Adhyaya 103

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल एरण्डीसङ्गमं परम् । यच्छ्रुतं वै मया राजञ्छिवस्य वदतः पुरा

ശ്രീമാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, തുടർന്ന് രാജാവ് പരമമായ ഏരണ്ഡീ-സംഗമത്തിലേക്ക് പോകണം; ശിവൻ മുൻപ് പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ കേട്ടതുതന്നെ നിനക്കു പറയുന്നു.

Verse 2

एतदेव पुरा प्रश्नं गौर्या पृष्टस्तु शङ्करः । प्रोवाच नृपशार्दूल गुह्याद्गुह्यतरं शुभम्

ഇതേ ചോദ്യം ഒരിക്കൽ ഗൗരി ശങ്കരനോടു ചോദിച്ചു; ഹേ നൃപശാർദൂല, അദ്ദേഹം ഗുഹ്യത്തിലും ഗുഹ്യമായ മംഗളരഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं नाख्यातं कस्यचिन्मया । रेवायाश्चोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं देवि कामदं पुत्रवर्धनम्

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, ഞാൻ ആരോടും വെളിപ്പെടുത്താത്ത പരമഗുഹ്യം കേൾക്കുക. രേവയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് അത്യന്തം ശോഭനമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്; ഹേ ദേവീ, അത് ഭ്രൂണഹത്യാപാപം നശിപ്പിക്കുന്നു, ഇഷ്ടഫലം നൽകുന്നു, സന്താനവർദ്ധനവും ചെയ്യുന്നു.

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथयस्व महादेव तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं कस्मात्कामदं स्वर्गदर्शनम्

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, ആ പരമശോഭന തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് പറയുക; അത് ഭ്രൂണഹത്യാപാപം എങ്ങനെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ഇഷ്ടം എങ്ങനെ നൽകുന്നു, സ്വർഗ്ഗദർശനം എങ്ങനെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു?

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्रिर्नाम महादेवि मानसो ब्रह्मणः सुतः । अग्निहोत्ररतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി! അത്രി എന്ന മഹർഷി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനായിരുന്നു. അവൻ നിത്യവും അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ പരായണനായി, ദേവന്മാരെയും അതിഥികളെയും നിരന്തരം പൂജിച്ചു।

Verse 6

सोमसंस्थाश्च सप्तैव कृता विप्रेण पार्वति । अनसूयेति विख्याता भार्या तस्य गुणान्विता

ഹേ പാർവതി! ആ വിപ്രൻ ഏഴു സോമസംസ്ഥകൾ (സോമയാഗങ്ങൾ) നിർവഹിച്ചു. അവന്റെ ഭാര്യ ‘അനസൂയ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയും ഗുണസമ്പന്നയുമായിരുന്നു।

Verse 7

पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता । एवं याति ततः काले न पुत्रा न च पुत्रिका

അവൾ പതിവ്രതയും ഭർത്താവിനെ തന്നെ പ്രാണമായി കരുതിയും ഭർത്താവിന്റെ കര്‍ത്തവ്യഹിതത്തിൽ നിരതയുമായിരുന്നുവു. എങ്കിലും കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും അവർക്കു പുത്രനും പുത്രിയും ഉണ്ടായില്ല।

Verse 8

अपराह्णे महादेवि सुखासीनौ तु सुन्दरि । वदन्तौ सुखदुःखानि पूर्ववृत्तानि यानि च

അപരാഹ്നത്തിൽ, ഹേ മഹാദേവി, ഹേ സുന്ദരി! അവർ ഇരുവരും സുഖാസീനരായി, പരസ്പരം സുഖദുഃഖങ്ങളും മുൻവൃത്താന്തങ്ങളും സംസാരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 9

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

അത്രി പറഞ്ഞു—ഹേ സൗമ്യേ! ഹേ ശുഭേ! ഹേ പ്രിയകാന്തേ! ഹേ ചാരുസർവാംഗസുന്ദരി! വിദ്യയും വിനയവും സമ്പന്നയായവളേ, പദ്മപത്രസമാന നേത്രങ്ങളുള്ളവളേ!

Verse 10

पूर्णचन्द्रनिभाकारे पृथुश्रोणिभरालसे । न त्वया सदृशी नारी त्रैलोक्ये सचराचरे

ഹേ സുന്ദരി! നിന്റെ രൂപം പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ; വിശാല നിതംബങ്ങളുടെ മനോഹര ഗാംഭീര്യത്തോടെ യുക്തം. ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകത്തിൽ നിനക്കു തുല്യയായ സ്ത്രീയില്ല.

Verse 11

रतिपुत्रफला नारी पठ्यते वेदवादिभिः । पुत्रहीनस्य यत्सौख्यं तत्सौख्यं मम सुन्दरि

വേദവാദികൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നു—സ്ത്രീ രതിയുടെയും പുത്രന്റെയും ഫലം നൽകുന്നവളാണ്. ഹേ സുന്ദരി! പുത്രഹീനനുള്ള സുഖം ഏതാണ്, അതേ സുഖം എനിക്കുമുണ്ട്.

Verse 12

यथाहं न तथा पुत्रः समर्थः सर्वकर्मसु । पुन्नामनरकाद्भद्रे जातमात्रेण सुन्दरि

ഞാൻ പോലെയല്ല; പുത്രൻ എല്ലാ കര്‍മങ്ങളിലും സമർത്ഥനാകണമെന്നില്ല. എങ്കിലും ഹേ ഭദ്രേ, ഹേ സുന്ദരി! ജന്മമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ ‘പുന്നാമ’ നരകത്തിൽ നിന്ന് (പിതാവിനെ) രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 13

पतन्तं रक्षयेद्देवि महापातकिनं यदि । महाघोरे गता वापि दुष्टकर्मपितामहाः

ഹേ ദേവി! വീഴുന്ന മഹാപാതകിയെയെങ്കിലും (പുത്രൻ) രക്ഷിക്കുമെങ്കിൽ, ദുഷ്കർമം ചെയ്ത പിതാമഹന്മാരും അതിഘോരാവസ്ഥയിൽ ചെന്നിട്ടും രക്ഷപ്പെടാം.

Verse 14

तद्धरन्ति सुपुत्राश्च वैतरण्यां गतानपि । पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेण परमा गतिः

ആ ഭാരത്തെ സുപ്പുത്രന്മാർ നീക്കുന്നു—വൈതരണിയിലേക്കു പോയവരുടേതും. പുത്രനാൽ ലോകജയം; പൗത്രനാൽ പരമഗതി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 15

अथ पुत्रस्य पौत्रेण प्रगच्छेद्ब्रह्म शाश्वतम् । नास्ति पुत्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

പിന്നീട് പുത്രന്റെ പൗത്രനിലൂടെ മനുഷ്യൻ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും പുത്രന് തുല്യനായ മറ്റൊരു ബന്ധുവില്ല.

Verse 16

अहश्च मध्यरात्रे च चिन्तयानस्य सर्वदा । शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे नद्युदकं यथा

പകലും അർദ്ധരാത്രിയിലും എപ്പോഴും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്റെ അവയവങ്ങൾ, വേനൽക്കാലത്ത് നദിയിലെ വെള്ളം വറ്റുന്നതുപോലെ ഉണങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 17

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

അനസൂയ പറഞ്ഞു: 'ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അങ്ങ് എന്തിനെക്കുറിച്ചാണോ ദുഃഖിക്കുന്നത്, അതിനെക്കുറിച്ച് ഞാനും ദുഃഖിക്കുന്നു. അങ്ങയെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നതെന്തോ, അത് എന്റെ മനസ്സിനെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.'

Verse 18

येन पुत्रा भविष्यन्ति आयुष्मन्तो गुणान्विताः । तत्कार्यं च समीक्षस्व येन तुष्येत्प्रजापतिः

ദീർഘായുസ്സുള്ളവരും ഗുണവാന്മാരുമായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകുന്നതിന് കാരണമായ പ്രവൃത്തി ആലോചിച്ചാലും; പ്രജാപതി സംപ്രീതനാകുന്ന കർമ്മം എന്താണെന്ന് ചിന്തിച്ചാലും.

Verse 19

अत्रिरुवाच । तपस्तप्तं मया भद्रे जातमात्रेण दुष्करम् । व्रतोपवासनियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

അത്രി പറഞ്ഞു: 'ഹേ ഭദ്രേ! ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ ഞാൻ കഠിനമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു. ഹേ സുന്ദരീ! വ്രതങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, സസ്യാഹാരം എന്നിവയിലൂടെയാണ് ഞാൻ അത് ചെയ്തത്.'

Verse 20

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

ദേഹം ക്ഷീണിച്ചിട്ടും ഞാൻ നില്ക്കുന്നു; ഈ മഹാവ്രതത്തിൽ ഞാൻ അശക്തനാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ ശോകിക്കുന്നു—ഈ രഹസ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 21

अनसूयोवाच । भर्तुः पतिव्रता नारी रतिपुत्रविवर्धिनी । त्रिवर्गसाधना सा च श्लाघ्या च विदुषां जने

അനസൂയ പറഞ്ഞു—ഭർത്തൃഭക്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പതിവ്രതയായ സ്ത്രീ, ദാമ്പത്യസൗഹൃദവും പുത്രസന്താനവും വളർത്തുന്നവൾ; അവൾ ധർമ്മാർഥകാമങ്ങളായ ത്രിവർഗ്ഗത്തിന്റെ സാധികയും പണ്ഡിതജനത്തിൽ പ്രശംസനീയയും ആകുന്നു.

Verse 22

जपस्तपस्तीर्थयात्रा मृडेज्यामन्त्रसाधनम् । देवताराधनं चैव स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

ജപം, തപസ്സ്, തീർത്ഥയാത്ര, മൃഡ് (രുദ്ര) പൂജ, മന്ത്രസാധനം, ദേവതാരാധനം—ഇവ ആറു ഇവിടെ സ്ത്രീകൾക്കും ശൂദ്രർക്കും പതനകാരകമായ കർമങ്ങളെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 23

ईदृशं तु महादोषं स्त्रीणां तु व्रतसाधने । वदन्ति मुनयः सर्वे यथोक्तं वेदभाषितम्

സ്ത്രീകളുടെ വ്രതസാധനത്തിൽ ഇത്തരമൊരു മഹാദോഷമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; വേദവചനത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാ മുനികളും അതേ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 24

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നിന്റെ അനുവാദത്തോടെ ഞാൻ ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിക്കും. പുത്രലാഭം ലക്ഷ്യമാക്കി ഞാൻ ദേവോത്തമരെ പ്രസന്നരാക്കും.

