Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

ശ്രീഗണേശായ നമസ്കാരം. മഹേശാനന്റെ പ്രിയ ബാലകനായ ഗണാധിപനെയും, ഗജരാജമുഖനെയും, ദുഃഖരോഗനാശകനുമായ ഗണേശനെ ഞങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

ഭൂമിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്തിട്ടും അവൾ സാധാരണ തീർത്ഥമല്ല; സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ ഉന്നതയായിട്ടും ഇവിടെ താഴെ—സുലഭമായി—സ്ഥാപിതയാണ്. സംസാരബന്ധത്തിൽ ബന്ധിതരായ ജീവികളും അവിടെ മോക്ഷദാതാക്കളാകുന്നു; അവിടെ മരിക്കുന്നവർ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ത്രിജഗത്തിനെ പവിത്രമാക്കുന്ന നദിയുടെ തീരത്ത് ദേവന്മാർ നിത്യവും സേവിക്കുന്ന—ത്രിപുരാരിയായ ശിവന്റെ രാജനഗരിയായ ആ കാശി ലോകത്തെ അപായങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

ആ മഹേശനു നമസ്കാരം; അവന്റെ ത്രിസന്ധ്യകളുടെ നിമിത്തം ത്രിലോകാധിപതികൾ നിരന്തരം വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു (അവനെ സേവിക്കാൻ).

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

അഷ്ടാദശ പുരാണങ്ങളുടെ കർത്താവായ സത്യവതീസുതൻ (വ്യാസൻ) സൂതന്റെ സന്നിധിയിൽ ഈ പാപനാശിനിയായ കഥ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

ശ്രീവ്യാസൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഒരിക്കൽ ശ്രീമാൻ നാരദൻ പുണ്യനർമദാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, സർവ്വദേഹികള്ക്കും സർവ്വവരപ്രദനായ ശ്രീമദ് ഓങ്കാരത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു।

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

യാത്ര തുടരുമ്പോൾ അദ്ദേഹം മുന്നിൽ ഭൂമിയെ താങ്ങുന്ന വിന്ധ്യപർവ്വതത്തെ കണ്ടു—രേവാ (നർമദാ) ജലത്താൽ ശോഭിതവും, സംസാരതാപം ശമിപ്പിക്കുന്നതായും പ്രസിദ്ധം।

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

അദ്ദേഹം ഈ ഭൂമിയെ കണ്ടു—സ്ഥാവരവും ചരവും എന്ന ഇരുരൂപത്താൽ നിർമ്മിതമായതുപോലെ; പ്രസിദ്ധനാമത്തിന് യഥാർത്ഥമായി അത് ‘വസുമതി’—സമ്പന്ന ഭൂമി—യായി ദീപ്തമായി ശോഭിച്ചു।

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

അത് മാവിൻതോട്ടമായിരുന്നു—മാവുകളും ശോകം ഹരിക്കുന്ന അശോകവൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞത്; എല്ലായിടത്തും താള, തമാല, ഹിന്താള, ശാല വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കൃതം।

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

ഖപുര ഫലങ്ങളാൽ ആ സ്ഥലം ‘ഖപുരാകാരം’ പോലെ തോന്നി; ശ്രീഫല വൃക്ഷങ്ങളിൽ ശ്രീഫലങ്ങൾ ധാരാളം; അഗുരുവിന്റെ സുഗന്ധം ഗൗരവമുള്ള ശോഭ നൽകി, കപിത്തഫലങ്ങൾ അതിനെ കപിവർണ്ണമായ പിംഗളഛായയാക്കി।

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

വനശ്രീയുടെ മനോഹാരിതയിൽ, കുചാകാര ലകുചഫലങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായി, അമൃതസമമായ ഫലസമൃദ്ധിയുള്ള രംഭ (വാഴ) കുഞ്ജങ്ങളാൽ സർവ്വദിക്കിലും ദീപ്തമായി।

