Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

Transliteration

svargataṃ pitaraṃ rājanrāmāya vinivedya ca | sāṃtvanaṃ bharatasyāsya kṛtvā nivartanaṃ prati

Translation

ഹേ രാജാവേ, പിതാവ് സ്വർഗ്ഗഗതനായ വിവരം രാമനോട് അറിയിച്ച്, ഈ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അവർ മടങ്ങുവാൻ തിരിഞ്ഞു.

Word by Word

• स्वर्गतम्: gone to heaven
• स्वर्गतम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग-गत (प्रातिपदिक; स्वर्ग + गत)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पितरम्); द्वितीया-तत्पुरुषः (स्वर्गं गतः)

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; संबोधनम्

• रामाय: to Rāma
• रामाय: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सम्प्रदानम्

• विनिवेद्य: having informed/announced
• विनिवेद्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: वि-नि-विद्/वेद् (धातु; निवेदयति इति causative from √विद्/√वेद्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund) ‘विनिवेद्य’ = निवेदयित्वा; पूर्वकालिक-क्रिया

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (and)

• सांत्वनम्: consolation
• सांत्वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सांत्वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• भरतस्य: of Bharata
• भरतस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of Bharata)

• अस्य: of him/this
• अस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of this/him)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund)

• निवर्तनम्: returning/turning back
• निवर्तनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निवर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• प्रति: towards
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/प्रत्ययार्थक (towards/with regard to)

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrakūṭa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (king) addressed in the verse

Visual Art Cues

Scene: A quiet, intimate moment: messengers/relatives inform Rāma of Daśaratha’s ascent to heaven; Bharata is consoled; faces show controlled grief, hands in añjali, forest hermitage backdrop.

Characters & Entities

• Rāma
• Bharata
• Daśaratha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes compassionate speech and steadiness in grief; right action continues even amid loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No new site is named in this verse; it continues the Citrakūṭa-centered episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.