Adhyaya 35

Verse 1

कुंभयोनिरुवाच । अविमुक्तं महाक्षेत्रं परनिर्वाणकारणम् । क्षेत्राणां परमं क्षेत्रं मंगलानां च मंगलम्

കുംഭയോനി (അഗസ്ത്യൻ) പറഞ്ഞു— ‘അവിമുക്തം മഹാക്ഷേത്രം, പരമ നിർവാണം (മോക്ഷം) നൽകുന്ന കാരണം; ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പരമ ക്ഷേത്രം, മംഗളങ്ങളിൽ പരമ മംഗളം।’

Verse 2

श्मशानानां च सर्वेषां श्मशानं परमं महत् । पीठानां परमं पीठमूषराणां महोषरम्

‘എല്ലാ ശ്മശാനങ്ങളിലെയും പരമവും മഹത്തുമായ ശ്മശാനം ഇതാണ്; പീഠങ്ങളിൽ പരമ പീഠം ഇതാണ്; ഊഷരപ്രദേശങ്ങളിൽ മഹാഊഷരം ഇതാണ്।’

Verse 3

धर्माभिलाषिबुद्धीनां धर्मराशिकरं परम् । अर्थार्थिनां शिखिरथ परमार्थ प्रकाशकम्

ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധികൾക്കിത് പരമ പുണ്യരാശി സൃഷ്ടിക്കുന്നതു; ധനം തേടുന്നവർക്ക്, ഹേ ശിഖിരഥ, ഇതു പരമാർത്ഥത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതു.

Verse 4

कामिनां कामजननं मुमुक्षूणां च मोक्षदम् । श्रूयते यत्र यत्रैतत्तत्र तत्र परामृतम्

കാമികൾക്കിത് ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ ജനിപ്പിക്കുന്നു; മുമുക്ഷുക്കൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നു. ഇത് എവിടെയെവിടെ ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവിടെയവിടെ പരമ അമൃതം തന്നെയുണ്ട്.

Verse 5

क्षेत्रैकदेशवर्तिन्या ज्ञानवाप्याः कथां पराम् । श्रुत्वेमामिति मन्येहं गौरीहृदयनंदन

ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലെ ഒരു ഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘ജ്ഞാനവാപി’യുടെ ഈ പരമകഥ ശ്രവിച്ചിട്ട്, ഹേ ഗൗരീഹൃദയനന്ദന, ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെയെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 6

अणुप्रमाणमपि या मध्ये काशिविकासिनी । मही महीयसी ज्ञेया सा सिद्ध्यै न मुधा क्वचित्

കാശിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ സ്ഥലം അണുമാത്രമായാലും, അതിനെ ഭൂമിയേക്കാൾ മഹത്തായതായി അറിയണം; അത് സിദ്ധിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്, ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥമല്ല.

Verse 7

कियंति संति तीर्थानि नेह क्षोणीतलेऽखिले । परं काशीरजोमात्र तुलासाम्यं क्व तेष्वपि

ഈ സമസ്ത ഭൂമിതലത്തിൽ എത്രയോ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും; അവയിൽ എവിടെയാണ് കാശിയുടെ ധൂളിയുടെ ഒരു കണത്തിനും തുലാസമ്യമായ സമതുല്യം?

Verse 8

कियंत्यो न स्रवंत्योत्र रत्नाकर मुदावहाः । परं स्वर्गतरंगिण्याः काश्यां का साम्यमुद्वहेत्

ഇവിടെ എത്രയോ ആനന്ദദായിനീ നദികൾ ഒഴുകി രത്നാകരത്തെ നിറയ്ക്കുന്നു; എന്നാൽ സ്വർഗ്ഗതരംഗിണിയായ ഗംഗയോടു സമത്വം കാശിയിൽ ഏതു നദിക്കുണ്ടാകുമോ?

Verse 9

कियंति संति नो भूम्यां मोक्षक्षेत्राणि षण्मुख । परं मन्येऽविमुक्तस्य कोट्यंशोपि न तेष्वहो

ഹേ ഷൺമുഖാ! ഭൂമിയിൽ എത്രയോ മോക്ഷക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, അവയിൽ ഒന്നും അവിമുക്തത്തിന്റെ കോട്യാംശം പോലും അല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു—അയ്യോ.

Verse 10

गंगा विश्वेश्वरः काशी जागर्ति त्रितयं यतः । तत्र नैःश्रेयसी लक्ष्मीर्लभ्यते चित्रमत्र किम्

അവിടെ ഗംഗ, വിശ്വേശ്വരൻ, കാശി—ഈ ത്രയം സദാ ജാഗരൂകമായി നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ, അവിടെ നൈഃശ്രേയസ-ലക്ഷ്മി ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്?

Verse 11

कथमेषा त्रयी स्कंद प्राप्यते नियतं नरैः । तिष्ये युगे विशेषेण नितरां चंचलेंद्रियैः

ഹേ സ്കന്ദാ! ഈ ത്രയം മനുഷ്യർ ഉറപ്പോടെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും—വിശേഷിച്ച് തിഷ്യയുഗത്തിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അത്യന്തം ചഞ്ചലമായിരിക്കുമ്പോൾ?

Verse 12

तपस्तादृक्क्व वा तिष्ये तिष्ये योगः क्व तादृशः । क्व वा व्रतं क्व वा दानं तिष्ये मोक्षस्त्वतः कुतः

തിഷ്യയുഗത്തിൽ അത്തരം തപസ്സ് എവിടെ? തിഷ്യത്തിൽ അത്തരം യോഗം എവിടെ? അത്തരം വ്രതവും അത്തരം ദാനവും എവിടെ? അങ്ങനെ ഇരിക്കെ, തിഷ്യത്തിൽ അവ വഴി മോക്ഷം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 13

विनापि तपसा स्कंद विनायोगेन षण्मुख । विना व्रतैर्विना दानैः काश्यां मोक्षस्त्वयेरितः

ഹേ സ്കന്ദാ, ഹേ ഷൺമുഖാ! തപസ്സും യോഗവും വ്രതങ്ങളും ദാനവും ഇല്ലാതെയും—കാശിയിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന് നീ തന്നെയാണ് പ്രസ്താവിച്ചത്.

Verse 14

किं किमाचरता स्कंद काशी प्राप्येत तद्वद । मन्ये विना सदाचारं न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः

ഹേ സ്കന്ദാ! പറയുക—ഏത് ആചാരവും ഏത് നിയമങ്ങളും അനുഷ്ഠിച്ചാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാശി ലഭിക്കും? സദാചാരം ഇല്ലാതെ മനോരഥങ്ങൾ സിദ്ധിക്കില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.

Verse 15

आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः । आचाराद्वर्धते ह्यायुराचारात्पापसंक्षयः

സദാചാരമാണ് പരമധർമ്മം; സദാചാരമാണ് പരമതപസ്. സദാചാരത്തിൽ നിന്നു ആയുസ്സ് വർധിക്കുന്നു; സദാചാരത്തിൽ നിന്നു പാപക്ഷയം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 16

आचारमेव प्रथमं तस्मादाचक्ष्व षण्मुख । देवदेवो यथा प्राह तवाग्रे त्वं तथा वद

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഷൺമുഖാ! ആദ്യം സദാചാരത്തെ തന്നെ വിശദീകരിക്കൂ. ദേവദേവൻ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നേ നീ എനിക്കു പറയുക.