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

സുരംഗയും നാരംഗയും മുതലായ സുഗന്ധഫലങ്ങളാൽ—സൗന്ദര്യത്തിന്റെ അങ്കമണ്ഡപംപോലെ—പരിപൂർണ്ണമായി; വാനീര, ജംബീര, ബീജപൂര വൃക്ഷങ്ങളാലും സമൃദ്ധമായി നിറഞ്ഞു।

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

കാറ്റിൽ ആടുന്ന കങ്കോല വള്ളികളും ചുറ്റിപ്പിണയുന്ന ലതകളും ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നി; ലവലിയും കളിവിളക്കുള്ള തന്തുക്കളും ചേർന്ന് അത് നൃത്തലീലയുടെ ആലയമെന്നപോലെ ദൃശ്യമാക്കി।

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

വാഴയിലകളുടെ മന്ദമായ ആടലിൽ കർപ്പൂരസമമായ ശീതളത പരന്നു, ക്ഷീണിച്ച യാത്രക്കാരെ വിശ്രമത്തിനായി വിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

പുന്നാഗ വൃക്ഷം തന്റെ কোমല പല്ലവ-കരങ്ങളാൽ, അലോലമായി, മല്ലിക (മുല്ല) പുഷ്പസ്തബക-സ്തനങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

വിദീർണ്ണ ദാടിമഫലങ്ങളാൽ അത് തന്റെ അന്തർഹൃദയം രാഗാരുണ ലാലിമയോടെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെയും; കാനനത്തിൽ ധവവൃക്ഷരൂപത്തിൽ മാധവീവള്ളിയെ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതുപോലെയും തോന്നി।

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

ഉദുംബരവും അംബരഗവൃക്ഷങ്ങളും അനന്തഫലമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ആ വനം എല്ലാടവും അനേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡകോടികളെ ധരിക്കുന്ന അനന്തൻ തന്നെയെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

പനസവൃക്ഷങ്ങളും വനാസാസദൃശ വളർച്ചകളും ശുകനാസയും പലയാശവൃക്ഷങ്ങളും കൊണ്ട് അത് മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; പ്രിയവിരഹിണികളുടെ പത്രത്യക്ത വസ്ത്രങ്ങളാൽ വനം പൊതിഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി।

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

നീപ (കടമ്പ) വൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു രോമാഞ്ചിതമായതുപോലെ, ആ വനം എല്ലാടവും കടമ്പപുഷ്പഗുച്ഛങ്ങളുടെ ഗുച്ഛങ്ങളാൽ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി।

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

നമേരുവിനെപ്പോലെ ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളാൽ അത് മേരുവിന്റെ ഉന്നത ശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു; രാജാദനവും മദനവൃക്ഷങ്ങളും കൊണ്ട് അത് കാമികളുടെ രമ്യസദനങ്ങളെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

ഓരോ തീരത്തും ഉയർന്നും ദൃഢവുമായ വടവൃക്ഷങ്ങൾ അതിനെ വളഞ്ഞുനിന്നു; തീരം തന്നെ ഇലക്കുടിലുകളുടെ മാല ധരിച്ചതുപോലെ തോന്നി. കുടജപുഷ്പഗുച്ചങ്ങളാൽ അത്, ബകങ്ങൾ ഇരിക്കുന്ന ശ്വേതാശ്രയസ്ഥലംപോലെ ദീപ്തമായി പ്രകാശിച്ചു.

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

കരമർദ, കരീര, കരജ, കരംബക വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ ആ വനഭൂമി സഹസ്രഹസ്തനെന്നപോലെ തോന്നി; ശരണംയും വരവും തേടി വരുന്ന ആർതരെ സ്വാഗതം ചെയ്യാൻ നീട്ടിയ കൈകളെപ്പോലെ ശാഖകൾ പടർന്നിരുന്നു.