Verse 25

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे मम संतोषकारिणि । आज्ञाता त्वं मया भद्रे पुत्रार्थं तप आश्रय

അത്രി പറഞ്ഞു— സാധു, സാധു, മഹാപ്രാജ്ഞേ, എന്റെ ഹൃദയം സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ. ഭദ്രേ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പുത്രാർത്ഥം തപസ്സിനെ ആശ്രയിക്കൂ.

Verse 26

देवतानां मनुष्याणां पित्ःणामनृणो भवे । न भार्यासदृशो बन्धुस्त्रिषु लोकेषु विद्यते

ഇത്തരം ധർമ്മാചരണത്താൽ മനുഷ്യൻ ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും പിതൃകൾക്കും ഉള്ള ഋണത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു; ത്രിലോകങ്ങളിൽ ഭാര്യയെപ്പോലൊരു ബന്ധുവില്ല.

Verse 27

तेन देवाः प्रशंसन्ति न भार्यासदृशं सुखम् । सन्मुखे मन्मुखाः पुत्राः विलोमे तु पराङ्मुखाः

അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ പ്രശംസിക്കുന്നു— ഭാര്യയെപ്പോലൊരു സുഖമില്ല. അനുകൂലത്തിൽ പുത്രന്മാർ മുഖാമുഖമായി അനുരക്തരായിരിക്കും; പ്രതികൂലത്തിൽ അവർ വിമുഖരാകും.

Verse 28

तेन भार्यां प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः । महाव्रते महाप्राज्ञे सत्त्ववति शुभेक्षणे

അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം ഭാര്യാധർമ്മത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു— മഹാവ്രതേ, മഹാപ്രാജ്ഞേ, സത്ത്വവതീ, ശുഭേക്ഷണേ.

Verse 29

तपस्तपस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं तु ममाज्ञया । एतद्वाक्यावसाने तु साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत्

എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ വേഗം പുത്രാർത്ഥം തപസ്സു ചെയ്യുക. ഈ വാക്കുകൾ അവസാനിച്ചപ്പോൾ അവൾ അഷ്ടാംഗപ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ പറഞ്ഞു.

Verse 30

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयाम् । हंसलीलागतिः सा च मृगाक्षी वरवर्णिनी

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ സർവ്വകാമങ്ങളും പ്രാപിക്കട്ടെ. അവൾ ഹംസത്തിന്റെ ലീലാഗതിയോടെ നടക്കുന്ന മൃഗാക്ഷി, ശ്രേഷ്ഠവർണിനിയായിരുന്നു.

Verse 31

नियमस्था ततो भूत्वा सम्प्राप्ता नर्मदां नदीम् । शिवस्वेदोद्भवां देवीं सर्वपापप्रणाशनीम्

പിന്നീട് നിയമങ്ങളിൽ സ്ഥിരയായി അവൾ നർമദാ നദിയെ പ്രാപിച്ചു—ശിവന്റെ സ്വേദത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ദേവി, സർവ്വപാപപ്രണാശിനി.

Verse 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानमात्रेण वै यस्या अश्वमेधफलं लभेत्

അവളെ വെറും ദർശനം മാത്രത്താൽ പാപസഞ്ചയം നശിക്കുന്നു; അവളിൽ വെറും സ്നാനം മാത്രത്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

ये पिबन्ति महादेवि श्रद्दधानाः पयः शुभम् । सोमपानेन तत्तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

ഹേ മഹാദേവീ! ശ്രദ്ധയോടെ അവളുടെ ശുഭജലം പാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് അത് സോമപാനത്തോട് തുല്യം; ഇതിൽ സംശയമോ വിചാരണമോ വേണ്ട.

Verse 34

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैरपि । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं प्रयान्ति ते

പകലും രാത്രിയും, നൂറുകണക്കിന് യോജന ദൂരത്തിരുന്നാലും, അവളെ സ്മരിക്കുന്നവർ—അവർ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 35

नर्मदायाः समीपे तु तावुभौ योजनद्वये । न पश्यन्ति यमं तत्र ये मृता वरवर्णिनि

നർമദയുടെ സമീപത്ത് ഇരുവശത്തും രണ്ട് യോജന പരിധിക്കുള്ളിൽ, ഹേ സുന്ദരവർണിനി, അവിടെ മരിക്കുന്നവർ യമനെ ദർശിക്കുകയില്ല।

Verse 36

ततस्तदुत्तरे कूले एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरि

അതിനുശേഷം നർമദയുടെ ഉത്തരതീരത്ത് എരണ്ടി നദിയുടെ ശുഭസംഗമത്തിൽ, ഹേ വിശാലാക്ഷി സുന്ദരി, അവൾ നിയമനിഷ്ഠയായി ശാകാഹാരത്തിൽ ജീവിച്ചു।

Verse 37

तोषयन्ती त्रींश्च देवाञ्छुभैः स्तोत्रैर्व्रतैस्तथा । ग्रीष्मेषु च महादेवि पञ्चाग्निं साधयेत्ततः

ശുഭസ്തോത്രങ്ങളും വ്രതങ്ങളും കൊണ്ട് ത്രിംശത് ദേവന്മാരെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ഹേ മഹാദേവി, അവൾ ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് പഞ്ചാഗ്നി തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 38

वर्षाकाले चार्द्रवासाश्चरेच्चान्द्रायणानि च । हेमन्ते तु ततः प्राप्ते तोयमध्ये वसेत्सदा

മഴക്കാലത്ത് അവൾ നനഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചു ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു; ഹേമന്തം വന്നപ്പോൾ അവൾ എപ്പോഴും ജലമദ്ധ്യേ വസിച്ചു।

Verse 39

प्रातःस्नानं ततः सन्ध्यां कुर्याद्देवर्षितर्पणम् । देवानामर्चनं कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

അവൾ പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനവും ദേവ-ഋഷി തർപ്പണവും നടത്തി. ദേവാരാധന ചെയ്ത് വിധിപ്രകാരം ഹോമം ചെയ്തു।

Verse 40

यजते वैष्णवांल्लोकान् स्नानजाप्यहुतेन च । एवं वर्षशते प्राप्ते रुद्रविष्णुपितामहाः

സ്നാനം, ജപം, ഹോമാഹുതികൾ എന്നിവയാൽ അവൾ വൈഷ്ണവ ലോകങ്ങളെ ആരാധിച്ച് അവയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നൂറുവർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ രുദ്രൻ, വിഷ്ണു, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 41

सम्प्राप्ता द्विजरूपैस्तु एरण्ड्याः सङ्गमे प्रिये । पुरतः संस्थितास्तस्या वेदमभ्युद्धरन्ति च

പ്രിയേ, അവർ ദ്വിജരൂപം ധരിച്ചു ഏരണ്ടിയുടെ സംഗമത്തിൽ എത്തി. അവളുടെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് വേദത്തിന്റെ മഹിമയെ ഉയർത്തി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 42

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्ष्य तान्मुहुर्मुहुः । उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

അനസൂയ ജപം നിർത്തി അവരെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി. പിന്നെ ആ വിശാലാക്ഷി എഴുന്നേറ്റ് വിധിപ്രകാരം അർഘ്യം സമർപ്പിച്ചു.

Verse 43

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി, ഇന്ന് എന്റെ തപസ്സ് സഫലമായി. പുണ്യബ്രാഹ്മണരുടെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 44

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत् । कन्दमूलफलं शाकं नीवारानपि पावनान् । प्रयच्छाम्यहमद्यैव मुनीनां भावितात्मनाम्

പിന്നീട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് സാഷ്ടാംഗ നമസ്കാരം ചെയ്ത് അവൾ പറഞ്ഞു—“ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ ഭാവിതാത്മാക്കളായ മുനിമാർക്ക് കന്ദമൂലം, ഫലം, ശാകം, കൂടാതെ പാവനമായ നീവാര (വന്യധാന്യം) സമർപ്പിക്കും.”

Verse 45

विप्रा ऊचुः । तपसा तु विचित्रेण तपःसत्येन सुव्रते । तृप्ताः स्म सर्वकामैस्तु सुव्रते तव दर्शनात्

വിപ്രന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സുവ്രതേ! നിന്റെ വിചിത്രതപസ്സും തപഃസത്യവും കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ സർവകാമങ്ങളിലും തൃപ്തരായി; നിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ।

Verse 46

अस्माकं कौतुकं जातं तापसेन व्रतेन यत् । स्वर्गमोक्षसुतस्यार्थे तपस्तपसि दुष्करम्

നിന്റെ ഈ താപസവ്രതത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് കൗതുകം ജനിച്ചു; സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, പുത്രപ്രാപ്തി എന്നിവയ്ക്കായി നീ ദുഷ്കരമായ തപസ്സിന് മേൽ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു।

Verse 47

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

അനസൂയ പറഞ്ഞു—തപസ്സാൽ സ്വർഗ്ഗം സിദ്ധിക്കുന്നു, തപസ്സാൽ പരമഗതി ലഭിക്കുന്നു; തപസ്സാൽ അർത്ഥവും കാമവും ലഭിക്കുന്നു, തപസ്സാൽ ഗുണവാനായ പുത്രനും ലഭിക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രന്മാരേ! തപസ്സുതന്നെ എനിക്ക് സർവകാമഫലപ്രദം।

Verse 48

विप्रा ऊचुः । तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता । हंसलीलागतिगमा त्वं च सर्वाङ्गसुन्दरी

വിപ്രന്മാർ പറഞ്ഞു—നീ തന്വീ, ശ്യാമവർണ്ണിനി, വിശാലാക്ഷി, സ്നിഗ്ധാംഗി, രൂപസമ്പന്ന; നിന്റെ നടപ്പ് ഹംസലീലാഗതി പോലെ, നീ സർവാംഗസുന്ദരി।

Verse 49

किं च ते तपसा कार्यमात्मानं शोच्यसे कथम्

കൂടാതെ നിനക്ക് തപസ്സു ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യം എന്ത്? നീ നിന്നെക്കുറിച്ച് എന്തിന് ശോകിക്കുന്നു?

