Sarga 37

Verse 1

महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा ।अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत् ॥१॥

മഹാമാത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വിനയത്തിൽ നിപുണനായ രാമൻ അപ്പോൾ ദശരഥനോട് വിനീതമായ വചനങ്ങളാൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 2

त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः ।किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः ॥२॥

രാജാവേ, ഞാൻ ഭോഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചു; സർവ്വവിധ ബന്ധനങ്ങളും വിട്ടിരിക്കുന്നു. വനത്തിൽ വന്യഫലമൂലങ്ങളാൽ ജീവിക്കേണ്ടപ്പോൾ, എനിക്ക് പിന്നാലെ അനുയാത്രയായി ഒരു പരിവാരത്തിന്റെ ആവശ്യം എന്ത്?

Verse 3

यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः ।रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम् ॥३॥

ശ്രേഷ്ഠമായ ആനയെ ദാനം ചെയ്തിട്ടും, അതിന്റെ കക്ഷ്യയിൽ കെട്ടിയ കയറിലേയ്ക്ക് മനസ്സു പതിപ്പിക്കുന്നവൻ—ഉത്തമ കുഞ്ജരത്തെ തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചവന് ആ കയറിനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ എന്തു പ്രയോജനം?

Verse 4

तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते ।सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवाऽनयन्तु मे ॥४॥

ഹേ സത്ജനശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ ജഗത്പതേ! എനിക്ക് ധ്വജിനീ സൈന്യം എന്തിന്? എല്ലാം ഭരതനു ഞാൻ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു; എനിക്ക് വൽക്കലചീരങ്ങൾ മാത്രം കൊണ്ടുവരട്ടെ.

Verse 5

खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छतः ।चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम ॥५॥

ഞാൻ പതിനാലു വർഷം വനവാസത്തിനായി പുറപ്പെടുന്നു; പുറപ്പെടുമ്പോൾ ഖനിത്രവും പിറ്റകവും—ആ രണ്ടു വസ്തുക്കളും എനിക്കായി കൊണ്ടുവരിക.

Verse 6

अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम् ।उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा ॥६॥

അപ്പോൾ കൈകേയി തന്നെ വൽക്കലചീരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, ജനസമൂഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ ലജ്ജയില്ലാതെ രാഘവനോട് പറഞ്ഞു: “ഇവ ധരിക്കൂ.”

Verse 7

स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्या प्रतिगृह्य ते ।सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह ॥७॥

പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാമൻ കൈകേയിയിൽ നിന്ന് ആ ചീരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു; സൂക്ഷ്മവസ്ത്രങ്ങൾ അഴിച്ചുവെച്ച്, മുനിവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു.

Verse 8

लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे ।तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः ॥८॥

ലക്ഷ്മണനും അവിടെയേ തന്നെ ശുഭവസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ താപസാവരണം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 9

अथाऽत्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी ।समीक्ष्य चीरं सन्त्रस्ता पृषती वागुरामिव ॥९॥

പിന്നെ കൗശേയവസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്ന സീത, തനിക്കു ധരിക്കാനുള്ള ചീരം കണ്ടപ്പോൾ ഭയന്ന് പിന്മാറി—വല കണ്ട മാൻപെണ്ണുപോലെ.

Verses 10-11

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः ।कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा ॥१०॥अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत् ॥११॥

ശുഭലക്ഷണയായ ജാനകി അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി, ലജ്ജിച്ചവളെന്നപോലെ കൈകേയിയിൽ നിന്ന് ആ കുശ-തൊലി വസ്ത്രങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങി. കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീരാൽ നിറഞ്ഞ, ധർമ്മജ്ഞയും ധർമ്മദർശിനിയുമായ അവൾ, ഗന്ധർവരാജനെപ്പോലെ ദീപ്തനായ തന്റെ ഭർത്താവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 12

कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः ।इति ह्यकुशला सीता सा मुमोह मुहुर्मुहुः ॥१२॥

“വനവാസികളായ മുനിമാർ ചീര (മരത്തൊലി വസ്ത്രം) എങ്ങനെ കെട്ടുന്നു?” എന്നു അത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ അകുശലയായ സീത വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു; അവൾ പുനഃപുനഃ മയങ്ങി.

Verse 13

कृत्वा कण्ठे च सा चीरमेकमादाय पाणिना ।तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा ॥१३॥

ജനകനന്ദിനിയായ സീത ഒരു ചീരം കഴുത്തിൽ വെച്ച്, മറ്റേ അറ്റം കൈയിൽ പിടിച്ച് അവിടെ നിന്നു. അത്തരം വേഷത്തിൽ പരിചയമില്ലാത്തതിനാൽ അവൾ ലജ്ജിച്ചു, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാതെ നിന്നു.

Verse 14

तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्य रामो धर्मभृतां वरः ।चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम् ॥१४॥

അപ്പോൾ ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ വേഗത്തിൽ അവളുടെ അടുക്കൽ എത്തി, സീതയുടെ കൗശേയ വസ്ത്രത്തിന്മേൽ തന്നേ ആ തൊലി-ചീരം സ്വയം കെട്ടി കൊടുത്തു.