Verse 17

स्कंद उवाच । मित्रावरुणजाख्यामि सदाचारं सतां हितम् । यदाचरन्नरो नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മിത്ര-വരുണപുത്രാ! സജ്ജനങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ സദാചാരം വിശദീകരിക്കുന്നു; അതിനെ നിത്യമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ എല്ലാ ശുഭകാമ്യങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 18

स्थावराः कृमयोऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । क्रमेण धार्मिकास्त्वेते ह्येतेभ्यो धार्मिकाः सुराः

സ്ഥാവരങ്ങൾ, കൃമികൾ, ജലജങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ/മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ—ഇവർ ക്രമമായി ധർമ്മസാമർത്ഥ്യത്തിൽ ഉയരുന്നു; ഇവരെക്കാളും ധർമ്മശേഷിയിൽ ദേവന്മാർ ശ്രേഷ്ഠർ.

Verse 19

सहस्रभागः प्रथमा द्वितीयोनुक्रमात्तथा । सर्व एते महाभागा यावन्मुक्ति समाश्रयाः

ആദ്യത്തിനുള്ള പങ്ക് സഹസ്രമടങ്ങ്; രണ്ടാമത്തേതിനും ക്രമാനുസാരമായി അതുപോലെ. ഈ മഹാഭാഗ്യമായ നിലകൾ പടിപടിയായി മോക്ഷത്തിന്റെ ആശ്രയം വരെ നിലനിൽക്കും.

Verse 20

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोऽतीव चोत्तमाः । प्राणिभ्यामपि मुने श्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

നാലു ഭൂതവർഗങ്ങളിലുമെല്ലാം പ്രാണികൾ തന്നെ അത്യുത്തമർ; പ്രാണികളിലും, ഹേ മുനേ, ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരാണ് സർവ്വശ്രേഷ്ഠർ.

Verse 21

मतिमद्भ्यो नराः श्रेष्ठास्तेभ्यः श्रेष्ठास्तु वाडवाः । विप्रेभ्योपि च विद्वांसो विद्वद्भ्यः कृतबुद्धयः

ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ മനുഷ്യർ ശ്രേഷ്ഠർ; അവരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠർ സംയമശീലികളും സദാചാരികളും; ബ്രാഹ്മണരിലും പണ്ഡിതർ ഉയർന്നവർ; പണ്ഡിതരെക്കാളും ബുദ്ധി സിദ്ധിച്ച് സ്ഥിരമായവർ അത്യുച്ചർ.

Verse 22

कृतधीभ्योपि कर्तारः कर्तृभ्यो ब्रह्मतत्पराः । न तेषामर्चनीयोऽन्यस्त्रिषु लोकेषु कुंभज

സിദ്ധബുദ്ധിയുള്ളവരെക്കാളും ധർമ്മം പ്രവർത്തിയിൽ നടപ്പാക്കുന്ന കർത്താക്കൾ ശ്രേഷ്ഠർ; കർത്താക്കളെക്കാളും ബ്രഹ്മത്തിൽ പൂർണ്ണമായി തത്പരരായവർ അത്യുച്ചർ. ഹേ കുംഭജ, ത്രിലോകങ്ങളിലും അവർക്കു മറ്റൊരു ആരാധ്യൻ ഇല്ല.

Verse 23

अन्योन्यमर्चकास्ते वै तपोविद्याऽविशेषतः । ब्राह्मणो ब्रह्मणा सृष्टः सर्वभूतेश्वरो यतः

അവർ പരസ്പരം ആരാധിക്കുന്നവർ; തപസ്സിലും വിദ്യയിലും സമാനർ. ബ്രഹ്മാവാൽ സൃഷ്ടനായ ബ്രാഹ്മണൻ ആകയാൽ സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ പ്രഭുവെന്നപോലെ മാന്യൻ.

Verse 24

अतो जगत्स्थितं सर्वं ब्राह्मणोऽर्हति नापरः । सदाचारो हि सर्वार्हो नाचाराद्विच्युतः पुनः । तस्माद्विप्रेण सततं भाव्यमाचारशीलिना

അതുകൊണ്ട് ലോകസ്ഥിതി നിലനിൽക്കുന്നതിന് ബ്രാഹ്മണനേ ആദരാർഹൻ; മറ്റാരുമല്ല. സദാചാരം സർവ്വാദരാർഹം; ആചാരത്തിൽ നിന്ന് വീണവൻ വീണ്ടും അർഹനല്ല. അതിനാൽ വിപ്രൻ എപ്പോഴും ആചാരനിഷ്ഠനായിരിക്കണം.

Verse 25

विद्वेष रागरहिता अनुतिष्ठंति यं मुने । विद्वांसस्तं सदाचारं धर्ममूलं विदुर्बुधाः

ഹേ മുനേ, ജ്ഞാനികൾ ദ്വേഷവും രാഗവും വിട്ട് അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ആ ചര്യയെയാണ് ബുദ്ധിമാന്മാർ ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലമായ സദാചാരമെന്ന് അറിയുന്നത്.

Verse 26

लक्षणैः परिहीनोपि सम्यगाचारतत्परः । श्रद्धालुरनसूयुश्च नरो जीवेत्समाः शतम

ബാഹ്യലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിലും, സമ്യകാചാരത്തിൽ നിഷ്ഠയോടെ, ശ്രദ്ധയോടെ, അനസൂയുവായി (കുറ്റം തേടാതെയായി) ഉള്ള മനുഷ്യൻ നൂറുവർഷം ജീവിക്കാം.

Verse 27

श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं स्वेषु स्वेषु च कर्मसु । सदाचारं निषेवेत धर्ममूलमतंद्रितः

ശ്രുതി-സ്മൃതികൾ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ, തത്തത്കർമങ്ങളിൽ ധർമ്മമൂലമായ സദാചാരം അലസതയില്ലാതെ നിരന്തരം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 28

दुराचाररतो लोके गर्हणीयः पुमान्भवेत् । व्याधिभिश्चाभिभूयेत सदाल्पायुः सुदुःखभाक्

ദുരാചാരത്തിൽ ആസക്തനായ പുരുഷൻ ലോകത്തിൽ നിന്ദ്യനാകുന്നു; രോഗങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുന്നു, നിത്യം അല്പായുസ്സുകാരനായി മഹാദുഃഖത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകുന്നു।

Verse 29

त्याज्यं कर्म पराधीनं कायमात्मवशं सदा । दुःखी यतः पराधीनः सदैवात्मवशः सुखी

പരാധീനത വരുത്തുന്ന കർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കണം; ജീവിതം സദാ ആത്മവശത്തിൽ നിലനിർത്തണം. കാരണം പരാധീനൻ ദുഃഖി, ആത്മവശൻ എപ്പോഴും സുഖി।

Verse 30

यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति । तदेव कर्म कर्तव्यं विपरीतं न च क्वचित्

ഏത് കർമ്മം ചെയ്യുമ്പോൾ അന്തരാത്മാവ് പ്രസന്നമായി ശാന്തമാകുന്നുവോ, അതേ കർമ്മം ചെയ്യണം; അതിന്റെ വിപരീതം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്।

Verse 31

प्रथमं धर्मसर्वस्वं प्रोक्ता यन्नियमा यमाः । अतस्तेष्वेव वै यत्नः कर्तव्यो धर्ममिच्छता

ധർമ്മത്തിന്റെ സാരസർവ്വസ്വമായി ആദ്യം യമ-നിയമങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അവയിൽ തന്നെയായി പരിശ്രമിക്കണം।

Verse 32

सत्यं क्षमार्जवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम् । दमः प्रसादो माधुर्यं मृदुतेति यमा दश