Verse 50

अनसूयोवाच । यदि रुद्रश्च विष्णुश्च स्वयं साक्षात्पितामहः । गूढरूपधराः सर्वे तच्चिह्नमुपलक्षये

അനസൂയ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ രുദ്രനും വിഷ്ണുവും, സ്വയം സാക്ഷാത് പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) കൂടെയായി, എല്ലാവരും ഗൂഢരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആ സത്യത്തിന്റെ ചിഹ്നം ഞാൻ തിരിച്ചറിയുന്നു।

Verse 51

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते । स्वस्वरूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

അവളുടെ വാക്കുകൾ അവസാനിച്ച ഉടൻ അവർ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തി. ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ദിവ്യസ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായി പ്രകാശിച്ചു।

Verse 52

चतुर्भुजो महादेवि शङ्खचक्रगदाधरः । अतसीपुष्पवर्णस्तु पीतवासा जनार्दनः

മഹാദേവീ! ജനാർദനൻ ചതുര്ഭുജനായി ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവന്റെ വർണം അതസീ പുഷ്പംപോലെ, പീതവസ്ത്രധാരിയായിരുന്നു।

Verse 53

गरुत्मान्वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः । प्रसन्नवदनः श्रीमान्स्वयंरूपो व्यवस्थितः

ഗരുഡൻ വാഹനമായ ഹരി, ശ്രീദേവിയോടുകൂടെ, പ്രസന്നമുഖനായി, ഐശ്വര്യസമ്പന്നനായി, തന്റെ പ്രത്യക്ഷ സ്വരൂപത്തിൽ അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 54

पीतवासा महादेवि चतुर्वदनपङ्कजः । हंसोपरि समारूढो ह्यक्षमालाकरोद्यतः

മഹാദേവീ! പീതവസ്ത്രധാരിയായ ബ്രഹ്മാവ്—ചതുര്മുഖനും പദ്മമുഖനും—ഹംസത്തിന്മേൽ ആരൂഢനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവന്റെ കൈയിൽ അക്ഷമാല ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരുന്നതായി കണ്ടു।

Verse 55

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः । योऽसौ सर्वजगद्व्यापी स्वयं साक्षान्महेश्वरः

നർമദാതീരത്ത് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവു വന്നു; സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന സാക്ഷാൽ മഹേശ്വരൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 56

वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः । भस्माङ्गरागशोभाढ्यः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः

വൃഷഭത്തെ ആരൂഢനായി, ദശബാഹുസമന്വിതനായി, അങ്ങങ്ങും ഭസ്മത്തിന്റെ ശോഭയാൽ അലങ്കൃതനായി—പഞ്ചവക്ത്രനും ത്രിലോചനനും ആയ പ്രഭു പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 57

जटामुकुटसंयुक्तः कृतचन्द्रार्द्धशेखरः । एवंरूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

ജടാമുകുടം ധരിച്ച്, അർദ്ധചന്ദ്രനെ ശിരോഭൂഷണമായി വഹിച്ച്—ഇത്തരത്തിലുള്ള രൂപധാരിയായ സർവ്വവ്യാപി മഹേശ്വരൻ നിലകൊണ്ടു।

Verse 58

अनसूया निरीक्ष्यैतद्देवानां दर्शनं परम् । वेपमाना ततः साध्वी सुरान्दृष्ट्वा मुहुर्मुहुः

ദേവന്മാരുടെ ഈ പരമ ദർശനം കണ്ടപ്പോൾ സാദ്ധ്വിയായ അനസൂയ വിറച്ചു; സുരന്മാരെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി നിന്നു।

Verse 59

अनसूयोवाच । किं व्यापारस्वरूपास्तु विष्णुरुद्रपितामहाः । एतद्वै श्रोतुमिच्छामि ह्यशेषं कथयन्तु मे

അനസൂയ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു, രുദ്രൻ, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഇവരുടെ പ്രവർത്തനസ്വഭാവങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്? ഇത് മുഴുവനായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ പറയുക।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्कालो ह्यहं ब्रह्मा आपश्चैव प्रकीर्तिताः । मेघरूपो ह्यहं प्रोक्तो वर्षयामि च भूतले

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാനാണ് പ്രാവൃട്‌ (മഴക്കാലം); ജലങ്ങളായും ഞാനേ പ്രസിദ്ധൻ. മേഘരൂപനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ഭൂതലത്തിൽ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു.

Verse 61

अहं सर्वाणि बीजानि प्राक्सन्ध्यासूदिते रवौ । एतद्वै कारणं सर्वं रहस्यं कथितं परम्

പ്രാതഃസന്ധ്യയിൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ ഞാനാണ് എല്ലാ വിത്തുകളും. ഇതുതന്നെ സർവകാരണം; ഈ പരമ രഹസ്യം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 62

विष्णुरुवाच । हेमन्तश्च भवेद्विष्णुर्विश्वरूपं चराचरम् । पालनाय जगत्सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേമന്തകാലത്ത് ഞാനായ വിഷ്ണു ചരാചരസകലത്തെയും വ്യാപിക്കുന്ന വിശ്വരൂപനാകുന്നു. സർവ്വജഗത്തിന്റെ പാലനത്തിനായി ഇതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം.

Verse 63

रुद्र उवाच । ग्रीष्मकालो ह्यहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः । कर्षयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस्तपस्विनि

രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാനാണ് ഗ്രീഷ്മകാലം; അത് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്ക് ക്ഷയകാരകം. ഹേ തപസ്വിനി, രുദ്രരൂപത്തിൽ ഞാൻ സർവ്വജഗത്തെയും വരണ്ടാക്കി ശക്തി വലിച്ചെടുക്കുന്നു.

Verse 64

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

ഇങ്ങനെ, ഹേ മഹാവ്രതേ, ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ—മൂന്ന് ദേവന്മാർ; അതുപോലെ മൂന്ന് സന്ധ്യകൾ, കാലത്തിന്റെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ, മൂന്ന് പവിത്ര അഗ്നികളും ഉണ്ട്.

Verse 65

तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैकात्मतां गतः । वरं दद्युश्च ते भद्रे यस्त्वया मनसीप्सितम्

അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ഏകതത്ത്വമായി ഏകാത്മത്വം പ്രാപിച്ചു. ഹേ ഭദ്രേ, നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിച്ച വരം നൽകാൻ അവർ സന്നദ്ധരായി.

Verse 66

अनसूयोवाच । धन्या पुण्या ह्यहं लोके श्लाघ्या वन्द्या च सर्वदा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रसन्नवदनाः शुभाः

അനസൂയ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ ഞാൻ ധന്യയും പുണ്യവതിയും, എപ്പോഴും പ്രശംസനീയയും വന്ദനീയയും ആകുന്നു; കാരണം ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ശുഭവും പ്രസന്നവുമായ മുഖങ്ങളോടെ എന്റെ മുമ്പിൽ നില്ക്കുന്നു.

Verse 67

यदि तुष्टास्त्रयो देवा दयां कृत्वा ममोपरि । अस्मिंस्तीर्थे तु सांनिध्याद्वरदाः सन्तु मे सदा

ഈ മൂന്ന് ദേവന്മാർ എനിക്കു മേൽ കരുണ കാട്ടി പ്രസന്നരായാൽ, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ അവരുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ അവർ എപ്പോഴും എനിക്ക് വരദായകരായി നിലകൊള്ളട്ടെ.

Verse 68

रुद्र उवाच । एवं भवतु ते वाक्यं यत्त्वया प्रार्थितं शुभे । प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डीनाम नामतः

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ, നീ പ്രാർത്ഥിച്ചതുപോലെ തന്നേ സംഭവിക്കട്ടെ. ഇവിടെ വൈഷ്ണവീ മായ പ്രത്യക്ഷമായി വെളിപ്പെട്ട് ‘ഏരണ്ടീ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടും.

Verse 69

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते अहोरात्रोषितो भवेत्

അവളെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു പാപസഞ്ചയം നശിക്കുന്നു. ചൈത്രമാസം വന്നാൽ അവിടെ ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും താമസിക്കണം.

Verse 70

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान्

എരണ്ഡീയുടെ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം പോലും അകറ്റപ്പെടുന്നു. രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുകയും പ്രഭാതത്തിൽ ദ്വിജന്മാർക്ക് (ബ്രാഹ്മണർക്കു) ഭോജനം നൽകുകയും വേണം.

Verse 71

यथोक्तेन विधानेन पिण्डं दद्याद्यथाविधि । प्रदक्षिणां ततो दद्याद्धिरण्यं वस्त्रमेव च

പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധാനപ്രകാരം യഥാവിധി പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, പിന്നെ ദാനമായി സ്വർണ്ണവും വസ്ത്രവും നൽകണം.

Verse 72

रजतं च तथा गावो भूमिदानमथापि वा । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

വെള്ളി, പശുക്കൾ, അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിദാനം—ഇവയിൽ ഏതൊന്നായാലും ദാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാം കോടിഗുണം പുണ്യഫലം നൽകുന്നതായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് സ്വായംഭുവൻ (മനു) അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 73

ये म्रियन्ति नरा देवि एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । यावद्युगसहस्रं तु रुद्रलोके वसन्ति ते

ഹേ ദേവീ! എരണ്ഡീയുടെ ശുഭ സംഗമത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർ സഹസ്രയുഗം വരെ രുദ്രലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 74

अहोरात्रोषितो भूत्वा जपेद्रुद्रांश्च वैदिकान् । एकादशैकसंज्ञांश्च स याति परमां गतिम्

ഒരു അഹോരാത്രം അവിടെ വസിച്ച്, ‘ഏകാദശ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വൈദിക രുദ്രമന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്തവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 75

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रांल्लभेत्कामान् यथेप्सितान्

വിദ്യയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്‍ വിദ്യ ലഭിക്കുന്നു; ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്‍ ധനം ലഭിക്കുന്നു. പുത്രാര്‍ഥി പുത്രന്മാരെ ലഭിക്കുന്നു; ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെ ആഗ്രഹങ്ങള്‍ സഫലമാകും.

Verse 76

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा रेवाया विमले जले । महापातकिनो वापि ते यान्ति परमां गतिम्

ഏരണ്ടിയുടെ സംഗമത്തില്‍ റേവാ (നര്‍മദാ)യുടെ വിമലജലത്തില്‍ സ്നാനം ചെയ്താല്‍, മഹാപാതകികളും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 77

अनसूयोवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा मम भक्तिप्रचोदिताः । मम पुत्रा भवन्त्वेव हरिरुद्रपितामहाः

അനസൂയ പറഞ്ഞു—എന്റെ ഭക്തിയാൽ പ്രേരിതരായി ഈ മൂന്നു ദേവന്മാർ തൃപ്തരായാൽ, ഹരി (വിഷ്ണു), രുദ്രൻ (ശിവൻ), പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) തന്നേ എന്റെ പുത്രന്മാരാകട്ടെ.

Verse 78

विष्णुरुवाच । पूज्या यत्पुत्रतां यान्ति न कदाचिच्छ्रुतं मया । शुभे ददामि पुत्रांस्ते देवतुल्यपराक्रमान् । रूपवन्तो गुणोपेतान्यज्विनश्च बहुश्रुतान्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ പൂജ്യയേ, പൂജ്യദേവന്മാർ പുത്രത്വത്തിലേക്ക് വരുന്നു എന്നത് ഞാൻ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല. എങ്കിലും ഹേ ശുഭേ, ദേവതുല്യപരാക്രമമുള്ള, രൂപവാന്മാരായ, ഗുണസമ്പന്നരായ, യജ്ഞനിഷ്ഠരായ, ബഹുശ്രുതരായ പുത്രന്മാരെ ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു.

