ന വൃത്താന്തം പരിശോധിക്കാൻ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ. അവർ മഹാ ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിച്ച്, നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ഒരു ക്ഷണത്തിൽ അയോഗ്യരെ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നു.

Verse 38

शृणु प्रभो ढुंढिविनायक त्वं वाचं मदीयां तुरटाम्यनाथवत् । त्वत्स्थाः समस्ताः किल विघ्नपूगाः किमत्र दुर्वृत्तवदास्थितोहम्

പ്രഭോ ഢുംഢി-വിനായകാ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കണമേ; ഞാൻ അനാഥനെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ വിലപിക്കുന്നു. എല്ലാ വിഘ്നസമൂഹങ്ങളും നിന്റെ അധീനത്തിലാണെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇവിടെ ദുഷ്ടവൃത്തനെന്നപോലെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു?

Verse 39

शृण्वंत्वमी पंच विनायकाश्च चिंतामणिश्चापि कपर्दिनामा । आशागजाख्यौ च विनायकौ तौ शृणोत्वसौ सिद्धिविनायकश्च

ഈ അഞ്ചു വിനായകരും എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കട്ടെ—ചിന്താമണി, ‘കപർദി’ എന്ന പേരുള്ളവൻ; ‘ആശാ’യും ‘ഗജ’യും എന്ന പേരിലുള്ള ആ രണ്ടു വിനായകരും; കൂടാതെ ആ സിദ്ധി-വിനായകനും കേൾക്കട്ടെ.

Verse 40

परापवादो न मया किलोक्तः परापकारोपि मया कृतो न । परस्वबुद्धिः परदारबुद्धिः कृता मया नात्र क एष पाकः

ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെ അപവാദം പറഞ്ഞിട്ടില്ല; മറ്റുള്ളവർക്കു അപകാരം ചെയ്തതുമില്ല. പരധനത്തോടുള്ള മോഹമോ പരസ്ത്രീയോടുള്ള കാമബുദ്ധിയോ എനിക്കില്ല. എങ്കിൽ ഇവിടെ എനിക്ക് വന്ന ഈ ഫലം എന്ത്?

Verse 41

गंगा त्रिकालं परिसेविता मया श्रीविश्वनाथोपि सदा विलोकितः । यात्राः कृतास्ताः प्रतिपर्वसर्वतः कोयंविपाको मम विघ्नहेतुः

ഞാൻ ത്രികാലവും ഗംഗയെ സേവിച്ചു; സദാ ശ്രീവിശ്വനാഥനെ ദർശിച്ചു. ഓരോ പർവ്വത്തിലും തീർത്ഥയാത്രകൾ ചെയ്തു—എങ്കിലും എനിക്ക് തടസ്സകാരണമാകുന്ന ഈ കർമ്മവിപാകം എന്ത്?

Verse 42

मातर्विशालाक्षि भवानिमंगले ज्येष्ठेशिसौभाग्यविधानसुंदरि । विश्वेविधे विश्वभुजे नमोस्तु ते श्रीचित्रघंटे विकटे च दुर्गिके

ഹേ മാതാ വിശാലാക്ഷി! ഹേ ഭവാനി മംഗളേ; ഹേ ജ്യേഷ്ഠേശ്വരി, സൗഭാഗ്യവിധാനസുന്ദരി. ഹേ വിശ്വവിധാത്രി, വിശ്വഭുജാ (പാലിനി), നിനക്കു നമസ്കാരം—ഹേ ശ്രീ ചിത്രഘണ്ടേ, ഹേ വികടേ, ഹേ ദുര്‍ഗേ!

Verse 43

साक्षिण्य एता किलकाशिदेवताः शृण्वंतु न स्वार्थमहं व्रजाम्यतः । अभ्यर्थितो देवगणैः करो मि किं परोपकाराय न किं विधीयते

കാശിയിലെ ഈ ദേവതകൾ സാക്ഷികളായി കേൾക്കട്ടെ—ഞാൻ എന്റെ സ്വാർത്ഥത്തിനായി ഇവിടെ നിന്ന് പോകുന്നില്ല. ദേവഗണങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? പരോപകാരത്തിനായി എന്താണ് ചെയ്യാതിരിക്കേണ്ടത്?

Verse 44

दधीचिरस्थीनि न किं पुरा ददौ जगत्त्रयं किं न ददेऽर्थिने बलिः । दत्तः स्म किं नो मधुकैटभौ शिरो बभूव तार्क्ष्योपि च विष्णुवाहनम्

ദധീചി പണ്ടു തന്റെ അസ്ഥികളെയും ദാനം ചെയ്തില്ലേ? ബലി യാചകനു ത്രിലോകവും നൽകിയില്ലേ? മധു–കൈടഭരുടെ ശിരസ്സ് നൽകിയില്ലേ? കൂടാതെ താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) വിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനമായില്ലേ?