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

രാജചമ്പകത്തിന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന മുകുളങ്ങൾ ദീപങ്ങളായി, അതിന് നീരാജനാരതി നടക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. പുഷ്പിത ശാൽമലീ വൃക്ഷങ്ങൾ അതിന് അത്തരം ശോഭ നൽകി; പദ്മസരോവരങ്ങളുടെ ശ്രീയും അതിനു മുന്നിൽ മങ്ങിപ്പോയി.

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

എവിടെയോ ഉയർന്ന വൃക്ഷങ്ങളുടെ വിറയുന്ന ഇലകളാൽ അത് ശോഭിച്ചു; മറ്റെവിടെയോ സ്വർണ്ണവർണ്ണ കേതകങ്ങളാൽ. ചിലിടങ്ങളിൽ കൃതമാലയും ചിലിടങ്ങളിൽ സുഗന്ധ നക്തമാലയും—എല്ലാ ദിക്കിലും അതിന്റെ ഭംഗി പരന്നു നിന്നു.

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

കർക്കന്ധു, ബന്ധുജീവ, പുത്രജീവ എന്നിവകൊണ്ട് അത് വിരാജിച്ചു; തിന്ദുകയും ഇംഗുദിയും കൊണ്ടും സമൃദ്ധമായി. ഇത്തരമൊരു സൌമ്യ സമൃദ്ധിയാൽ അത് സത്യമായും ‘കരുണാലയം’—കരുണയുടെ ധാമം—പോലെ തോന്നി.

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

തേൻ തുളുമ്പുന്ന കകു-പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമി, രൂപം ധരിച്ചവളായി, സ്വന്തം കൈയിൽ നിന്നു വിടർന്ന മുത്തുകൾ അർപ്പിച്ച്, ഹരൻ (ശിവൻ)നെ അനിശം ആരാധിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

സാർജ, അർജുന, അഞ്ജന വൃക്ഷങ്ങളും അവയുടെ വിത്തുകളും ചാമരങ്ങളായി വീശുന്നതുപോലെ തോന്നി; തേങ്ങയും ഖർജൂരവും ആകാശത്തിൽ കുടകൾ ഉയർത്തിയതുപോലെ ദൃശ്യമായി।

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

ആ പുണ്യഭൂമി അമന്ദ, പിചുമന്ദ, മന്ദാര, കോവിദാര; കൂടാതെ പാടലാ, തിന്തിണീ, ഘോണ്ടാ, ശാഖോട്ട, കരഹാടക എന്നീ അനവധി വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് അത്യന്തം മംഗളകരമായി തോന്നി।

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

ഉദ്ദണ്ഡ, ശേഹുണ്ട, എരണ്ട, ഗുഡപുഷ്പക; കൂടാതെ ബകുല, തിലക വൃക്ഷങ്ങളാൽ ആ പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ നെറ്റിയിൽ ശുഭ തിലകം പതിഞ്ഞതുപോലെ—ധര തന്നെ അഭിഷിക്തയായതുപോലെ തോന്നി।

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

അക്ഷ, പ്ലക്ഷ, ശല്ലകീ, ദേവദാരു മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; സദാ ഫലം തരുകയും സദാ പുഷ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വൃക്ഷ-വള്ളികളുടെ ശോഭയിൽ ആ പുണ്യക്ഷേത്രം നിരന്തരം മംഗളമയമായി തിളങ്ങി।

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

ആ പുണ്യവനം ഏലക്ക, ഗ്രാമ്പൂ, കുരുമുളക്, ഇലന്തമരത്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. ജംബൂ, ആമ്രാതക, ഭല്ലാതക, ശേലു, ശ്രീപർണീ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അതിന്റെ സമൃദ്ധി പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

ശാകയും ശംഖവൃക്ഷങ്ങളുമുള്ള മനോഹര ഉപവനങ്ങളാൽ അത് രമണീയമായിരുന്നു; ചന്ദനവും രക്തചന്ദനവും അതിനെ സുസോഭിതമാക്കി. ഹരീതകീ, കർണികാര, ധാത്രീ വനങ്ങൾ കൂടി അലങ്കരിച്ച് അത് മംഗളശോഭയുള്ള പുണ്യധാമമായി തോന്നിച്ചു.

