Sarga 37

Verse 1

महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा ।अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत् ॥१॥

মহামাত্ৰৰ বচন শুনি, বিনয়-জ্ঞানী ৰামে তেতিয়া দশৰথক বিনীত বাক্যৰে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 2

त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः ।किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः ॥२॥

হে ৰাজন, মই ভোগ-সুখ ত্যাগ কৰিছোঁ আৰু সকলো দিশৰ পৰা আসক্তি এৰি দিছোঁ। এতিয়া বনতে বনজ ফল-মূলৰেই জীৱন যাপন কৰিব লাগিলে, মোৰ পিছে অনুয়াত্ৰা পৰিয়ালৰ কি প্ৰয়োজন?

Verse 3

यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः ।रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम् ॥३॥

যি মানুহে শ্ৰেষ্ঠ হাতী দান কৰি দিয়াৰ পাছতো তাৰ কক্ষ্যাত বাঁধা ৰজ্জুত মন স্থিৰ কৰে—উত্তম কুঞ্জৰকেই ত্যাগ কৰা জনৰ বাবে সেই ৰজ্জু-স্নেহে কি উপকাৰ?

Verse 4

तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते ।सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवाऽनयन्तु मे ॥४॥

হে সৎজনশ্ৰেষ্ঠ, হে জগত্পতে! মোৰ ধ্বজিনী সেনাৰ কি প্ৰয়োজন? মই সকলো ভৰতক অনুজ্ঞা দিছোঁ; মোৰ বাবে কেৱল বল্কল-চীৰহে আনি দিয়া হওক।

Verse 5

खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छतः ।चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम ॥५॥

মই চৌদ বছৰ বনবাস কৰিবলৈ ওলাইছোঁ; যাত্ৰাৰ সময়ত খনিত্ৰ আৰু পিটক—সেই দুয়োটা বস্তু মোৰ বাবে আনি দিয়া।

Verse 6

अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम् ।उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा ॥६॥

তাৰ পাছত কৈকেয়ীয়ে নিজেই বল্কল-চীৰ আনি, জনসমূহৰ সন্মুখত নিৰ্লজ্জ হৈ ৰাঘৱক ক’লে: “এইবোৰ পৰিধান কৰা।”

Verse 7

स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्या प्रतिगृह्य ते ।सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह ॥७॥

পুৰুষব্যাঘ্ৰ ৰামে কৈকেয়ীৰ পৰা সেই চীৰ গ্ৰহণ কৰি, সূক্ষ্ম বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি মুনিবস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে।

Verse 8

लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे ।तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः ॥८॥

লক্ষ্মণেও তাতেই শুভ বস্ত্ৰ ত্যাগ কৰি, পিতাৰ সন্মুখত তাপসৰ আৱৰণ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 9

अथाऽत्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी ।समीक्ष्य चीरं सन्त्रस्ता पृषती वागुरामिव ॥९॥

তাৰ পাছত কৌশেয় বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা সীতাই নিজৰ পৰিধানাৰ্থ চীৰ দেখি ভয়ত সঙ্কুচিত হ’ল—যেন শিকারীৰ ফাঁদ দেখাৰ লগে লগে হৰিণী।

Verses 10-11

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः ।कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा ॥१०॥अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत् ॥११॥

শুভলক্ষণীয়া জানকী অতি দুঃখিত হৈ, যেন লাজত কুঁচৰি পৰা দৰে, কৈকেয়ীৰ পৰা সেই কুশ-ছালৰ বস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰিলে। অশ্ৰুপূৰ্ণ নয়নীয়া, ধৰ্মজ্ঞা আৰু ধৰ্মদৰ্শিনী সীতা গন্ধৰ্বৰাজ সদৃশ দীপ্তিমান নিজৰ ভৰ্ত্তাক এই বাক্য ক’লে।

Verse 12

कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः ।इति ह्यकुशला सीता सा मुमोह मुहुर्मुहुः ॥१२॥

“বনবাসী মুনিসকলে চীৰ (গছৰ ছালৰ বস্ত্ৰ) কেনেকৈ বান্ধে?” এইদৰে অদক্ষ সীতা বাৰে বাৰে সুধি থাকিল আৰু পুনঃপুনঃ মূঢ় হৈ পৰিল।

Verse 13

कृत्वा कण्ठे च सा चीरमेकमादाय पाणिना ।तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा ॥१३॥

জনকৰ কন্যা সীতাই এটা চীৰ কণ্ঠত থৈ, আনটো মূৰ হাতত ধৰি তাতে থিয় হৈ ৰ’ল। তেনে পোছাকত অদক্ষ হোৱাৰ বাবে সি লাজত পৰি, আগলৈ কি কৰিব বুজি নাপাই থিয় হৈ থাকিল।

Verse 14

तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्य रामो धर्मभृतां वरः ।चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम् ॥१४॥