Verse 45

आपृच्छ्य सर्वान्समुनीन्मुनीश्वरः सबालवृद्धानपि तत्रवासिनः । तृणानि वृक्षांश्चलताः समस्ताः पुरीं परिक्रम्य च निर्ययौ च

മുനീശ്വരൻ എല്ലാ മുനിമാരോടും, അവിടെ പാർക്കുന്ന ബാല-വൃദ്ധരായ എല്ലാവരോടും വിടപറഞ്ഞു. നഗരത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു; പുല്ലും വൃക്ഷങ്ങളും പോലും കൂടെ നീങ്ങിയതുപോലെ തോന്നി.

Verse 46

प्रोषितस्य परितोपि लक्षणैर्नीचवर्त्मपरिवर्तिनोपि वा । चंद्रमौलिमवलोक्य यास्यतः कस्य सिद्धिरिह नो परिस्फुरेत्

ദീർഘകാലം അകന്നിരുന്നവനായാലും, നീചമാർഗ്ഗത്തിൽ വഴിതെറ്റിയവനായാലും—ചന്ദ്രമൗലിയായ ശിവനെ ദർശിച്ച് പുറപ്പെടുന്നവന്റെ ഏത് സിദ്ധിയാണീ ലോകത്ത് പ്രകാശിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 47

वरं हि काश्यां तृणवृक्षगुल्मकाश्चरंति पापं न चरंति नान्यतः । वयं चराणां प्रथमा धिगस्तु नो वाराणसींहाद्य विहाय गच्छतः

കാശിയിലെ പുല്ലും വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും ധന്യങ്ങൾ—അവ അവിടെയേ ജീവിച്ച് അവിടെയേ സഞ്ചരിക്കുന്നു; മറ്റെവിടെയും പോകുന്നില്ല. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ സഞ്ചാരികളിൽ മുൻപന്തിയിൽ; ധിക് ഞങ്ങൾക്ക്—ഇന്ന് വാരാണസിയെ വിട്ടുപോകുന്നു.

Verse 48

असिं ह्युपस्पृश्य पुनःपुनर्मुनिः प्रासादमालाः परितो विलोकयन् । उवाच नेत्रे सरले प्रपश्यतं काशीं युवां क्वक्व पुरी त्वियं बत

സീമയെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്പർശിച്ച്, പ്രാസാദനിരകൾ ചുറ്റും നോക്കി മുനി പറഞ്ഞു—“എൻ ലളിതമായ കണ്ണുകളേ, കാശിയെ നന്നായി നോക്കുവിൻ; അയ്യോ, ഇത്തരമൊരു പുരി എവിടെ, എവിടെ?”

Verse 49

स्वैरं हसंत्वद्य विधाय तालिकां मिथःकरेणापि करं प्रगृह्य । सीमाचरा भूतगणा व्रजाम्यहं विहाय काशीं सुकृतैकराशिम्

സീമയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭൂതഗണങ്ങൾ ഇന്ന് സ്വൈരമായി ചിരിക്കട്ടെ—കൈയടിക്കട്ടെ, പരസ്പരം കൈപിടിക്കട്ടെ; കാരണം ഞാൻ സുകൃതങ്ങളുടെ ഏകകൂമ്പാരമായ കാശിയെ വിട്ടുപോകുന്നു.

Verse 50

इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः । मूर्च्छामवाप महतीं विरही वजल्पन्हाकाशिकाशि पुनरेहि च देहि दृष्टिम्

ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ച മുനി അഗസ്ത്യൻ—അയ്യോ, ക്രൗഞ്ചയുഗ്മത്തിലെ ഒരുത്തൻ കൂട്ടാളിയില്ലാതെപോലെ—വിരഹവേദനയിൽ മഹാമൂർഛയിൽ വീണു, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് വിളിച്ചു—“ഹാ കാശീ, ഹാ കാശീ! വീണ്ടും വരിക; എനിക്ക് നിന്റെ ദർശനം തരിക!”