സത്യം, ക്ഷമ, ആർജവം (സരളത), ധ്യാനം, കരുണ, അഹിംസ, ദമം (ഇന്ദ്രിയനിയമനം), പ്രസാദം, മാധുര്യം, മൃദുത്വം—ഇവയാണ് പത്ത് യമങ്ങൾ।

Verse 33

शौचं स्नानं तपो दानं मौनेज्याध्ययनं व्रतम् । उपोषणोपस्थ दंडौ दशैते नियमाः स्मृताः

ശൗചം, സ്നാനം, തപസ്, ദാനം, മൗനം, പൂജ, ശാസ്ത്രാധ്യയനം, വ്രതാചരണം, ഉപവാസം, ഉപസ്ഥ-നിയമനം—ഇവ പത്ത് നിയമങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 34

कामं क्रोधं मदं मोहं मात्सर्यं लोभमेव च । अमून्षड्वै रिणो जित्वा सर्वत्र विजयी भवेत्

കാമം, ക്രോധം, മദം, മോഹം, മാത്സര്യം, ലോഭം—ഈ ആറു ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലായിടത്തും വിജയിയാകും।

Verse 35

शनैः शनैः स चिनुयाद्धर्मं वल्मीक शृंगवत् । परपीडामकुर्वाणः परलोकसहायिनम्

ചിതൽപ്പുറ്റ് കണികണിയായി ഉയരുന്നതുപോലെ, ഒരാൾ പതുക്കെ പതുക്കെ ധർമ്മം സമ്പാദിക്കണം; മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കാതെ പരലോകത്തിൽ സഹായിയായ ധർമ്മം വളർത്തണം।

Verse 36

धर्म एव सहायी स्यादमुत्र न परिच्छदः । पितृ मातृ सुत भ्रातृ योषिद्बंधुजनादिकः

പരലോകത്തിൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് സഹായി; സമ്പത്തോ ഉപകരണങ്ങളോ അല്ല. അവിടെ പിതാവും മാതാവും പുത്രനും സഹോദരനും ഭാര്യയും ബന്ധുക്കളും—ആരും കൂടെ വരില്ല।

Verse 37

जायते चैकलः प्राणी प्रम्रियेत तथैकलः । एकलः सुकृतं भुंक्ते भुंक्ते दुष्कृतमेकलः

ജീവി ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനിക്കുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് മരിക്കുന്നത്; ഒറ്റയ്ക്കാണ് സുകൃതഫലം അനുഭവിക്കുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് ദുഷ്കൃതഫലവും അനുഭവിക്കുന്നത്।

Verse 38

देहं पंचत्वमापन्नं त्यक्त्वा कौ काष्ठलोष्ठवत् । बांधवा विमुखा यांति धर्मो यांतमनुव्रजेत्

ദേഹം പഞ്ചതത്ത്വാവസ്ഥയിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ അത് മരക്കഷണം അല്ലെങ്കിൽ മണ്ണുകട്ടപോലെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ബന്ധുക്കൾ മുഖം തിരിച്ച് പോകുന്നു; എന്നാൽ യാത്രതിരിക്കുന്നവനെ ധർമ്മം മാത്രമേ അനുഗമിക്കൂ।

Verse 39

कृती संचिनुयाद्धर्मं ततोऽमुत्र सहायिनम् । धर्मं सहायिनं लब्द्ध्वा संतरेद्दुस्तरं तमः

അതുകൊണ്ട് വിവേകി ധർമ്മം സമ്പാദിക്കണം; പരലോകത്തിൽ അതാണ് സഹായകൻ. ധർമ്മത്തെ സഹചാരിയായി ലഭിച്ചാൽ ദുഷ്കരമായ തമസ്സിനെ അവൻ കടന്നുപോകുന്നു।

Verse 40

संबंधानाचरेन्नित्यमुत्तमैरुत्तमैः सुधीः । अधमानधमांस्त्यक्त्वा कुलमुत्कर्षतां नयेत्

വിവേകി എപ്പോഴും ഉത്തമരിൽ ഉത്തമരുമായി സാന്നിധ്യവും ബന്ധവും പുലർത്തണം. അധമരെയും അത്യധമരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് തന്റെ കുലത്തെ ഉന്നതിയിലേക്കു നയിക്കണം।

Verse 41

उत्तमानुत्तमानेव गच्छन्हीनांश्च वर्जयन् । ब्राह्मणः श्रेष्ठतामेति प्रत्यवाये न शूद्रताम्

ഉത്തമരിൽ ഉത്തമരോടേ മാത്രം കൂട്ടുകൂടി, ഹീനരെ ഒഴിവാക്കുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠത നേടുന്നു; എന്നാൽ വിപരീതാചാരത്തിൽ അവൻ ഉയരാതെ അധോഗതിയിലേക്കു വീഴുന്നു।

Verse 42

अनध्ययनशीलं च सदाचारविलंघिनम् । सालसं च दुरन्नादं ब्राह्मणं बाधतेंऽतकः

അധ്യയനം ഉപേക്ഷിച്ച്, സദാചാരം ലംഘിച്ച്, ആലസ്യത്തിൽ കഴിയുകയും അശുദ്ധ ദുരന്നം ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ അന്തകൻ (മരണം) പിടിച്ചെടുക്കുന്നു।

Verse 43

ततोऽभ्यसेत्प्रयत्नेन सदाचारं सदा द्विजः । तीर्थान्यप्यभिलष्यंति सदाचारिसमागमम्

അതുകൊണ്ട് ദ്വിജൻ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ സദാചാരം ആചരിക്കണം. തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങളും സദാചാരികളുടെ സംഗവും സാന്നിധ്യവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 44

रजनीप्रांतयामार्धं बाह्मः समय उच्यते । स्वहितं चिंतयेत्प्राज्ञस्तस्मिंश्चोत्थाय सवर्दा

രാത്രിയുടെ അവസാന യാമത്തിന്റെ ഉത്തരാർധം ‘ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തം’ എന്നു പറയുന്നു. ആ സമയത്ത് ജ്ഞാനി തന്റെ പരമഹിതം ചിന്തിച്ച് എഴുന്നേറ്റ് എപ്പോഴും അതിൽ തന്നെ തത്പരനായിരിക്കണം.

Verse 45

गजास्यं संस्मरेदादौ तत ईशं सहांबया । श्रीरंगं श्रीसमेतं तु ब्रह्माण्या कमलोद्भवम्

ആദ്യം ഗജാസ്യൻ (ഗണേശൻ)നെ സ്മരിക്കണം; പിന്നെ അംബയോടുകൂടിയ ഈശൻ (ശിവൻ)നെ. തുടർന്ന് ശ്രീയോടുകൂടിയ ശ്രീരംഗൻ (വിഷ്ണു)നെ, പിന്നെ ബ്രഹ്മാണിയോടുകൂടിയ കമലോദ്ഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ സ്മരിക്കണം.

Verse 46

इंद्रादीन्सकलान्देवान्वसिष्ठादीन्मुनीनपि । गंगाद्याः सरितः सर्वाः श्रीशैलाद्यखिलान्गिरीन्

ഇന്ദ്രൻ മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, വസിഷ്ഠൻ മുതലായ മുനിമാരെയും സ്മരിക്കണം; ഗംഗ മുതലായ എല്ലാ നദികളെയും, ശ്രീശൈലം മുതലായ എല്ലാ പർവതങ്ങളെയും സ്മരിക്കണം.