তেতিয়া ধৰ্মধাৰকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰীৰামে তৎক্ষণাৎ সীতাৰ ওচৰলৈ আহি, সীতাৰ কৌশেয় (ৰেশমী) বস্ত্ৰৰ ওপৰতেই সেই ছালৰ চীৰ নিজে বান্ধি দিলে।

Verse 15

रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम् ।अन्तःपुरगता नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम् ॥१५॥

সীতাৰ গাত উত্তম বল্কল-বস্ত্ৰ বান্ধি দিয়া ৰামক দেখি অন্তঃপুৰৰ নাৰীসকলে চকুৰ পৰা অশ্ৰুধাৰা বোৱাই দিলে।

Verse 16

ऊचुश्च परमायस्ता रामं ज्वलिततेजसम् ।वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी ॥१६॥

অতি ব্যাকুল হৈ তেওঁলোকে জ্বলিত তেজস্বী ৰামক ক’লে: “ৱৎস, এই মহামনস্বিনী সীতাৰ বাবে এনেদৰে বনবাস নিৰ্দেশিত নহয়।”

Verse 17

पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम् ।तावद्दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो ॥१७॥

পিতৃবাক্য মানি আপুনি নিৰ্জন বনলৈ যাত্ৰা কৰিছে, হে প্ৰভো; তেতিয়ালৈকে তেওঁৰ দৰ্শন আমাৰ বাবে সফল হওক—তেওঁৰ সান্নিধ্য দয়া কৰি দিওক।

Verse 18

लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक ।नेयमर्हति कल्याणी वस्तुं तापसवद्वने ॥१८॥

লক্ষ্মণক সহায় কৰি বনলৈ যোৱা, পুত্ৰক; কিন্তু এই কল্যাণী সীতা তপস্বিনীৰ দৰে বনত বাস কৰিবলৈ অৰ্হ নহয়।

Verse 19

कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी ।धर्मनित्यस्स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि ॥१९॥

পুত্ৰ, আমাৰ যাচনা গ্ৰহণ কৰা: এই ভামিনী সীতা ইয়াতেই থাকক। তুমি ধৰ্মনিষ্ঠ; এতিয়া ত তুমি নিজৰ হিতৰ বাবেও ইয়াত থাকিবলৈ ইচ্ছা কৰা নাই।

Verse 20

तासामेवंविधा वाच शृण्वन् दशरथात्मजः ।बबन्धैव तदा चीरं सीतया तुल्यशीलया ॥२०॥

তেওঁলোকৰ এনে কথাবোৰ শুনি থাকোঁতেই দশৰথ-নন্দন ৰামে, স্বভাৱত সমান শীলৱতী সীতাক তেতিয়াই বল্কল-বস্ত্ৰ বান্ধি দিলে।

Verse 21

चीरे गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपतेर्गुरुः ।निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥२१॥

সীতাই বল্কল গ্ৰহণ কৰা দেখি, ৰজাৰ গুৰু বশিষ্ঠে সীতাক নিবাৰি কৈকেয়ীক এই বাক্য ক’লে।

Verse 22

अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि ।वञ्चयित्वा च राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसे ॥२२॥

সীমা অতিক্ৰম কৰা দুৰ্বুদ্ধি কৈকেয়ী, কুলৰ কলংক! ৰজাক বঞ্চনা কৰি তই ধৰ্মৰ মাপত স্থিৰ হৈ নাথাক।

Verse 23

न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते ।अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम् ॥२३॥

হে শীলহীন কৈকেয়ী! দেৱীতুল্য সীতাৰ বনলৈ যোৱা উচিত নহয়; ৰামৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত মূল আসন সীতাই অধিষ্ঠান কৰিব।

Verse 24

आत्मा हि दारास्सर्वेषां दारसङ्ग्रहवर्तिनाम् ।आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम् ॥२४॥

গৃহস্থধৰ্ম পালন কৰা সকলোৰে বাবে পত্নীয়েই আত্মস্বৰূপ; ‘এই সীতা ৰামৰ আত্মা’ বুলি জানি সীতাই মেদিনী পোষণ-পালন কৰিব।

Verse 25

अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण सङ्गता ।वयमप्यनुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति ॥२५॥

তাৰ পিছত যদি বৈদেহী সীতা ৰামৰ সঙ্গত বনলৈ যায়, তেন্তে আমিও অনুসৰণ কৰি যাম; এই সমগ্ৰ নগৰো একেলগে গমন কৰিব।

Verse 26

अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः ।सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम् ॥२६॥

ৰাঘৱ য’ত পত্নীৰ সৈতে বাস কৰিব, তাত অন্তঃপুৰৰ প্ৰহৰীৰাও পৰিয়ালসহ যাব; আৰু তেওঁৰ আশ্ৰয়ত জীৱিকা চলোৱা ৰাজ্য আৰু নগৰ, দাস-দাসী আৰু সকলো সামগ্ৰীসহ, অনুসৰণ কৰিব।

Verse 27

भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः ।वने वसन्तं काकुत्स्थ मनुवत्स्यति पूर्वजम् ॥२७॥