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

ദ്രാക്ഷാവള്ളി, നാഗവള്ളി, സുഗന്ധവള്ളികൾ എന്നിവയുടെ നൂറുകണക്കിന് പടർപ്പുകൾ കൊണ്ട് അത് മുഴുവനും മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. മല്ലിക, യൂഥിക, കുന്ദ, ദയന്തി പുഷ്പസൗരഭം ആ പുണ്യപ്രദേശത്തെ മധുരസുഗന്ധത്തിൽ നിറച്ചു.

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

ചുറ്റി പറക്കുന്ന ഭ്രമരക്കൂട്ടങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തോടെ നിറഞ്ഞ മാലതി മാലകളാൽ അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭ്രമരങ്ങളുടെ നിമിത്തം കൊണ്ടെന്നപോലെ കൃഷ്ണനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അവിടെ ആകർഷിച്ച് ഗോപികളുടെ ആനന്ദക്രീഡയ്ക്ക് ഇടയാക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

അത് നാനാവിധ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; പലതരം പക്ഷികളുടെ കൂജനത്തോടെ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു. വിവിധ നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, ഒഴുക്കുകൾ, താമരക്കുളങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അത് എല്ലാടവും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

സ്വർഗ്ഗശ്രീയെ തുച്ഛമെന്നു കരുതി സ്വർഗ്ഗഭൂമികളെ വിട്ടുവന്നവരെപ്പോലെ—നാനാവിധ ദേവഗണങ്ങൾ ആ പുണ്യഭോഗം അനുഭവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്നു ആകർഷിതരായി അവിടെ വസിക്കുന്നതായി തോന്നി।

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

ഇവിടെയും അവിടെയും ഇലകളും പൂക്കളുമായി സ്വാഗതാർഥം അർഘ്യം ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി; ദൂരത്ത് നിന്ന് മയിലുകളുടെ ‘കേകി-കേകാ’ നാദം അഭിവാദ്യഘോഷമായി മുഴങ്ങുന്നതുപോലെയും ഉണ്ടായി।

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

പിന്നീട് ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന, നൂറു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ള നാരദനെ കണ്ട പർവ്വതം ദൂരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അദ്ദേഹത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യാൻ മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

ബ്രഹ്മപുത്രന്റെ ആ ദേഹതേജസ് പർവ്വതഗുഹകളിലെ ഇരുട്ട് അകറ്റി; അദ്ദേഹം വരുന്നതു കണ്ട പർവ്വതം തന്റെ മനസ്സിലെ ഇരുട്ടും ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ നിന്നുയരുന്ന ഭയഭക്തിയും സാദ്ധുവിനെ സത്കരിക്കേണ്ട ധർമ്മവും—ഇവയാൽ കഠിനവും തന്റെ കാഠിന്യം ഉപേക്ഷിച്ച് നിശ്ചയമായി മൃദുത്വം ധരിക്കുന്നു।

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

ദ്വൈരൂപ്യമുണ്ടായിരുന്നാലും അവന്റെ മൃദുത്വം കണ്ടു നാരദൻ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; കാരണം സജ്ജന്മാരുടെ ഹൃദയം വിനയവും ഭക്തിപൂർവമായ ആദരാചരണവും കൊണ്ടാണ് കീഴടക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

വീട്ടിലേക്കു വരുന്ന ഗുരുവായാലും അഗുരുവായാലും—‘അഗുരു’ ആയിട്ടും വിനയം ധരിക്കുന്നവനാണ് സത്യഗുരു; അഹങ്കാരമുള്ള ‘ഗുരു’ ഗുരുവല്ല.

