Adhyaya 30

Verse 1

। व्यास उवाच । पुरा त्रेतायुगे प्राप्ते वैष्णवांशो रघूद्वहः । सूर्यवंशे समुत्पन्नो रामो राजीवलोचनः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ത്രേതായുഗം വന്നപ്പോൾ, സൂര്യവംശത്തിൽ രഘുകുലശ്രേഷ്ഠൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ അംശാവതാരം, പദ്മനയനനായ ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചു.

Verse 2

स रामो लक्ष्मणश्चैव काकपक्षधरावुभौ । तातस्य वचनात्तौ तु विश्वामित्रमनुव्रतौ

കാകപക്ഷ-കേശധാരികളായ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും പിതാവിന്റെ വചനം ശിരസ്സിലേറ്റി, വ്രതനിഷ്ഠയോടെ മഹർഷി വിശ്വാമിത്രനെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 3

यज्ञसंरक्षणार्थाय राज्ञा दत्तौ कुमारकौ । धनुःशरधरौ वीरौ पितुर्वचनपालकौ

യജ്ഞസംരക്ഷണത്തിനായി രാജാവ് ആ രണ്ടു കുമാരന്മാരെ ഏല്പിച്ചു—ധനുസ്സും അമ്പും ധരിച്ച ആ വീരർ പിതൃവചനപാലകരായിരുന്നു।

Verse 4

पथि प्रव्रजतो यावत्ताडकानाम राक्षसी । तावदागम्य पुरतस्तस्थौ वै विघ्नकारणात्

അവർ വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ താടകാ എന്ന രാക്ഷസി മുന്നിൽ വന്ന് നിന്നു, വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ।

Verse 5

ऋषेरनुज्ञया रामस्ताडकां समघातयत् । प्रादिशच्च धनुर्वेदविद्यां रामाय गाधिजः

ഋഷിയുടെ അനുവാദത്തോടെ രാമൻ താടകയെ സംഹരിച്ചു; ഗാധിപുത്രൻ വിശ്വാമിത്രൻ രാമനു ധനുർവേദവിദ്യ പകർന്നു നൽകി।

Verse 6

तस्य पादतलस्पर्शाच्छिला वासवयोगतः । अहल्या गौतमवधूः पुनर्जाता स्वरूपिणी

അവന്റെ പാദതലസ്പർശത്താൽ, വാസവബന്ധത്തിന്റെ ഫലമായി ശില രൂപാന്തരപ്പെട്ടു; ഗൗതമന്റെ ഭാര്യ അഹല്യ സ്വന്തം സ്വരൂപത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു പ്രത്യക്ഷയായി।

Verse 7

विश्वामित्रस्य यज्ञे तु संप्रवृत्ते रघूत्तमः । मारीचं च सुबाहुं च जघान परमेषुभिः

വിശ്വാമിത്രന്റെ യാഗം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ രഘുകുലശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ പരമബാണങ്ങളാൽ മാരീചനെയും സുബാഹുവിനെയും വധിച്ചു।

Verse 8

ईश्वरस्य धनुर्भग्नं जनकस्य गृहे स्थितम् । रामः पंचदशे वर्षे षड्वर्षां चैव मैथिलीम्

ജനകന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ഈശ്വരന്റെ (ശിവന്റെ) ഭഗ്നധനുസ്സ് സൂക്ഷിച്ചിരുന്നതു; പതിനഞ്ചാം വയസ്സിൽ രാമൻ ആറുവയസ്സുള്ള മൈഥിലിയെ വധുവായി നേടി।

Verse 9

उपयेमे तदा राजन्रम्यां सीतामयोनिजाम् । कृतकृत्यस्तदा जातः सीतां संप्राप्य राघवः

അപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, രാമൻ മനോഹരയായ അയോനിജ സീതയെ വിവാഹം ചെയ്തു; സീതയെ ലഭിച്ചതോടെ രാഘവൻ കൃതകൃത്യനായി।

Verse 10

अयोध्यामगमन्मार्गे जामदग्न्यमवेक्ष्य च । संग्रामोऽभूत्तदा राजन्देवानामपि दुःसहः

അയോധ്യയിലേക്കു പോകുന്ന വഴിയിൽ ജാമദഗ്ന്യനെ (പരശുരാമനെ) കണ്ടപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, ദേവന്മാർക്കും ദുസ്സഹമായൊരു യുദ്ധം ഉദിച്ചു।

Verse 11

ततो रामं पराजित्य सीतया गृहमागतः । ततो द्वादशवर्षाणि रेमे रामस्तया सह

പിന്നീട് രാമനെ പരാജയപ്പെടുത്തി അവൻ സീതയോടുകൂടെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി; തുടർന്ന് രാമൻ അവളോടൊപ്പം പന്ത്രണ്ടു വർഷം സുഖമായി വിഹരിച്ചു।

Verse 12

एकविंशतिमे वर्षे यौवराज्यप्रदायकम् । राजानमथ कैकेयी वरद्वयमयाच त

രാമന്റെ ഇരുപത്തൊന്നാം വർഷത്തിൽ, രാജാവ് യുവരാജ്യപദവി നൽകാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ, കൈകേയി രാജാവിനെ സമീപിച്ച് രണ്ടു വരങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 13

तयोरेकेन रामस्तु ससीतः सहलक्ष्मणः । जटाधरः प्रव्रजतां वर्षाणीह चतुर्दश

ആ വരങ്ങളിൽ ഒന്നായി—സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ, ജടാധാരിയായി—രാമൻ ഇവിടെ പതിനാലു വർഷം വനവാസത്തിന് പുറപ്പെടട്ടെ।