Verse 51

स्थित्वा क्षणं शिवशिवेति शिवेति चोक्त्वा यावःप्रियेति कठिनाहि दिवौकसस्ते । किं न स्मरेस्त्रिजगती सुखदानदक्षं त्र्यक्षं प्रहित्यमदनं यदकारितैस्तु

ക്ഷണമാത്രം നിന്നു നീ വീണ്ടും വീണ്ടും “ശിവ! ശിവ!” എന്നു വിളിച്ചു, പിന്നെ “ഹേ യാവഃപ്രിയേ!” എന്നും പറഞ്ഞു. ഹേ ദേവഗണങ്ങളേ, നിങ്ങൾ എത്ര കഠിനഹൃദയരാണ്! ത്രിലോകങ്ങൾക്ക് സുഖം നൽകാൻ സമർത്ഥനായ ത്രിനേത്രപ്രഭുവിനെ എന്തുകൊണ്ട് സ്മരിക്കുന്നില്ല—അവൻ സംकल्पമാത്രത്താൽ മദനനെ (കാമനെ) നശിപ്പിച്ചവൻ അല്ലേ?

Verse 52

यावद्व्रजेत्त्रिचतुराणि पदानि खेदात्स्वेदोदबिंदुकणिकांचितभालदेशः । प्रत्युद्गमाऽकरणतः किल मे विनाशस्तावद्धराभयवरादिव संचुकोच

ക്ഷീണത്തോടെ അവൻ മൂന്നു നാലു പടികൾ മാത്രം നടന്നപ്പോൾ തന്നെ നെറ്റിയിൽ വിയർപ്പുതുള്ളികൾ മിന്നി. “ഞാൻ മുന്നോട്ട് ചെന്നു സ്വീകരിക്കാതെ ഇരുന്നാൽ എന്റെ നാശം!” എന്ന് വിചാരിച്ച് ആ പർവ്വതം ഉടൻ ചുരുങ്ങി—രക്ഷാവരത്തിന്റെ ഭയം (അതിന്റെ ബന്ധനം) മൂലമെന്നപോലെ.

Verse 53

तपोयानमिवारुह्य निमेषार्धेन वै मुनिः । अग्रे ददर्श तं विंध्यं रुद्धांबरमथोन्नतम्

തപസ്സെന്ന രഥത്തിൽ കയറിയതുപോലെ, മുനി അർദ്ധനിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മുന്നിൽ വിന്ധ്യത്തെ കണ്ടു—ഉന്നതമായി, ആകാശത്തെ തന്നെ തടഞ്ഞുനിൽക്കുന്നവണ്ണം.

Verse 54

चकंपे चाचलस्तूर्णं दृष्ट्वैवाग्रस्थितम मुनिम् । तमगस्त्यं सपत्नीकं वातापील्वल वैरिणम्

മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന മുനിയെ—പത്നിയോടുകൂടിയ അഗസ്ത്യനെ, വാതാപി-ഇൽവലന്മാരുടെ പ്രസിദ്ധ വൈരിയെ—കണ്ട ഉടൻ തന്നെ ആ പർവ്വതം വിറച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 55

तपःक्रोधसमुत्थाभ्यां काशीविरहजन्मना । प्रलयानलवत्तीव्रं ज्वलंतं त्रिभिरग्निभिः

തപസ്സും ക്രോധവും ഉണർത്തിയതും, കാശീവിരഹത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതുമായ—പ്രളയാഗ്നിപോലെ തീക്ഷ്ണമായി—അവൻ മൂന്നു അഗ്നികളാൽ ജ്വലിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 56

गिरिः खर्वतरो भूत्वा विविक्षुरवनीमिव । आज्ञाप्रसादः क्रियतां किंकरोस्मीति चाब्रवीत

പർവ്വതം ചെറുതായി, ഭൂമിയിലേക്കു പ്രവേശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. അപ്പോൾ അത്—“അനുഗ്രഹപൂർവ്വമായ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ നടപ്പാകട്ടെ; ഞാൻ ഏതു സേവനം ചെയ്യണം?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 57

अगस्त्य उवाच । विंध्य साधुरसि प्राज्ञ मां च जानासि तत्त्वतः । पुनरागमनं चेन्मे तावत्खर्वतरो भव

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിന്ധ്യാ! നീ സദ്ഗുണനും പ്രാജ്ഞനും; എന്നെ തത്ത്വതഃ അറിയുന്നവൻ. അതിനാൽ ഞാൻ വീണ്ടും വരുവോളം നീ ഇങ്ങനെ തന്നെ ചെറുതായി ഇരിക്ക.”