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

അവനും അവനെ നോക്കി തല ഉയർത്തിയെങ്കിലും, കൂടുതൽ കുനിഞ്ഞ കഴുത്തോടെ വിനയിച്ചു; ആകാശത്തെ തൊടുന്ന ശിഖരമുള്ള ആ പർവ്വതവും മഹാമുനിയെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

ഇരു കൈകളാൽ അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, ആശീർവാദവചനങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ച്, നല്കപ്പെട്ട ആസനം സ്വീകരിച്ചു; ആ ആദരത്തിൽ മനസ്സും ഉയർന്നു.

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

അവൻ തൈര്, തേൻ, നെയ്യ്, ജലം, ജലത്തിൽ നനച്ച അക്ഷതവും ദൂർവയും, കൂടാതെ എള്ള്, കുശ, പുഷ്പങ്ങൾ—ഈ അഷ്ടാംഗ അർഘ്യങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ ഭക്തിപൂർവം പൂജിച്ചു.

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

അർഘ്യം സ്വീകരിച്ചതിനുശേഷം അദ്ദേഹം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു; പാദസംവാഹനം മുതലായ സേവനങ്ങളാൽ ക്ഷീണം നീങ്ങി. ക്ഷീണം അകന്നതു കണ്ടു, വിനയത്തോടെ നമിച്ച പർവ്വതം സംസാരിച്ചു.

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

ഇന്ന്, നിങ്ങളുടെ പാദരജസ്സാൽ എന്റെ അന്തരത്തിലെ മല-രജസ് ഉടൻ തന്നെ നീങ്ങി; നിങ്ങളുടെ ദേഹസംബന്ധമായ തേജസ്സാൽ ഉള്ളിലെ അന്ധകാരം പോലും പെട്ടെന്ന് അകന്നു.

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

ഇന്ന് എന്റെ സമൃദ്ധി സഫലമായി, ഹേ മുനേ; ഇന്നത്തെ ദിവസം എനിക്ക് അത്യന്തം ശുഭം. കാരണം, മുമ്പ് ചെയ്ത ദീർഘകാലം സമ്പാദിച്ച പുണ്യങ്ങളുടെ ഫലം ഇന്ന് പാകമായിരിക്കുന്നു.

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

‘വജ്രസമം കഠിനമായ എന്റെ പർവ്വതസ്ഥിതി ഇന്ന് സാർത്ഥകവും മാന്യവും ആകും’—ഇതു കേട്ട് മുനി ക്ഷണനേരം മൃദുവായി ഉച്ഛ്വാസം വിട്ട് നിശ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

പിന്നീട് പർവ്വതശ്രേഷ്ഠൻ, വിസ്മയഭരിതമായ മനസ്സോടെ, വീണ്ടും പറഞ്ഞു—‘ഹേ ബ്രഹ്മൻ, സർവ്വാർത്ഥകോവിദ! നിങ്ങളുടെ ഉച്ഛ്വാസത്തിന്റെ കാരണം പറയുക.’

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

നിനക്കു ഒന്നും അദൃശ്യമല്ല; ഒന്നും അജ്ഞാതമല്ല. കരുണയാൽ പ്രേരിതനായി എനിക്കു പറയുവാൻ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ പറയുക; ഞാൻ നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

നിന്റെ വരവിൽ ജനിച്ച ആനന്ദപ്രവാഹം മൂലം എന്റെ ശബ്ദം സ്ഥിരമാകുന്നില്ല. ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അനന്തമായി പറയാമെങ്കിലും, എങ്കിലും ഒരു വാക്ക് പറയുന്നു.

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന ശക്തി മേരുവാദി പർവ്വതങ്ങളിൽ പൂർവ്വപുരുഷന്മാർ കൂട്ടായ മഹിമയായി പുകഴ്ത്തുന്നു; എന്നാൽ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നത് ഞാൻ ഒരുത്തനേയാണ്.

