Adhyaya 17

Verse 1

शिवशर्मोवाच । शुक्रसंबंधिनी देवौ कथा श्रावि मया शुभा । यस्याः श्रवणमात्रेण प्रीणिते श्रवणे मम

ശിവശർമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! ശുക്രനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ശുഭകഥ ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇതിന്റെ ശ്രവണമാത്രത്താൽ തന്നെ, കേൾക്കുമ്പോഴേക്കും എന്റെ ഹൃദയം ആനന്ദത്തോടെ നിറയുന്നു।

Verse 2

कस्य पुण्यनिधेर्लोकः शोकहृत्त्वेष निर्मलः । एतदाख्यातुमुद्युक्तौ भवंतौ भवतां मम

ഹേ പുണ്യനിധികളായ നിങ്ങളിരുവരേ! ദുഃഖം അകറ്റുന്ന ഈ നിർമല ലോകം ആരുടേതാണ്? ദയവായി ഇത് എനിക്ക് വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കാൻ നിങ്ങൾ തയ്യാറാകുക.

Verse 3

धयित्वा श्रोत्रपात्राभ्यां वाणीममृतरूपिणीम् । न तृप्तिमधिगच्छामि भवन्मुखसुखोद्गताम्

എന്റെ ചെവികളെന്ന പാത്രങ്ങളാൽ നിങ്ങളുടെ അമൃതസ്വരൂപമായ വാണി ഞാൻ പാനം ചെയ്തു; നിങ്ങളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു മധുരമായി ഒഴുകുന്നതു കേട്ടിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 4

गणावूचतुः । लोहितांगस्य लोकोयं शिवशर्मन्निबोध ह । उत्पत्तिं चास्य वक्ष्यावो भूसुतोयं यथाभवत्

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ശിവശർമനേ, മനസ്സിലാക്കുക; ഈ ലോകം ലോഹിതാംഗന്റേതാണ്. അവന്റെ ഉദ്ഭവവും, ഇദ്ദേഹം എങ്ങനെ ഭൂസുതനായിത്തീർന്നുവെന്നും ഞങ്ങൾ പറയും.

Verse 5

पुरा तपस्यतः शंभोर्दाक्षायण्या वियोगतः । भालस्थलात्पपातैकः स्वेदबिंदुर्महीतले

പുരാതനകാലത്ത്, ദാക്ഷായണിയുടെ വിരഹത്തിൽ ശംഭു തപസ്സിലിരിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന് വിയർപ്പിന്റെ ഒരു തുള്ളി ഭൂമിതലത്തിലേക്ക് വീണു.

Verse 6

ततः कुमारः संजज्ञे लोहितांगो महीतलात् । स्नेहसंवर्धितः सोथ धात्र्या धात्रीस्वरूपया

അതിനുശേഷം ഭൂമിതലത്തിൽ നിന്ന് ലോഹിതാംഗൻ എന്ന കുമാരൻ ജനിച്ചു. പിന്നെ ധാത്രീസ്വരൂപിണിയായ ധാത്രി (ഭൂമി) സ്നേഹത്തോടെ അവനെ വളർത്തി പോഷിച്ചു.

Verse 7

माहेय इत्यतः ख्यातिं परामेष गतः सदा । ततस्तेपे तपोत्युग्रमुग्रपुर्यां पुरानघ

അതുകൊണ്ട് അവൻ എപ്പോഴും ‘മാഹേയ’ എന്ന നാമത്തിൽ പരമഖ്യാതി പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന്, ഹേ നിർപാപനേ, ഉഗ്രപുരിയിൽ അവൻ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 8

असिश्च वरणा चापि सरितौ यत्र शोभने । द्युनद्योत्तरवाहिन्या मिलितेऽत्र जगद्धिते

ഇവിടെ ഈ ശോഭനസ്ഥാനത്ത് അസി, വരണാ എന്നീ നദികൾ ഉണ്ട്; ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഉത്തരവാഹിനിയായ ദിവ്യനദിയുമായി അവയുടെ സംഗമം—ലോകഹിതാർത്ഥം.

Verse 9

सर्वगोपि हि विश्वेशो यत्र नित्यं प्रकाशते । मुक्तये सर्वजंतूनां कालोज्ज्ञित स्ववर्ष्मणाम्

അവിടെ എല്ലാവരിൽ നിന്നും ഗൂഢനായിരിക്കുമ്പോഴും വിശ്വേശ്വരൻ നിത്യവും പ്രകാശിക്കുന്നു; കാലത്താൽ അധീനമായ ദേഹധാരികളായ സർവ്വജീവികൾക്കും അദ്ദേഹം മോക്ഷം നൽകുന്നു.

Verse 10

अमृतं हि भवंत्येव मृता यत्र शरीरिणः । अनुग्रहं समासाद्य परं विश्वेश्वरस्य ह

നിശ്ചയമായും ആ സ്ഥലത്ത് ദേഹധാരികൾ മരിച്ചാലും അമരത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; കാരണം അവർ ശ്രീ വിശ്വേശ്വരന്റെ പരമാനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 11

अपुनर्भवदेहास्ते येऽविमुक्रेतनुत्यजः । विना सांख्येन योगेन विना नानाव्रतादिभिः

അവിമുക്തയിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർ പുനർജന്മരഹിതമായ ദേഹം പ്രാപിക്കുന്നു—സാംഖ്യം കൂടാതെ, യോഗം കൂടാതെ, നാനാവ്രതാദികൾ കൂടാതെ.

Verse 12

संस्थाप्य लिंगं विधिना स्वनाम्नांगारकेश्वरम् । पांचमुद्रे महास्थाने कंबलाश्वतरोत्तरे

വിധിപ്രകാരം ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച്, തന്റെ പേരിൽ അതിന് ‘അംഗാരകേശ്വരം’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു. കംബലാശ്വതരത്തിന്റെ വടക്കിലുള്ള പാഞ്ചമുദ്രാ എന്ന മഹാപുണ്യസ്ഥാനത്തിൽ അത് പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 13

ज्वलदंगारवत्तेजो यावत्तस्यशरीरतः । विनिर्ययौ तपस्तावत्तेन तप्तं महात्मना

അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന അങ്കാരത്തെപ്പോലെ തേജസ് പുറപ്പെട്ടു. ആ ദഹനപ്രഭ എത്രകാലം ഒഴുകിയതോ, അത്രകാലം മഹാത്മാവ് തപസ്സിൽ ദഗ്ധനായതുപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 14

ततोंगारक नाम्ना स सर्वलोकेषु गीयते । तस्य तुष्टो महादेवो ददौ ग्रहपदं महत्

അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘അംഗാരകൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ സർവ്വലോകങ്ങളിലും പാടപ്പെട്ടു. അവനിൽ പ്രസന്നനായ മഹാദേവൻ അവനു ഗ്രഹപദം എന്ന മഹത്തായ പദവി ദാനമായി നൽകി.