Verse 58

इत्युक्त्वा दक्षिणामाशां सनाथामकरोन्मुनिः । निजैश्चरणविन्यासैस्तया साध्व्या तपोनिधिः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി ദക്ഷിണ ദിക്കിനെ സംരക്ഷകനോടുകൂടിയതാക്കി. തപസ്സിന്റെ നിധിയായ അദ്ദേഹം ആ സാദ്വിയെ കൂടെക്കൊണ്ട് തന്റെ പാദചാരങ്ങളാൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 59

गते तस्मिन्मुनिवरे वेपमानस्तदा गिरिः । पश्यत्युत्कंठमिव च गतश्चेत्साध्वभूत्ततः

ആ ശ്രേഷ്ഠ മുനി പോയപ്പോൾ പർവ്വതം വിറച്ചു; ഉത്കണ്ഠയോടെ അദ്ദേഹത്തെ നോക്കിനിൽക്കുന്നപോലെ തോന്നി. എന്നാൽ അദ്ദേഹം പോയശേഷം അത് ശിഷ്ടമായി, നിയന്ത്രിതമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 60

अद्याजातः पुनरहं न शप्तो यदगस्तिना । न मया सदृशो धन्य इति मेने स वै गिरिः

“ഇന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും ജനിച്ചതുപോലെ; അഗസ്ത്യൻ എന്നെ ശപിച്ചില്ലല്ലോ. എന്നെപ്പോലെ ഭാഗ്യവാൻ ആരുമില്ല!” എന്നു ആ പർവ്വതം വിചാരിച്ചു.

Verse 61

अरुणोपि च तत्काले कालज्ञो ऽश्वानकालयत् । जगत्स्वास्थ्यमवापोच्चैः पूर्ववद्भानुसंचरैः

അപ്പോൾ കാലജ്ഞനായ അരുണനും സൂര്യന്റെ അശ്വങ്ങളെ യോജിപ്പിച്ചു. സൂര്യൻ മുൻപുപോലെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ലോകം വീണ്ടും ആരോഗ്യവും ക്രമവും പ്രാപിച്ചു.

Verse 62

अद्य श्वो वा परश्वो वाप्यागमिप्यति वै मुनिः । इति चिंतामहाभारैर्गिरिराक्रांतवत्स्थितः

“ഇന്ന്, നാളെ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റന്നാൾ—മുനി തീർച്ചയായും വരും.” എന്ന് ചിന്തിച്ച്, ആശങ്കയുടെ ഭാരത്തിൽ പർവ്വതം അമർത്തിയവനെപ്പോലെ അവൻ നിന്നു.

Verse 63

नाद्यापि मुनिरायाति नाद्यापिगिरिरेधते । यथा खलजनानां हि मनोरथमहीरुहः

ഇന്നും മുനി വരുന്നില്ല; ഇന്നും പർവ്വതം വളരുന്നില്ല; ദുഷ്ടരുടെ മനോരഥ-കൽപവൃക്ഷം ഒരിക്കലും പുഷ്പഫലിതമാകാത്തതുപോലെ.

Verse 64

विवर्धिषति यो नीचः परासूयां समुद्वहन् । दूरे तद्वृद्धिवार्ताऽस्तां प्राग्वृद्धेरपि संशयः

മറ്റുള്ളവരോടുള്ള അസൂയ ചുമന്ന് ഉയരാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നീചനു ‘സമൃദ്ധി’ എന്ന വാക്ക് ദൂരമേ; തുടക്കത്തിൽ തന്നെ അവന്റെ വളർച്ച സംശയകരമാണ്.

Verse 65

मनोरथा न सिद्ध्येयुः सिद्धा नश्यंत्यपि ध्रुवम् । खलानां तेन कुशलि विश्वं विश्वेशरक्षितम्

ദുഷ്ടരുടെ പദ്ധതികൾ സഫലമാകില്ല; സഫലമായാലും അവ തീർച്ചയായും നശിക്കും. അതുകൊണ്ട് വിശ്വേശ്വരന്റെ രക്ഷയിൽ ലോകം സുരക്ഷിതമാണ്.

Verse 66

विधवानां स्तना यद्वद्धृद्येव विलयंति च । उन्नम्योन्नम्य तत्रोच्चैस्तद्वत्खलमनोरथाः

വിധവകളുടെ സ്തനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്ന് ഒടുവിൽ വക്ഷസ്സിൽ തന്നേ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ദുഷ്ടന്റെ മനോരഥങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർന്നിട്ടും അവസാനം തകർന്നു വീഴും।

Verse 67

भवेत्कूलंकपा यद्वदल्पवर्षेणकन्नदी । खलर्धिरल्पवर्षेण तद्वत्स्यात्स्वकुलंकपा

അൽപമഴകൊണ്ട് ചെറിയൊഴുക്ക് പൊങ്ങി കര തകർക്കുന്നതുപോലെ, ദുഷ്ടന് ചെറിയ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നു ലഭിച്ച സമൃദ്ധി സ്വന്തം കുലമാനത്തെ തകർത്തു അപകീർത്തിയാകുന്നു।