Verse 14

भरतस्तु द्वितीयेन यौवराज्याधिपोस्तु मे । मंथरावचनान्मूढा वरमेतमयाचत

രണ്ടാമത്തെ വരമായി—എനിക്കായി ഭരതൻ യുവരാജ്യപദത്തിന്റെ അധിപനാകട്ടെ. മന്തരയുടെ വാക്കുകളിൽ മോഹിതയായി അവൾ ഈ വരം തന്നെ അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 15

जानकीलक्ष्मणसखं रामं प्राव्राजयन्नृपः । त्रिरात्रमुदकाहारश्चतुर्थेह्नि फलाशनः

രാജാവ് ജാനകിയും സഖാവായ ലക്ഷ്മണനും കൂടെയുള്ള രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയച്ചു. മൂന്ന് രാത്രികൾ അദ്ദേഹം ജലാഹാരമേ സ്വീകരിച്ചു; നാലാം ദിവസം ഫലാഹാരം ചെയ്തു।

Verse 16

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

അഞ്ചാം ദിവസം രാമൻ ചിത്രകൂടത്തിൽ വാസം സ്ഥാപിച്ചു. അപ്പോൾ ദശരഥൻ ‘രാമ, രാമ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।

Verse 17

ब्रह्मशापं तु सफलं कृत्वा स्वर्गं जगाम किम् । ततो भरत शत्रुघ्नौ चित्रकूटे समागतौ

ബ്രാഹ്മണശാപം ഫലപ്രദമാക്കി അവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും ചിത്രകൂടത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 18

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

ഹേ രാജാവേ, പിതാവ് സ്വർഗ്ഗഗതനായ വിവരം രാമനോട് അറിയിച്ച്, ഈ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അവർ മടങ്ങുവാൻ തിരിഞ്ഞു.

Verse 19

ततो भरत शत्रुघ्नौ नंदिग्रामं समागतौ । पादुकापूजनरतौ तत्र राज्यधरावुभौ

പിന്നീട് ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ എത്തി. അവിടെ രാമന്റെ പാദുകകളെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് ഇരുവരും രാജഭാരം വഹിച്ചു.

Verse 20

अत्रिं दृष्ट्वा महात्मानं दण्डकारण्यमागमत । रक्षोगणवधारम्भे विराधे विनिपातिते

മഹാത്മാവായ അത്രിയെ ദർശിച്ച് (രാമൻ) ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി. രാക്ഷസസംഘവധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ വിരാധൻ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.

Verse 21

अर्द्धत्रयोदशे वर्षे पंचवट्यामुवास ह । ततो विरूपयामास शूर्पणखां निशाचरीम् । वने विचरतरतस्य जानकीसहितस्य च

പതിമൂന്ന് വർഷവും അരവർഷവും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം പഞ്ചവടിയിൽ വസിച്ചു. തുടർന്ന് ജാനകിയോടൊപ്പം വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ നിശാചരിയായ ശൂർപ്പണഖയെ വിരൂപമാക്കി.

Verse 22

आगतो राक्षसो घोरः सीतापहरणाय सः । ततो माघासिताष्टम्यां मुहूर्ते वृन्दसंज्ञके

സീതയെ അപഹരിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരു ഭയങ്കര രാക്ഷസൻ വന്നു. മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ ‘വൃന്ദ’ എന്ന ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിലാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്.

Verse 23

राघवाभ्यां विना सीतां जहार दश कन्धरः । मारीचस्याश्रमं गत्वा मृगरूपेण तेन च

രണ്ടു രാഘവന്മാരും ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ദശകന്ധരൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. മാരീചന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവനോടൊപ്പം മൃഗരൂപം ധരിച്ചു.

Verse 24

नीत्वा दूरं राघवं च लक्ष्मणेन समन्वितम् । ततो रामो जघानाशु मारीचं मृगरू पिणम्

രാഘവനെ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയ ശേഷം, രാമൻ മൃഗരൂപധാരിയായ മാരീചനെ വേഗത്തിൽ വധിച്ചു.

Verse 25

पुनः प्राप्याश्रमं रामो विना सीतां ददर्श ह । तत्रैव ह्रियमाणा सा चक्रंद कुररी यथा

ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയ രാമൻ സീതയെ അവിടെ കണ്ടില്ല. അവിടെത്തന്നെ അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവൾ കുരരീ പക്ഷിയെപ്പോലെ കരുണയായി കരഞ്ഞു.

Verse 26

रामरामेति मां रक्ष रक्ष मां रक्षसा हृताम् । यथा श्येनः क्षुधायु्क्तः क्रन्दंतीं वर्तिकां नयेत्

“രാമാ, രാമാ—എന്നെ രക്ഷിക്കേണമേ; രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ച എന്നെ രക്ഷിക്കേണമേ”—വിശപ്പുള്ള പരുന്ത് കരയുന്ന കാടയെ പിടിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ.

Verse 27

तथा कामवशं प्राप्तो राक्षसो जनकात्मजाम् । नयत्येष जनकजां तच्छ्रुत्वा पक्षिराट् तदा

അങ്ങനെ കാമവശനായ രാക്ഷസൻ ജനകനന്ദിനിയെ അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുപോകുകയായിരുന്നു. ഇത് കേട്ടപ്പോൾ പക്ഷിരാജൻ (ജടായു) അപ്പോൾ തന്നെ എഴുന്നേറ്റ് പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 28

युयुधे राक्षसेंद्रेण रावणेन हतोऽपतत् । माघासितनवम्यां तु वसंतीं रावणालये

അവൻ രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; രാവണന്റെ പ്രഹരത്തിൽ ഹതനായി വീണു. മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ നവമിദിനം അവൾ രാവണാലയത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 29

मार्गमाणौ तदा तौ तु भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

അപ്പോൾ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ—രാമനും ലക്ഷ്മണനും—സീതയെ തേടി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 30

जटायुषं तु दृष्ट्वैव ज्ञात्वा राक्षससंहृताम् । सीतां ज्ञात्वा ततः पक्षी संस्कृतस्तेन भक्तितः

ജടായുവിനെ കണ്ടയുടൻ, രാക്ഷസൻ അവനെ വധിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ്—അതിലൂടെ സീതയുടെ വർത്തമാനം മനസ്സിലാക്കി—രാമൻ ഭക്തിയോടെ ആ പക്ഷിയുടെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.