Verse 15

अंगारक चतुर्थ्यां ये स्नात्वोत्तरवहांभसि । अभ्यर्च्यांगारकेशानं नमस्यंति नरोत्तमाः

അംഗാരക ചതുര്ഥി നാളിൽ ഉത്തരവാഹാ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, അംഗാരകേശനെ അഭ്യർചിച്ച് ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിക്കുന്ന നരോത്തമർ—

Verse 16

न तेषां ग्रहपीडा च कदाचित्क्वापि जायते । अंगांरकेन संयुक्ता चतुर्थी लभ्यते यदि

അവർക്ക് ഒരിക്കലും എവിടെയും ഗ്രഹപീഡ ഉണ്ടാകുകയില്ല—ചതുര്ഥി അംഗാരക (മംഗളം) സംയോഗത്തോടെ ലഭിച്ചാൽ.

Verse 17

उपरागसमं पर्व तदुक्तं कालवेदिभिः । तस्यां दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

കാലത്തെ അറിയുന്നവർ ഈ പർവ്വം ഗ്രഹണപർവ്വത്തോട് സമമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ആ ദിവസം ചെയ്യുന്ന ദാനം, ഹോമം, ജപം—എല്ലാം അക്ഷയഫലമാകുന്നു.

Verse 18

श्रद्धया श्राद्धदा ये वै चतुर्थ्यंगारयोगतः । तेषां पितॄणां भविता तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी

ശ്രദ്ധയോടെ അങ്കാരകയോഗമുള്ള ചതുര്ഥിയിൽ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കുന്നവരുടെ പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 19

अंगारकचतुर्थ्यां तु पुरा जज्ञे गणेश्वरः । अतएव तु तत्पर्व प्रोक्तं पुण्यसमृद्धये

പുരാതനകാലത്ത് അങ്കാരക ചതുര്ഥിയിലാണ് ഗണേശ്വരൻ അവതരിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് പുണ്യസമൃദ്ധിക്കായി ആ പർവ്വം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 20

एकभक्तव्रती तत्र संपूज्य गणनायकम् । किंचिद्दत्त्वा तमुद्दिश्य न विघ्नैरभिभूयते

അവിടെ ഏകഭക്തവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഗണനായകനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തെ ഉദ്ദേശിച്ച് അല്പം ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നവൻ വിഘ്നങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല.

Verse 21

अंगारेश्वर भक्ता ये वाराणस्यां नरोत्तमाः । तेऽस्मिन्नंगारके लोके वसंति परमर्द्धयः

വാരാണസിയിൽ അങ്കാരേശ്വരഭക്തരായ നരോത്തമർ പരമസമൃദ്ധിയോടെ ഈ അങ്കാരക ലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 22

अगस्त्य उवाच । इत्थं कथयतोरेव रम्यां पुण्यवतीं कथाम् । भगवद्गणयोः प्राप नेत्रातिथ्यं गुरोः पुरी

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അവർ ഇരുവരും ആ രമ്യവും പുണ്യദായകവുമായ കഥ പറയുമ്പോൾ, ഗുരുപുരിയായ പരിശുദ്ധ കാശി ഭഗവാന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ദൃഷ്ടിയിൽപ്പെട്ടു, അവരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് വിരുന്നായി മാറി।

Verse 23

नेत्रानंदकरीं दृष्ट्वा शिवशर्माऽथ तां पुरीम् । पप्रच्छाचार्यवर्यस्य कस्येयं पूरनुत्तमा

കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്ന ആ നഗരിയെ കണ്ട ശിവശർമ അപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ ആചാര്യനോട് ചോദിച്ചു—“ഈ അനുത്തമ പുരി ആരുടേതാണ്?”

Verse 24

गणावूचतुः । सखे सुखं समाख्यावो नानाख्येयं तवाग्रतः । अध्वखेदापनोदाय पुनरस्याः पुरः कथाम्

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“സഖേ, പറയേണ്ടതെല്ലാം നിന്റെ മുമ്പിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഞങ്ങൾ പറയും. യാത്രാക്ലേശം അകറ്റാൻ ഈ പുരിയുടെ കഥ വീണ്ടും കേൾക്കുക—ഞങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ.”

Verse 25

विधेर्विधित्सतः पूर्वं त्रिलोकीरचनां मुदा । आविरासुः सुताः सप्त मानसाः स्वस्यसंनिभाः

വിധാതാവ് ആനന്ദത്തോടെ ത്രിലോകം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പേ തന്നെ തനിക്കു സമാനരായ ഏഴ് മാനസപുത്രന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 26

मरीच्यत्र्यंगिरो मुख्याः सर्वे सृष्टिप्रवर्तकाः । प्रजापतेरंगिरसस्तेष्वभूद्देवसत्तमः

അവരിൽ മരീചി, അത്രി, അങ്കിരസ് എന്നിവർ പ്രധാനർ—എല്ലാവരും സൃഷ്ടിപ്രവർത്തകർ. കൂടാതെ പ്രജാപതി അങ്കിരസിൽ നിന്ന് അവരിൽ ഒരാൾ ദേവസത്തമൻ, അഥവാ ശ്രേഷ്ഠ ദേവതുല്യൻ, ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 27

सुतश्चांगिरसो नाम बुद्ध्या विबुधसत्तमः । शांतो दांतो जितक्रोधो मृदुवाङ्निर्मलाशयः

അവന്റെ പുത്രന്‍ ആംഗിരസന്‍ എന്നായിരുന്നു പേര്; ബുദ്ധിയില്‍ ജ്ഞാനികളില്‍ ശ്രേഷ്ഠന്‍. ശാന്തന്‍, ദമനശീലന്‍, ക്രോധജയന്‍, മൃദുഭാഷി, നിര്‍മ്മലഹൃദയന്‍ ആയിരുന്നു.