Verse 47

क्षीरोदादीन्समुद्रांश्च मानसादि सरांसि च । वनानि नंदनादीनि धेनूः कामदुघादिकाः

ക്ഷീരസമുദ്രം മുതലായ എല്ലാ സമുദ്രങ്ങളെയും, മാനസസരോവർ മുതലായ എല്ലാ തടാകങ്ങളെയും; നന്ദനവനം മുതലായ എല്ലാ വനങ്ങളെയും, കാമധേനു മുതലായ കാമദുഘാ ധേനുക്കളെയും സ്മരിക്കണം.

Verse 48

कल्पवृक्षादि वृक्षांश्च धातून्कांचनमुख्यतः । दिव्यस्त्रीरुर्वशीमुख्या गरुडादीन्पतत्त्रिणः

കല്പവൃക്ഷാദി ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളെയും, ധാതുക്കളിൽ സ്വർണ്ണത്തെയും, ദിവ്യസ്ത്രീകളിൽ ഉർവശിയെയും, പക്ഷികളിൽ ഗരുഡാദികളെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 49

नागाश्च शेषप्रमुखान्गजानैरावतादिकान् । अश्वानुच्चैःश्रवो मुख्यान्कौस्तुभादीन्मणीञ्छुभान्

നാഗങ്ങളിൽ ശേഷനെ, ഗജങ്ങളിൽ ഐരാവതാദികളെ, അശ്വങ്ങളിൽ ഉച്ചൈഃശ്രവസിനെ, ശുഭമണികളിൽ കൗസ്തുഭാദികളെ സ്മരിക്കണം।

Verse 50

स्मरेदरुंधतीमुख्याः पतिव्रतवतीर्वधूः । नैमिषादीन्यरण्यानि पुरीः काशीपुरीमुखाः

അരുന്ധതീമുഖ്യയായ പതിവ്രതാസതീമാരെയും, നൈമിഷാദി പവിത്രാരണ്യങ്ങളെയും, കാശീപുരിമുഖ്യമായ പുണ്യനഗരങ്ങളെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 51

विश्वेशादीनि लिंगानि वेदानृक्प्रमुखानपि । गायत्रीप्रमुखान्मंत्रान्योगिनः सनकादिकान्

വിശ്വേശാദി ലിംഗങ്ങളെയും, ഋഗ്വേദപ്രധാന വേദങ്ങളെയും, ഗായത്രീപ്രധാന മന്ത്രങ്ങളെയും, സനകാദി യോഗികളെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 52

प्रणवादिमहाबीजं नारदादींश्च वैष्णवान् । शिवभक्तांश्च बाणादीन्प्रह्लादादीन्दृढव्रतान्

പ്രണവം (ഓം) ആദിമഹാബീജത്തെയും, നാരദാദി വൈഷ്ണവരെയും, ബാണാദി ശിവഭക്തരെയും, പ്രഹ്ലാദാദി ദൃഢവ്രതികളെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 53

वदान्यांश्च दधीच्यादीन्हरिश्चंद्रादि भूपतीन् । जननी चरणौ स्मृत्वा सर्वतीर्थोत्तमोत्तमौ

ഹൃദയത്തിൽ മാതാവിന്റെ പരമപാവനമായ പാദയുഗ്മം സ്മരിക്കണം—അത് സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലുമേറ്റവും ഉത്തമമെന്നു വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു—അതോടൊപ്പം ദധീചി മുതലായ മഹാദാനികളെയും ഹരിശ്ചന്ദ്രാദി ആദർശ രാജാക്കളെയും സ്മരിക്കണം।

Verse 54

पितरं च गुरूंश्चापि हृदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः । ततश्चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशमाश्रयेत्

പ്രസന്നബുദ്ധിയോടെ ഹൃദയത്തിൽ പിതാവിനെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ധ്യാനിച്ച്, തുടർന്ന് ആവശ്യകൃത്യം നിർവഹിക്കാൻ നൈഋതി (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയെ ആശ്രയിക്കണം।

Verse 55

ग्रामाद्धनुःशतं गच्छेन्नगराच्च चतुर्गुणम् । तृणैराच्छाद्य वसुधां शिरः प्रावृत्य वाससा

ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നൂറു ധനുസ്സിന്റെ ദൂരം പോകണം; നഗരത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ നാലിരട്ടി ദൂരം. നിലം പുല്ലുകൊണ്ട് മൂടി, തല വസ്ത്രംകൊണ്ട് മറച്ച്, വിധിപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കണം।

Verse 56

कर्णोपवीत्युदग्वक्त्रो दिवसे संध्ययोरपि । विण्मूत्रे विसृजेन्मौनी निशायां दक्षिणामुखः

പകൽ സമയത്തും—രണ്ടു സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും—കർണോപവീതമായി യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചു ഉത്തരമുഖനായി, മൗനം പാലിച്ച് മലമൂത്രം വിസർജിക്കണം. രാത്രിയിൽ ദക്ഷിണമുഖനാകണം।

Verse 57

न तिष्ठन्नाप्सु नो विप्र गो वह्न्यनिल संमुखः । न फालकृष्टे भूभागे न रथ्यासेव्यभूतले

ഹേ വിപ്രാ, വെള്ളത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ടല്ല; പശു, അഗ്നി, അല്ലെങ്കിൽ കാറ്റിന്റെ നേരിലും അല്ല; ഉഴവുപാളം കൊണ്ട് പുതുതായി ഉഴുത ഭൂമിയിലും അല്ല; വഴിയിലോ ജനങ്ങൾ പതിവായി പോകുന്ന സ്ഥലത്തിലോ ആ കൃത്യം ചെയ്യരുത്।

Verse 58

नालोकयेद्दिशोभागाञ्ज्योतिश्चक्रं नभोमलम् । वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत्प्रयत्नवान्

ദിക്കുകളിലേക്കു നോക്കരുത്; ജ്യോതിച്ചക്രത്തെയോ നിർമലമായ ആകാശത്തെയോ നിരീക്ഷിക്കരുത്. ഇടങ്കൈകൊണ്ട് ഉപസ്ഥം പിടിച്ച്, പരിശ്രമത്തോടെ സൂക്ഷ്മമായി എഴുന്നേൽക്കണം.

Verse 59

अथो मृदं समादाय जंतुकर्करवर्जिताम् । विहाय मूषकोत्खातां शौचोच्छिष्टां च नाकुलाम्

അതിനുശേഷം കീടങ്ങളും കല്ലുകണങ്ങളും ഇല്ലാത്ത മണ്ണ് എടുക്കണം. എലി കുഴിച്ച മണ്ണും, ശൗചത്തിൽ മുമ്പേ ഉപയോഗിച്ച മണ്ണും, മുങ്ങൂസിന്റെ കുഴിയിലെ മണ്ണും ഒഴിവാക്കണം.

Verse 60

गुह्ये दद्यान्मृदं चैकां पायौ पंचांबुसां तराः । दश वामकरे चापि सप्त पाणिद्वये मृदः

ഗുഹ്യഭാഗത്ത് ഒരിക്കൽ മണ്ണ് പുരട്ടണം; ഗുദത്തിൽ വെള്ളത്തോടുകൂടി അഞ്ചു പ്രാവശ്യം. തുടർന്ന് ഇടങ്കൈയിൽ പത്ത് പ്രാവശ്യം, ഇരുകൈകളിലും ഏഴ് പ്രാവശ്യം മണ്ണ് പുരട്ടണം.