Verse 68

अविज्ञायान्य सामर्थ्यं स्वसामर्थ्यं प्रदर्शयेत । उपहासमवाप्नोति तथैवायमिहाचलः

മറ്റൊരാളുടെ സാമർത്ഥ്യം അറിയാതെ സ്വന്തം ശക്തി കാട്ടുന്നവന് പരിഹാസമേ ലഭിക്കൂ; ഇവിടെ ഈ പർവ്വതത്തിനും അതേ അവസ്ഥയാണ്।

Verse 69

व्यास उवाच । गोदावरीतटं रम्यं विचरन्नपि वै मुनिः । न तत्याज च तं तापं काशीविरहजं परम्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു— ആ മുനി ഗോദാവരിയുടെ മനോഹര തീരത്ത് സഞ്ചരിച്ചിട്ടും, കാശി-വിരഹജന്യമായ ആ പരമ ദാഹം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല।

Verse 70

उदीची दिक्स्पृशमपि स मुनिर्मातरिश्वनम् । प्रसार्य बाहू संश्लिष्य काश्याः पृच्छेदनामयम्

വടക്കുദിശയെ സ്പർശിക്കാനാകുന്നത്ര മാത്രം; ആ മുനി കൈകൾ നീട്ടി കാറ്റിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് കാശിയുടെ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു।

Verse 71

लोपामुद्रे न सा मुद्रा कापीह जगतीतले । वाराणस्याः प्रदृश्येत तत्कर्ता न यतो विधिः

ഹേ ലോപാമുദ്രേ! ഈ ഭൂമിയിൽ ഇത്തരമൊരു മുദ്രാ-ചിഹ്നം എവിടെയും കാണപ്പെടുന്നില്ല. ഇതു വാരാണസിയുടെ ദിവ്യലക്ഷണം; സാധാരണവിധിയോ കർത്താവോ ഇതിനെ നിർമ്മിക്കാനാവില്ല.

Verse 72

क्वचित्तिष्ठन्क्वचिज्जल्पन्क्वचिद्धावन्क्वचित्स्खलन् । क्वच्चिचोपविशंश्चेति बभ्रामेतस्ततो मुनिः

ഒരിക്കൽ നിൽക്കുകയും, മറ്റൊരിക്കൽ സംസാരിക്കുകയും; ഇപ്പോൾ ഓടുകയും, ഇപ്പോൾ ഇടറുകയും; ചിലപ്പോൾ ഇരിക്കയും—ഇങ്ങനെ കണ്ടതിന്റെ വിസ്മയത്തിൽ മുണി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 73

ततो व्रजन्ददर्शाग्रे पुण्यराशिस्तपोधनः । चंचच्चंद्रगताभासां भाग्यवानिव सुश्रियम्

പിന്നെ മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ തപോധനൻ മുൻപിൽ പുണ്യരാശിപോലൊരു ദിവ്യപ്രഭ കണ്ടു—ചലിക്കുന്ന ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലെ മിനുങ്ങി, സൗഭാഗ്യം തന്നെ സുന്ദരരൂപം ധരിച്ചതുപോലെ തോന്നി.

Verse 74

विजित्यभानु नाभानुं दिवापि समुदित्वराम् । निर्वापयंतीमिव तां स्वचेतस्तापसंततिम्

അവളുടെ കാന്തി പകലിലും അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ഉദിച്ചു, സൂര്യനെയും ജയിച്ചതുപോലെ; ആ പ്രകാശം അവന്റെ ചിത്തത്തിലെ നിരന്തര ദാഹത്തെ ശമിപ്പിച്ച് അണയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 75

तत्रागस्त्यो महालक्ष्मीं ददृशे सुचिरं स्थिताम्

അവിടെ അഗസ്ത്യൻ മഹാലക്ഷ്മിയെ ദീർഘകാലമായി അതേ സ്ഥലത്ത് വസിച്ചിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 76

रात्रावब्जेषु संकोचो दर्शेष्वब्जः क्वचिद्व्रजेत् । क्षीरोदे मंदरत्रासात्तदत्राध्युषितामिव

രാത്രിയിൽ താമരകൾ ചുരുങ്ങുകയും പ്രഭാതത്തിൽ എവിടെയോ താമരം വിരിയുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, മന്ദരഭയത്തിനു ശേഷം ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ അവൾ ഇവിടെ അധിവസിച്ചവളെന്നു തോന്നി।

Verse 77

यदारभ्य दधारैनां माधवो मानतः किल । तदारभ्य स्थितां नूनं सपत्नीर्ष्यावशादिव

മാധവൻ മാനത്തോടെ അവളെ സ്വീകരിച്ച നാൾമുതൽ അവൾ നിശ്ചയമായി അവിടെയേ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു—സപത്നിയുടെ അസൂയാവശാൽ ബന്ധിതയായതുപോലെ।