Verse 28

वेदवेदार्थतत्त्वज्ञः कलासु कुशलोऽमलः । पारदृश्वा तु सर्वेषां शास्त्राणां नीतिवित्तमः

അവന്‍ വേദങ്ങളുടെയും വേദാര്‍ഥത്തിന്റെയും തത്ത്വം അറിഞ്ഞവന്‍; കലകളില്‍ നിപുണനും അമലനും. എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും മര്‍മ്മം പാരദര്‍ശിയായി കണ്ടറിഞ്ഞ്, നീതി-ധര്‍മ്മജ്ഞാനത്തില്‍ അഗ്രഗണ്യനായിരുന്നു.

Verse 29

हितोपदेष्टा हितकृदहितात्यहितः सदा । रूपवाञ्छीलसंपन्नो गुणवान्देशकालवित्

അവന്‍ ഹിതോപദേശം നല്‍കുന്നവനും ഹിതം ചെയ്യുന്നവനും, അഹിതത്തില്‍നിന്ന് എപ്പോഴും അകന്നുനില്‍ക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. രൂപവാന്‍, ശീലസമ്പന്നന്‍, ഗുണവാന്‍, ദേശ-കാല വിവേകിയുമായ ഒരു ആദര്‍ശപുരുഷന്‍.

Verse 30

सर्वलक्षणसंभार संभृतो गुरुवत्सलः । तताप तापसीं वृत्तिं काश्यां स महतीं दधत

അവന്‍ എല്ലാ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നനും ഗുരുവിനോടു വാത്സല്യഭക്തിയുള്ളവനും ആയിരുന്നു. കാശിയില്‍ തപസ്വിയുടെ ഉന്നതവൃത്തി ധരിച്ചു മഹത്തായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 31

महल्लिंगं प्रतिष्ठाप्य शांभवं भूरिभावनः । अयुतं शरदां दिव्यं दिव्यतेजा महातपाः

ദിവ്യതേജസ്സാല്‍ ദീപ്തനായ ആ മഹാതപസ്വി, അനേകര്‍ക്കു മംഗളകാരകനായി, ശാംഭവ മഹാലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. പിന്നെ പത്തായിരം ദിവ്യ ശരദ്കാലങ്ങള്‍ വരെ അദ്ദേഹം ഘോരതപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 32

ततः प्रसन्नो भगवान्विश्वेशो विश्वभावनः । आविर्भूय ततो लिंगान्महसां राशिरब्रवीत्

അപ്പോൾ വിശ്വേശ്വരനായ, വിശ്വത്തെ പോഷിക്കുന്ന ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായി. ആ ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് മഹാതേജസ്സിന്റെ കൂമ്പാരമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു അദ്ദേഹം വചനം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 33

प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्तते । इति शंभुं समालोक्य तुष्टावेति स हृष्टवान्

“ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; നിന്റെ മനസ്സിലുള്ള വരം പറയുക.” എന്ന്. ശംഭുവിനെ നോക്കി അവൻ ആനന്ദത്തോടെ സ്തുതി ആരംഭിച്ചു।

Verse 34

आंगिरस उवाच । जय शंकर शांत शशांकरुचे रुचिरार्थद सर्वद सर्वशुचे । शुचिदत्त गृहीत महोपहृते हृतभक्तजनोद्धततापतते

ആംഗിരസൻ പറഞ്ഞു—ജയം ശങ്കരാ! നീ ശാന്തിസ്വരൂപൻ, ചന്ദ്രകാന്തിപോലെ ദീപ്തൻ; മനോഹര ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ദാതാവ്, സർവ്വദാതാവ്, സർവ്വശുദ്ധൻ. ശുദ്ധഭാവത്തോടെ അർപ്പിച്ച മഹോപഹാരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ഭക്തരുടെ ഉഗ്രതാപം നീക്കുന്നു।

Verse 35

ततसर्वहृदंबर वरदनते नतवृजिनमहावन दाहकृते । कृतविविधचरित्रतनोसुतनो तनुविशिखविशोषणधैर्यनिधे

ഹേ വരദാ! നീ എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളുടെയും അന്തരാകാശം; നമിക്കുന്നവരുടെ പാപമെന്ന മഹാവനം ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ. നിന്റെ ദേഹത്തിൽ അനേകം ദിവ്യചരിത്രങ്ങൾ വിരിയുന്നു; ഹേ ധൈര്യനിധേ, കാമത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മബാണങ്ങളെ വറ്റിക്കുന്നവൻ.

Verse 36

निधनादि विवर्जितकृतनतिकृत्कृतिविहितमनोरथपन्नगभृत् । नगभर्तृसुतार्पितवामवपुः स्ववपुःपरिपूरितसर्वजगत्

നീ മരണമുതലായ പരിമിതികളിൽ നിന്ന് വിമുക്തൻ; അർപ്പിച്ച നമസ്കാരത്തെ സഫലമാക്കുന്നവൻ; പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന മനോരഥങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ; സർപ്പധാരി. പർവ്വതരാജകുമാരിക്ക് നീ വാമഭാഗം അർപ്പിച്ചിട്ടും, സ്വന്തം ദേഹത്താൽ തന്നെ സർവ്വജഗത്തെയും പരിപൂരിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 37

त्रिजगन्मयरूपविरूपसुदृग्दृगुदंचनकुंचन कृतहुतभुक् । भवभूतपतेप्रमथैकपते पतितेष्वपिदत्तकरप्रसृते

ഹേ ത്രിജഗന്മയസ്വരൂപാ! അത്ഭുതദൃഷ്ടിയാൽ എല്ലാം ഉയർത്തിയും നിയന്ത്രിച്ചും നയിക്കുന്നവനേ, യജ്ഞാഗ്നിയാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നവനേ! ഭവഭൂതപതേ, പ്രമഥൈകപതേ—പതിതർക്കും കരുണാഹസ്തം നീട്ടുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 38

प्रसूताखिलभूतलसंवरणप्रणवध्वनिसौधसुधांशुधर । वरराजकुमारिकया परया परितः परितुष्ट नतोस्मि शिव

ഹേ ശിവാ! നീ സർവ്വലോകങ്ങളെ പ്രസവിച്ച് അവയെ ആവരണം ചെയ്യുന്നവൻ; നീ ചന്ദ്രധരൻ, നിന്റെ ധാമം പ്രണവ ‘ഓം’ നാദത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു. പരമ രാജകുമാരിക (ദേവി)യാൽ എല്ലാടവും പരിതുഷ്ടനായി—നിനക്കു ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 39

