Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

vrajanvilokayāṃcakre puroviṃdhyaṃ dharādharam | saṃsāratāpasaṃhāri revāvāripariṣkṛtam

യാത്ര തുടരുമ്പോൾ അദ്ദേഹം മുന്നിൽ ഭൂമിയെ താങ്ങുന്ന വിന്ധ്യപർവ്വതത്തെ കണ്ടു—രേവാ (നർമദാ) ജലത്താൽ ശോഭിതവും, സംസാരതാപം ശമിപ്പിക്കുന്നതായും പ്രസിദ്ധം।

व्रजन्going, proceeding
व्रजन्:
Karta-anvaya (Qualifier of subject)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नारदः)
विलोकयाम्to look at, to behold
विलोकयाम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवि-√लोक् (धातु)
Formणिच्-प्रयोग (causative) + शतृ/तुमुन्-न; अत्र: ‘विलोकयाम् चक्रे’ इति परिप्रयोगे ‘विलोकयाम्’ = तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive) ‘विलोकयितुम्’ का वैदिक/काव्य-रूप; क्रियार्थक-अव्ययभाव
चक्रेdid, undertook
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
पुरःin front, before
पुरः:
Desha-adhikaraṇa (Spatial/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/उपपद)
Formअव्यय (preverb/adverb) ‘in front, before’; समासपूर्वपदत्वेन ‘पुरो-’
विन्ध्यम्the Vindhya (mountain)
विन्ध्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
धराधरम्earth-holder, mountain
धराधरम्:
Karma (Apposition/कर्म-विशेषण)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (धरां धरति इति)
संसार-ताप-संहारिremover of the heat of worldly existence
संसार-ताप-संहारि:
Karma-anvaya (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + ताप (प्रातिपदिक) + संहारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; विशेषणम् (विन्ध्यस्य/धराधरस्य)
रेवा-वारि-परिष्कृतम्adorned/cleansed by the waters of the Revā (Narmadā)
रेवा-वारि-परिष्कृतम्:
Karma-anvaya (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootरेवा (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक) + परिष्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (रेवायाः वारिणा परिष्कृतम्); विशेषणम्

Vyāsa (continuing narration)

Tirtha: Revā (Narmadā)–Vindhya region

Type: kshetra

Scene: Nārada walking along the Revā’s gleaming banks; ahead rises the massive Vindhya, layered ridges catching light; the river’s spray and mist ‘polish’ the scene, conveying coolness and relief from heat.

V
Vindhya
R
Revā (Narmadā)

FAQs

Holy landscapes—mountains and rivers—are presented as spiritually therapeutic spaces that cool the suffering of saṃsāra.

The Revā/Narmadā region and the Vindhya range as a sanctified pilgrimage setting.

No explicit ritual; the verse supports tīrtha-yātrā (pilgrimage) through sacred geography.