Verse 78

त्रैलोक्यं कोलरूपेण त्रासयंतं महासुरम् । विनिहत्य स्थितां तत्र रम्ये कोलापुरे पुरे

വരാഹ (കോല) രൂപത്തിൽ ത്രിലോകത്തെ ഭീതിപ്പെടുത്തിയ മഹാസുരനെ വധിച്ച്, അവൾ അവിടെ മനോഹരമായ കോലാപുര നഗരത്തിൽ വസിച്ചു।

Verse 79

संप्राप्याथ महालक्ष्मीं मुनिवर्यः प्रणम्य च । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिरिष्टदां हृष्टमानसः

അനന്തരം മഹാലക്ഷ്മിയെ സമീപിച്ച് ശ്രേഷ്ഠ മുനി നമസ്കരിച്ചു; ഹൃഷ്ടഹൃദയത്തോടെ പ്രിയവചനങ്ങളാൽ ഇഷ്ടദായിനിയായ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 80

अगस्तिरुवाच । मातर्नमामि कमले कमलायताक्षि श्रीविष्णुहृत्कमलवासिनि विश्वमातः । क्षीरोदजे कमलकोमलगर्भ गौरि लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മാതാവേ! ഹേ കമലേ, കമലവിസ്തൃതനയനേ! ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ ഹൃദയകമലത്തിൽ വസിക്കുന്ന വിശ്വമാതാവേ! ക്ഷീരസാഗരജനിതേ, താമരപോലെ কোমലഗർഭിണിയായ ഗൗരി ലക്ഷ്മീ! നമിക്കുന്നവർക്കു ശരണ്യേ, സദാ പ്രസന്നയാകേണമേ।

Verse 81

त्वं श्रीरुपेंद्रसदने मदनैकमातर्ज्योत्स्नासि चंद्रमसि चंद्रमनोहरास्ये । सूर्ये प्रभासि च जगत्त्रितये प्रभासि लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

ഉപേന്ദ്രൻ (വിഷ്ണു) വസിക്കുന്ന സദനത്തിൽ നീയേ ശ്രീസ്വരൂപിണി, ഹേ മദനന്റെ ഏകമാതാ; ചന്ദ്രനിൽ നീയേ ജ്യോത്സ്ന, ചന്ദ്രസമ മനോഹരമുഖവതീ. സൂര്യനിൽ നീയേ പ്രഭ, ത്രിലോകത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൾ. ഹേ ലക്ഷ്മീ, നമിക്കുന്നവർക്കു ശരണ്യേ, സദാ പ്രസന്നയാകേണമേ.

Verse 82

त्वं जातवेदसि सदा दह्नात्मशक्तिर्वेधास्त्वया जगदिदं विविधं विदध्यात् । विश्वंभरोपि बिभृयादखिलं भवत्या लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

നീയേ സ്വയം ജാതവേദസ് (സർവ്വജ്ഞ അഗ്നി)—അഗ്നിയുടെ ആത്മശക്തിയായി നിത്യം നീയേ. നിന്മൂലം വേധാ (ബ്രഹ്മാവ്) ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; നിന്മൂലം വിശ്വംഭരൻ (വിഷ്ണു) എല്ലാം ധരിക്കുന്നു. ഹേ ലക്ഷ്മീ, നമിക്കുന്നവർക്കു ശരണ്യേ, സദാ പ്രസന്നയാകേണമേ.

Verse 83

त्वत्त्यक्तमेतदमले हरते हरोपि त्वं पासि हंसि विदधासि परावरासि । ईड्यो बभूव हरिरप्यमले त्वदाप्त्या लक्ष्मि प्रसीद सततं नमतां शरण्ये

ഹേ നിർമ്മലേ! നീ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ ഹരൻ (ശിവൻ) പോലും അകറ്റുന്നു. നീ രക്ഷിക്കുന്നു, സംഹരിക്കുന്നു, ദാനം ചെയ്യുന്നു; നീയേ പരാ-അപരാ, എല്ലാ അവസ്ഥകളും. ഹേ മലരഹിത ലക്ഷ്മീ! നിന്നെ പ്രാപിച്ചതാൽ ഹരി (വിഷ്ണു) പോലും ആരാധ്യനാകുന്നു. ഹേ ലക്ഷ്മീ, നമിക്കുന്നവർക്കു ശരണ്യേ, സദാ പ്രസന്നയാകേണമേ.