Verse 31

अग्रतः प्रययौ रामो लक्ष्मणस्तत्पदानुगः । पंपाभ्याशमनुप्राप्य शबरीमनुगृह्य च

രാമൻ മുന്നിൽ മുന്നിൽ പോയി; ലക്ഷ്മണൻ അവന്റെ പാദപദചിഹ്നങ്ങൾ പിന്തുടർന്നു. പമ്പയുടെ സമീപം എത്തി, ശബരിയെയും അദ്ദേഹം അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 32

तज्जलं समुपस्पृश्य हनुमद्दर्शनं कृतम् । ततो रामो हनुमता सह सख्यं चकार ह

ആ പുണ്യജലം വിധിപൂർവ്വം സ്പർശിച്ച് ആചമനം ചെയ്തപ്പോൾ ഹനുമാന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനുമായി സഖ്യത സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 33

ततः सुग्रीवमभ्येत्य अहनद्वालिवानरम् । प्रेषिता रामदेवेन हनुमत्प्रमुखाः प्रियाम्

പിന്നീട് സുഗ്രീവനെ സമീപിച്ച് (രാമൻ) വാനരാധിപനായ വാലിയെ വധിച്ചു. ശ്രീരാമദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഹനുമാൻ-പ്രമുഖമായ വാനരസേനകൾ പ്രിയ സീതയെ തേടാൻ അയക്കപ്പെട്ടു.

Verse 34

अंगुलीयकमादाय वायुसूनुस्तदागतः । संपातिर्दशमे मासि आचख्यौ वानराय ताम्

അടയാളമായി മോതിരം എടുത്തുകൊണ്ട് വായുപുത്രൻ (ഹനുമാൻ) പുറപ്പെട്ടു. പത്താം മാസത്തിൽ സമ്പാതി ആ വാനരനോട് സീതയുടെ സ്ഥാനം വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 35

ततस्तद्वचनादब्धिं पुप्लुवे शतयोजनम् । हनुमान्निशि तस्यां तु लंकायां परितोऽचिनोत्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടതോടെ ഹനുമാൻ ശതയോജന വ്യാപ്തിയുള്ള സമുദ്രം ചാടിക്കടന്നു. ആ ലങ്കയിൽ രാത്രിയിൽ എല്ലാടവും തിരഞ്ഞ് സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 36

तद्रात्रिशेषे सीताया दर्शनं तु हनूमतः । द्वादश्यां शिंशपावृक्षे हनुमान्पर्यवस्थितः

ആ രാത്രിയുടെ ശേഷിച്ച ഭാഗത്തിൽ ഹനുമാനു സീതാദർശനം ലഭിച്ചു. ദ്വാദശി തിഥിയിൽ ഹനുമാൻ ശിംശപാ വൃക്ഷത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 37

तस्यां निशायां जानक्या विश्वासायाह संकथाम् । अक्षादिभिस्त्रयोदश्यां ततो युद्धमवर्त्तत

ആ രാത്രിയിൽ ജാനകിയുടെ വിശ്വാസം നേടുവാൻ അവൻ ആശ്വാസകരമായ കഥ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ത്രയോദശിയിൽ അക്ഷാദികളോടുകൂടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 38

ब्रह्मास्त्रेण त्रयोदश्यां बद्धः शक्रजिता कपिः । दारुणानि च रूक्षाणि वाक्यानि राक्षसाधिपम्

ത്രയോദശിയിൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്താൽ ഇന്ദ്രപുത്രജയിയായ കപി ബന്ധിതനായി. അവൻ രാക്ഷസാധിപനോടു ദാരുണവും രൂക്ഷവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 39

अब्रवीद्वायुसूनुस्तं बद्धो ब्रह्मास्त्रसंयुतः । वह्निना पुच्छयुक्तेन लंकाया दहनं कृतम्

ബ്രഹ്മാസ്ത്രബന്ധനത്തിൽ ബന്ധിതനായ വായുസുതൻ അവനോടു സംസാരിച്ചു. തുടർന്ന് വാലിൽ അഗ്നി കെട്ടിയതോടെ ലങ്കാദഹനം നടന്നു.

Verse 40

पूर्णिमायां महेंद्राद्रौ पुनरागमनं कपेः । मार्गशीर्षप्रतिपदः पंचभिः पथि वासरैः

പൗർണ്ണമിയിൽ മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ കപി വീണ്ടും എത്തി. മാർഗശീർഷ പ്രതിപദയിൽ വഴിയിൽ അഞ്ചു ദിവസങ്ങൾകൊണ്ട് യാത്ര പൂർത്തിയാക്കി.

Verse 41

पुनरागत्य वर्षेह्नि ध्वस्तं मधुवनं किल । सप्तम्यां प्रत्यभिज्ञानदानं सर्वनिवेदनम्

വീണ്ടും എത്തിയപ്പോൾ, മഴയുള്ള ദിനത്തിൽ, മധുവനമെന്നോണം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. സപ്തമിയിൽ തിരിച്ചറിയൽചിഹ്നം നൽകി സമസ്ത വാർത്തയും സമർപ്പിച്ചു.

