Sarga 93

Verse 1

तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः ।अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथास्सम्प्रदुद्रुवुः ॥१॥

ആ മഹത്തായ യാത്രാസൈന്യവും പതാകാസമൂഹവും കണ്ടു വിറച്ച വനവാസികളായ കൂട്ടനേതാക്കൾ ഭീതിയിൽ മദിച്ചവരെപ്പോലെ തങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടെ ഓടിപ്പോയി.

Verse 2

ऋक्षाः पृषतसङ्घाश्च रुरवश्च समन्ततः ।दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च ॥२॥

എല്ലാടവും—വനനിരകളിലും മലകളിലും നദീതീരങ്ങളിലും—കരടികളും പുള്ളിമാൻ കൂട്ടങ്ങളും റുരു മൃഗങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 3

स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः ।वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया ॥३॥

അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ ദശരഥനന്ദനൻ ഭരതൻ സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു; മഹാശബ്ദം മുഴക്കുന്ന ചതുരംഗസേന അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 4

सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः ।महीं सञ्छादयामास प्रावृषि द्यामिवाम्बुदः ॥४॥

മഹാത്മാവായ ഭരതന്റെ സേന സമുദ്രത്തിന്റെ പൊങ്ങുന്ന തിരകളെപ്പോലെ; പ്രാവൃശ്യകാല മേഘങ്ങൾ ആകാശത്തെ മൂടുന്നതുപോലെ ഭൂമിയെ മൂടി നിറഞ്ഞു.

Verse 5

तुरङ्गौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः ।अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः ॥५॥

കുതിരകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും മഹാവേഗമുള്ള ആനകളും പരന്നതുകൊണ്ട്, അന്നത്തെ ദീർഘകാലം ഭൂമി ദൃശ്യമാകാതെപോയി.

Verse 6

स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः ।उवाच भरत श्श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम् ॥६॥

ദീർഘമായ പാത സഞ്ചരിച്ച്, വാഹനങ്ങളും അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കെ, ശ്രീമാൻ ഭരതൻ മന്ത്രിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠ മുനിയോടു വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 7

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया ।व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ॥७॥

ഇവിടെ കാണുന്ന രൂപവും ഞാൻ കേട്ടതുമനുസരിച്ച്, ഭരദ്വാജ മുനി പറഞ്ഞ ആ ദേശത്ത് നാം വ്യക്തമായി എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 8

अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मन्दाकिनी नदी ।एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम् ॥८॥

ഇത് ചിത്രകൂട പർവ്വതം, ഇത് മന്ദാകിനി നദി; ദൂരത്തിൽ നിന്ന് ആ വനഭൂമി നീലമേഘംപോലെ ശ്യാമമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 9

गिरे स्सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति ।वारणैरवमृद्यन्ते मामकै पर्वतोपमैः ॥९॥

ഇപ്പോൾ ചിത്രകൂടപർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ മലഞ്ചരിവുകൾ എന്റെ പർവതസമാനമായ മഹാനായ ആനകളാൽ ചവിട്ടപ്പെടുന്നു.

Verse 10

मुञ्चन्ति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु ।नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥१०॥

പർവതചരിവുകളിൽ ഈ വൃക്ഷങ്ങൾ പുഷ്പങ്ങൾ ചൊരിയുന്നു; വേനലവസാനത്തിലെ നീലഘന മേഘങ്ങൾ ജലം പെയ്യുന്നതുപോലെ തന്നേ.

Verse 11

किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् ।मृगैस्समन्तादाकीर्णं मकरैरिव सागरम् ॥११॥

ഹേ ശത്രുഘ്നാ, കിന്നരർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ പർവതദേശത്തെ നോക്കുക; ചുറ്റുമെങ്ങും മൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—മകരങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞൊഴുകുന്ന സാഗരംപോലെ.

Verse 12

एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः ।वायुप्रविद्धा श्शरदि मेघराजिरिवाम्बरे ॥१२॥

പ്രേരിതരായി പാഞ്ഞോടുന്ന ഈ വേഗമേറിയ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ, ശരദാകാശത്തിൽ കാറ്റാൽ ചിതറിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന മേഘരേഖകളെപ്പോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 13

कुर्वन्ति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी ।मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः ॥१३॥

ഈ വൃക്ഷങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ശിരസ്സുകളിൽ സുഗന്ധപുഷ്പമാലകൾ അണിയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു—മേഘപ്രകാശംപോലെ ദീപ്തമായ ഫലകങ്ങളെ ശിരോഭൂഷണമായി ധരിക്കുന്ന ദക്ഷിണദേശീയ പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ।

Verse 14

निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् ।अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा ॥१४॥

മുമ്പ് ഭയാനകദർശനമായും പക്ഷികളുടെ കൂജനം ഇല്ലാത്തതുപോലെയും തോന്നിയ ഈ വനം, ഇപ്പോൾ എനിക്ക് അയോധ്യയെപ്പോലെ ജനസമൂഹം നിറഞ്ഞതായി പ്രതീതിയാകുന്നു।

Verse 15

खुरैरुदीरितो रेणुर्दावं प्रच्छाद्य तिष्ठति ।तं वहत्यनिल श्श्रीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम् ॥१५॥