Verse 79

अनसूयोवाच । ईप्सितं तच्च दातव्यं यन्मया प्रार्थितं हरे । नान्यथा चैव कर्तव्या मम पुत्रैषणा तु या

അനസൂയ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരേ, ഞാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചതുതന്നെ ഞാൻ ഇച്ഛിച്ചതുപോലെ നൽകണം. എന്റെ പുത്രാഭിലാഷം മറ്റൊരു രീതിയിൽ നിറവേറ്റരുത്.

Verse 80

विष्णुरुवाच । पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः । तस्याहं चैव पारं तु नैव पश्यामि शोभने

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—മുന്പ് ഭൃഗുസംവാദത്തിൽ ‘ഗർഭവാസ’വുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുണ്യവിശേഷം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. ഹേ ശോഭനേ! അതിന്റെ അറ്റം, അതിന്റെ പരം, എനിക്കു ദൃശ്യമല്ല.

Verse 81

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनःपुनः । एवं संचिन्त्य ते देवाः पितामहमहेश्वराः

പണ്ടുണ്ടായതു സ്മരിച്ച് ഞാൻ അതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ആ ദേവന്മാർ—പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവും മഹേശ്വരൻ ശിവനും—കൂടി ആലോചനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 82

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्रा वरानने । योनिवासे महाप्राज्ञि देवा नैव व्रजन्ति च

ഹേ വരാനനേ! ഞങ്ങൾ നിന്റെ പുത്രന്മാരാകും, യോനിജരല്ലാതെ. ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞേ! ദേവന്മാർ യോനിവാസമുള്ള ജന്മത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയില്ല.

Verse 83

सांनिध्यात्सङ्गमे देवि लोकानां तु वरप्रदाः । एरण्डी वैष्णवी माया प्रत्यक्षा त्वं भविष्यसि

ഹേ ദേവി! സംഗമതീർത്ഥത്തിൽ നിന്റെ സാന്നിധ്യംകൊണ്ട് നീ ലോകങ്ങൾക്ക് വരപ്രദായിനിയാകും. ‘ഏരണ്ടീ’ എന്ന വൈഷ്ണവീ മായാരൂപത്തിൽ നീ പ്രത്യക്ഷമായി പ്രാദുർഭവിക്കും.

Verse 84

त्रयो देवाः स्थिताः पाथ रेवाया उत्तरे तटे । वरप्राप्ता तु सा देवी गता माहेन्द्रपर्वतम्

ഹേ പ്രിയനേ! മൂന്നു ദേവന്മാർ രേവാനദിയുടെ ഉത്തരതീരത്ത് നിലകൊണ്ടു. എന്നാൽ ആ ദേവി വരം ലഭിച്ച ശേഷം മാഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 85

क्षीणाङ्गी शुक्लदेहा च रूक्षकेशी सुदारुणा । कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा

അവളുടെ അവയവങ്ങൾ ക്ഷീണിച്ചിരുന്നു; ദേഹം ശ്വേതമായിരുന്നു; കേശം രൂക്ഷമായിരുന്നു; തപസ്സ് അത്യന്തം ദാരുണമായിരുന്നു. യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ച് അവൾ തപോനിഷ്ഠയായി, ശുഭദൃഷ്ടിയോടെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 86

शिलातलनिविष्टोऽसौ दृष्टः कान्तो महायशाः । हृष्टचित्तोऽभवद्देवि उत्तिष्ठोत्तिष्ठ साब्रवीत्

ശിലാതലത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്ന ആ മഹായശസ്സുള്ള, കാന്തിമാനായ പ്രഭു ദർശനമായി. ഹേ ദേവി, ഹർഷഭരിതചിത്തനായി അദ്ദേഹം—“എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 87

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे ह्यनसूये महाव्रते । अचिन्त्यं गालवादीनां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

അത്രി പറഞ്ഞു—“സാധു, സാധു! ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞയായ അനസൂയേ, ഹേ മഹാവ്രതധാരിണീ! ഗാലവാദി ഋഷികൾക്കും ദുർലഭമായ അചിന്ത്യ വരം നീ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 88

अनसूयोवाच । त्वत्प्रसादेन देवर्षे वरं प्राप्तास्मि दुर्लभम् । तेन देवाः प्रशंसन्ति सिद्धाश्च ऋषयोऽमलाः

അനസൂയ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവർഷേ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുർലഭമായ വരം പ്രാപിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ എന്നെ പ്രശംസിക്കുന്നു; സിദ്ധന്മാരും നിർമ്മല ഋഷികളും കൂടെ.”

Verse 89

एवमुक्ता तु सा देवी हर्षेण महता युता । आलोकयेत्ततः कान्तं तेनापि शुभदर्शना

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ആ ദേവി മഹാഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. തുടർന്ന് അവൾ തന്റെ കാന്തനെ നോക്കി; ശുഭദർശനയായ അവളെയും അദ്ദേഹം ദർശിച്ചു.

Verse 90

ईक्षणाच्चैव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् । नवयोजनसाहस्रं मण्डलं रश्मिभिर्वृतम्

ആ ദൃഷ്ടിമാത്രത്തിൽ തന്നെ ലലാടത്തിൽ ഒരു ശുഭമണ്ഡലം ഉദിച്ചു. ഒൻപതിനായിരം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ആ മണ്ഡലം ദിവ്യരശ്മികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 91

कदम्बगोलकाकारं त्रिगुणं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये तु देवेशि पुरुषो दिव्यरूपधृक्

അത് കടമ്പപുഷ്പഗോളകത്തെപ്പോലെ വൃത്താകാരവും, ത്രിഗുണപരതകളോടെയും, സമപരിമണ്ഡലവുമായിരുന്നു. അതിന്റെ മദ്ധ്യേ, ഹേ ദേവേശി, ദിവ്യരൂപധാരിയായ ഒരു പുരുഷൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 92

हेमवर्णोऽमृतमयः सूर्यकोटिसमप्रभः । आद्यः पुत्रोऽनसूयायाः स्वयं साक्षात्पितामहः

അവൻ ഹേമവർണ്ണനും അമൃതമയനും, കോടി സൂര്യന്മാരുടെ സമപ്രഭയോടെ ദീപ്തനുമായിരുന്നു. അനസൂയയുടെ ആദിപുത്രനെന്നു പ്രസിദ്ധൻ; സാക്ഷാൽ സ്വയം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവുതന്നെ പ്രത്യക്ഷനായവൻ.

Verse 93

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमरूपो नृपात्मज । इष्टापूर्ते च संपाति कलाषोडशकेन तु

ഹേ രാജപുത്രാ, അവൻ ‘ചന്ദ്രമാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, സോമരൂപൻ. ഷോഡശകലകളുടെ ചക്രത്തിലൂടെ ഇഷ്ട-പൂർത്ത കർമഫലങ്ങളുമായി അവൻ ബന്ധപ്പെടുന്നു.

Verse 94

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च महेश्वरि । चतुर्थी पञ्चमी चैव अव्यया षोडशी कला

ഹേ മഹേശ്വരീ, പ്രതിപദ്, ദ്വിതീയ, തൃതീയ—അതുപോലെ ചതുര്ഥി, പഞ്ചമി—ഈ തിഥികൾ അവ്യയമായ ഷോഡശീ കലയുടെ സംബന്ധത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 95

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने । आप्रीणाति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ഹേ വരാനനേ! അവൻ ചതുര്വിധ ലോകത്തിൽ സൂക്ഷ്മരൂപനായി നിലകൊണ്ട്, ചരാചരസഹിതമായ ത്രൈലോക്യവും സമസ്ത ജഗത്തും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 96

सर्वे ते ह्युपजीवन्ति हुतं दत्तं शशिस्थितम् । वनस्पतिगते सोमे धनवांश्च वरानने

ഹേ വരാനനേ! അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ച ഹവിസ്സും ദാനവും—ചന്ദ്രനിൽ സ്ഥാപിതമായതായതിനാൽ—അതിന്റെ ആശ്രയത്തിലാണ് എല്ലാ ജീവികളും ജീവിക്കുന്നത്; സോമൻ വൃക്ഷാദികളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ധനവാനാകുന്നു.

Verse 97

भुञ्जन् परगृहे मूढो ददेदब्दकृतं शुभम् । वनस्पतिगते सोमे यस्तु छिन्द्याद्वनस्पतीन् । तेन पापेन देवेशि नरा यान्ति यमालयम्

ഹേ ദേവേശീ! മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ ഭക്ഷിക്കുന്ന മൂഢനും വർഷം മുഴുവൻ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം ദാനമായി നൽകാം; എന്നാൽ സോമൻ വൃക്ഷാദികളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ആരെങ്കിലും വൃക്ഷങ്ങളെ വെട്ടുകയാണെങ്കിൽ—ആ പാപം മൂലം, ഹേ ദേവാധിപത്നീ, മനുഷ്യർ യമാലയത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 98

वनस्पतिगते सोमे मैथुनं यो निषेवते । ब्रह्महत्यासमं पापं लभते नात्र संशयः

സോമൻ വൃക്ഷാദികളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സമയത്ത് ആരെങ്കിലും മൈഥുനം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്കു തുല്യമായ പാപം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 99

वनस्पतिगते सोमे मन्थानं योऽधिवाहयेत् । गावस्तस्य प्रणश्यन्ति याश्च वै पूर्वसंचिताः

സോമൻ വൃക്ഷാദികളിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ ആരെങ്കിലും മഥനദണ്ഡം പ്രവർത്തിപ്പിച്ച് മഥനം ചെയ്താൽ, അവന്റെ പശുക്കൾ നശിക്കും—മുൻപ് സമ്പാദിച്ചവയും കൂടി.