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

ഗൗരിയുടെ പൂജ്യനായ പിതാവായതിനാൽ, ഭൂഭൃതാം (പർവ്വതങ്ങൾ) ഇടയിൽ ആദിപതിയായതിനാൽ, പശുപതി (ശിവൻ) യുമായി ബന്ധമുള്ളതിനാൽ—ഹിമവാനേ പർവ്വതങ്ങളിൽ ഏകമായി മാന്യനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ മേരുവിനെ വെറും സ്വർണ്ണസമ്പൂർണ്ണത കൊണ്ടോ, രത്നമയമായ ചരിവുകൾ കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലമെന്നതുകൊണ്ടോ മാത്രം മാന്യനാക്കുന്നില്ല.

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

നൂറ് മാത്രമല്ല, പല നാമഭേദങ്ങളുള്ള അനേകം പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇവിടെ സജ്ജനർ പലതെയും ആദരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ ദേശത്തുതന്നെ പ്രധാനമായി പൂജ്യമാണ്.

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

മന്ദേഹരുടെ ദേഹസമൂഹങ്ങളുടെ നിഴലാൽ പ്രകാശം മങ്ങുകയും, ഉദയസൂര്യന്റെ ഏകകരുണയെ ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിഷധം—മഹൗഷധികൾ ധരിച്ചിട്ടും തേജസ്സിൽ ക്ഷീണിക്കുന്നു.

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

നീലൻ നീലിയുടെ നിവാസം മാത്രം; മന്ദരം മൃദുസൗന്ദര്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; റൈവതം സർപ്പങ്ങളുടെ ആലയം, സംഗമസ്ഥലം—എന്നാലും അവയിൽ ഒന്നും യഥാർത്ഥ ഐശ്വര്യശിഖരം പ്രാപിക്കുന്നില്ല.

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

ഹേ സ്തുത്യാ! ഹേമകൂടം, ത്രികൂടം മുതലായ ഉയർന്ന ശിഖരപ്രസിദ്ധ പർവ്വതങ്ങളും, കിഷ്കിന്ധാ, ക്രൗഞ്ചം, സഹ്യം മുതലായവയും—നീ വഹിക്കുന്ന ഭാരത്തെപ്പോലെ ഭാരമവർക്കു ഭൂമിയിൽ സഹിക്കാനാവില്ല.

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

വിംധ്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നാരദൻ ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു—“വളയാത്ത അഹങ്കാരത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ട് യഥാർത്ഥ മഹത്ത്വത്തിലേക്കു ഒരിക്കലും നയിക്കില്ല.”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

ശ്രീശൈലം മുതലായി ഇവിടെ മറ്റെന്തെന്തു പർവതങ്ങളുണ്ട്, മലിനതയറ്റ മഹിമയിൽ ദീപ്തമായവ—അവയുടെ ശിഖരമാത്ര ദർശനവും സജ്ജനർക്കു മോക്ഷഹേതുവാകുന്നു।

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

“ഇന്ന് അവന്റെ ബലം നോക്കാം” എന്നു ധ്യാനിച്ച് മുനി പറഞ്ഞു: “പർവതങ്ങളുടെ സാരം തുറന്നു പറയുമ്പോൾ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് തീർച്ചയായും സത്യമാണ്।”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

എന്നാൽ പർവതങ്ങളിൽ പർവതരാജനായ മേരു നിന്നെ അവഗണിക്കുന്നു. ഇത് എന്റെ നിശ്വാസംപോലെ; അതും ഞാൻ നിനക്കു സമർപ്പിച്ചു പറയുന്നു।

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

അല്ലെങ്കിൽ, എന്നെപ്പോലുള്ള മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഇത്തരമൊരു ചിന്ത എന്തിന്? “നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ” എന്നു പറഞ്ഞു അദ്ദേഹം ആകാശപഥത്തിലൂടെ പോയി।