शिवदेव गिरीश महेश विभो विभवप्रद गिरिश शिवेशमृड । मृडयोडुपतिध्र जगत्त्रितयं कृतयंत्रणभक्तिविघातकृताम्

ഹേ ശിവദേവാ! ഗിരീശാ, മഹേശാ, സർവ്വവ്യാപി വിഭൂ; വൈഭവപ്രദാതാ; ഗിരീശാ, ശിവേശാ, മൃഡാ! ചന്ദ്രധരാ—ത്രിലോകത്തിന് മംഗളം വരുത്തി, ഭക്തിയെ തടയുന്ന ബന്ധനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കണമേ।

Verse 40

न कृतांत त एष बिभेभि हरप्रहराशु महाघममोघमते । नमतांतरमन्यदवैनि शिवं शिवपादनतेः प्रणतोस्मि ततः

ഇവന് മരണഭയം ഇല്ല; കാരണം ഹരാ! നിന്റെ വേഗപ്രഹാരം മഹാപാപം നശിപ്പിക്കുന്നു—അമോഘമതേ. നമിക്കുന്നവർക്കു ശിവനേക്കാൾ ഉന്നതമായ ശരണം എനിക്ക് അറിയില്ല; അതുകൊണ്ട് ശിവപാദങ്ങളിൽ നമിഞ്ഞ ഞാൻ അവനേ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 41

विततेऽत्र जगत्यखिलेऽघहरं हर तोषणमेव परं गुणवन् । गुणहीनमहीन महावलयं प्रलयांतकमीश नतोस्मि ततः

ഈ വിശാല ലോകത്തിൽ, ഹരാ! സർവ്വപാപഹരനായ നിന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കലാണ് ഗുണവാന്മാർക്കുള്ള പരമ ശ്രേയസ്. ഹേ ഈശാ! ഗുണങ്ങളുടെ അഭാവം കൊണ്ടും നീ ക്ഷീണിക്കുന്നില്ല; നീ മഹാവലയം, പ്രളയാന്തകൻ—അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 42

इति स्तुत्वा महादेवं विररामांगिरः सुतः । व्यतरच्च महेशानः स्तुत्या तुष्टो वरान्बहून्

ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച് ആംഗിരസപുത്രൻ വിരമിച്ചു. സ്തുതിയിൽ തൃപ്തനായ മഹേശാനൻ (ശിവൻ) അവന് അനേകം വരങ്ങൾ നൽകി.

Verse 43

श्रीमहादेव उवाच । बृहता तपसानेन बृहतां पतिरेध्यहो । नाम्ना बृहस्पतिरिति ग्रहेष्वर्च्योभव द्विज

ശ്രീമഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ മഹത്തായ തപസ്സാൽ നീ മഹത്തുകളുടെ അധിപനായിരിക്ക. ‘ബൃഹസ്പതി’ എന്ന നാമത്തിൽ, ഹേ ദ്വിജാ, ഗ്രഹങ്ങളിൽ പൂജ്യനാകുക.

Verse 44

अस्माल्लिंगार्चनान्नित्यं जीवभूतोसि मे यतः । अतो जीव इति ख्यातिं त्रिषु लोकेषु यास्यसि

നിത്യ ലിംഗാരാധനയാൽ നീ എന്റെ ജീവൻപോലെ ആയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ‘ജീവ’ എന്ന നാമത്തിൽ നീ ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധി നേടും.

Verse 45

वाचां प्रपंचैश्चतुरैर्निष्प्रपंचो यतः स्तुतः । अतो वाचां प्रपंचस्य पतिर्वाचस्पतिर्भव

നിഷ്പ്രപഞ്ചനായ പരമേശ്വരനെ നീ വാക്കിന്റെ നാലു നിപുണമായ രീതികളാൽ സ്തുതിച്ചു. അതിനാൽ വാക്കിന്റെ വിപുലതയുടെ അധിപൻ—‘വാചസ്പതി’—ആകുക.

Verse 46

अस्य स्तोत्रस्य पठनादपि वागुदियाच्च यम् । तस्य स्यात्संस्कृता वाणी त्रिभिर्वर्षैस्त्रिकालतः

ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്താലും ആരുടെ വാക്ക് ഉണരുന്നുവോ, അവൻ ത്രികാലം അഭ്യാസം ചെയ്താൽ മൂന്നു വർഷത്തിനകം അവന്റെ വാണി സംസ്കൃതവും പരിഷ്കൃതവും ആകും.

Verse 47

समुत्पन्ने महाकार्ये न स बुद्ध्या प्रहीयते । यः पठिष्यत्यदः स्तोत्रं वायव्याख्यं दिनेदिने

മഹത്തായ കാര്യം ഉദ്ഭവിക്കുമ്പോൾ, ദിനംപ്രതി ‘വായവ്യ’ എന്ന ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ വിവേകബുദ്ധിയാൽ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയില്ല.

Verse 48

अस्यस्तोत्रस्य पठनान्नियतं मम संनिधौ । न दुर्वृत्तौ प्रवृत्तिः स्यादविवेकवतां नृणाम्

ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്‌താൽ മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായി എന്റെ സന്നിധിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; വിവേകമില്ലാത്തവർക്കും ദുഷ്‌ചര്യയിൽ പ്രവൃത്തി ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 49

अदः स्तोत्रं पठञ्जंतुर्जातुपीडां ग्रहोद्भवाम् । न प्राप्स्यति ततो जप्यमिदं स्तोत्रं ममाग्रतः

ഈ സ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുന്ന ജീവന് ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പീഡ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുകയില്ല; അതിനാൽ എന്റെ സന്നിധിയിൽ ഈ സ്തോത്രം ജപിക്കണം.

Verse 50

नित्यं प्रातः समुत्थाय यः पठिष्यति मानवः । इमां स्तुतिं हरिष्येऽहं तस्य बाधाः सुदारुणाः

നിത്യവും പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഈ സ്തുതി പാരായണം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്റെ അത്യന്തം ഭീകരമായ തടസ്സങ്ങളെ ഞാൻ ഈ സ്തോത്രംകൊണ്ട് നീക്കിക്കളയും.