Verse 100

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

സോമൻ വൃക്ഷാദി വനംസ്പതികളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സമയത്ത് ആരെങ്കിലും യാത്ര ആരംഭിച്ചാൽ, അവന്റെ ആ മാസത്തിൽ പിതൃക്കൾ പിണ്ഡ-തർപ്പണാദികളില്ലാതെ ‘രേണുഭോജികൾ’ (ധൂളിഭോജികൾ) ആകുന്നു।

Verse 101

अमावस्यां महादेवि यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । अब्दमेकं विशालाक्षि तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

അമാവാസ്യാദിനത്തിൽ, ഹേ മഹാദേവി, ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചാൽ, ഹേ വിശാലാക്ഷി, അവന്റെ പിതൃക്കൾ നിശ്ചയമായി ഒരു വർഷം തൃപ്തരായിരിക്കും।

Verse 102

हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददाति द्विजातिषु । सर्वं लक्षगुणं देवि लभते नात्र संशयः

ഹേ ദേവി, ദ്വിജന്മാർക്ക് സ്വർണം, വെള്ളി, വസ്ത്രം എന്നിവ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വവിധത്തിലും ലക്ഷഗുണ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 103

। अध्याय

അധ്യായം. (അധ്യായ-ചിഹ്നം)

Verse 104

द्वितीयस्तु महादेवि दुर्वासा नाम नामतः । सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान्महेश्वरः

ഹേ മഹാദേവി, രണ്ടാമത്തെ (പുത്രൻ) ദുർവാസാ എന്ന നാമത്താൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അവൻ സൃഷ്ടി-സംഹാരകർത്താവ്, സ്വയം സാക്ഷാത് മഹേശ്വരൻ തന്നേ।

Verse 105

ऋषिमध्यगतो देवि तपस्तपति दुष्करम् । सोऽपि रुद्रत्वमायाति सम्प्राप्ते भूतविप्लवे

ഹേ ദേവി, ഋഷിമദ്ധ്യേ വസിച്ച് അവൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. ഭൂതവിപ്ലവകാലം വന്നാൽ അവനും രുദ്രത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 106

इन्द्रोऽपि शप्तस्तेनैव दुर्वाससा वरानने । द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया

ഹേ വരാനനേ, അതേ ദുർവാസസ്സ് ഇന്ദ്രനെയും ശപിച്ചിരുന്നു. ഇങ്ങനെ രണ്ടാം പുത്രന്റെ ജന്മവൃത്താന്തം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 107

दत्तात्रेयस्वरूपेण भगवान्मधुसूदनः । जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं साक्षाज्जनार्दनः

ദത്താത്രേയസ്വരൂപത്തിൽ ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ പ്രത്യക്ഷനായി—ജഗദ്വ്യാപി ജഗന്നാഥൻ, സ്വയം സാക്ഷാത് ജനാർദനൻ.

Verse 108

एते देवास्त्रयः पुत्रा अनसूयाया महेश्वरि । वरदानेन ते देवा ह्यवतीर्णा महीतले

ഹേ മഹേശ്വരീ, അനസൂയയുടെ ഈ മൂന്നു പുത്രന്മാരും സത്യത്തിൽ ദേവന്മാരാണ്. വരദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ആ ദേവതകൾ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചു.

Verse 109

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

ഹേ പാർഥ, രേവയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് പുത്രപ്രാപ്തി നൽകുന്ന ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്. അനസൂയ സ്ഥാപിച്ച ആ തീർത്ഥം സർവ്വപാപക്ഷയത്തിന് പരമ ഫലപ്രദമാണ്.

Verse 110

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्नर्मदायां पुरातनम् । भ्रूणहत्या गता तत्र ब्राह्मणस्य नराधिप

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നരാധിപാ! ഈ ലോകത്തിൽ നർമദാതീരത്ത് ഒരു പുരാതന അത്ഭുതമുണ്ട്; അവിടെ ഒരു ബ്രാഹ്മണനിൽ പതിച്ച ഭ്രൂണഹത്യാപാപം നീങ്ങി.

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ कथयस्व ममानघ । सर्वपापहरं लोके दुःखार्तस्य च कथ्यताम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ അനഘാ! ലോകത്തിൽ സർവ്വപാപഹരമായ ആ ഇതിഹാസം എനിക്കു പറയുക; ദുഃഖാർത്തനായവർക്കും അതു വിവരണം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णशिलके ग्रामे गौतमान्वयसम्भवः । कृषीवलो महादेवि भार्यापुत्रसमन्वितः

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവീ! സുവർണശിലക എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ഗൗതമവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു കൃഷിവലൻ ഭാര്യയും പുത്രനും സഹിതം വസിച്ചു.

Verse 113

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

അവിടെ ഗോവിന്ദൻ എന്നവൻ സമൃദ്ധകുലത്തിൽ ജനിച്ചു വസിച്ചു; അവൻ എപ്പോഴും ഗൃഹവും കൃഷിഭൂമിയും സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിൽ രതനായി, ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും സഹിതം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 114

शकटं पूरयित्वा तु काष्ठानामगमद्गुहम् । प्रक्षिप्तानि च काष्ठानि ह्येकाकी क्षुधयान्वितः

അവൻ വിറകുകൾകൊണ്ട് വണ്ടി നിറച്ച് ഗുഹയിലേക്കു പോയി; ഒറ്റയ്ക്കായി, വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി, ആ വിറകുകൾ അകത്തേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 115

रिङ्गमाणस्तदा पुत्रः पितुः शब्दात्समागतः । न दृष्टस्तेन वै पुत्रः काष्ठैः संछादितोऽवशः

അപ്പോൾ ഇഴഞ്ഞെത്തിയ ചെറിയ മകൻ പിതാവിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് അവിടെ എത്തി; എന്നാൽ പിതാവ് അവനെ കണ്ടില്ല—മരക്കട്ടകളാൽ മൂടപ്പെട്ട് നിസ്സഹായനായി കിടന്നിരുന്നു.

Verse 116

आगतस्त्वरितो गेहे पिपासार्तो नराधिप । शकटं मोच्य तद्द्वारि सवृषं रज्जुसंयुतम्

ഹേ നരാധിപാ! ദാഹത്താൽ പീഡിതനായി അവൻ വേഗത്തിൽ വീട്ടിലെത്തി, വാതില്ക്കൽ വണ്ടി അഴിച്ചു; എന്നാൽ കാള കയറോടെ കെട്ടിയ നിലയിൽ തന്നെയിരുന്നു.

Verse 117

भार्या तस्यैव या दृष्टा चित्तज्ञा वशवर्तिनी । दृष्ट्वा निपातितं पुत्रं काष्ठैर्निर्भिन्नमस्तकम्

അവന്റെ ഭാര്യ—ഹൃദയം അറിയുന്നവൾ, പതിവ്രത, ഭർത്താവിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് കീഴടങ്ങിയവൾ—മകൻ വീണുകിടക്കുന്നതും, മരക്കട്ടകളാൽ തല തകർന്നതും കണ്ടു.

Verse 118

अजल्पमानाकरुणं निक्षिप्तं ज्ञोलिकां शिशुम् । शुश्रूषणे रता साध्वी प्रियस्य च नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! അവൾ ഒന്നും പറയാതെ, പുറമേ കരുണാവിലാപം കാണിക്കാതെ, ശിശുവിനെ ഒരു സഞ്ചിയിൽ വെച്ചു; ശുശ്രൂഷയിൽ രതയായ ആ സാധ്വി പ്രിയ ഭർത്താവിനോടു അചഞ്ചലയായി നിന്നു.

Verse 119

ततः स्नानादिकं कृत्वा भोजनाच्छयनं शुभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठा ह्युत्थापयति शासनैः

പിന്നീട് സ്നാനാദികൾ ചെയ്തു, നല്ല ഭോജനവും ശയനവും ഒരുക്കി, മാതാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ മകനെ ആജ്ഞകളാൽ എഴുന്നേൽപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി—അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 120

यदा च नोत्थितः सुप्तः पुत्रः पञ्चत्वमागतः । तदा सा दीनवदना रुरोद च मुमोह च

ഉറങ്ങിയിരുന്ന പുത്രൻ എഴുന്നേറാതെയും സത്യമായി പഞ്ചത്വം (മരണം) പ്രാപിച്ചിരിക്കയും ചെയ്തപ്പോൾ, ദീനമുഖയായ അവൾ കരഞ്ഞു; പിന്നെ മൂർഛിച്ചു വീണു।

Verse 121

तच्छ्रुत्वा रुदितं शब्दं गोविन्दस्त्रस्तमानसः । किमेतदिति चोक्त्वा तु पतितो धरणीतले

ആ കരച്ചിലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ഗോവിന്ദന്റെ മനസ് ഭയത്തിൽ വിറച്ചു; “ഇത് എന്ത്?” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 122

द्वावेतौ मुक्तकेशौ तु भूमौ निपतितौ नृप । विलेपाते च राजेन्द्र निःश्वासोच्छ्वासितेन च

ഹേ നൃപാ! ഇവർ ഇരുവരും അഴിച്ച മുടിയോടെ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നു; ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അവരുടെ ശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങളുടെ കുലുക്കത്തിൽ അവർ മാലിന്യത്തോടെ ലിപ്തരായിരിക്കുന്നു।

Verse 123

कं पश्ये प्राङ्गणे पुत्रं दृष्ट्वा क्रीडन्तमातुरम् । संधारयिष्ये हृदयं स्फुटितं तव कारणे

നിന്നെ കണ്ടിട്ട് മുറ്റത്ത് അശാന്തമായി കളിച്ചിരുന്ന പുത്രനെ ഇനി ആരിൽ കാണും? നിന്റെ കാരണമായി പിളർന്ന എന്റെ ഹൃദയം എങ്ങനെ താങ്ങും?

Verse 124

त्वज्जन्मान्तं यशो नित्यमक्षयां कुलसन्ततिम् । दृष्ट्वा किमनृणीभूतो यास्यामि परमां गतिम्

നിന്റെ ജന്മാന്തം വരെ നിലനിൽക്കുന്ന യശസ്സും, അക്ഷയമായ കുലസന്തതിയും കണ്ടിട്ട്, ഞാൻ കടമൊഴിഞ്ഞവനായി പരമഗതി പ്രാപിക്കുമോ?

Verse 125

मम वृद्धस्य दीनस्य गतिस्त्वं किल पुत्रक । एते मनोरथाः सर्वे चिन्तिता विफला गताः

ഞാൻ വൃദ്ധനും ദീനനും ആകുന്നു; പ്രിയപുത്രാ, നീയേ എന്റെ ഏകാശ്രയമെന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ ദീർഘകാലം ചിന്തിച്ചു സൂക്ഷിച്ച എല്ലാ മനോരഥങ്ങളും വിഫലമായി നശിച്ചു.

Verse 126

इमां तु विकलां दीनां विहीनां सुतबान्धवैः । रुदन्तीं पतितां पाहि मातरं धरणीतले

പുത്രബന്ധുക്കളില്ലാതെ, തകർന്നും ദീനവുമായി, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ വീണിരിക്കുന്ന ഈ മാതാവിനെ കാത്തുകൊള്ളുക.

Verse 127

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तेन पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

‘പുന്നാമ’ എന്ന നരകത്തിൽ നിന്ന് പിതാവിനെ പുത്രൻ രക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ, സ്വയം സ്വയമ്പൂ (ബ്രഹ്മാവ്) അവനെ ‘പുത്രൻ’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 128

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्या ह्यबान्धवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्यं दरिद्रता

പുത്രനില്ലാത്തവന്റെ വീട് ശൂന്യം; ബന്ധുക്കളില്ലാത്തവന് ദിക്കുകളും ശൂന്യം. മൂഢന്റെ ഹൃദയം ശൂന്യം; ദാരിദ്ര്യം എന്നാൽ സർവ്വശൂന്യത തന്നെ.