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

മുനി പോയശേഷം, അത്യന്തം വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ വിന്ധ്യൻ സ്വയം തന്നെ നിന്ദിച്ചു; അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഫലമില്ലാതായി, അവൻ മഹാചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

വിംധ്യൻ പറഞ്ഞു—ശാസ്ത്രവിദ്യയും കലകളും വിട്ടുമാറിയവന്റെ ജീവിതം നിന്ദ്യമാണ്; ഉന്നത സംരംഭം ഇല്ലാത്തവന്റെ ജീവിതം നിന്ദ്യമാണ്. സ്വന്തം ജ്ഞാതികളാൽ പരാജിതനായവന്റെ ജീവിതം നിന്ദ്യമാണ്; വ്യർത്ഥമായി മുറിവേറ്റ മനോരഥങ്ങളുള്ളവന്റെ ജീവിതം നിന്ദ്യമാണ്.

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

അവൻ പകൽ എങ്ങനെ ഭക്ഷിക്കുന്നു, അയ്യോ, രാത്രി എങ്ങനെ ഉറങ്ങുന്നു? ശത്രുവാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവന് രഹസ്യമായ ഏകാന്തത്തിലും ശാന്തി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

അയ്യോ! കാട്ടുതീയുടെ ദാഹജ്വരവും എന്നെ അത്ര പീഡിപ്പിക്കില്ല; എന്റെ ചിത്തത്തിൽ ചിന്തയും അന്തർദാഹവും തുടർച്ചയായി ഒഴുകുന്നതാണ് എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

പുരാതന പണ്ഡിതർ യുക്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ചിന്ത അത്യന്തം ഭീകരമായ മൂർത്തിമാന ശക്തിയാണ്; അത് ഔഷധങ്ങളാലോ, ഉപവാസത്താലോ, മറ്റ് മാർഗങ്ങളാലോ ശമിക്കുകയില്ല.

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

മനുഷ്യരിൽ ചിന്താജ്വരം വിശപ്പ്, നിദ്ര, ബലം എന്നിവ കവർന്നെടുക്കുന്നു; രൂപം, ഉത്സാഹം, ബുദ്ധി, ശ്രീ-സമ്പത്ത്—അതുപോലെ സംശയമില്ലാതെ ജീവനും പോലും അപഹരിക്കുന്നു.

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

ആറ് ദിവസം കഴിഞ്ഞിട്ടും മാറാത്ത ജ്വരം ജീർണ്ണജ്വരമെന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ ഈ ‘ചിന്താജ്വരം’ അത്യന്തം തീക്ഷ്ണം; അത് ദിനംപ്രതി പുതുതായി കൂടുതൽ ശക്തിയായി വളരുന്നു॥

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

ധന്യൻ ധന്വന്തരി—എങ്കിലും ഇവിടെ അവനും ഉപകാരകനല്ല; ഇവിടെ ചരകനും സഞ്ചരിക്കുന്നില്ല. ഈ ചിന്താജ്വരത്തിൽ നാസത്യന്മാർ (അശ്വിനീദേവന്മാർ) പോലും സത്യമായി ശരിയാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല॥

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? മേരുവിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ജയിക്കും? ചാടി അതിന്റെ ശിഖരത്തിൽ വീണാൽ—ഞാൻ വീഴുമോ, അല്ലെങ്കിൽ വീഴാതിരിക്കുമോ?॥

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

മുമ്പ് നമ്മുടെ ഗോത്രത്തിലെ ആരോ ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) കോപിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ അവിടെ അവനെ പക്ഷഹീനനാക്കി. ധിക്—ചിറകില്ലാത്തവന്റെ ശ്രമങ്ങൾക്ക്!॥