Verse 51

त्वत्प्रतिष्ठितलिंगस्य पूजां कृत्वा प्रयत्नतः । इमां स्तुतिमधीयानो मनोवांछामवाप्स्यति

നിനാൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായ ലിംഗത്തെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിച്ച്, ഈ സ്തുതി അധ്യയനം/പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ മനോവാഞ്ഛിതം പ്രാപിക്കും.

Verse 52

इति दत्त्वा वराञ्छंभुः पुनर्ब्रह्माणमाह्वयत् । सेंद्रान्देवगणान्सर्वान्सयक्षोरगकिन्नरान्

ഇങ്ങനെ വരങ്ങൾ നൽകി ശംഭു വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിനെ ആഹ്വാനിച്ചു—ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളെയും, യക്ഷന്മാരെയും നാഗന്മാരെയും കിന്നരന്മാരെയും കൂടി।

Verse 53

तानागतान्समालोक्य शिवो व्रह्माणमब्रवीत् । विधेविधेहि मद्वाक्यादमुं वाचस्पतिं मुनिम्

അവരെല്ലാം എത്തിയിരിക്കുന്നതു കണ്ട ശിവൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിധാതാവേ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഈ വാചസ്പതി മുനിയെ വിധിപൂർവ്വം നിയമിക്ക.”

Verse 54

गुरुं सर्वसुरेंद्राणां परितः स्वगुणैर्गुरुम् । अभिषिंच विधानेन देवाचार्य पदे मुदे

“സകല സുരേന്ദ്രന്മാരുടെയും ഗുരുവും, തന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ തന്നെ മഹാഗുരുവുമായ അവനെ—വിധിപ്രകാരം അഭിഷേകം ചെയ്ത് ആനന്ദകരമായ ദേവാചാര്യ പദത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്ക.”

Verse 55

अतीव धिषणाधीशो ममप्रीतोभविष्यति । महाप्रसाद इत्याज्ञां शिरस्याधाय तत्क्षणात्

“ബുദ്ധിയുടെ അധിപൻ എന്നിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാകും।” ഈ കല്പനയെ ‘മഹാപ്രസാദം’ എന്നു കരുതി അദ്ദേഹം അതുക്ഷണം ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചു।

Verse 56

सुरज्येष्ठः सुराचार्यं चकारांगिरसं तदा । देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः

അപ്പോൾ ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ആംഗിരസനെ (ബൃഹസ്പതിയെ) ദേവാചാര്യനാക്കി. ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, അപ്സരാഗണങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 57

गुरुपूजां व्यधुः सर्वे गीर्वाणा मुदिताननाः । अभिषिक्तो वसिष्ठाद्यैर्मंत्रपूतेन वारिणा

സകല ദേവന്മാരും ആനന്ദമുഖത്തോടെ ഗുരുപൂജ ചെയ്തു. വസിഷ്ഠാദികൾ മന്ത്രപൂതജലത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.

Verse 58

पुनरन्यं वरं प्रादाद्गिरीशः पतये गिराम् । शृण्वांगिरस धर्मात्मन् देवेज्यकुलनंदन

വീണ്ടും ഗിരീശൻ വാക്പതിക്ക് മറ്റൊരു വരം നൽകി— “കേൾക്കുക, ആംഗിരസാ, ധർമ്മാത്മാവേ, ദേവയാജകകുലനന്ദനാ!”

Verse 59

भवतास्थापितं लिंगं सुबुद्धिपरिवर्धनम् । बृहस्पतीश्वर इति ख्यातं काश्यां भविष्यति

നീ സ്ഥാപിച്ച ഈ ലിംഗം സദ്ബുദ്ധി വർധിപ്പിക്കുന്നതാണ്. കാശിയിൽ ഇത് ‘ബൃഹസ്പതീശ്വര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും.

Verse 60

गुरुपुष्यसमायोगे लिंगमेतत्समर्च्य च । यत्करिष्यंति मनुजास्तत्सिद्धिमधियास्यति

ഗുരു–പുഷ്യ സംയോഗത്തിൽ ഈ ലിംഗത്തെ സമർചിച്ചാൽ, മനുഷ്യർ ഏത് കാര്യം ചെയ്താലും അത് സിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 61

बृहस्पतीश्वरं लिंगं मया गोप्यं कलौ युगे । अस्य संदर्शनादेव प्रतिभा प्रतिलभ्यते

കലിയുഗത്തിൽ ഈ ‘ബൃഹസ്പതീശ്വര’ ലിംഗം ഞാൻ ഗോപ്യമായി സൂക്ഷിക്കും. എങ്കിലും ഇതിന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ തന്നെ പ്രതിഭ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 62

चंद्रेश्वराद्दक्षिणतो वीरेशान्नैरृते स्थितम् । आराध्य धिषणेशं वै गुरुलोके महीयते

ചന്ദ്രേശ്വരന്റെ തെക്കിലും വീരേശന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറിലും ധിഷണേശൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവനെ ആരാധിച്ചാൽ ഭക്തൻ ഗുരുലോകത്തിൽ (ബൃഹസ്പതി ലോകത്തിൽ) മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 63

गुर्वंगना गमनजं पापं षण्मास सेवनात् । अवश्यं विलयं याति तमः सूर्योदयाद्यथा

ഗുരുപത്നിയെ സമീപിച്ചതിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പാപം ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് ആറുമാസം സേവിച്ചാൽ നിർബന്ധമായി ലയിക്കുന്നു; സൂര്യോദയത്തിൽ ഇരുട്ട് അകലുന്നതുപോലെ.

Verse 64

अतएव हि गोप्तव्यं महापातकनाशनम् । बृहस्पतीश्वरं लिंगं नाख्येयं यस्यकस्यचित्

അതുകൊണ്ട് മഹാപാതകനാശകനായ ബൃഹസ്പതീശ്വര ലിംഗം ഗൂഢമായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം; ആരോടും അനിയന്ത്രിതമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുത്.

Verse 65

इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्रैवांतर्हितो भवत् । द्रुहिणो गुरुणा सार्धं सेंद्रोपेंद्रो बृहस्पतिम्

ഇങ്ങനെ വരങ്ങൾ നൽകി ദേവൻ അവിടെയേ അന്തർഹിതനായി. തുടർന്ന് ദ്രുഹിണൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഗുരു (ബൃഹസ്പതി) സഹിതം, ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും (വിഷ്ണു) കൂടെ ബൃഹസ്പതിയെ പൂജിച്ചു.