Verse 15

रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम् ।अन्तःपुरगता नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम् ॥१५॥

സീതയ്ക്ക് ഉത്തമമായ വൽക്കലവസ്ത്രം കെട്ടിവെക്കുന്ന രാമനെ കണ്ട അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ കണ്ണുനീരായി നെത്രജലം ഒഴുക്കി.

Verse 16

ऊचुश्च परमायस्ता रामं ज्वलिततेजसम् ।वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी ॥१६॥

അത്യന്തം വ്യാകുലരായി അവർ ജ്വലിതതേജസ്സുള്ള രാമനോട് പറഞ്ഞു: “വത്സാ, മഹാമനസ്വിനിയായ ഈ സീതയ്ക്ക് ഇങ്ങനെ വനവാസം നിയോഗിച്ചിട്ടില്ല.”

Verse 17

पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम् ।तावद्दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो ॥१७॥

പിതാവിന്റെ വാക്കിന് അനുസരിച്ച് നീ നിർജനവനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുമ്പോൾ, പ്രഭോ, അതുവരെ അവളുടെ ദർശനം ഞങ്ങൾക്ക് ഫലപ്രദമാകട്ടെ—അവളുടെ സാന്നിധ്യം ദയവായി അനുവദിക്കണമേ.

Verse 18

लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक ।नेयमर्हति कल्याणी वस्तुं तापसवद्वने ॥१८॥

ലക്ഷ്മണനെ സഹചാരിയായി കൂട്ടി വനത്തിലേക്ക് പോകുക, പുത്രകാ; എന്നാൽ ഈ കല്യാണിയായ സീതയ്ക്ക് തപസ്വിനിയെപ്പോലെ വനത്തിൽ വസിക്കാൻ യോജ്യമല്ല.

Verse 19

कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी ।धर्मनित्यस्स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि ॥१९॥

പുത്രാ, ഞങ്ങളുടെ അപേക്ഷ അംഗീകരിക്കണമേ: ഈ ഭാമിനിയായ സീത ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കട്ടെ. നീ ധർമ്മനിഷ്ഠൻ; ഇപ്പോൾ സ്വഹിതത്തിനായിട്ടുപോലും ഇവിടെ നില്ക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

Verse 20

तासामेवंविधा वाच शृण्वन् दशरथात्मजः ।बबन्धैव तदा चीरं सीतया तुल्यशीलया ॥२०॥

അവരുടെ ഇത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ ദശരഥനന്ദനനായ രാമൻ, സ്വഭാവത്തിൽ തുല്യയായ സീതയ്ക്ക് അപ്പോൾ വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ചു.

Verse 21

चीरे गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपतेर्गुरुः ।निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥२१॥

സീത വൽക്കലം കൈക്കൊണ്ടതു കണ്ട രാജഗുരുവായ വസിഷ്ഠൻ സീതയെ തടഞ്ഞു, കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 22

अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि ।वञ्चयित्वा च राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसे ॥२२॥

പരിധി അതിക്രമിച്ച ദുർബുദ്ധിയായ കൈകേയീ, കുലത്തിന് കളങ്കമേ! രാജാവിനെ വഞ്ചിച്ചിട്ടും നീ ധർമ്മത്തിന്റെ അളവിൽ നിലകൊള്ളുന്നില്ല.

Verse 23

न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते ।अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम् ॥२३॥

ശീലരഹിതയായ കൈകേയീ! ദേവീതുല്യയായ സീതയ്ക്ക് വനത്തിലേക്കു പോകേണ്ടതില്ല; രാമനായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന യഥാർത്ഥ സിംഹാസനം സീത തന്നെ അധിഷ്ഠിക്കും.

Verse 24

आत्मा हि दारास्सर्वेषां दारसङ्ग्रहवर्तिनाम् ।आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम् ॥२४॥

ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ഭാര്യ തന്നെയാണ് ആത്മസ്വരൂപം; ‘ഇവൾ രാമന്റെ ആത്മാവാണ്’ എന്നു കരുതി സീത ഭൂമിയെ പരിപാലിക്കും.

Verse 25

अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण सङ्गता ।वयमप्यनुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति ॥२५॥

പിന്നെ വൈദേഹിയായ സീത രാമനോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, ഞങ്ങളും പിന്നാലെ പോകും; ഈ മുഴുവൻ നഗരവും കൂടെ തന്നെ പുറപ്പെടും.

Verse 26

अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः ।सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम् ॥२६॥

രാഘവൻ തന്റെ പത്നിയോടുകൂടെ എവിടെ വസിക്കുമോ, അവിടേക്ക് അന്തഃപുരത്തിന്റെ കാവൽക്കാരും കുടുംബസഹിതം പോകും; അവന്റെ ആശ്രയത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന രാജ്യംയും നഗരവും, സേവകരോടും സകല സാമഗ്രികളോടും കൂടി പിന്തുടരും.

Verse 27

भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः ।वने वसन्तं काकुत्स्थ मनुवत्स्यति पूर्वजम् ॥२७॥

ഭരതനും ശത്രുഘ്നനോടുകൂടെ, വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ചു വനചരനായി, വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന കാകുത്സ്ഥനായ രാമനെ—തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനെ—അനുസരിച്ച് വനത്തിൽ തന്നെ പാർക്കും.