Verse 61

एकैकां पादयोर्दद्यात्तिस्रः पाण्योर्मृदस्तथा । इत्थं शौचं गृही कुर्याद्गंधलेपक्षयावधि

ഓരോ പാദത്തിലും ഓരോ പ്രാവശ്യം മണ്ണ് പുരട്ടണം; കൈകളിൽ അതുപോലെ മൂന്ന് പ്രാവശ്യം. ഗൃഹസ്ഥൻ ഇങ്ങനെ ശൗചം ചെയ്യണം—ദുർഗന്ധവും ലേപവും പൂർണ്ണമായി മാറുന്നതുവരെ.

Verse 62

क्रमाद्द्वैगुण्यमेतस्माद्ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु । दिवाविहित शौचस्य रात्रावर्धं समाचरेत्

ഈ ശൗചമാനം ബ്രഹ്മചര്യാദി മൂന്ന് ആശ്രമങ്ങളിൽ ക്രമമായി ഇരട്ടിയാക്കണം. രാത്രിയിൽ, പകൽവിധിച്ച ശൗചത്തിന്റെ പകുതി മാത്രം ആചരിക്കണം.

Verse 63

रुज्यर्धं च तदर्धं च पथि चौरादि बाधिते । तदर्धं योषितां चापि सुस्थे न्यूनं न कारयेत्

രോഗമുള്ളപ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ ശേഷിയുടെ പകുതിയും നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ വഴിയിൽ കള്ളന്മാർ മുതലായവരുടെ ഉപദ്രവം മൂലം തടസ്സം വന്നപ്പോൾ, നിശ്ചിതാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ പകുതി മാത്രം ആചരിക്കാം. സ്ത്രീകൾക്കും പകുതി അനുവദനീയമാണ്; എന്നാൽ ആരോഗ്യസ്ഥിതിയിൽ നിർദ്ദേശിച്ചതിൽ കുറച്ച് ചെയ്യരുത്.

Verse 64

अपि सर्वनदीतोयैर्मृत्कूटैश्चापि गोमयैः । आपादमाचरच्छौचं भावदुष्टो न शुद्धिभाक्

എല്ലാ നദികളുടെയും ജലവും, മണ്ണുകട്ടകളും, ഗോമയവും ഉപയോഗിച്ച് പാദംവരെ ശൗചം ചെയ്താലും, അന്തർഭാവം ദുഷ്ടനായവൻ യഥാർത്ഥ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 65

अर्चितः सविता सूते सुतान्पशु वसूनि च । व्याधीन्हरेद्ददात्यायुः पूरयेद्वांछितान्यपि

സവിതാവ് (സൂര്യദേവൻ) ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പുത്രന്മാരും പശുക്കളും ധനവും നൽകുന്നു; രോഗങ്ങളെ ഹരിക്കുന്നു, ദീർഘായുസ്സ് ദാനം ചെയ്യുന്നു, ഇഷ്ടകാമ്യങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നു.

Verse 66

आर्द्रधात्रीफलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः । सर्वाश्चाहुतयोप्येवं ग्रासाश्चांद्रायणेपि च । प्रागास्य उदगास्योवा सूपविष्टः शुचौ भुवि । उपस्पृशेद्विहीनायां तुषांगारास्थिभस्मभिः

ശൗചത്തിൽ ഉപയോഗിക്കേണ്ട മണ്ണിന്റെ അളവ് ഈർപ്പമുള്ള ധാത്രീ (നെല്ലിക്ക) ഫലത്തിന്റെ അളവിനൊപ്പമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതേ അളവ് എല്ലാ ആഹുതികളിലും, ചാന്ദ്രായണ വ്രതത്തിലെ ഗ്രാസങ്ങളിലും ബാധകമാണ്. ശുദ്ധമായ നിലത്തിൽ ശരിയായി ഇരുന്ന് കിഴക്കോട്ടോ വടക്കോട്ടോ മുഖം തിരിച്ച് ഉപസ്പർശനം/ആചമനം ചെയ്യണം; യോജ്യവസ്തു ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ തുഷം, അങ്കാരം, അസ്ഥിഭസ്മം അല്ലെങ്കിൽ ഭസ്മം ഉപയോഗിച്ചും ചെയ്യാം.

Verse 67

अनुष्णाभिरफेनाभिरद्भिर्हृद्गाभिरत्वरः । ब्राह्मणो ब्राह्मतीर्थेन दृष्टिपूताभिराचमेत्

ബ്രാഹ്മണൻ അതിവേഗം കൂടാതെ, ചൂടില്ലാത്ത, നുരയില്ലാത്ത, ഹൃദയംവരെ എത്തുന്ന ജലത്തോടെ—ബ്രാഹ്മതീർത്ഥവിധിയിൽ, ദൃഷ്ടിയാൽ പവിത്രമാക്കിയ ജലം ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 68

कंठगाभिर्नृपः शुद्ध्येत्तालुगाभिस्तथोरुजः । स्त्रीशूद्रावास्य संस्पर्शमात्रेणापि विशुद्ध्यतः

കണ്ഠപര്യന്തം ജലം ഗ്രഹിച്ചാൽ രാജാവ് ശുദ്ധനാകുന്നു; താലുപര്യന്തം ജലം ഗ്രഹിച്ചാൽ തുട/ഗുഹ്യവ്യാധിയുള്ളവൻ ശുദ്ധനാകുന്നു. സ്ത്രീയും ശൂദ്രനും വായ്-സ്പർശമാത്രത്താലും ശുദ്ധരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 69

शिरः प्रावृत्य कंठं वा जले मुक्तशिखोऽपि च । अक्षालितपदद्वंद्व आचांतोप्यशुचिर्मतः

ശിരസ്സോ കണ്ഠമോ ജലത്തിൽ മുക്കിയാലും, മുടി അഴിച്ചിട്ടാലും, ഇരുപാദങ്ങളും കഴുകിയില്ലെങ്കിൽ ആചമനം ചെയ്തിട്ടും അവൻ അശുചിയെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 70

त्रिः पीत्वांबु विशुद्ध्यर्थं ततः खानि विशोधयेत् । अंगुष्ठमूलदेशेन द्विर्द्विरोष्ठाधरौ स्पृशेत्

ശുദ്ധിക്കായി മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജലം ആചമിക്കണം; തുടർന്ന് ശരീരത്തിലെ രന്ധ്രങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കണം. അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ മൂലഭാഗംകൊണ്ട് മേലും കീഴും ഉള്ള അധരങ്ങളെ രണ്ടുതവണ വീതം സ്പർശിക്കണം.

Verse 71

अंगुलीभिस्त्रिभिः पश्चात्पुनरास्यं स्पृशेत्सुधीः । तर्जन्यंगुष्ठकोट्या च घ्राणरंध्रे पुनः पुनः

അതിന് ശേഷം ബുദ്ധിമാൻ മൂന്നു വിരലുകളാൽ വീണ്ടും വായ് സ്പർശിക്കണം; കൂടാതെ ചൂണ്ടുവിരലിന്റെയും അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെയും അഗ്രങ്ങളാൽ നാസാരന്ധ്രങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്പർശിക്കണം.

Verse 72

अंगुष्ठानामिकाग्राभ्यां चक्षुः श्रोत्रे पुनः पुनः । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन नाभिरंध्रमुपस्पृशेत्

അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെയും അനാമികയുടെയും അഗ്രങ്ങളാൽ കണ്ണുകളും ചെവികളും വീണ്ടും വീണ്ടും സ്പർശിക്കണം; കൂടാതെ ചെറുവിരൽ-അങ്കുഷ്ഠ സംയോഗത്തോടെ നാഭിരന്ധ്രം സ്പർശിക്കണം.