Verse 66

अस्मिन्पुरेभिषिच्याथ विसृज्येंद्रादिकान्सुरान् । अलंचकार स्वं लोकं विष्णुनाऽनुमतो द्विज

ഹേ ദ്വിജാ! ഈ നഗരത്തിൽ അഭിഷേകം ലഭിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരെ വിടയാക്കി; വിഷ്ണുവിന്റെ അനുമതിയോടെ തന്റെ ലോകത്തെ അലങ്കരിച്ചു ക്രമപ്പെടുത്തി.

Verse 67

अगस्त्य उवाच । अतिक्रम्य गुरोर्लोकं लोपामुद्रे ददर्श सः । शिवशर्मा पुरी सौरेः प्रभामंडल मंडिताम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഗുരുലോകം അതിക്രമിച്ച്, ഹേ ലോപാമുദ്രേ, നിന്റെ നിമിത്തം അവൻ സൂര്യന്റെ ‘ശിവശർമാ’ എന്ന പുരി ദർശിച്ചു; അത് പ്രഭാമണ്ഡലാൽ മണ്ഡിതമായിരുന്നു।

Verse 68

पृष्टौ तेन च तौ तत्र तां पुरीं प्रददर्शतुः । द्विजेन द्विजवर्याय गणवर्यौ शुचिस्मिते

അവൻ അവിടെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ രണ്ടുപേരും അവനു ആ പുരി കാണിച്ചു—ഒരു ദ്വിജൻ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനോട്; ഹേ ശുചിസ്മിതേ, അവർ ഗണശ്രേഷ്ഠരായിരുന്നു।

Verse 69

गणावूचतुः । मारीचेः कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायण्यां द्विजोष्णगुः । तस्यभार्याभवत्संज्ञा पुत्री त्वष्टुः प्रजापतेः

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—മരീചിയുടെ പുത്രനായ കശ്യപനിൽ നിന്നും ദാക്ഷായണിയിൽ നിന്നും ദ്വിജൻ ഉഷ്ണഗു ജനിച്ചു. അവന്റെ ഭാര്യ സംജ്ഞ; അവൾ പ്രജാപതി ത്വഷ്ടൃയുടെ പുത്രി।

Verse 70

भर्तुरिष्टा ततस्तस्माद्रूपयौवनशालिनी । संज्ञा बभूव तपसा सुदीप्तेन समन्विता

അവൾ ഭർത്താവിന് അതിപ്രിയയും രൂപ-യൗവനസമ്പന്നയും ആയിരുന്നു; തുടർന്ന് സംജ്ഞ തപസ്സിനാൽ അത്യന്തം ദീപ്തമായ തേജസ്സോടെ സമന്വിതയായി।

Verse 71

आदित्यस्य हि तद्रूपं मंडलस्य तु तेजसा । गात्रेषु परिदध्यौ वै नातिकांतमिवाभवत्

സൂര്യമണ്ഡലത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ ആ രൂപം അവളുടെ അവയവങ്ങളിൽ പടർന്നു; അതിനാൽ അവൾ ഇനി അത്യന്തം കാന്തിമയിയായി (ദർശനസുഖകരമായി) തോന്നാതെയായി।

Verse 72

न खल्वयमृतोंऽडस्थ इति स्नेहादभाषत । तदा प्रभृति लोकेयं मार्तंड इति चोच्यते

സ്നേഹവശാൽ അവൾ പറഞ്ഞു—“അണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ ഉള്ള ഇയാൾ നിശ്ചയമായും മരിച്ചിട്ടില്ല.” അന്നുമുതൽ ഈ ലോകത്തിൽ അവൻ ‘മാർതണ്ഡൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 73

तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य साऽसहिष्णुर्विवस्वतः । येनातितापयामास त्रैलोक्यं तिग्मरश्मिभृत्

അവന്റെ തേജസ് അത്യധികമായിരുന്നു; വിവസ്വാന്റെ ദഹനരൂപം അവൾ സഹിക്കാനായില്ല—തീക്ഷ്ണകിരണധാരി ത്രിലോകത്തെയും കത്തിത്തിളപ്പിച്ചു.

Verse 74

त्रीण्यपत्यानि भो ब्रह्मन्संज्ञायां महसां निधिः । आदित्यो जनयामास कन्यां द्वौ च प्रजापती

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! മഹസ്സിന്റെ നിധിയായ ആദിത്യൻ സഞ്ജ്ഞയിൽ മൂന്നു സന്താനങ്ങളെ ജനിപ്പിച്ചു—ഒരു പുത്രിയും രണ്ട് പുത്രന്മാരും; അവർ പ്രജാപതികളായി.

Verse 75

वैवस्वतं मनुं ज्येष्ठं यमं च यमुनां ततः । नातितेजोमयं रूपं सोढुं साऽलं विवस्वतः

ആദ്യം അവൾ ജ്യേഷ്ഠനായ വൈവസ്വത മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു; പിന്നെ യമനെയും യമുനയെയും. എങ്കിലും വിവസ്വാന്റെ അതിതേജോമയ രൂപം അവൾക്ക് സഹിക്കാനായില്ല.

Verse 76

मायामयीं ततश्छायां सवर्णां निर्ममे स्वतः । प्रांजलिः प्रणता भूत्वा संज्ञां छाया तदाब्रवीत्

അപ്പോൾ അവൾ തന്നെ തനിക്കു സമാനമായ മായാമയിയായ ‘ഛായ’യെ സൃഷ്ടിച്ചു. കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്, ഛായ അപ്പോൾ സഞ്ജ്ഞയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 77

तवाज्ञाकारिणीं देवि शाधि मां करवाणि किम् । संज्ञोवाच ततश्छायां सवर्णे शृणु सुंदरि

ദേവി, ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്ന ദാസിയാകുന്നു; പറയുക—ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? അപ്പോൾ സംജ്ഞ ഛായയോട് പറഞ്ഞു—ഹേ സുന്ദരി സവർണേ, കേൾക്കുക।

Verse 78

अहं यास्यामि सदनं त्वष्टुस्त्वं पुनरत्र मे । भवने वस कल्याणि निर्विशंकं ममाज्ञया

ഞാൻ ത്വഷ്ടൃയുടെ ഭവനത്തിലേക്കു പോകും; നീ, ഹേ കല്യാണി, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇവിടെ എന്റെ വീട്ടിൽ ഭയമില്ലാതെ വസിക്കൂ।