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

അല്ലെങ്കിൽ ആ മേരു എനിക്കൊപ്പം അത്ര ഉയരത്തിൽ എങ്ങനെ മത്സരിക്കും? ഭൂമിയുടെ ഭാരം വഹിക്കുന്നവർ പലപ്പോഴും ഭ്രമത്തിന്റെ നിലമായി, മോഹത്തിന് കാരണമാകുന്നു॥

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

ഹേ നാരദാ! നീ ബ്രഹ്മചാരിയും വേദജ്ഞനും സത്യലോകനിവാസിയും ആകുമ്പോൾ, നിനക്കുറിച്ച് അസത്യവാക്കിന്റെ സംശയവും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

യുക്തി-അയുക്തി എന്ന വിചാരം എന്റെ പോലെയുള്ളവൻ ആശ്രയിക്കുന്നു; കാരണം പരാക്രമത്തിൽ അശക്തരുടെ മനസ് ചിന്താവിചാരങ്ങളിൽ തന്നെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു.

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

അല്ലെങ്കിൽ ഈ വ്യർത്ഥചിന്തകളാൽ എന്ത് പ്രയോജനം? വിശ്വകാരകനായ വിശ്വേശ്വരന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോകാം; അവൻ എനിക്ക് സമ്യക് ബുദ്ധി നൽകും.

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

അവൻ അനാഥരുടെ നാഥനും എല്ലാവരുടെയും പ്രഭുവുമായ ‘വിശ്വനാഥൻ’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു. ഈ സത്യം മനസ്സിൽ ഒരു ക്ഷണം പോലും ചേർത്തുവെച്ചാൽ, സംശയമില്ലാതെ അങ്ങനെ തന്നെയാകും.

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

ഇതുതന്നെ ഞാൻ ചെയ്യും; കാലതാമസം ഇഷ്ടമല്ല. വർധിച്ചുവരുന്ന രോഗ-ശോകങ്ങളെ വിവേകികൾ അവഗണിക്കില്ല; അവ മഹാവിപത്തായി മാറും.

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

ഗ്രഹനക്ഷത്രഗണങ്ങളോടുകൂടെ ദിവാകരൻ നിത്യവും മേരുപർവതത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു; മേരുവേ ബലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ।

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച്, യുദ്ധദൃഷ്ടിയുള്ള ആ വിന്ധ്യപർവതം വളരാൻ തുടങ്ങി; തന്റെ ശിഖരങ്ങളാൽ അനന്താകാശത്തിനുതന്നെ അന്തം വരുത്തുന്നതുപോലെ।

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

ചിലരോടൊപ്പം എവിടെയും ആരും വൈരോധ്യം ചെയ്യരുത്. ചെയ്യേണ്ടിവന്നാൽ, ജനങ്ങൾ പരിഹസിക്കാതിരിക്കുവാൻ അത്യന്തം പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യണം.

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

സൂര്യന്റെ പാത തടഞ്ഞ് പർവതരാജൻ കൃതകൃത്യനായതുപോലെ തൃപ്തനായി നിന്നു; എന്നാൽ ജീവികളുടെ ഭാവി യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭവൻ (ശിവൻ) അധീനമാണ്.

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

ഇന്ന് യമനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു പുറപ്പെടും; അവൻ കുലീനൻ, ശ്രീസമ്പന്നൻ, മഹാൻ, മഹിതനും ആകുന്നു.

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

സമർത്ഥനായവനും യുക്തസമയത്ത് തന്റെ ശക്തി പ്രകടിപ്പിക്കാതിരുന്നാൽ, അതുവരെ എല്ലാവരും അവനെ അവഗണിക്കും—മരത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ।

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

ഇങ്ങനെ ചിന്തയുടെ മഹാഭാരം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ദൃഢോത്സാഹത്തോടെ സ്ഥിരമായി നിന്നു—ഹൃദയത്തിൽ സൂര്യന്റെ കടക്കൽ കാത്തിരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെപ്പോലെ।