Verse 42

मणिप्रदानं सीतायाः सर्वं रामाय शंसयत् । अष्टम्युत्तरफाल्गुन्यां मुहूर्ते विजयाभिधे

സീതയുടെ മണി-പ്രദാനത്തിന്റെ സമഗ്രവൃത്താന്തം അവൻ രാമനോട് യഥാവിധി അറിയിച്ചു—ഉത്തരഫാൽഗുനി നക്ഷത്രത്തിലെ അഷ്ടമി തിഥിയിൽ ‘വിജയാ’ എന്ന ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിൽ।

Verse 43

मध्यं प्राप्ते सहस्रांशौ प्रस्थानं राघवस्य च । रामः कृत्वा प्रतिज्ञां हि प्रयातुं दक्षिणां दिशम्

സഹസ്രകിരണനായ സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ രാഘവന്റെ പ്രസ്ഥാനം നടന്നു. രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് തീർച്ചയായും ദക്ഷിണ ദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 44

तीर्त्वाहं सागरमपि हनिष्ये राक्षसेश्वरम् । दक्षिणाशां प्रयातस्य सुग्रीवोऽथाभव त्सखा

“ഞാൻ സമുദ്രവും കടന്ന് രാക്ഷസാധിപനെ വധിക്കും.” ദക്ഷിണ ദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ അപ്പോൾ സുഗ്രീവൻ അവന്റെ സഖാവും സഹായിയും ആയി।

Verse 45

वासरैः सप्तभिः सिंधोस्तीरे सैन्यनिवेशनम् । पौषशुक्लप्रतिपदस्तृतीयां यावदंबुधौ । उपस्थानं ससैन्यस्य राघवस्य बभूव ह

ഏഴ് ദിവസത്തിനകം സമുദ്രതീരത്ത് സൈന്യത്തിന്റെ പാളയം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. പൗഷ ശുക്ല പ്രതിപദ മുതൽ തൃതീയ വരെ രാഘവൻ സസൈന്യമായി സമുദ്രത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 46

विभीषणश्चतुर्थ्यां तु रामेण सह संगतः । समुद्रतरणार्थाय पंचम्यां मंत्र उद्यतेः

ചതുർത്ഥി തിഥിയിൽ വിഭീഷണൻ രാമനോടൊപ്പം ചേർന്നു. പഞ്ചമി തിഥിയിൽ സമുദ്രതരണാർത്ഥം മന്ത്രാലോചന/അനുഷ്ഠാനം ആരംഭിച്ചു।

Verse 47

प्रायोपवेशनं चक्रे रामो दिनचतुष्टयम् । समुद्राद्वरलाभश्च सहोपायप्रदर्शनः

രാമൻ നാലുദിവസം പ്രായോപവേശനം (പ്രാണത്യാഗ-ഉപവാസം) അനുഷ്ഠിച്ചു. സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ചു; മുന്നോട്ട് പോകാനുള്ള ഉപായവും കാണിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 48

सेतोर्दशम्यामारंभस्त्रयोदश्यां समापनम् । चतुर्दश्यां सुवेलाद्रौ रामः सेनां न्यवे शयत्

സേതുനിർമ്മാണം ദശമിയിൽ ആരംഭിച്ച് ത്രയോദശിയിൽ സമാപിച്ചു. ചതുര്ദശിയിൽ രാമൻ സുവേലപർവതത്തിൽ സൈന്യത്തെ നിലയുറപ്പിച്ചു.

Verse 49

पूर्णिमास्या द्वितीयायां त्रिदिनैः सैन्यतारणम् । तीर्त्वा तोयनिधिं रामः शूरवानरसैन्यवान्

പൗർണ്ണമിക്ക് ശേഷമുള്ള രണ്ടാം ദിനത്തിൽ മൂന്നു ദിവസത്തിനകം സൈന്യം അപ്പുറത്തേക്ക് കടത്തപ്പെട്ടു. സമുദ്രം കടന്ന് രാമൻ വീര വാനരസൈന്യത്തോടുകൂടെ അപ്പുറത്തീരത്ത് നിലകൊണ്ടു.

Verse 50

रुरोध च पुरीं लंकां सीतार्थं शुभलक्षणः । तृतीयादिदशम्यंतं निवेशश्च दिनाष्टकः

സീതാർത്ഥം ശുഭലക്ഷണനായ രാമൻ ലങ്കാപുരിയെ ഉപരോധിച്ചു. തൃതീയ മുതൽ ദശമി വരെ എട്ടുദിവസം പാളയം നിലനിന്നു.

Verse 51

शुकसारणयोस्तत्र प्राप्तिरेकादशीदिने । पौषासिते च द्वादश्यां सैन्यसंख्यानमेव च

അവിടെ ഏകാദശി ദിനത്തിൽ ശുകനും സാരണനും എത്തി. പൗഷമാസ കൃഷ്ണപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ സൈന്യസംഖ്യയും എണ്ണിക്കണക്കാക്കി.

Verse 52

शार्दूलेन कपींद्राणां सारासारोपवर्णनम् । त्रयोदश्याद्यमांते च लंकायां दिवसैस्त्रिभिः

ലങ്കയിൽ ത്രയോദശി മുതൽ ആരംഭിച്ച് മൂന്നു ദിവസങ്ങൾ ശാർദൂലൻ വാനരാധിപന്മാർക്ക് സാരവും അസാരവും—തത്ത്വവും വെറും ഭാസവും—വേർതിരിച്ച് വിവരിച്ചു।

Verse 53

रावणः सैन्यसं ख्यानं रणोत्साहं तदाऽकरोत् । प्रययावंगदो दौत्ये माघशुक्लाद्यवासरे

അപ്പോൾ രാവണൻ തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണം കണക്കാക്കി യുദ്ധോത്സാഹം ഉണർത്തി. മാഘ ശുക്ലപക്ഷത്തിന്റെ ആദ്യദിവസം അങ്കദൻ ദൗത്യത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 54