Verse 129

मृषायं वदते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

ചന്ദനം ശീതളമാണെന്ന് ലോകം മിഥ്യയായി പറയുന്നു; പുത്രദേഹത്തിന്റെ ആലിംഗനം ചന്ദനത്തേക്കാളും അധികം ശീതളദായകമാണ്.

Verse 130

श्मश्रुग्रहणक्रीडन्तं धूलिधूसरिताननम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति निजोत्सङ्गसमास्थितम्

താടി വലിച്ചുകൊണ്ട് കളിക്കുന്ന, പൊടിയിൽ മങ്ങിയ മുഖമുള്ള, സ്വന്തം മടിയിൽ ഇരിക്കുന്ന കുഞ്ഞിനെയും പുണ്യമില്ലാത്തവർ കാണുന്നില്ല.

Verse 131

दिगम्बरं गतव्रीडं जटिलं धूलिधूसरम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति गङ्गाधरमिवात्मजम्

ദിഗംബരൻ, ലജ്ജയറ്റവൻ, ജടാധാരി, പൊടിയിൽ മങ്ങിയവൻ—ഗംഗാധരനായ ശിവനെപ്പോലെ സ്വന്തം മകനെയും പുണ്യമില്ലാത്തവർ കാണുന്നില്ല.

Verse 132

वीणावाद्यस्वरो लोके सुस्वरः श्रूयते किल । रुदितं बालकस्यैव तस्मादाह्लादकारकम्

ലോകത്തിൽ വീണയുടെ നാദം സുമധുരമായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും സ്വന്തം കുഞ്ഞിന്റെ കരച്ചിലും അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആഹ്ലാദകരമാകുന്നു.

Verse 133

मृगपक्षिषु काकेषु पशूनां स्वरयोनिषु । पुत्रं तेषु समस्तेषु वल्लभं ब्रुवते बुधाः

മൃഗങ്ങളിലും പക്ഷികളിലും കാക്കകളിലും, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ജീവജാതികളിലും—ബുദ്ധിമാന്മാർ പറയുന്നു: എല്ലാവർക്കും സന്താനമാണ് ഏറ്റവും പ്രിയം.

Verse 134

मत्स्याश्वप्रकराश्चैव कूर्मग्राहादयोऽपि वा । पुत्रोत्पत्तौ च हृष्यन्ति विपत्तौ यान्ति दुःखिताम्

മത്സ്യങ്ങളും കുതിരകളുടെ പല വകഭേദങ്ങളും, കൂടാതെ ആമ, മുതല തുടങ്ങിയവയും—സന്താനം പിറക്കുമ്പോൾ ആഹ്ലാദിക്കുന്നു; വിപത്ത് വന്നാൽ ദുഃഖിതരാകുന്നു.

Verse 135

देवगन्धर्वयक्षाश्च हृष्यन्ते पुत्रजन्मनि । पञ्चत्वे तेऽपि शोचन्ति मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रक

ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും യക്ഷന്മാരും പുത്രജന്മത്തിൽ ഹർഷിക്കുന്നു; അവൻ പഞ്ചത്വം (മരണം) പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അവർ പോലും ദുഃഖിച്ച്— “പുത്രക, ഞാൻ മന്ദഭാഗ്യൻ” എന്നു പറയുന്നു.

Verse 136

ऋषिमेलापकं चक्रे पुत्रार्थे राघवो नृप । इन्द्रस्थाने स्थितस्तस्य प्रोक्षते ह्यासनं यतः

പുത്രലാഭത്തിനായി രാജാവ് രാഘവൻ ഋഷിസമ്മേളനം നടത്തി; ഇന്ദ്രസ്ഥാനത്ത് നിലകൊണ്ട്, വിധിപ്രകാരം ആ ആസനം പ്രോക്ഷണം (ജലഛടനം) ചെയ്യിച്ചു.

Verse 137

स्वर्गवासं सुताद्बाह्यं विद्यते न तु पाण्डव । चक्रे दशरथस्तस्मात्पुत्रार्थं यज्ञमुत्तमम्

ഹേ പാണ്ഡവാ, പുത്രനില്ലാതെ സ്വർഗവാസം ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് ദശരഥൻ പുത്രലാഭത്തിനായി ഉത്തമ യജ്ഞം നടത്തി.

Verse 138

रामो लक्ष्मणशत्रुघ्नौ भरतस्तत्र सम्भवात् । कार्तवीर्यो जितो येन रामेणामिततेजसा

ആ (യജ്ഞത്തിൽ) നിന്നാണ് രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ശത്രുഘ്നൻ, ഭരതൻ എന്നിവർ ജനിച്ചത്; അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള ആ രാമൻ കാർത്തവീര്യനെയും ജയിച്ചു.

Verse 139

स रामो रामचन्द्रेण अष्टवर्षेण निर्जितः । एकाकिना हतो वाली प्लवगः शत्रुदुर्जयः

ആ പരശുരാമനും എട്ടുവയസ്സുള്ള രാമചന്ദ്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു; ശത്രുക്കൾക്ക് ദുർജയനായ വാനരൻ വാലിയെയും അവൻ ഒറ്റയ്ക്കു വധിച്ചു.

Verse 140

रावणो ब्रह्मपुत्रो यस्त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते । हतः स रामचन्द्रेण सपुत्रः सहबान्धवः

ബ്രഹ്മപുത്രൻ എന്നു ഖ്യാതനായ രാവണനെ ഭയന്ന് ത്രിലോകവും വിറച്ചിരുന്നു; അവൻ രാമചന്ദ്രനാൽ പുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും സഹിതം വധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 141

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्यलोके न विद्यते । वंशार्थे मैथुनं यस्य स्वर्गार्थे यस्य भारती

ഇങ്ങനെ മർത്ത്യലോകത്തിൽ പുത്രനില്ലാതെ സുഖമില്ല. ഒരുവർക്കു സംഗമം വംശവൃദ്ധിക്കായി; മറ്റൊരുവർക്കു പവിത്ര ഭാരതി (വേദപഠനം-ജപം) സ്വർഗ്ഗാർത്ഥമായി.

Verse 142

मृष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गे वासं तु यान्ति ते । ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां न परं पापपुण्ययोः

ബ്രാഹ്മണനുവേണ്ടി ഉത്തമമായി പാകം ചെയ്ത അന്നം ദാനം ചെയ്യുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വാസം പ്രാപിക്കുന്നു. പാപപുണ്യങ്ങളുടെ അളവിൽ ബ്രഹ്മഹത്യയും അശ്വമേധവും അതീതമായത് ഇല്ല.

Verse 143

पुत्रोत्पत्तिविपत्तिभ्यां न परं सुखदुःखयोः । किं ब्रवीमीति भो वत्स न तु सौख्यं सुतं विना

പുത്രലാഭവും പുത്രവിയോഗവും—ഇതിലധികം സുഖദുഃഖമില്ല. ഹേ വത്സാ, ഞാൻ എന്തു പറയാം? പുത്രനില്ലാതെ യഥാർത്ഥ ആശ്വാസമില്ല.

Verse 144

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनःपुनः । जनैश्चाश्वासितो विप्रो बालं गृह्य बहिर्गतः

ഇങ്ങനെ പലവിധമായി ദുഃഖം വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ച്, ജനങ്ങളുടെ ആശ്വാസം ലഭിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണൻ ബാലനെ എടുത്തുകൊണ്ട് പുറത്തേക്കു പോയി.

Verse 145

ततः संस्कृत्य तं बालं विधिदृष्टेन कर्मणा । समवेतौ तु दुःखार्तावागतौ स्वगृहं पुनः

അനന്തരം ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ആ ബാലന്റെ സംസ്കാരം നിർവഹിച്ചു, ദുഃഖാർത്തരായ ആ ഇരുവരും വീണ്ടും സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।

Verse 146

एवं गृहागते विप्रे रात्रिर्जाता युधिष्ठिर । भूमौ प्रसुप्तो गोविन्दः पुत्रशोकेन पीडितः

യുധിഷ്ഠിരാ! ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണൻ ഗൃഹത്തിലെത്തിയപ്പോൾ രാത്രി പിറന്നു. പുത്രശോകം മൂലം പീഡിതനായ ഗോവിന്ദൻ നിലത്തുതന്നെ നിദ്രിച്ചു।

Verse 147

यावन्निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् । कृमिराशिगतं सर्वं गोविन्दं समपश्यत

ഭാര്യ ദുഃഖപീഡിതനായ ഭർത്താവിനെ നോക്കിയപ്പോൾ, ഗോവിന്ദൻ മുഴുവനും പുഴുക്കളുടെ കൂമ്പാരമാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ അവൾ കണ്ടു।

Verse 148

दुःखाद्दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् । एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ദുഃഖത്തിലേക്ക് മുങ്ങി, അവനെ പാതകകലുഷിതനായി കണ്ട അവൾ ശോകത്തിൽ തന്നെ ലീനയായി; അങ്ങനെ അവളുടെ രാത്രി കടന്നു പോയി।

Verse 149

पशुपालस्तु महिषीमुक्त्वारण्येऽगमद्गृहात् । अरण्ये महिषीः सर्वा रक्षयित्वा गृहागतः

പശുപാലൻ ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് മഹിഷികളെ പുറപ്പെടുവിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി. വനത്തിൽ എല്ലാ മഹിഷികളെയും കാത്ത് പിന്നെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।

Verse 150

विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः । यावद्भोक्ष्याम्यहं स्वामिन्महिषीस्त्वं च रक्षसे

പശുപാലൻ ബ്രാഹ്മണോത്തമനായ ഗോവിന്ദനോട് അപേക്ഷിച്ചു— “സ്വാമീ, ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതുവരെ നിങ്ങൾ ഈ മഹിഷികളെ കാത്തുകൊള്ളുക।”

Verse 151

ततः स त्वरितो विप्रो जगाम महिषीः प्रति । न तत्र महिषीः पश्येत्पश्चात्क्षेत्राभिसम्मुखम्

അപ്പോൾ ആ വിപ്രൻ വേഗത്തിൽ മഹിഷികളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു. അവിടെ മഹിഷികളെ കണ്ടില്ല; പിന്നെ മുന്നിലുള്ള വയലുകളിലേക്കു നോക്കി.

Verse 152

धावमानश्च विप्रस्तु एरण्डीसङ्गमे गतः । ततः प्रविष्टस्तु जले रेवैरण्ड्योस्तु सङ्गमे

ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ വിപ്രൻ ഏരണ്ടീ സംഗമത്തിലെത്തി. തുടർന്ന് രേവാ–ഏരണ്ടീ സംഗമസ്ഥാനത്തിലെ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 153

तज्जलं पीतमात्रं तु त्वरया चातितर्षितः । अकामात्सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे

അത്യന്തം ദാഹിച്ചും തിടുക്കത്തിലും അവൻ ആ ജലം അല്പം മാത്രമേ കുടിച്ചുള്ളൂ. പിന്നെ അറിയാതെ ജലം കുടിച്ച് തന്റെ ശുഭനേത്രങ്ങൾ കഴുകി.