Verse 73

स्पृष्ट्वा तलेन हृदयं समस्ताभिः शिरः स्पृशेत् । अंगुल्यग्रैस्तथा स्कंधौ सांबु सर्वत्र संस्पृशेत्

ഉള്ളംകൈകൊണ്ട് ഹൃദയത്തെ സ്പർശിച്ച ശേഷം എല്ലാ വിരലുകൾ കൊണ്ടും തലയെ സ്പർശിക്കണം. വിരലറ്റങ്ങൾ കൊണ്ട് തോളുകളെയും വെള്ളം കൊണ്ട് എല്ലാ ഭാഗങ്ങളെയും സ്പർശിക്കണം.

Verse 74

आचांतः पुनराचामेत्कृते रथ्योपसर्पणे । स्नात्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा प्रारंभे शुभकर्मणाम्

ആചമനം ചെയ്ത ശേഷം തെരുവിലേക്ക് പോയാൽ വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്യണം. കുളിച്ച ശേഷവും ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷവും പാൽ കുടിച്ച ശേഷവും ശുഭകർമ്മങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിലും ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 75

सुप्त्वा वासः परीधाय तथा दृष्ट्वाप्यमंगलम् । प्रमादादशुचिं स्पृष्ट्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत्

ഉറങ്ങിയ ശേഷവും വസ്ത്രം ധരിച്ച ശേഷവും അശുഭകരമായത് കണ്ടാലും അബദ്ധവശാൽ അശുദ്ധമായത് സ്പർശിച്ചാലും രണ്ട് തവണ ആചമനം ചെയ്താൽ ശുദ്ധനാകും.

Verse 76

अथो मुखविशुद्ध्यर्थं गृह्णीयाद्दंतधावनम् । आचांतोप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

അതിനുശേഷം വായ ശുദ്ധിയാക്കാൻ പല്ല് തേക്കണം. കാരണം പല്ല് തേക്കാതെ ആചമനം ചെയ്താലും അവൻ അശുദ്ധനായിത്തന്നെ തുടരുന്നു.

Verse 77

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां रविवासरे । दंतानां काष्ठसंयोगो दहेदासप्तमं कुलम्

പ്രഥമ, അമാവാസി, ഷഷ്ഠി, നവമി തിഥികളിലും ഞായറാഴ്ചയും പല്ല് തേക്കാൻ കമ്പ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഏഴ് തലമുറകളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 78

अलाभे दंतकाष्ठानां निषिद्धे वाथ वासरे । गंडूषा द्वादश ग्राह्या मुखस्य परिशुद्धये

ദന്തകാഷ്ഠം ലഭിക്കാതെയോ, അതു നിരോധിതമായ ദിവസത്തിലോ, വായിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ശുദ്ധിക്കായി പന്ത്രണ്ടു ഗണ്ഡൂഷങ്ങൾ (കുളുക്ക്) ചെയ്യണം।

Verse 79

कनिष्ठाग्र परीमाणं सत्वचं निर्व्रणं ऋजुम् । द्वादशांगुलमानं च सार्धं स्याद्दंतधावनम्

ദന്തധാവനത്തിനുള്ള കൊമ്പ് ചെറുവിരലിന്റെ അഗ്രത്തോളം കട്ടിയുള്ളതും, തൊലിയോടുകൂടിയതും, മുറിവില്ലാത്തതും, നേരായതുമായിരിക്കണം; നീളം പന്ത്രണ്ടര അങ്കുലം വേണം।

Verse 80

एकैकांगुलह्रासेन वर्णेष्वन्येषु कीर्तितम् । आम्राम्रातक धात्रीणां कंकोल खदिरोद्भवम्

മറ്റു വർണങ്ങൾക്ക് നീളത്തിൽ ഓരോ അങ്കുലം വീതം കുറയ്ക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. യോജ്യമായ ദന്തകാഷ്ഠം മാവ്, അമ്രാതകം, ധാത്രി (നെല്ലിക്ക), കൂടാതെ കങ്കോലവും ഖദിരവും എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ്।

Verse 81

शम्यपामार्गखर्जूरीशेलुश्रीपर्णिपीलुजम् । राजादनं च नारंगं कषायकटुकंटकम्

ശമീ, അപാമാർഗം, ഖർജൂരി, ശേലു, ശ്രീപർണി, പീലു എന്നിവയിൽ നിന്നുമുള്ള ദന്തകാഷ്ഠവും യോജ്യം; കൂടാതെ രാജാദനം, നാരങ്ങ—കഷായ (കസ), കടു (തീക്ഷ്ണ) കൂടാതെ കണ്ഠകമുള്ളവയും।

Verse 82

क्षीरवृक्षोद्भवं वापि प्रशस्तं दंतधावनम् । जिह्वोल्लेखनिकां चापि कुर्याच्चापाकृतिं शुभाम्

ക്ഷീരവൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള ദന്തധാവനവും ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ജിഹ്വോല്ലേഖനിക (നാവു ശുദ്ധീകരണ ഉപകരണം)യും നിർമ്മിച്ച്, അതിനെ ശുഭാകൃതിയിൽ രൂപപ്പെടുത്തണം।

Verse 83

अन्नाद्याय व्यूहध्वं सोमोराजाय मा गमत् । समे मुखं प्रमार्क्ष्यते यशसा च भगेन च

അന്നവും പോഷണവും ലഭിക്കേണ്ടതിന് ഈ കര്‍മ്മം ക്രമപ്പെടുത്തി നടത്തുക; സോമരാജ ദേവനില്‍നിന്ന് വഴുതിപ്പോകരുത്. മുഖം സമമായി ശുദ്ധമാക്കിയാല്‍ അത് യശസ്സും ഭാഗ്യവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 84

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशु वसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वन्नो देहि वनस्पते

ഹേ വനസ്പതിനാഥാ! ഞങ്ങള്‍ക്കു ആയുസ്സും ബലവും യശസ്സും തേജസ്സും; സന്തതി, പശുക്കള്‍, ധനം എന്നിവയും ദയചെയ്യുക. കൂടാതെ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം, പ്രജ്ഞ, മേധ, ബുദ്ധി എന്നിവയും നല്‍കുക.

Verse 85

मंत्रावेतौ समुच्चार्य यः कुर्याद्दंतधावनम् । वनस्पतिगतः सोमस्तस्य नित्यं प्रसीदति

ഈ രണ്ടു മന്ത്രങ്ങളും യഥാവിധി ഉച്ചരിച്ച് ദന്തധാവനം ചെയ്യുന്നവനോട്, വനസ്പതികളില്‍ അധിവസിക്കുന്ന സോമന്‍ നിത്യം പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 86

मुखे पर्युषिते यस्माद्भवेदशुचिभाग्नरः । ततः कुर्यात्प्रयत्नेन शुद्ध्यर्थं दंतधावनम्

രാത്രി കഴിഞ്ഞ് മുഖം പഴകിയതാകുമ്പോള്‍ മനുഷ്യന്‍ അശുചിതയുടെ പങ്കാളിയാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് ശുദ്ധിക്കായി പരിശ്രമത്തോടെ ദന്തധാവനം ചെയ്യണം.

Verse 87

उपवासेपि नो दुष्येद्दंतधावनमंजनम् । गंधालंकारसद्वस्त्रपुष्पमालानुलेपनम्

ഉപവാസത്തിലുപോലും ദന്തധാവനവും അഞ്ജനം ഇടുന്നതും ദോഷമല്ല; അതുപോലെ സുഗന്ധം, അലങ്കാരം, ശുദ്ധവസ്ത്രം, പുഷ്പമാല, അനുലേപനം എന്നിവയും ദോഷരഹിതം.