सीतायाश्च तदा भर्तुर्मायामूर्धादिदर्शनम् । माघशुक्लद्वितीया यां दिनैः सप्तभिरष्टमीम्

അപ്പോൾ സീതയ്ക്ക് ഭർത്താവിനെക്കുറിച്ചുള്ള മായാമയ ദർശനം കാണിക്കപ്പെട്ടു—ശിരസ്സ് മുതലായവ പ്രദർശിപ്പിച്ച്. മാഘ ശുക്ല ദ്വിതീയ മുതൽ ഏഴ് ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് അഷ്ടമി എത്തി।

Verse 55

रक्षसां वानराणां च युद्धमासीच्च संकुलम् । माघशुक्लनवम्यां तु रात्राविंद्रजिता रणे

രാക്ഷസന്മാരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും യുദ്ധം അത്യന്തം ഘോരമായി, തിരക്കേറിയും കലുഷിതവുമായി. മാഘ ശുക്ല നവമിയുടെ രാത്രിയിൽ ഇന്ദ്രജിത് യുദ്ധത്തിലേക്ക് കടന്നു।

Verse 56

रामलक्ष्मणयोर्ना गपाशबंधः कृतः किल । आकुलेषु कपीशेषु हताशेषु च सर्वशः

നിശ്ചയമായും രാമലക്ഷ്മണന്മാരിൽ നാഗപാശബന്ധനം ഏർപ്പെടുത്തി. വാനരാധിപന്മാർ വ്യാകുലരായി, എല്ലാടവും അവരുടെ പ്രത്യാശ തകർന്നു।

Verse 57

वायूपदेशाद्गरुडं सस्मार राघवस्तदा । नागपाशविमोक्षार्थं दशम्यां गरु डोऽभ्यगात्

അപ്പോൾ വായുവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാഘവൻ ഗരുഡനെ സ്മരിച്ചു. നാഗപാശവിമോചനാർത്ഥം ദശമി തിഥിയിൽ ഗരുഡൻ എത്തി.

Verse 58

अवहारो माघशुक्लैस्यैकादश्यां दिनद्वयम् । द्वादश्यामांजनेयेन धूम्राक्षस्य वधः कृतः

മാഘ ശുക്ല ഏകാദശിയിൽ രണ്ടു ദിവസത്തെ അവഹാരം (വിരാമം/ഉപശമം) ഉണ്ടായി. ദ്വാദശിയിൽ ആഞ്ജനേയൻ (ഹനുമാൻ) ധൂമ്രാക്ഷനെ വധിച്ചു.

Verse 59

त्रयोदश्यां तु तेनैव निहतोऽकंपनो रणे । मायासीतां दर्शयित्वा रामाय दशकंधरः

ത്രയോദശിയിൽ അവൻ തന്നെയായി യുദ്ധത്തിൽ അകമ്പനൻ നിഹതനായി. ദശകന്ധരൻ (രാവണൻ) രാമനോട് മായാസീതയെ കാണിച്ച് ഭീതിയുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 60

त्रासयामास च तदा सर्वान्सैन्यगतानपि । माघशुक्लचतुर्द्दश्यां यावत्कृष्णादिवासरम्

അപ്പോൾ അവൻ സൈന്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന എല്ലാവരെയും പോലും ഭീതിയിലാഴ്ത്തി. ഇത് മാഘ ശുക്ല ചതുര്ദശി മുതൽ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിന്റെ ആദ്യദിവസം വരെ തുടർന്നു.

Verse 61

त्रिदिनेन प्रहस्तस्य नीलेन विहितो वधः । माघकृष्णद्वितीयायाश्चतुर्थ्यंतं त्रिभिर्दिनैः

മൂന്ന് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ നീലൻ പ്രഹസ്തന്റെ വധം നിർവഹിച്ചു. മാഘ കൃഷ്ണ ദ്വിതീയ മുതൽ ചതുര്ഥി വരെ ഇത് മൂന്ന് ദിവസങ്ങളിൽ സംഭവിച്ചു.

Verse 62

रामेण तुमुले युद्धे रावणो द्रावितो रणात् । पञ्चम्या अष्टमी यावद्रावणेन प्रबोधितः

ഘോരയുദ്ധത്തിൽ ശ്രീരാമൻ രാവണനെ रणഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. പഞ്ചമിയിൽ നിന്ന് അഷ്ടമിവരെ രാവണന്റെ പ്രേരണയാൽ അവൻ വീണ്ടും യുദ്ധോത്സാഹത്തോടെ ഉണർന്നു.

Verse 63

कुंभकर्णस्तदा चक्रेऽभ्यवहारं चतुर्दिनम् । कुम्भकर्णोकरोद्युद्धं नवम्यादिचतुर्दिनैः

അപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ നാലുദിവസം ആഹാരം കഴിച്ചു. തുടർന്ന് നവമിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് നാലുദിവസം കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധം നടത്തി.

Verse 64

रामेण निहतो युद्धे बहुवानरभक्षकः । अमावास्यादिने शोकाऽभ्यवहारो बभूव ह

യുദ്ധത്തിൽ ശ്രീരാമൻ അനേകം വാനരങ്ങളെ ഭക്ഷിച്ചവനെ വധിച്ചു. അമാവാസ്യാദിനത്തിൽ ശോകവശമായിട്ടു മാത്രം ആഹാരം ഉണ്ടായി—വിഷാദഭരിതമായ ഭോജനം.