Verse 79

मनुरेष यमावेतौ यमुना यम संज्ञकौ । स्वापत्यदृष्ट्या द्रष्टव्यमेतद्बालत्रयं त्वया

ഇവൻ മനു; ഇവർ ഇരട്ടകൾ—യമുനാ, യമ എന്ന പേരുള്ളവർ. ഈ മൂന്ന് കുട്ടികളെയും നീ സ്വന്തം മക്കളെന്ന ഭാവത്തോടെ കാണണം।

Verse 80

अनाख्येयमिदं वृत्तं त्वया पत्यौ शुचिस्मिते । इत्याकर्ण्याथ सा त्वाष्ट्रीं देवीं छाया जगाद ह

ഹേ ശുചിസ്മിതേ, ഈ സംഭവവിവരം നീ എന്റെ ഭർത്താവിനോട് പറയരുത്. ഇതുകേട്ട് ഛായ ത്വഷ്ടൃകുമാരിയായ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു।

Verse 81

आकचग्रहणान्नाहमाशापाच्च कदाचन । आख्यास्यामि चरित्रं ते याहि देवि यथासुखम्

നിന്റെ കേശഗ്രഹണ പ്രതിജ്ഞയും, എനിക്ക് ആശ്രയരക്ഷയുടെ പ്രതീക്ഷയും കാരണം, ഞാൻ ഒരിക്കലും നിന്റെ ചരിതം വെളിപ്പെടുത്തുകയില്ല. ദേവി, നീ യഥാസുഖം പോകുക।

Verse 82

इत्यादिश्य सवर्णां सा तथेत्युक्ता सवर्णया । पितुरंतिकमासाद्य नत्वा त्वष्टारमब्रवीत्

സവർണ്ണയോട് ഇപ്രകാരം നിർദ്ദേശിക്കുകയും അവൾ 'അപ്രകാരം തന്നെ' എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അവൾ പിതാവിൻ്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന് ത്വഷ്ടാവിനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു.

Verse 83

पितः सोढुं न शक्नोमि तेजस्तेजोनिधेरहम् । तीव्रं तस्यार्यपुत्रस्य काश्यपस्य महात्मनः

പിതാവേ! തേജസ്സിൻ്റെ നിധിയായ ആ മഹാത്മാവായ കാശ്യപൻ്റെ (സൂര്യൻ്റെ) തീവ്രമായ തേജസ്സ് സഹിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.

Verse 84

निशम्योदीरितं तस्याः पित्रानिर्भर्त्सिता बहु । भर्तुः समीपं याहीति नियुक्ता सा पुनःपुनः

അവളുടെ വാക്കു കേട്ട് പിതാവ് അവളെ വളരെയധികം ശാസിക്കുകയും, 'ഭർത്താവിൻ്റെ അടുത്തേക്ക് പോകൂ' എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 85

चिंतामवाप महतीं स्त्रीणां धिक्चेष्टितं त्विति । निनिंद बहुधात्मानं स्त्रीत्वं चाति निनिंद सा

അവൾ വലിയ ഉത്കണ്ഠയിലായി, 'സ്ത്രീകളുടെ പ്രവൃത്തിയെ ധി', എന്ന് പറഞ്ഞ് തന്നെത്തന്നെയും തൻ്റെ സ്ത്രീത്വത്തെയും പലവിധത്തിൽ നിന്ദിച്ചു.

Verse 86

स्वातंत्र्यं न क्वचित्स्त्रीणां धिगस्वातंत्र्यजीवितम् । शैशवे यौवने प्रांते पितृभर्तृसुताद्भयम्

സ്ത്രീകൾക്ക് ഒരിടത്തും സ്വാതന്ത്ര്യമില്ല, സ്വാതന്ത്ര്യമില്ലാത്ത ജീവിതത്തിന് ധി! ബാല്യത്തിൽ പിതാവിൽ നിന്നും, യൗവനത്തിൽ ഭർത്താവിൽ നിന്നും, വാർദ്ധക്യത്തിൽ പുത്രനിൽ നിന്നും ഭയം (ആശ്രയത്വം) ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 87

त्यक्तं भर्तृगृहं मौग्ध्याद्धंत दुवृर्त्तया मया । अविज्ञातापि चेद्यायामथ पत्युर्निकेतनम्

അയ്യോ! വിഡ്ഢിത്തത്താൽ ദുർന്നടപ്പുകാരിയായ ഞാൻ ഭർത്തൃഗൃഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും, ഞാനിപ്പോൾ ഭർത്താവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 88

तत्रास्ति सा सवर्णा वै परिपूर्णमनोरथा । अथावतिष्ठे सात्रैव पित्रा निर्भर्त्सिताप्यहम्

അവിടെ സവർണ്ണ (ഛായ) ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം സഫലമായി വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ പിതാവിനാൽ ഭർത്സിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ഞാൻ ഇവിടെത്തന്നെ കഴിയുന്നു.

Verse 89

ततोति चंडश्चंडाशुः पित्रोरतिभयंकरः । अहो यदुच्यते लोकैरुपाख्यानमिदं हि तत्

പിന്നീട് മാതാപിതാക്കൾക്ക് അതിഭയങ്കരരായ ചണ്ഡനും ചണ്ഡാശുവും ഉണ്ടായി. അഹോ! ലോകത്തിൽ പറയപ്പെടുന്ന ആ ഇതിഹാസം ഇതുതന്നെയാണ്.

Verse 90

स्फुटं दृष्टं मयाद्येति स्वकरांगारकर्ष णम् । नष्टं भर्तृगृहं मौग्ध्याच्छ्रेयो वा न पितुर्गृहम्

സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് കനൽ വാരിക്കൂട്ടുന്നതുപോലെയുള്ള ഫലം ഞാനിന്ന് വ്യക്തമായി കണ്ടു. വിഡ്ഢിത്തം മൂലം ഭർത്തൃഗൃഹം നഷ്ടമായി, പിതൃഗൃഹവും എനിക്ക് ഗുണകരമല്ല.

Verse 91

वयश्च प्रथमं चारु रूपं त्रैलोक्यकांक्षितम् । सर्वाभिभवनं स्त्रीत्वं कुलं चातीव निर्मलम्

എന്റെ പ്രായം പ്രഥമയൗവനമാണ്, രൂപം ത്രിലോകങ്ങളിലും ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതാണ്. എല്ലാവരെയും ജയിക്കുന്ന സ്ത്രീത്വവും അത്യന്തം നിർമ്മലമായ കുലവുമാണ് എന്റേത്.