Verse 88

प्रातःसंध्यां ततः कुर्याद्दंतधावनपूर्विकाम् । प्रातःस्नानं चरित्वा च शुद्धे तीर्थे विशेषतः

അതിനുശേഷം ദന്തധാവനം ചെയ്ത് പ്രാതഃസന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തണം; പിന്നെ പ്രാതഃസ്നാനം ചെയ്യണം—വിശേഷിച്ച് ശുദ്ധമായ തീർത്ഥഘട്ടത്തിൽ।

Verse 89

प्रातःस्नानाद्यतःशुद्ध्येत्कायोयं मलिनः सदा । छिद्रितो नवभिश्छिद्रैः स्रवत्येव दिवानिशम्

പ്രാതഃസ്നാനം മുതലായ ശുദ്ധികർമങ്ങളാൽ ഈ ദേഹം ശുദ്ധമാകുന്നു; കാരണം ഇത് എപ്പോഴും മലിനമാണ്, ഒൻപത് ദ്വാരങ്ങളാൽ ഛിദ്രിതമായി പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം സ്രവിക്കുന്നു।

Verse 90

उत्साह मेधा सौभाग्य रूप संपत्प्रवर्तकम् । मनः प्रसन्नताहेतुः प्रातःस्नानं प्रशस्यते

പ്രാതഃസ്നാനം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു—ഇത് ഉത്സാഹം, മേധ, സൗഭാഗ്യം, രൂപം, സമ്പത്ത് എന്നിവ വർധിപ്പിക്കുകയും മനസ്സിന് പ്രസന്നത നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 91

प्रस्वेद लालाद्याक्लिन्नो निद्राधीनो यतो नरः । प्रातःस्नानात्ततोर्हः स्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिषु

മനുഷ്യൻ വിയർപ്പും ലാലവും മുതലായവ കൊണ്ട് നനഞ്ഞും നിദ്രയുടെ അധീനനുമായിരുന്നതിനാൽ; പ്രാതഃസ്നാനത്തിനു ശേഷം മന്ത്രം, സ്തോത്രം, ജപം മുതലായവയ്ക്ക് അർഹനാകുന്നു।

Verse 92

प्रातःप्रातस्तु यत्स्नानं संजाते चारुणोदये । प्राजापत्यसमं प्राहुस्तन्महाघविघातकृत्

പ്രതിദിനം പ്രാതഃ, മനോഹരമായ അരുണോദയം ഉദിച്ചപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന സ്നാനം പ്രാജാപത്യവ്രതത്തോട് സമമാണെന്ന് പറയുന്നു; അത് മഹാപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 93

प्रातःस्नानं हरेत्पापमलक्ष्मीं ग्लानिमेव च । अशुचित्वं च दुःस्वप्नं तुष्टिं पुष्टिं प्रयच्छति

പ്രാതഃസ്നാനം പാപവും അലക്ഷ്മിയും ഗ്ലാനിയും അകറ്റുന്നു; അശുചിത്വവും ദുഃസ്വപ്നവും നശിപ്പിച്ച് തൃപ്തിയും പുഷ്ടിയും പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 94

नोपसर्पंति वै दुष्टाः प्रातःस्नायिजन क्वचित् । दृष्टादृष्टफलं यस्मात्प्रातःस्नानं समाचरेत्

പ്രാതഃസ്നാനം ചെയ്യുന്നവനെ ദുഷ്ടർ ഒരിക്കലും സമീപിക്കുകയില്ല; പ്രാതഃസ്നാനം ദൃഷ്ട-അദൃഷ്ട ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതിനാൽ അതു ആചരിക്കണം।

Verse 95

प्रसंगतः स्नानविधिं वक्ष्यामि कलशोद्भव । विधिस्नानं यतः प्राहुः स्नानाच्छतगुणोत्तरम्

ഇപ്പോൾ പ്രസംഗക്രമത്തിൽ, ഹേ കലശോദ്ഭവാ, ഞാൻ സ്നാനവിധി വിവരിക്കുന്നു; വിധിപൂർവം ചെയ്ത സ്നാനം സാധാരണ സ്നാനത്തേക്കാൾ ശതഗുണം അധിക ഫലം നൽകുമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 96

विशुद्धां मृदमादाय बर्हींषि तिल गोमयम् । शुचौ देशे परिस्थाप्य त्वाचम्य स्नानमाचरेत्

ശുദ്ധമായ മണ്ണ്, ദർഭ, എള്ള്, ഗോമയം എന്നിവ എടുത്ത് ശുചിസ്ഥലത്ത് വെച്ച്, ആചമനം ചെയ്ത് ശേഷം സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 97

उपग्रही बद्धशिखो जलमध्ये समाविशेत् । उरुं हीति मंत्रेण तोयमावर्त्य सृष्टितः

ഉത്തരീയം ശരിയായി ധരിച്ചു, ശിഖ കെട്ടി, ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം; ‘ഉരും ഹീതി’ മന്ത്രത്തോടെ വിധിപൂർവം ജലം ആവർത്തിപ്പിക്കണം।

Verse 98

ये ते शतं ततो जप्त्वा तोयस्यामंत्रणाय च । सुमित्रिया नो मंत्रेण पूर्वं कृत्वा जलांजलिम् । क्षिपेद्द्वेष्यं समुद्दिश्य जपन्दुर्मित्रिया इति

ജലത്തിന്റെ ആമന്ത്രണ/അഭിമന്ത്രണത്തിനായി ‘യേ തേ ശതം’ നൂറുതവണ ജപിച്ച്, ആദ്യം ‘സുമിത്രിയാ നോ’ മന്ത്രത്തോടെ ജലാഞ്ജലി എടുത്ത്, ദ്വേഷ്യശത്രുവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ‘ദുര്മിത്രിയാ’ എന്നു ജപിച്ചുകൊണ്ട് ആ ജലം അകറ്റി എറിയണം।

Verse 99

इदं विष्णुरिमं जप्त्वा लिंपेदंगानि मृत्स्नया । मृदैकया शिरः क्षाल्य द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि

‘ഇദം വിഷ്ണുഃ’ മന്ത്രം ജപിച്ച് ശുദ്ധിമണ്ണുകൊണ്ട് അവയവങ്ങളിൽ ലേപനം ചെയ്യണം; ഒരു പങ്ക് മണ്ണുകൊണ്ട് ശിരസ് കഴുകി, രണ്ട് പങ്ക് കൊണ്ട് നാഭിയും അതിന്റെ മുകളിലഭാഗവും ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 100

नाभेरधस्तु तिसृभिः पादौ षड्भिर्विशोधयेत् । मज्जेत्प्रवाहाभिमुख आपो अस्मानिमं जपन्

നാഭിക്കു താഴെയുള്ള ഭാഗം മൂന്ന് പങ്ക് മണ്ണുകൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിച്ച്, പാദങ്ങൾ ആറു പങ്ക് കൊണ്ട് വിശോധിക്കണം. തുടർന്ന് പ്രവാഹത്തോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ‘ആപോ അസ്മാൻ’ മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ജലത്തിൽ മുങ്ങണം।

Verse 110

प्रणवं त्रिर्जपेद्वापि विष्णुं वा संस्मरेत्सुधीः । स्नात्वेत्थं वस्त्रमापीड्य गृह्णीयाद्धौतवाससी । आचम्य च ततः कुर्यात्प्रातःसंध्यां कुशान्विताम् । यो न संध्यामुपासीत ब्राह्मणो हि विशेषतः