Verse 65

फाल्गुनप्रतिपदादौ चतुर्थ्यंतैश्चतुर्दिनैः । नरांतकप्रभृतयो निहताः पञ्च राक्षसाः

ഫാൽഗുണ പ്രതിപദ മുതൽ ചതുര്ഥിവരെ നാലുദിവസങ്ങളിൽ, നരാന്തക മുതലായ അഞ്ചു രാക്ഷസർ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 66

पंचम्याः सप्तमीं यावदतिकायवधस्त्र्यहात् । अष्टम्या द्वादशीं यावन्निहतो दिनपंचकात्

പഞ്ചമിയിൽ നിന്ന് സപ്തമിവരെ മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ അതികായവധം നടന്നു. അഷ്ടമിയിൽ നിന്ന് ദ്വാദശിവരെ അഞ്ചുദിവസങ്ങളുടെ കണക്കിൽ അവൻ നിഹതനായി എന്നു പറയുന്നു.

Verse 67

निकुम्भकुम्भौ द्वावेतौ मकराक्षश्चतुर्दिनैः । फाल्गुनासितद्वितीयाया दिने वै शक्रजिज्जितः

നികുംഭനും കുംഭനും—ഈ രണ്ടുപേരും—മകരാക്ഷനും നാലുദിവസത്തിനകം വീണു. ഫാൽഗുണ കൃഷ്ണപക്ഷ ദ്വിതീയ തിഥിദിനം ശക്രജിത് (ഇന്ദ്രജിത്), ഇന്ദ്രജയി, തന്റെ അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു.

Verse 68

तृतीयादौ सप्तम्यंतदिनपञ्चकमेव च । ओषध्यानयवैयग्र्यादवहारो बभूव ह

തൃതീയ തിഥി മുതൽ സപ്തമി വരെ—ഈ അഞ്ചുദിവസങ്ങളിൽ—ഔഷധസസ്യങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിനാൽ പ്രധാനമായും ആഹാരഗ്രഹണം നടന്നു.

Verse 69

अष्टम्यां रावणो मायामैथिलीं हतवान्कुधीः । शोकावेगात्तदा रामश्चक्रे सैन्यावधारणम्

അഷ്ടമി തിഥിദിനം ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ രാവണൻ മായാമൈഥിലിയെ (മായാസീതയെ) വധിച്ചു. അപ്പോൾ ശോകവേഗം കൊണ്ടു രാമൻ സൈന്യത്തെ ക്രമപ്പെടുത്തി ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 70

ततस्त्रयोदशीं यावद्दिनैः पंचभिरिंद्रजित् । लक्ष्मणेन हतो युद्धे विख्यातबलपौरुषः

പിന്നീട് ത്രയോദശി തിഥിവരെ, അഞ്ചുദിവസത്തിനകം, ബലപൗരുഷത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഇന്ദ്രജിത് യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണനാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 71

चतुर्द्दश्यां दशग्रीवो दीक्षामापावहारतः । अमावास्यादिने प्रागाद्युद्धाय दशकंधरः

ചതുര്ദശി തിഥിദിനം ദശഗ്രീവൻ ആഹാരനിയമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് അമാവാസി ദിനം ദശകന്ധരൻ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 72

चैत्रशुक्लप्रतिपदः पंचमीदिनपंचके । रावणो युध्यमानो ऽभूत्प्रचुरो रक्षसां वधः

ചൈത്ര ശുക്ല പ്രതിപദ മുതൽ പഞ്ചമി വരെയുള്ള അഞ്ചുദിവസങ്ങളിൽ, രാവണൻ യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ മഹാ സംഹാരം നടന്നു.

Verse 73

चैत्रशुक्लाष्टमीं यावत्स्यंदनाश्वादिसूदनम् । चैत्रशुक्लनवम्यां तु सौमित्रेः शक्तिभेदने

ചൈത്ര ശുക്ല അഷ്ടമി വരെ രഥങ്ങളും കുതിരകളും മുതലായവ നശിച്ചു; ചൈത്ര ശുക്ല നവമിയിൽ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) ശക്തിയാൽ ഭേദിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 74

कोपाविष्टेन रामेण द्रावितो दशकंधरः । विभीषणोपदेशेन हनुमद्युद्धमेव च

കോപാവിഷ്ടനായ രാമൻ ദശകന്ധരൻ (രാവണൻ)നെ പിന്മാറ്റി; വിഭീഷണന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഹനുമാന്റെ യുദ്ധവും നടന്നു.

Verse 75

द्रोणाद्रेरोषधीं नेतुं लक्ष्मणार्थमुपागतः । विशल्यां तु समादाय लक्ष्मणं तामपाययत्

ലക്ഷ്മണനുവേണ്ടി ദ്രോണപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഔഷധി കൊണ്ടുവരാൻ അവൻ പോയി; പിന്നെ വിശല്യയെ എടുത്ത് ലക്ഷ്മണന് അത് സേവിപ്പിച്ചു.

Verse 76

दशम्यामवहारोऽभूद्रात्रौ युद्धं तु रक्षसाम् । एकादश्यां तु रामाय रथो मातलिसारथिः

ദശമിയിൽ പിന്മാറ്റം ഉണ്ടായി; രാത്രിയിൽ രാക്ഷസന്മാരോടു യുദ്ധം നടന്നു. ഏകാദശിയിൽ രാമനുവേണ്ടി മാതലി സാരഥിയായ രഥം എത്തി.

Verse 77

प्राप्तो युद्धाय द्वादश्यां यावत्कृष्णां चतुर्दशीम् । अष्टादशदिने रामो रावणं द्वैरथेऽवधीत्

ദ്വാദശി മുതൽ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശി വരെ അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അഷ്ടാദശ ദിനത്തിൽ രഥദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ ശ്രീരാമൻ രാവണനെ വധിച്ചു.