Verse 154

आजगाम ततः पश्चाद्भवनं दिवसक्षये । भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ

പിന്നീട് ദിനാന്ത്യത്തിൽ അവൻ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ദുഃഖഭാരത്തോടെ ഗോവിന്ദൻ രാത്രിയിൽ ശയ്യയിലേക്കു പോയി.

Verse 155

निद्राभिभूतः शोकेन श्रमेणैव तु खेदितः । पुनस्तच्चार्धरात्रे तु तस्य भार्या युधिष्ठिर

ശോകവും ക്ഷീണവും മൂലം നിദ്രാവശനായി അവൻ കിടന്നു. പിന്നെ അർദ്ധരാത്രിയിൽ, ഹേ യുധിഷ്ഠിര, അവന്റെ ഭാര്യ അവനെ വീണ്ടും കണ്ടു.

Verse 156

कृमिभिर्वेष्टितं गान्त्रं क्वचित्पश्यत्यवेष्टितम् । पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता । उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतसा

ചിലപ്പോൾ അവന്റെ ശരീരം പുഴുക്കൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതായി അവൾ കണ്ടു; ചിലപ്പോൾ ചുറ്റാത്തതായും. അപ്പോൾ ഗുണവതിയായ ഭാര്യ അത്ഭുതവും ഭയവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ അവന്റെ ദുഷ്കൃത്യം പറഞ്ഞു.

Verse 157

भार्योवाच । अतीते पञ्चमे चाह्नि त्विन्धनं क्षिपतस्तु ते । गृहपश्चाद्गतो बालो ह्यज्ञानाद्घातितस्त्वया

ഭാര്യ പറഞ്ഞു—അഞ്ചാം ദിവസം, നീ വിറകുകൾ എറിയുമ്പോൾ, വീട്ടിന്റെ പിന്നിലേക്ക് പോയ ഒരു ബാലൻ അജ്ഞാനവശാൽ നിന്റെ കൈകളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

Verse 158

मया तत्पातकं घोरं रहस्यं न प्रकाशितम् । तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

ആ ഭീകര പാതകം ഞാൻ രഹസ്യമായി തന്നെ വെച്ചു; വെളിപ്പെടുത്തിയില്ല. ആ മറച്ചുവെച്ച പാപം മൂലം ഞാൻ പകലും രാത്രിയും ഉള്ളിൽ കത്തുന്നു.

Verse 159

न सुखं तव गात्रस्य पश्यामि न हि चात्मनः । निद्रा मम शमं याता रतिश्चैव त्वया सह

നിന്റെ ശരീരത്തിൽ സുഖക്ഷേമം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; എനിക്കുള്ളിലും ഇല്ല. എന്റെ നിദ്ര ശമിച്ചു, നിനക്കൊപ്പമുള്ള ആനന്ദവും അവസാനിച്ചു.

Verse 160

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः । स्मृत्वा स्मृत्वा तु तं चित्ते परितापो न शाम्यति

മനുഷ്യർക്കുള്ള ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ മഹർഷിമാർ പാടിയ ഒരു ശ്ലോകം കേൾക്കുന്നു. അത് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിച്ചിട്ടും എന്റെ മനസ്സിന്റെ താപം ശമിക്കുന്നില്ല.

Verse 161

कीर्तनान्नश्यते धर्मो वर्धतेऽसौ निगूहनात् । इह लोके परे चैव पापस्याप्येवमेव च

കീർത്തനം (പറയുന്നതിലൂടെ) ധർമ്മം നശിക്കുന്നു, മറച്ചുവെക്കുന്നതിലൂടെ അത് വളരുന്നു. ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും പാപത്തിന്റെ കാര്യവും ഇതുപോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 162

एवं संचित्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा । कृमिराशिगतं त्वां हि कस्याहं कथयामि किम्

ഇപ്രകാരം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ രാത്രിയിൽ ഭയത്തോടെ ഇരുന്നു. കൃമികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കിടക്കുന്ന നിന്നെ കണ്ടിട്ട് ഞാൻ ആരോട് എന്ത് പറയും?

Verse 163

पुनस्त्वं चाद्य मे दृष्टो भ्रूणहत्याकृमिश्रितः । क्वचिद्भिन्दन्ति ते गात्रं क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

ഇന്നും ഞാൻ നിന്നെ ഭ്രൂണഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ കൃമികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി കണ്ടു. ചിലയിടങ്ങളിൽ അവ നിന്റെ ശരീരം പിളർക്കുന്നു, ചിലയിടങ്ങളിൽ അവ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 164

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशामि पुनःपुनः । न जाने कारणं किंचित्पृच्छन्त्याः कथयस्व मे

ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ പലവുരു ചിന്തിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ കാരണം എനിക്കൊട്ടും അറിയില്ല, ചോദിക്കുന്ന എന്നോട് ദയവായി പറയൂ.

Verse 165

तडागं वा सरिद्वापि तीर्थं वा देवतार्चनम् । यं गतोऽसि प्रभावोऽयं तस्य नान्यस्य मे स्थितम्

നീ കുളത്തിലോ, നദിയിലോ, ഏതെങ്കിലും തീർത്ഥഘട്ടത്തിലോ പോയതാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ദേവതാരാധന ചെയ്തതാണോ? ഞാൻ കാണുന്ന ഈ മാറ്റം അതിന്റെ തന്നെ പ്രഭാവം; മറ്റൊന്നിന്റേതല്ലെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പാണ്।

Verse 166

एवमुक्तस्तु विप्रोऽसौ कथयामास भारत । भार्याया यद्दिवा वृत्तं शङ्कमानो नृपोत्तम

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ, ഹേ ഭാരതാ, പകൽ ഭാര്യയെ സംബന്ധിച്ച് സംഭവിച്ചതെല്ലാം വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി; ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് സംശയത്തോടെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേട്ടു।

Verse 167

अद्याहं महिषीसार्थं एरण्डीसङ्गमं गतः । नाभिमात्रे जले गत्वा पीतवान्सलिलं बहु

ഇന്ന് ഞാൻ എരുമക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ഏരണ്ടീ-സംഗമത്തിലേക്ക് പോയി. നാഭിവരെ വെള്ളത്തിൽ ഇറങ്ങി ആ ജലം ധാരാളമായി കുടിച്ചു।

Verse 168

नान्यत्तीर्थं विजानामि सरितं सर एव वा । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं कथितं तव भामिनि

എനിക്ക് മറ്റൊരു തീർത്ഥവും അറിയില്ല—മറ്റൊരു നദിയോ, മറ്റൊരു തടാകമോ ഇല്ല. സത്യം, സത്യം—വീണ്ടും സത്യം—ഹേ ഭാമിനി, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്।

Verse 169

एवं ज्ञात्वा तु सा सर्वमुपवासकृतक्षणा । सपत्नीको गतस्तत्र सङ्गमे वरवर्णिनि

ഇങ്ങനെ എല്ലാം അറിഞ്ഞതോടെ അവൾ ഉടൻ ഉപവാസവ്രതം സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് അവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം, ഹേ വരവർണിനി, ആ സംഗമതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 170

स्नात्वा तत्र जले रम्ये नत्वा देवं तु भास्करम् । स्नापयामास देवेशं शङ्करं चोमया सह

അവിടെ മനോഹരമായ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭാസ്കരദേവനെ നമസ്കരിച്ച്, അവൾ പിന്നെ ഉമാസഹിത ദേവാധിദേവൻ ശങ്കരനു സ്നാനാഭിഷേകം നടത്തി.

Verse 171

पञ्चगव्यघृतक्षीरैर्दधिक्षौद्रघृतैर्जलैः । गन्धमाल्यादिधूपैश्च नैवेद्यैश्च सुशोभनैः

പഞ്ചഗവ്യം, നെയ്യും പാലും, തൈരും തേനും ഘൃതവും ജലവുംകൊണ്ട്; കൂടാതെ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മാല, ധൂപം, മനോഹര നൈവേദ്യങ്ങൾകൊണ്ടും—

Verse 172

पूज्य त्रयीमयं लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा पत्यासि पतिव्रता

ത്രിവേദമയമായ ലിംഗത്തെയും ശുഭയായ ദേവി കാത്യായനിയെയും പൂജിച്ച്, രാത്രിജാഗരണം ചെയ്താൽ, നീ ഭർത്താവിനെ പ്രാപിച്ച് പതിവ്രതയായി സ്ഥാപിതയാകും.

Verse 173

ततः प्रभाते विमले द्विजान्सम्पूज्य यत्नतः । गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत

പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, ഹേ ഭാരതാ, ദ്വിജന്മാരെ പരിശ്രമത്തോടെ ആദരിക്കണം—ഗോദാനം, സ്വർണം, വസ്ത്രം, അന്നദാനം എന്നിവകൊണ്ട്.

Verse 174

गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणाञ्छुभान् । मुक्तपापो गृहायातः स्वभार्यासहितो नृप

ഹേ നൃപാ! ഗോവിന്ദൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശുഭ ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ചു; പാപമുക്തനായി ഭാര്യയോടുകൂടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 175

एवं यः शृणुते भक्त्या गोविन्दाख्यानमुत्तमम् । पठते परया भक्त्या भ्रूणहत्या प्रणश्यति

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ഗോവിന്ദന്റെ ഈ ഉത്തമാഖ്യാനം ശ്രവിക്കുന്നവനും, അല്ലെങ്കിൽ പരമഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും— അവന്റെ ഭ്രൂണഹത്യാപാപം നശിക്കുന്നു।

Verse 176

क्रीडते शांकरे लोके यावदाभूतसम्प्लवम् । यश्चैवाश्वयुजे मासि चैत्रे वा नृपसत्तम

അവൻ മഹാപ്രളയം വരെയും ശങ്കരലോകത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ ക്രീഡിക്കുന്നു। ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആശ്വയുജ മാസത്തിലോ ചൈത്രത്തിലോ ഈ അനുഷ്ഠാനം ചെയ്യുന്നവൻ...

Verse 177

सप्तम्यां च सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा यो वसेच्छिवमन्दिरे

ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ സപ്തമിയിൽ ഉപവാസത്തോടെ, ഇന്ദ്രിയസംയമനത്തോടെ, സാത്ത്വിക ഭാവം ധരിച്ചു ശിവമന്ദിരത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ...