Verse 92

पतिश्च तादृक्सर्वज्ञो लोकचक्षुस्तमोपहः । सर्वेषां कर्मणां साक्षी सर्वः सर्वत्रसंचरः

ആ പ്രഭു അത്തരത്തിലുള്ളവൻ—സർവ്വജ്ഞൻ, ലോകങ്ങളുടെ നേത്രം, തമസ്സിനെ അകറ്റുന്നവൻ; എല്ലാവരുടെയും കര്‍മ്മങ്ങൾക്ക് സാക്ഷി, സർവ്വവ്യാപി, സർവ്വത്ര സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ।

Verse 93

मह्यं श्रेयः कथं वा स्यादिति सा परिचिंत्य च । अगच्छद्वडवा भूत्वा तपसे पर्यनिंदिता

‘എനിക്ക് പരമ ശ്രേയസ് എങ്ങനെ ലഭിക്കും?’ എന്നു ചിന്തിച്ച് അവൾ വഡവ (കുതിരപ്പെൺ) രൂപം ധരിച്ചു, നിന്ദാരഹിതയായി തപസ്സിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനയായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 94

उत्तरांश्च कुरून्प्राप चरंती नीरसंतृणम् । व्युत्तेपे च तपस्तीव्रं पतिमाधाय चेतसि । तपोबलेन तत्पत्युः सहिष्ये तेज इत्यलम्

അവൾ ഉത്തരകുരുദേശത്തെത്തി, ജലമില്ലാത്ത പുല്ലിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മനസ്സിൽ പതിദേവനെ സ്ഥാപിച്ച് അവൾ ഘോരതപസ്സ് ആരംഭിച്ചു; ‘തപോബലത്തോടെ ആ ഭർത്താവിന്റെ തേജസ് ഞാൻ സഹിക്കും—മതി!’ എന്നു നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 95

मन्यमानोथ तां संज्ञां सवर्णायां तदा रविः । सावर्णिं जनयामास मनुमष्टममुत्तमम्

അപ്പോൾ രവി (സൂര്യൻ) അവളെ സഞ്ജ്ഞയെന്ന് കരുതി, സവർണയിൽ ഉത്തമനായ സാവർണി—അഷ്ടമ മനുവിനെ—ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 96

शनैश्चरं द्वितीयं च सुतां भद्रां तृतीयिकाम् । सवर्णा स्वेष्वपत्येषु सापत्न्यात्स्त्रीस्वभावतः

അവൾ രണ്ടാമത്തെ സന്താനമായി ശനൈശ്ചരനെയും, മൂന്നാമതായി ഭദ്ര എന്ന പുത്രിയെയും പ്രസവിച്ചു. സവർണാ സപത്നീഭാവം മൂലം, സ്ത്രീസ്വഭാവപ്രകാരം, സ്വന്തം മക്കളോടാണ് കൂടുതൽ മമത കാണിച്ചത്।

Verse 97

चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेष्वथ । मनुस्तत्क्षांतवाञ्ज्येष्ठो भक्ष्यालंकारलालने

അവൾ കനിഷ്ഠന്മാരോടു അത്യധികം സ്നേഹം കാണിച്ചു; ജ്യേഷ്ഠന്മാരോടു അത്രയില്ല. ജ്യേഷ്ഠനായ മനു ക്ഷമാഭാവത്തോടെ അതു സഹിച്ചു—ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, സ്നേഹലാലനം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും।

Verse 98

कनिष्ठेष्वधिकं दृष्ट्वा सावर्ण्यादिषु नो यमः । कदाचिद्रोषतो बाल्याद्भाविनोर्थस्य गौरवात्

സാവർണി മുതലായ കനിഷ്ഠന്മാർക്ക് അധിക അനുകൂലം കാണുന്നതു കണ്ട യമൻ—ബാല്യസ്വഭാവം മൂലം—ചിലപ്പോൾ കോപിച്ചു; വരാനിരിക്കുന്ന ഫലത്തിന്റെ ഗൗരവം മനസ്സിൽ വെച്ച്।

Verse 99

पदा संतर्जयामास यमः संज्ञासरूपिणीम् । तं शशाप च सा क्रोधात्सावर्णेर्जननी तदा

യമൻ കാൽ ഉയർത്തി സഞ്ജ്ഞാരൂപിണിയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. അപ്പോൾ സാവർണിയുടെ മാതാവ് കോപത്തോടെ അവനെ ശപിച്ചു।

Verse 100

जिघांसता त्वया पाप मां यदंघ्रिः समुद्यतः । अचिरात्तत्पतत्वेष तवेति भृशदुःखिता

‘പാപി! എന്നെ അടിക്കാനായി നീ ഉയർത്തിയ ആ കാൽ തന്നേ ഉടൻ നിന്നിൽ നിന്ന് വീണുപോകട്ടെ!’ എന്നു അവൾ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 110

ततो भगवते शप्तुमुद्यते सा शशंस ह । यथावृत्तं तथा तथ्यं तुतोष भगवानपि

അതിനുശേഷം അവൾ ഭഗവാനെ ശപിക്കാനൊരുങ്ങിയെങ്കിലും, സംഭവിച്ചതെല്ലാം സംഭവിച്ചതുപോലെ സത്യമായി അറിയിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഭഗവാനും സന്തുഷ്ടനായി।

Verse 120

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजांवरौ । स्वरूपमनुरूपं च द्युमणिस्तामदर्शयत

അവനിൽ നിന്നു വൈദ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ രണ്ടു ദിവ്യ അശ്വിനീകുമാരന്മാർ ജനിച്ചു; ദ്യുമണിയും അവർക്കു അവരുടെ സ്വഭാവാനുരൂപമായ രൂപം വെളിപ്പെടുത്തി।

Verse 129

श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं ग्रहपीडा न जायते । नोपसर्गभयं तस्य काश्यां निवसतः सतः

ഈ പുണ്യ അധ്യായം ശ്രവിച്ചാൽ ഗ്രഹപീഡ ഉദിക്കുകയില്ല; കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന സത്പുരുഷനു ഉപദ്രവഭയം ഉണ്ടാകുകയുമില്ല।