Verse 78

संस्कारा रावणादीनाममावा स्यादिनेऽभवन् । संग्रामे तुमुले जाते रामो जयमवाप्तवान्

രാവണാദികളുടെ അന്ത്യേഷ്ടി-സംസ്കാരങ്ങൾ അമാവാസ്യ ദിനത്തിൽ നടന്നു. യുദ്ധം അത്യന്തം തുമുലമായപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വിജയം പ്രാപിച്ചു.

Verse 79

माघशुक्लद्वितीयादिचैत्रकृष्णचतुर्द्दशीम् । सप्ताशीतिदिनान्येवं मध्ये पंवदशा हकम्

മാഘ ശുക്ല ദ്വിതീയ മുതൽ ചൈത്ര കൃഷ്ണ ചതുര്ദശി വരെ—ഇങ്ങനെ ആകെ എൺപത്തേഴു ദിനങ്ങൾ; നടുവിൽ പതിനഞ്ചു ദിനങ്ങളുടെ ഒരു ഇടവേളയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 80

युद्धावहारः संग्रामो द्वासप्ततिदिनान्यभूत् । वैशाखादि तिथौ राम उवास रणभूमिषु । अभिषिक्तो द्वितीयायां लंकाराज्ये विभी षणः

യുദ്ധവിരാമങ്ങളും സംഗ്രാമവും ചേർന്ന് എഴുപത്തിരണ്ട് ദിനങ്ങളായി. വൈശാഖാദി തിഥികളിൽ നിന്ന് ശ്രീരാമൻ യുദ്ധഭൂമികളിൽ തന്നേ പാർത്തു. ദ്വിതീയ തിഥിയിൽ ലങ്കാരാജ്യത്തിൽ വിഭീഷണന് അഭിഷേകം നടന്നു.

Verse 81

सीताशुद्धिस्तृतीयायां देवेभ्यो वरलंभनम् । दशरथस्यागमनं तत्र चैवानुमोदनम्

തൃതീയ തിഥിയിൽ സീതാദേവിയുടെ ശുദ്ധി തെളിഞ്ഞു; ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് വരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. അവിടെയേ ദശരഥന്റെ ആഗമനവും, എല്ലാവരുടെയും അനുമോദനവും ആനന്ദോത്സവവും ഉണ്ടായി.

Verse 82

हत्वा त्वरेण लंकेशं लक्ष्मणस्याग्रजो विभुः । गृहीत्वा जानकीं पुण्यां दुःखितां राक्षसेन तु

വേഗത്തിൽ ലങ്കാധിപനെ വധിച്ച്, ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനും മഹാവിഭുവുമായ ശ്രീരാമൻ, രാക്ഷസനാൽ ദുഃഖിതയായ പുണ്യശീലയായ ജാനകിയെ വീണ്ടും സ്വീകരിച്ചു।

Verse 83

आदाय परया प्रीत्या जानकीं स न्यवर्तत । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु रामः पुष्पकमा श्रितः

പരമാനന്ദത്തോടെ ജാനകിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം മടങ്ങി. വൈശാഖത്തിലെ ചതുര്ഥി തിഥിയിൽ ശ്രീരാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി।

Verse 84

विहायसा निवृत्तस्तु भूयोऽयोध्यां पुरीं प्रति । पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पंचम्यां माधवस्य च

അദ്ദേഹം ആകാശമാർഗ്ഗം വഴി വീണ്ടും അയോധ്യാ നഗരിയിലേക്കു മടങ്ങി. പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, മാധവ (വൈശാഖ) മാസത്തിലെ പഞ്ചമി തിഥിയിൽ (ഇതു നടന്നു)।

Verse 85

भारद्वाजाश्रमे रामः सगणः समु पाविशत् । नंदिग्रामे तु षष्ठ्यां स पुष्पकेण समागतः

ശ്രീരാമൻ തന്റെ പരിവാര-പരിഷത്തോടുകൂടെ ഭാരദ്വാജ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. പിന്നെ ഷഷ്ഠി തിഥിയിൽ പുഷ്പകവിമാനത്തിലൂടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലെത്തി।

Verse 87

उवास रामरहिता रावणस्य निवेशने । द्वाचत्वारिंशके वर्षे रामो राज्यमकारयत्

അവൾ ശ്രീരാമനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് രാവണന്റെ നിവാസത്തിൽ പാർത്തു. നാല്പത്തിരണ്ടാം വർഷത്തിൽ ശ്രീരാമൻ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ച് ഭരണനം നടത്തിച്ചു।

Verse 88

सीतायास्तु त्रयस्त्रिंशद्वर्षाणि तु तदा भवन् । स चतुर्दशवर्षांते प्रविष्टः स्वां पुरीं प्रभुः

അന്ന് സീതാദേവിയുടെ പ്രായം മുപ്പത്തിമൂന്ന് വയസ്സായിരുന്നു; പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ പ്രഭു തന്റെ നഗരമായ അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 89

अयोध्यां नाम मुदितो रामो रावणदर्पहा । भ्रातृभिः सहितस्तत्र रामो राज्यमकार यत्

അയോധ്യയിൽ ആനന്ദഭരിതനായ രാമൻ—രാവണന്റെ ദർപ്പം നശിപ്പിച്ചവൻ—സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ അവിടെ രാജ്യം സുസ്ഥിരമായി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 90

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । रामो राज्यं पालयित्वा जगाम त्रिदिवालयम्

പതിനായിരം വർഷവും പിന്നെ മറ്റൊരു ആയിരം വർഷവും രാമൻ രാജ്യം പരിപാലിച്ചു; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ത്രിദിവധാമത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।

Verse 91

रामराज्ये तदा लोका हर्षनिर्भरमा नसाः । बभूवुर्धनधान्याढ्याः पुत्रपौत्रयुता नराः

രാമരാജ്യത്തിൽ അന്ന് ജനങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവർ ധനധാന്യസമൃദ്ധരായി, പുത്രപൗത്രസഹിതം സുഖിച്ചു ജീവിച്ചു।