Verse 84

शूरः स एव स गुणी बुधः धन्यो मान्यः स एव कुलशील कलाकलापैः । एकः शुचिः स हि पुमान्सकलेपि लोके यत्रापतेत्तव शुभे करुणाकटाक्षः

അവനേ യഥാർത്ഥ ശൂരൻ; അവനേ ഗുണവാൻ, ജ്ഞാനി, ധന്യൻ, മാന്യൻ—കുലം, ശീലം, കലാസമ്പത്ത് എന്നിവയാൽ സമ്പന്നൻ. ഹേ ശുഭദേവീ, നിന്റെ കരുണാഭരിത കടാക്ഷം ആരുടെ മേൽ പതിക്കുന്നുവോ, അവനേ ഈ ലോകമൊട്ടാകെ ഏക ശുദ്ധപുരുഷൻ.

Verse 85

यस्मिन्वसेः क्षणमहोपुरुषे गजेऽश्वे स्त्रैणे तृणे सरसि देवकुले गृहेऽन्ने । रत्ने पतत्त्रिणि पशौ शयने धरायां सश्रीकमेव सकले तदिहास्तिनान्यत्

നീ ക്ഷണമാത്രം എവിടെ വസിക്കുന്നുവോ—പുരുഷനിൽ, ഗജ-അശ്വങ്ങളിൽ, സ്ത്രീയിൽ, തൃണത്തിൽ, സരസ്സിൽ, ദേവകുലത്തിൽ, ഗൃഹത്തിൽ, അന്നത്തിൽ, രത്നത്തിൽ, പക്ഷിയിൽ, പശുവിൽ, ശയനത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ധരയിൽ—അവിടെ എല്ലാം ശ്രീസമ്പന്നമാകുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നെക്കാൾ വേറൊന്നുമില്ല (മംഗളദായകം).

Verse 86

त्वत्स्पृष्टमेव सकलं शुचितां लभेत त्वत्त्यक्तमेव सकलं त्वशुचीह लक्ष्मि । त्वन्नाम यत्र च सुमंगलमेव तत्र श्रीविष्णुपत्नि कमले कमलालयेऽपि

ഹേ ലക്ഷ്മീ! നീ സ്പർശിക്കുന്നതെല്ലാം സമ്പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധിയാകുന്നു; നീ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതെല്ലാം ഇവിടെ അശുദ്ധമാകുന്നു. നിന്റെ നാമം ഉള്ളിടത്തേയാണ് യഥാർത്ഥ സുമംഗലം—ഹേ കമലേ, ശ്രീവിഷ്ണുപത്നി, കമലാലയേ।

Verse 87

लक्ष्मीं श्रियं च कमलां कमलालयां च पद्मां रमां नलिनयुग्मकरां च मां च । क्षीरोदजाममृतकुंभकरामिरां च विष्णुप्रियामिति सदाजपतां क्व दुःखम्

ആർ സദാ ഈ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നുവോ—‘ലക്ഷ്മീ, ശ്രീ, കമലാ, കമലാലയാ, പദ്മാ, രമാ, ഇരുകമലങ്ങൾ ധരിച്ച കരയുഗ്മയുള്ളവൾ, മാ, ക്ഷീരോദജാ, അമൃതകുംഭധാരിണി, ഇരാ, വിഷ്ണുപ്രിയാ’—അവർക്കു ദുഃഖം എവിടെ നിലനിൽക്കും?

Verse 88

इति स्तुत्वा भगवतीं महालक्ष्मीं हरिप्रियाम् । प्रणनाम सपत्नीकः साष्टांगं दंडवन्मुनिः

ഇങ്ങനെ ഹരിപ്രിയയായ ഭഗവതി മഹാലക്ഷ്മിയെ സ്തുതിച്ച്, മുനി ഭാര്യയോടുകൂടെ ദണ്ഡവത് സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 89

श्रीरुवाच । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते मित्रावरुणसंभव । पतिव्रते त्वमुत्तिष्ठ लोपामुद्रे शुभव्रते

ശ്രീ പറഞ്ഞു—എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ; നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ, ഹേ മിത്ര-വരുണസംഭവാ. ഹേ പതിവ്രതേ, എഴുന്നേൽക്കൂ; ഹേ ശുഭവ്രത ലോപാമുദ്രേ!

Verse 90

स्तुत्यानया प्रसन्नोहं व्रियतां यद्धृदीप्सितम् । राजपुत्रि महाभागे त्वमिहोपविशामले

ഈ സ്തുതിയാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതു വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഹേ രാജപുത്രി, ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ—ഹേ നിർമലേ, ഇവിടെ ഇരിക്കൂ।

Verse 91

त्वदंगलक्षणैरेभिः सुपवित्रैश्च ते व्रतैः । निर्वापयितुमिच्छामि दैत्यास्त्रैस्तापितां तनुम्