আৰু ভৰতেও শত্রুঘ্নসহ, চীৰ-বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি বনচৰ হৈ, বনত বাস কৰা কাকুৎস্থ ৰাম—নিজ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা—ক অনুসৰণ কৰি বনতেই নিবাস কৰিব।

Verse 28

तत श्शून्यां गतजनां वसुधां पादपै स्सह ।त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता ॥२८॥

তেতিয়া প্ৰজাই ত্যাগ কৰা, জনশূন্য হৈ পৰা, কেৱল গছ-গছালিৰে ভৰা এই পৃথিৱী তই একাই শাসন কৰ; দুষ্কৃত আচৰণেৰে প্ৰজাৰ অহিত সাধনত তই ৰত।

Verse 29

न हि तद्भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः ।तद्वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति ॥२९॥

য’ত ৰাম ভূপতি নহয়, সেয়া সঁচাকৈ ৰাজ্য নহয়; আৰু য’ত ৰাম নিবাস কৰে, সেই বনেই ৰাজ্য হৈ উঠে।

Verse 30

न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमर्हति ।त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुं यदि जातो महीपतेः ॥३०॥

পিতৃয়ে যি ভূমি দান নকৰিলে, সেই ভূমি ভৰত শাসন কৰিবলৈ অৰ্হ নহয়; আৰু সি যদি সঁচাকৈ মহীপতিৰ পুত্ৰ হৈ জন্ম লৈছে, হে ভূপতে, তেন্তে তোমাৰ ওচৰত পুত্ৰবৎ বাস কৰাও উচিত নহয়।

Verse 31

यद्यपि त्वं क्षितितलाद्गगनं चोत्पतिष्यसि ।पितृर्वंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति ॥३१॥

যদিও তুমি পৃথিৱীৰ পৰা জঁপিয়াই আকাশলৈও উঠিব পাৰা, তথাপি পিতৃবংশৰ আচাৰ-চৰিত্ৰ জানোতা ভৰত অন্যথা কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 32

तत्त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम् ।लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः ॥३२॥

পুত্ৰলোভত মগ্ন হৈ তুমি নিজৰ পুত্ৰৰেই অনিষ্ট সাধন কৰা অপ্রিয় কাৰ্য কৰিলা; কিয়নো এই লোকত ৰামক অনুসৰণ নকৰা কোনো নাই।

Verse 33

द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयी पशुव्यालमृगद्विजान् ।गच्छतस्सह रामेण पादपांश्च तदुन्मुखान् ॥३३॥

আজি নিজেই, হে কৈকেয়ী, ৰামৰ সৈতে যেতিয়া তেওঁ গমন কৰিব, তেতিয়া গৰু, বনৰ পশু, হৰিণ আৰু পক্ষী—এমনকি গছবোৰো—তেওঁৰ দিশে মুখ কৰি অনুসৰণ কৰা তুমি দেখিবা।

Verse 34

अथोत्तमान्याभरणानि देवि देहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम् ।न चीरमस्याः प्रविधीयतेति न्यवारयत्तद्वसनं वसिष्टः ॥३४॥

তেতিয়া বশিষ্ঠে ক’লে: “হে দেবী, চীৰ আঁতৰাই তোমাৰ স্নুষাক উত্তম অলংকাৰ দিয়া।” ‘ইয়াৰ বাবে চীৰবিধান নাই’ বুলি কৈ বশিষ্ঠে সেই বস্ত্ৰ পৰিধান কৰাত বাধা দিলে।

Verse 35

एकस्य रामस्य वने निवास स्त्वया वृतःकेकयराजपुत्री ।विभूषितेयं प्रतिकर्मनित्या वसत्वरण्ये सह राघवेण ॥३५॥

হে কেকয়ৰাজকন্যা, তুমি কেৱল ৰামৰেই বনবাস বিচাৰিলা; সেয়ে অলংকাৰত সদা অভ্যস্ত এই সীতাও ৰাঘৱৰ সৈতে অৰণ্যত শোভিত হৈ বাস কৰক।

Verse 36

यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्च सुसंवृता गच्छतु राजपुत्री ।वस्त्रैश्च सर्वैस्सहितैर्विधानै र्नेयं वृता ते वरसम्प्रदाने ॥३६॥

উত্তম যান- বাহন আৰু পৰিচাৰকসকলৰ মাজত সুৰক্ষিত হৈ, সকলো বস্ত্ৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসহ ৰাজকুমাৰী যাক। তুমি বৰ বিচাৰোঁতে সীতাক সেই দাবীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নাছিলা।

Verse 37

तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्ये गुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे ।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावा प्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा ॥३७॥

ৰাজাৰ গুৰু, অপ্রতিম প্ৰভাৱশালী শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ বশিষ্ঠে এইদৰে ক’বলৈ ধৰিলেও, সীতাই নিজৰ সংকল্পৰ পৰা উভতি নাহিল; প্ৰিয় স্বামীৰ সৈতে গৈ তেওঁৰ সেৱা কৰিবলৈহে কামনা কৰিছিল।