കുതിരകളുടെ കുളമ്പുകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന പൊടി വനത്തെ മൂടി നില്ക്കുന്നു; എന്നാൽ കാറ്റ് അതിനെ വേഗത്തിൽ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു—എനിക്ക് ആശ്വാസം നൽകാൻ ചെയ്തതുപോലെ।

Verse 16

स्यन्दनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यै रधिष्ठितान् ।एतान्सम्पततश्श्रीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥१६॥

ശത്രുഘ്നാ, നോക്കുക—പ്രധാനസാരഥികൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന, കുതിരകൾ ചേർത്തിരിക്കുന്ന ഈ രഥങ്ങൾ വനത്തിലൂടെ അതിവേഗം പാഞ്ഞുവരുമ്പോൾ പറക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 17

एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणः प्रियदर्शनान् ।एतमाविशत श्श्रीघ्रमधिवासं पतत्रिणः ॥१७॥

ഈ മനോഹരമായ മയൂരങ്ങളെ നോക്കുക—ഭീതരായിരിക്കുന്നു; മറ്റു പക്ഷികളും തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു വേഗത്തിൽ കയറിപ്പോകുന്നു।

Verse 18

अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मे ।तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥१८॥

ഈ ദേശം എനിക്ക് അത്യന്തം മനോഹരമായി തോന്നുന്നു; തപസ്വികളുടെ വാസസ്ഥലമായ ഇത് വ്യക്തമായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പാതപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 19

मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने ।मनोज्ञरूपा दृश्यन्ते कुसुमैरिव चित्रिताः ॥१९॥

ഈ വനത്തിൽ പല പുള്ളിപ്പുള്ളി മാൻമാർ തങ്ങളുടെ മാൻപെൺകളോടുകൂടി കാണപ്പെടുന്നു; മനോഹരരൂപമുള്ളവർ, പുഷ്പങ്ങളാൽ ചിത്രീകരിച്ചതുപോലെ.

Verse 20

साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च कानने ।यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ ॥२०॥

സൈന്യം ശുഭക്രമത്തിൽ മുന്നേറി വനത്തിൽ അന്വേഷിക്കട്ടെ; ആ പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണരെ കാണുന്നതുവരെ.

Verse 21

भरतस्य वचश्श्रुत्वा पुरुषाश्शस्त्रपाणयः ।विविशु स्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशु स्ततः ॥२१॥

ഭരതന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, കൈകളിൽ ആയുധങ്ങളേന്തിയ വീരന്മാർ ആ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; പിന്നെ അവിടെ പുക ഉയരുന്നതും അവർ കണ്ടു.

Verse 22

ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः ।नामनुष्ये भवत्यग्नि र्व्यक्तमत्रैव राघवौ ॥२२॥

പുകയുടെ തൂൺ കണ്ട അവർ ഭരതന്റെ അടുക്കൽ മടങ്ങി വന്നു പറഞ്ഞു: “മനുഷ്യവാസമില്ലാത്തിടത്ത് തീ ഉയരുകയില്ല; വ്യക്തമായി ഇവിടെ തന്നെയാണ് ആ രണ്ടു രാഘവന്മാർ.”

Verse 23

अथ नाऽत्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परन्तपौ ।अन्ये रामोपमा स्सन्ति व्यक्तमत्र तपस्विनः ॥२३॥

അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുനിഗ്രഹകരായ വ്യാഘ്രസദൃശമായ ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർ ഇവിടെ ഇല്ലെങ്കിൽ, രാമനെപ്പോലെയുള്ള മറ്റു തപസ്വികൾ ഇവിടെ വസിക്കുന്നതാണെന്ന് വ്യക്തമാണ്.

Verse 24

तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम् ।सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः ॥२४॥

സാധുജനങ്ങൾക്ക് സമ്മതമായ അവരുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, ശത്രുബലം മർദിക്കുന്ന ഭരതൻ ആ സകല സൈന്യത്തോടും പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 25

यत्ता भवन्तस्तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यमग्रतः ।अहमेव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुरेव च ॥२५॥

“നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ജാഗ്രതയോടെ ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കുക; ഇവിടെ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകരുത്. ഞാൻ മാത്രം മുന്നോട്ട് പോകും—സുമന്ത്രനും പൂജ്യനായ ഗുരുവും കൂടെ.”

Verse 26

एवमुक्ता स्ततस्सर्वे तत्र तस्थुः समन्तः ।भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात् ॥२६॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ എല്ലാവരും അവിടെ ചുറ്റും നിന്നു. പുകസ്തംഭം ഉയരുന്ന സ്ഥലത്തേക്കു ഭരതൻ തന്റെ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 27

व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणाऽपि च भूमिमग्रतः ।बभूव हृष्टा न चिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा ॥२७॥

ഭരതൻ നിർത്തിച്ച സൈന്യം മുന്നിലെ ഭൂമിയെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നെങ്കിലും, അധികം വൈകാതെ പ്രിയനായ രാമനുമായി സംഗമമുണ്ടാകുമെന്ന് അറിഞ്ഞ് ആനന്ദിച്ചു.