നിന്റെ ദേഹത്തിലെ ഈ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാലും, നിന്റെ അതിപവിത്രമായ വ്രതങ്ങളാലും, ദൈത്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ ദഗ്ധമായ എന്റെ ഈ ദേഹത്തെ ഞാൻ ശീതളമാക്കി ശമിപ്പാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 92

इत्युक्त्वा मुनिपत्नीं तां समालिंग्य हरिप्रिया । अलंचकार च प्रीत्या बहुसौभाग्यमंडनैः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരിപ്രിയ ആ മുനിപത്നിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; സ്നേഹത്തോടെ മഹാസൗഭാഗ്യം നൽകുന്ന അനേകം ആഭരണങ്ങളാൽ അവളെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 93

पुनराह मुने जाने तव हृत्तापकारणम् । सचेतनं दुनोत्येव काशीविश्लेषजोऽनलः

അവൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, നിന്റെ ഹൃദയതാപത്തിന്റെ കാരണം ഞാൻ അറിയുന്നു. കാശിവിയോഗത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നി, ബോധമുള്ള സ്ഥിരധീരനെയും തീർച്ചയായും പീഡിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 94

यदा स देवो विश्वेशो मंदरं गतवान्पुरा । तदा काशीवियोगेन जाता तस्येदृशी दशा

പണ്ടുകാലത്ത് ആ ദേവൻ വിശ്വേശൻ മന്ദരപർവതത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, കാശിവിയോഗം മൂലം അദ്ദേഹത്തിനും ഇത്തരത്തിലുള്ള അവസ്ഥ തന്നെ ഉണ്ടായി.

Verse 95

तत्प्रवृत्तिं पुनर्ज्ञातुं ब्रह्माणं केशवं गणान् । गणेश्वरं च देवांश्च प्रेषयामास शूलधृक्

ആ കാര്യത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി വീണ്ടും സമഗ്രമായി അറിയാൻ ശൂലധാരി ബ്രഹ്മാവിനെയും, കേശവനെയും, ഗണങ്ങളെയും, ഗണേശ്വരനെയും, മറ്റ് ദേവന്മാരെയും അയച്ചു.

Verse 96

ते च काशीगुणान्सर्वे विचार्य च पुनःपुनः । व्रजंत्यद्यापि न क्वापि तादृगस्ति क्व वा पुरी

അവർ കാശിയുടെ സകല ഗുണങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും വിചാരിച്ച് ഇന്നും സഞ്ചരിക്കുന്നു—കാരണം അവളെപ്പോലൊരു പുരി എവിടെയും ഇല്ല।

Verse 97

इति श्रुत्वाथ स मुनिः प्रत्युवाच श्रियं ततः । प्रणिपत्य महाभागो भक्तिगर्भमिदं वचः

ഇതു കേട്ട് ആ മഹാഭാഗ മുനി ശ്രീയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു; നമസ്കരിച്ചു ഭക്തിഗർഭമായ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 98

यदि देयो वरो मह्यं वरयोग्योस्म्यहं यदि । तदा वाराणसी प्राप्तिः पुनरस्त्वेष मे वरः

എനിക്ക് വരം നൽകപ്പെടുമെങ്കിൽ—ഞാൻ വരയോഗ്യനാണെങ്കിൽ—എന്റെ വരം ഇതുതന്നെ: എനിക്ക് വീണ്ടും വാരാണസീ പ്രാപ്തിയാകട്ടെ।

Verse 99

ये पठिष्यंति च स्तोत्रं त्वद्भक्त्या मत्कृतं सदा । तेषां कदाचित्संतापो मास्तु मास्तु दरिद्रता

നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം എപ്പോഴും പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്ക്—ഒരിക്കലും ദുഃഖസന്താപം വരരുത്; ദാരിദ്ര്യം വരരുത്।

Verse 100

मास्तु चेष्टवियोगश्च मास्तु संपत्ति संक्षयः । सर्वत्र विजयश्चास्तु विच्छेदो मास्तु संततेः

അവർക്കു ധാർമ്മിക ശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപാട് വരരുത്; സമ്പത്തിന്റെ ക്ഷയം വരരുത്। എല്ലായിടത്തും വിജയം ഉണ്ടാകട്ടെ; സന്തതി പരമ്പരയിൽ വിച്ഛേദം വരരുത്।

Verse 109

इति लब्ध्वा वरं सोथ महालक्ष्मीं प्रणम्य च । ययावगस्तिर्यत्रास्ति कुमारशिखिवाहनः

ഇങ്ങനെ വരം ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ മഹാലക്ഷ്മിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, അഗസ്ത്യമുനി വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക്—അവിടെ മയൂരവാഹനനായ കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) സന്നിഹിതനായിരിക്കുന്നിടത്തേക്ക്—പുറപ്പെട്ടു।