Verse 178

ध्यायमानो विरूपाक्षं त्रिशूलकरसंस्थितम् । कंसासुरनिहन्तारं शङ्खचक्रगदाधरम्

കയ്യിൽ ത്രിശൂലം ധരിച്ച വിരൂപാക്ഷനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, കൂടാതെ കംസാസുരനിഹന്താവായ ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരി (വിഷ്ണു)വിനെയും ധ്യാനിക്കണം...

Verse 179

पक्षिराजसमारूढं त्रैलोक्यवरदायकम् । पितामहं ततो ध्यायेद्धंसस्थं चतुराननम्

പക്ഷിരാജൻ (ഗരുഡൻ)മേൽ ആരൂഢനായി ത്രിലോകങ്ങൾക്ക് വരദായകനായ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം; തുടർന്ന് ഹംസാസനസ്ഥനായ ചതുരാനന പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 180

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

സകലത്തിനും സൃഷ്ടി നൽകുന്ന, താമരവനത്തിന്റെ ശോഭയാൽ അലങ്കൃതനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആ ഉത്തമസ്ഥാനത്ത് രാത്രിയുടെ മൂന്ന് യാമം വസിക്കുന്നവൻ…

Verse 181

ततः प्रभाते विमले ह्यष्टम्यां च नराधिप । ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या सर्वदोषविवर्जितान्

പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, അഷ്ടമി തിഥിയിൽ, ഹേ നരാധിപ, എല്ലാ ദോഷങ്ങളും വിട്ട ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം।

Verse 182

सर्वावयवसम्पूर्णान्सर्वशास्त्रविशारदान् । वेदाभ्यासरतान्नित्यं स्वदारनिरतान्सदा

എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും സമ്പൂർണ്ണരും, സകല ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യവാന്മാരും, നിത്യമായി വേദാഭ്യാസത്തിൽ രതരുമായും, എപ്പോഴും സ്വന്തം ധർമ്മപത്നിയോടു മാത്രം നിഷ്ഠയുള്ളവരുമായ ബ്രാഹ്മണരെ തിരഞ്ഞെടുക്കണം।

Verse 183

श्राद्धे दाने व्रते योग्यान् ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । प्रेतानां पूजनं तत्र देवपूर्वं समारभेत्

ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന, ശ്രാദ്ധം, ദാനം, വ്രതം എന്നിവയിൽ യോഗ്യരായ ബ്രാഹ്മണരെ മാത്രമേ നിയോഗിക്കൂ; അവിടെ പ്രേതപൂജ ആരംഭിക്കുന്നത് ആദ്യം ദേവപൂജ ചെയ്തശേഷം മാത്രമാകണം।

Verse 184

प्रेतत्वान्मुच्यते शीघ्रमेरण्ड्यां पिण्डतर्पणैः । दानानि तत्र देयानि ह्यन्नमुख्यानि सर्वदा

ഏരണ്ടിയിൽ പിണ്ഡദാനവും തർപ്പണവും ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വേഗത്തിൽ പ്രേതത്വത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. അതിനാൽ അവിടെ എപ്പോഴും ദാനം നൽകണം—പ്രത്യേകിച്ച് അന്നദാനം.

Verse 185

हिरण्यभूमिकन्याश्च धूर्वाहौ शुभलक्षणौ । सीरेण सहितौ पार्थ धान्यं द्रोणकसंख्यया

ഹേ പാർഥ, സ്വർണം, ഭൂമി, കൂടാതെ വിധിപൂർവ്വം കന്യാദാനവും നൽകണം; ശുഭലക്ഷണമുള്ള കാളകളുടെ ജോഡി ഉഴവുപലകയോടുകൂടെ, ദ്രോണപരിമാണത്തിൽ ധാന്യവും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 186

अलंकृतां सवत्सां च क्षीरिणीं तरुणीं सिताम् । रक्तां वा कृष्णवर्णां वा पाटलां कपिलां तथा

അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, കിടാവോടുകൂടിയ, പാൽ തരുന്ന, യുവതിയായ പശുവിനെ—വെളുത്തതോ ചുവപ്പോ കറുപ്പോ പാടലനിറമോ കപിലനിറമോ—അർപ്പിക്കണം।

Verse 187

कांस्यदोहनसंयुक्तां रुक्मखुरविभूषणाम् । स्वर्णशृङ्गीं सवत्सां च ब्राह्मणायोपपादयेत्

കാംസ്യ ദോഹനപാത്രത്തോടുകൂടി, കുളമ്പുകളിൽ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, സ്വർണമണ്ഡിത കൊമ്പുകളുള്ള, കിടാവോടുകൂടിയ പശുവിനെ ബ്രാഹ്മണനു സമർപ്പിക്കണം।

Verse 188

प्रीयतां मे जगन्नाथा हरकृष्णपितामहाः । संसाररक्षणी देवी सुरभी मां समुद्धरेत्

ജഗന്നാഥന്മാരായ ഹരൻ, കൃഷ്ണൻ, പിതാമഹൻ എന്നിവർ എനിക്കു പ്രസാദിക്കട്ടെ; സംസാരരക്ഷിണിയായ ദേവി സുരഭി എന്നെ ഉയർത്തി ഉദ്ധരിക്കട്ടെ।

Verse 189

पुत्रार्थं याः स्त्रियः पार्थ ह्येरण्डीसङ्गमे नृप । स्नाप्यन्ते रुद्रसूक्तैश्च चतुर्वेदोद्भवैस्तथा

ഹേ പാർഥ, ഹേ നൃപ, പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ എരണ്ടീ സംഗമത്തിൽ രുദ്രസൂക്തങ്ങളും ചതുര്‍വേദോത്ഭവ മന്ത്രങ്ങളും പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ സ്നാനിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 190

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः शस्तं द्वाभ्यां योग्यैश्च कारयेत् । एकेन सार्द्रकुम्भेन दाम्पत्यमभिषेचयेत्

നാലു ബ്രാഹ്മണന്മാർകൊണ്ട് ഈ കർമ്മം നടത്തിക്കുന്നത് പ്രശംസനീയം; ആവശ്യമെങ്കിൽ രണ്ട് യോഗ്യന്മാർകൊണ്ടും നടത്താം. ഒരേ ജലപൂർണ്ണ കുംഭംകൊണ്ട് ദമ്പതികളെ ഒരുമിച്ച് അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 191

दैवज्ञेनैव चैकेन अथवा सामगेन वा । पञ्चरत्नसमायुक्तं कुम्भे तत्रैव कारयेत्

അവിടെയേ തന്നെ ഒരേയൊരു ദൈവജ്ഞൻ (ജ്യോതിഷി‑പുരോഹിതൻ) അല്ലെങ്കിൽ സാമഗൻ മുഖേന കുംഭം ഒരുക്കണം. ആ കുംഭത്തിൽ പഞ്ചരത്നങ്ങൾ (അഞ്ചു രത്നങ്ങൾ) ചേർക്കണം.

Verse 192

गन्धतोयसमायुक्तं सर्वौषधिविमिश्रितम् । आम्रपल्लवसंयुक्तमश्वत्थमधुकं तथा

സുഗന്ധജലം ഒരുക്കി, അതിൽ എല്ലാ ഔഷധദ്രവ്യങ്ങളും കലർത്തണം. അതോടൊപ്പം മാവിൻ പല്ലവങ്ങളും, അശ്വത്ഥവും മധൂകവും കൂടി ചേർക്കണം.

Verse 193

गुण्ठितं सितवस्त्रेण सितचन्दनचर्चितम् । सितपुष्पैस्तु संछन्नं सिद्धार्थकृतमध्यमम्

അതിനെ വെളുത്ത വസ്ത്രംകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ്, വെളുത്ത ചന്ദനലേപം ചെയ്യണം. വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടി, മദ്ധ്യത്തിൽ സിദ്ധാർത്ഥകം (കടുക്) വെക്കണം.

Verse 194

कांस्यपात्रे तु संस्थाप्य पुत्रार्थी देशिकोत्तमः । अङ्गलग्नं तु यद्वस्त्रं कटकाभरणं तथा

അതിനെ കാംസ്യപാത്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, പുത്രാർത്ഥിക്കായി ശ്രേഷ്ഠ ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) ശരീരത്തിൽ ധരിച്ചിരുന്ന വസ്ത്രവും, കടകാഭരണങ്ങൾ (കങ്കണാദി)യും അവിടെ വെക്കണം.

Verse 195

तत्सर्वं मण्डले त्याज्यं सिद्ध्यर्थं चात्मनस्तदा । प्रणम्य भास्करं पश्चादाचार्यं रुद्ररूपिणम्

അപ്പോൾ സ്വന്തം സിദ്ധിക്കായി അതെല്ലാം മണ്ഡലത്തിൽ സമർപ്പിക്കണം. ഭാസ്കരനെ (സൂര്യനെ) പ്രണാമം ചെയ്ത് ശേഷം രുദ്രരൂപനായ ആചാര്യനെ നമസ്കരിക്കണം।

Verse 196

मधुरं च ततोऽश्नीयाद्देव्या भुवन उत्तमे । फलदानं च विप्राय छत्रं ताम्बूलमेव च

പിന്നീട് ദേവിയുടെ ഉത്തമ ഭുവനത്തിൽ മധുരമായ ഒന്നുകൂടി ഭുജിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന് ഫലദാനം നൽകുകയും, കുടയും താംബൂലവും കൂടി സമർപ്പിക്കണം।

Verse 197

उपानहौ च यानं च स भवेद्दुःखवर्जितः । भास्करे क्रीडते लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

പാദുകകളും വാഹനവും ദാനം ചെയ്താൽ അവൻ ദുഃഖവിമുക്തനാകും. മഹാപ്രളയം വരെയും ഭാസ്കരന്റെ ലോകത്തിൽ അവൻ ക്രീഡിച്ചു വസിക്കും।

Verse 198

दानं कोटिगुणं सर्वं शुभं वा यदि वाशुभम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

എല്ലാ ദാനവും കോടിഗുണം ഫലം നൽകുന്നു—അത് ശുഭമായാലും അശുഭമായാലും. എല്ലാ നദികളും അരുവികളും സമുദ്രത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 199

एवं पापानि नश्यन्ति ह्येरण्डीसङ्गमे नृणाम् । समन्ताच्छस्त्रपातेन ह्येरण्डीसङ्गमे नृप

ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ എരണ്ടീ-സംഗമത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; അതേ എരണ്ടീ-സംഗമത്തിൽ എല്ലാടവും ആയുധവൃഷ്ടി പെയ്യുന്നതുപോലെ।

Verse 200

भ्रूणहत्यासमं पापं नश्यते शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं च यो भक्त्या जातवेदसि कारयेत्

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭ്രൂണഹത്യയ്‌ക്ക് തുല്യമായ പാപവും നശിക്കുന്നു. ഭക്തിയോടെ ജാതവേദസ് തീർത്ഥത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ…