Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

अंगुष्ठानामिकाग्राभ्यां चक्षुः श्रोत्रे पुनः पुनः । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन नाभिरंध्रमुपस्पृशेत्

aṃguṣṭhānāmikāgrābhyāṃ cakṣuḥ śrotre punaḥ punaḥ | kaniṣṭhāṃguṣṭhayogena nābhiraṃdhramupaspṛśet

അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെയും അനാമികയുടെയും അഗ്രങ്ങളാൽ കണ്ണുകളും ചെവികളും വീണ്ടും വീണ്ടും സ്പർശിക്കണം; കൂടാതെ ചെറുവിരൽ-അങ്കുഷ്ഠ സംയോഗത്തോടെ നാഭിരന്ധ്രം സ്പർശിക്കണം.

अङ्गुष्ठानामिकाग्राभ्याम्with the tips of the thumb and ring finger
अङ्गुष्ठानामिकाग्राभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ-अनामिका-अग्र (प्रातिपदिक; अङ्गुष्ठ + अनामिका + अग्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), द्विवचन; ‘अङ्गुष्ठस्य अनामिकायाश्च अग्रे’ (tips of thumb and ring-finger)
चक्षुःeye
चक्षुः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
श्रोत्रेthe ears
श्रोत्रे:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (वैकल्पिकरूपे सप्तमी-एकवचन सम्भवम्; अत्र ‘कर्णद्वयम्’ अर्थे द्विवचनम्)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगेनby joining the little finger and thumb
कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकनिष्ठा-अङ्गुष्ठ-योग (प्रातिपदिक; कनिष्ठा + अङ्गुष्ठ + योग)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘कनिष्ठया अङ्गुष्ठेन च योगः’ (joining little finger and thumb)
नाभिरन्ध्रम्the navel opening
नाभिरन्ध्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनाभि-रन्ध्र (प्रातिपदिक; नाभि + रन्ध्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नाभेः रन्ध्रम्’
उपस्पृशेत्should touch
उपस्पृशेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-√स्पृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly as Skanda teaching Agastya)

FAQs

Purification extends to the senses and the body’s symbolic centers, preparing the practitioner for sacred action.

No specific tīrtha is stated; the verse is part of Kāśī Khaṇḍa’s broader dharma and ritual instruction.

Touch eyes and ears with thumb and ring-finger tips; touch the navel with little finger and thumb together as part of ācamana/upaspṛśa.