Verse 28

तत श्शून्यां गतजनां वसुधां पादपै स्सह ।त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता ॥२८॥

അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ വിട്ടുപോയി ശൂന്യമായ, വൃക്ഷങ്ങൾ മാത്രം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ഭൂമിയെ നീ ഒറ്റയ്ക്കായി ഭരിക്ക; ദുഷ്ടവൃത്തിയാൽ പ്രജകളുടെ അഹിതം ചെയ്യാൻ നീ ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 29

न हि तद्भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः ।तद्वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति ॥२९॥

രാമൻ രാജാവല്ലാത്ത ദേശം യഥാർത്ഥത്തിൽ രാജ്യമല്ല; രാമൻ വസിക്കുന്ന ആ വനമേ രാജ്യമാകുന്നു.

Verse 30

न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमर्हति ।त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुं यदि जातो महीपतेः ॥३०॥

പിതാവ് ദാനം ചെയ്യാത്ത ഭൂമിയെ ഭരതന് ഭരിക്കുവാൻ അർഹതയില്ല; അവൻ സത്യമായും മഹാരാജന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചവനാണെങ്കിൽ, ഹേ ഭൂപതേ, നിന്റെ അടുക്കൽ പുത്രനെന്നപോലെ പാർക്കുന്നതും യുക്തമല്ല.

Verse 31

यद्यपि त्वं क्षितितलाद्गगनं चोत्पतिष्यसि ।पितृर्वंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति ॥३१॥

നീ ഭൂതലത്തിൽ നിന്നു ചാടി ആകാശത്തേക്കും ഉയരാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, പിതൃവംശത്തിന്റെ ആചാരചരിത്രം അറിയുന്ന ഭരതൻ മറ്റെങ്ങനെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കുകയില്ല.

Verse 32

तत्त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम् ।लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः ॥३२॥

പുത്രലോഭത്തിൽ ആകുലയായി നീ നിന്റെ പുത്രനോടുതന്നെ അനിഷ്ടം വരുത്തുന്ന പ്രവൃത്തി ചെയ്തു; ലോകത്തിൽ രാമനെ അനുഗമിക്കാത്തവൻ ആരുമില്ല.

Verse 33

द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयी पशुव्यालमृगद्विजान् ।गच्छतस्सह रामेण पादपांश्च तदुन्मुखान् ॥३३॥

ഇന്നുതന്നെ, കൈകേയീ, രാമനോടൊപ്പം പുറപ്പെടുമ്പോൾ പശുക്കളും വന്യമൃഗങ്ങളും മാൻമാരും പക്ഷികളും—വൃക്ഷങ്ങൾ പോലും—അവനിലേക്കു തിരിഞ്ഞ് പിന്തുടരുന്നതു നീ കാണും.

Verse 34

अथोत्तमान्याभरणानि देवि देहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम् ।न चीरमस्याः प्रविधीयतेति न्यवारयत्तद्वसनं वसिष्टः ॥३४॥

അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: “ദേവീ, ചീരം നീക്കി നിന്റെ മരുമകൾക്ക് ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ അണിയിക്ക.” ‘ഇവൾക്കു ചീരം വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല’ എന്നു പറഞ്ഞു വസിഷ്ഠൻ ആ വസ്ത്രധാരണം തടഞ്ഞു.

Verse 35

एकस्य रामस्य वने निवास स्त्वया वृतःकेकयराजपुत्री ।विभूषितेयं प्रतिकर्मनित्या वसत्वरण्ये सह राघवेण ॥३५॥

ഹേ കേകയരാജകുമാരീ, നീ രാമനൊരുത്തനേ വനവാസത്തിന് തിരഞ്ഞെടുത്തു; അതിനാൽ അലങ്കാരത്തിൽ നിത്യപരിചയമുള്ള ഈ സീതയും രാഘവനോടൊപ്പം അരണ്യത്തിൽ, ശോഭയോടെ തന്നെ, വസിക്കട്ടെ.

Verse 36

यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्च सुसंवृता गच्छतु राजपुत्री ।वस्त्रैश्च सर्वैस्सहितैर्विधानै र्नेयं वृता ते वरसम्प्रदाने ॥३६॥

ഉത്തമ വാഹനങ്ങളും പരിചാരകരും ചുറ്റിനിൽക്കേ, എല്ലാ വസ്ത്രങ്ങളോടും ആവശ്യസാമഗ്രികളോടും കൂടി രാജകുമാരി പോകട്ടെ. നീ വരങ്ങൾ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ സീതയെ അതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല.

Verse 37

तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्ये गुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे ।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावा प्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा ॥३७॥

രാജാവിന്റെ ഗുരുവായ, അപരിമിതപ്രഭാവമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചിട്ടും, സീത തന്റെ നിശ്ചയത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല; പ്രിയഭർത്താവിനൊപ്പം പോകുകയും അവനെ സേവിക്കുകയും ചെയ്യാനേ ആഗ്രഹിച്ചു.