സുധീൻ പ്രണവം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിക്കുകയോ വേണം. ഇങ്ങനെ സ്നാനം ചെയ്ത് വസ്ത്രം പിഴിഞ്ഞ് ധൗതവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കണം. തുടർന്ന് ആചമനം ചെയ്ത് കുശയോടുകൂടി പ്രാതഃസന്ധ്യ നിർവഹിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് സംധ്യോപാസന ചെയ്യാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ കർത്തവ്യഭ്രഷ്ടനാകുന്നു।

Verse 120

एकं संभोज्य विधिवद्ब्राह्मणं यत्फलं लभेत् । प्राणायामैर्द्वादशभिस्तत्फलं श्रद्धयाप्यते

വിധിപൂർവ്വം ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം, അതേ ഫലം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്ത പന്ത്രണ്ട് പ്രാണായാമങ്ങളാലും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 130

गृहाद्बहुगुणा यस्मात्संध्या बहिरुपासिता । गायत्र्यभ्यासमात्रोपि वरं विप्रो जितेंद्रियः

ഗൃഹത്തിനകത്ത് ചെയ്തതിനെക്കാൾ ഗൃഹത്തിന് പുറത്തു നിർവഹിക്കുന്ന സന്ധ്യോപാസന പലമടങ്ങ് ഫലദായിനിയായതിനാൽ, ഇന്ദ്രിയസംയമമുള്ള ബ്രാഹ്മണന് ഗായത്രീയുടെ അഭ്യാസമാത്രവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്।

Verse 140

नक्तं दिनं निमज्ज्याप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः । शतशोपि तथा स्नाता न शुद्धा भावदूषिता

രാത്രിയും പകലും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയാലും കൈവർത്തർ പാവനരാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യമെന്ത്? അന്തർഭാവം മലിനമായാൽ നൂറുതവണ കുളിച്ചാലും ശുദ്ധിയില്ല।

Verse 150

इमं मंत्रं ततश्चोक्त्वा कुर्यादाचमनं द्विजः । आचार्याः केचिदिच्छंति शाखाभेदेन चापरे

ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചതിന് ശേഷം ദ്വിജൻ ആചമനം ചെയ്യണം. ചില ആചാര്യർ ഇതേ രീതിയെ അംഗീകരിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ വേദശാഖാഭേദമനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമായി നിർദേശിക്കുന്നു।

Verse 160

सहस्रकृत्वो गायत्र्याः शतकृत्वोथवा पुनः । दशकृत्वोथ देव्यैव कुर्यात्सौरीमुपस्थितिम्

ഗായത്രിയെ ആയിരം പ്രാവശ്യം—അല്ലെങ്കിൽ നൂറു പ്രാവശ്യം, വീണ്ടും പത്തു പ്രാവശ്യം—ജപിച്ച്, ആ ദേവി ഗായത്രിയെയേ ഉപായമായി കരുതി സൂര്യന്റെ ‘സൗരീ ഉപസ്ഥിതി’ ഉപാസന നടത്തണം।

Verse 170

अन्वारब्धेन सव्येन तर्पयेत्षड्विनायकान् । ब्रह्मादीनखिलान्देवान्मरीच्यादींस्तथा मुनीन्

സവ്യോപവീതവിധത്തിൽ (യജ്ഞോപവീതം ഇടത്തുവശത്ത് യഥാവിധി ധരിച്ചു) ഷഡ്വിനായകരെ തർപ്പണം ചെയ്യണം; അതുപോലെ ബ്രഹ്മാദി സമസ്ത ദേവന്മാരെയും മരീച്യാദി മുനിമാരെയും തർപ്പണം ചെയ്യണം।

Verse 180

उदीरतामगिंरस आयंतुन इतीष्यते । ऊर्जं वहंती पितृभ्यः स्वधायिभ्यस्ततः पठेत्

തദനന്തരം വിധിപ്രകാരം ‘ഉദീരതാം…’ എന്നു ആരംഭിക്കുന്ന വൈദികമന്ത്രം ജപിക്കണം; പിന്നെ സ്വധാഭാഗികളായ പിതൃകൾക്കായി ‘ഊർജം വഹന്തീ…’ മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 190

अध्यापयेच्छुचीञ्शिष्यान्हितान्मेधासमन्वितान् । उपेयादीश्वरं चैव योगक्षेमादि सिद्धये

ശുചികളായ, ഹിതബുദ്ധിയുള്ള, മേധാസമ്പന്ന ശിഷ്യന്മാർക്ക് അധ്യാപനം നടത്തണം; കൂടാതെ യോഗ-ക്ഷേമാദി സിദ്ധിക്കായി ഈശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്കണം।

Verse 200

ओंभूर्भुवःस्वःस्वाहेति विप्रो दद्यात्तथाहुतिम् । तथा देवकृतस्याद्या जुहुयाच्च षडाहुतीः

‘ഓം ഭൂർഭുവഃ സ്വഃ സ്വാഹാ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച് വിപ്രൻ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ ‘ദേവകൃത’ വിധിയിൽ നിർദ്ദേശിച്ച ആദ്യ ആഹുതിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ആറു ആഹുതികൾ ഹോമിക്കണം।

Verse 210

प्रतिगृह्णंत्विमं पिंडं काका भूमौ मयार्पितम् । द्वौ श्वानौ श्यामशबलौ वैवस्वतकुलोद्भवौ

ഞാൻ ഭൂമിയിൽ അർപ്പിച്ച ഈ പിണ്ഡം കാക്കകൾ സ്വീകരിക്കട്ടെ; കൂടാതെ വൈവസ്വത (യമ) കുലത്തിൽ ജനിച്ച ശ്യാമ-ശബല എന്ന ആ രണ്ടു ശ്വാനങ്ങൾ തൃപ്തരാകട്ടെ।

Verse 220

विधायान्नमनग्नं तदुपरिष्टादधस्तथा । आपोशनविधानेन कृत्वाश्नीयात्सुधीर्द्विजः

അഗ്നിദോഷമില്ലാത്ത ശുദ്ധാഹാരം വിധിപ്രകാരം മുകളിലും താഴെയും ക്രമപ്പെടുത്തി, സുധീ ദ്വിജൻ ‘ആപോശന’ വിധി നിർവഹിച്ച ശേഷം മാത്രമേ ഭക്ഷിക്കൂ।

Verse 230

अंगुष्ठमात्रः पुरुषस्त्वंगुष्ठं च समाश्रितः । ईशः सर्वस्य जगतः प्रभुः प्रीणाति विश्वभुक्

അംഗുഷ്ഠമാത്രനായ പുരുഷൻ അങ്ങുഷ്ഠത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അധിഷ്ഠിതനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ സർവ്വജഗത്തിന്റെ ഈശ്വരൻ, പ്രഭു, വിശ്വപാലകൻ—ഇത്തരം സ്മരണയും അഭ്യാസവും കൊണ്ടു പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 240

अग्निश्चेति च मंत्रेण विधायाचमने सुधीः । पश्चिमास्यो जपेत्तावद्यावन्नक्षत्रदर्शनम्

‘അഗ്നിശ്ച…’ എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി ആചമനം നിർവഹിച്ചു, ബുദ്ധിമാൻ പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നക്ഷത്രദർശനം വരുവോളം ജപം ചെയ്യണം.

Verse 243

उद्देशतः समाख्यातो ह्येष नित्यतमो विधिः । इत्थं समाचरन्विप्रो नावसीदति कर्हिचित्

ഈ അത്യന്തം നിത്യമായ വിധി സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ആചരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഒരിക്കലും ദുരവസ്ഥയിൽ പതിക്കുകയില്ല.