Verse 92

कामवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि गुणवंति च । गावस्तु घटदोहिन्यः पादपाश्च सदा फलाः

ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ മഴ പെയ്തു, വിളകൾ ഉത്തമഗുണമുള്ളവയായി; പശുക്കൾ കുടം നിറയുന്നത്ര പാൽ നൽകി, വൃക്ഷങ്ങൾ എപ്പോഴും ഫലഭാരത്തോടെ നിന്നു।

Verse 93

नाधयो व्याधयश्चैव रामराज्ये नराधिप । नार्यः पतिव्रताश्चासन्पितृभक्तिपरा नराः

ഹേ നരാധിപാ! രാമരാജ്യത്തിൽ മാനസിക ക്ലേശവും ദേഹരോഗവും ഇല്ലായിരുന്നു. സ്ത്രീകൾ പതിവ്രതകൾ; പുരുഷന്മാർ പിതൃഭക്തിയിൽ സ്ഥിരർ.

Verse 94

द्विजा वेदपरा नित्यं क्षत्रिया द्विज सेविनः । कुर्वते वैश्यवर्णाश्च भक्तिं द्विजगवां सदा

ദ്വിജർ നിത്യം വേദപരായണരായിരുന്നു; ക്ഷത്രിയർ ദ്വിജസേവകരായിരുന്നു; വൈശ്യർ എല്ലായ്പ്പോഴും ദ്വിജന്മാരോടും ഗോകളോടും ഭക്തി അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 95

न योनिसंकरश्चासीत्तत्र नाचारसंकरः । न वंध्या दुर्भगा नारी काकवंध्या मृत प्रजा

അവിടെ യോനിസങ്കരവും ഇല്ല, ആചാരസങ്കരവും ഇല്ല. ഒരു സ്ത്രീയും വന്ധ്യയോ ദുര്ഭാഗ്യവതിയോ ആയിരുന്നില്ല; ‘കാകവന്ധ്യ’യും ഇല്ല, സന്താനമരണം സംഭവിച്ചുമില്ല.

Verse 96

विधवा नैव काप्यासीत्सभर्तृका न लप्यते । नावज्ञां कुर्वते केपि मातापित्रोर्गुरोस्तथा

ഒരു സ്ത്രീയും വിധവയായിരുന്നില്ല; ഭർത്താവുള്ള സ്ത്രീയെ വിലപിക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടില്ല. ആരും മാതാപിതാക്കളെയും ഗുരുവിനെയും അവമാനിച്ചില്ല.

Verse 97

न च वाक्यं हि वृद्धानामुल्लं घयति पुण्यकृत् । न भूमिहरणं तत्र परनारीपराङ्मुखाः

പുണ്യശീലനായ ആരും മൂപ്പന്മാരുടെ വാക്ക് ലംഘിച്ചില്ല. അവിടെ ഭൂമിഹരണം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ജനങ്ങൾ പരസ്ത്രീകളിൽ നിന്ന് വിമുഖരായിരുന്നു.

Verse 98

नापवादपरो लोको न दरिद्रो न रोगभाक् । न स्तेयो द्यूतकारी च मैरेयी पापिनो नहि

ജനങ്ങൾ അപവാദത്തിൽ ആസക്തരായിരുന്നില്ല; ആരും ദരിദ്രനല്ല, ആരും രോഗബാധിതനുമല്ല. കള്ളന്മാർ ഇല്ല, ചൂതാട്ടക്കാർ ഇല്ല, മദ്യപാനികളും ഇല്ല—സത്യത്തിൽ പാപികൾ ആരും കണ്ടില്ല.

Verse 99

न हेमहारी ब्रह्मघ्नो न चैव गुरुतल्पगः । न स्त्रीघ्नो न च बालघ्नो न चैवानृतभाषणः

സ്വർണം കവർന്നവൻ ആരുമില്ല; ബ്രാഹ്മണഹന്താവും ഇല്ല; ഗുരുതൽപം ലംഘിക്കുന്നവനും ഇല്ല. സ്ത്രീഹന്താവില്ല, ബാലഹന്താവില്ല, അസത്യഭാഷിയും ഇല്ല.

Verse 100

न वृत्तिलोपकश्चासीत्कूट साक्षी न चैव हि । न शठो न कृतघ्नश्च मलिनो नैव दृश्यते

മറ്റുള്ളവരുടെ ഉപജീവനം കവർന്നെടുക്കുന്നവൻ ആരുമില്ല; കള്ളസാക്ഷിയും ഇല്ല. വഞ്ചകൻ ഇല്ല, കൃതഘ്നൻ ഇല്ല, മലിനചിത്തനും കാണപ്പെട്ടില്ല.

Verse 101

सदा सर्वत्र पूज्यंते ब्राह्मणा वेदपारगाः । नावैष्णवोऽव्रती राजन्राम राज्येऽतिविश्रुते

വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണർ എപ്പോഴും എല്ലായിടത്തും പൂജിക്കപ്പെട്ടു. ഹേ രാജൻ, രാമന്റെ അതിപ്രസിദ്ധമായ രാജ്യത്തിൽ അവൈഷ്ണവനും അവ്രതിയും (വ്രതരഹിതനും) ആരുമില്ലായിരുന്നു.

Verse 109

ततः स विस्मयाविष्टो रामो राजीवलोचनः । पप्रच्छ तीर्थमाहात्म्यं यत्तीर्थेषूत्तमोत्तमम्

അപ്പോൾ വിസ്മയാവിഷ്ടനായ പദ്മനേത്രൻ രാമൻ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അത്യുത്തമമായ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ചോദിച്ചു.