Sarga 37

Verse 1

महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा।अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत्।।2.37.1।।

మహామంత్రి మాటలు విని, వినయధర్మంలో నిపుణుడైన రాముడు అప్పుడు దశరథునితో వినీతంగా నమ్రవాక్యములు పలికెను।

Verse 2

त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः।किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः।।2.37.2।।

హే రాజా! నేను భోగాలను త్యజించాను; అరణ్యంలో అరణ్యజ ఆహారంతో జీవించాలి; సర్వతోముఖంగా సంగాన్ని విడిచాను—అప్పుడు నా వెంట అనుచరులు రావడం ఎందుకు?

Verse 3

यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः।रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम्।।2.37.3।।

శ్రేష్ఠమైన ఏనుగును దానం చేసినవాడే, దాని కక్ష్యకు కట్టిన తాడుపై మనస్సు నిలిపితే—ఉత్తమ గజరాజునే త్యజించిన అతనికి ఆ తాడు మీద మమకారం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 4

तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते।सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवाऽनयन्तु मे।।2.37.4।।

హే సత్పురుషశ్రేష్ఠా, హే జగత్పతే! నాకు సేనతో ఏమి పని? నేను సమస్తమును (భరతునకు) వదులుచున్నాను; నాకు కేవలం వల్కలవస్త్రములనే తెచ్చండి.

Verse 5

खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छतः।चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम।।2.37.5।।

నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో నివసించుటకు బయలుదేరుచున్నాను; వెళ్లుచున్నప్పుడు ఆ రెండు వస్తువులనూ తెచ్చండి—ఒక తవ్వే పరికరం, ఒక బుట్ట.

Verse 6

अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम्।उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा।।2.37.6।।

అప్పుడు కైకేయి తానే వల్కలవస్త్రములు తెచ్చి, జనసమూహముందు నిర్లజ్జగా రాఘవునితో—“ఇవి ధరించు” అని చెప్పింది.

Verse 7

स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्या प्रतिगृह्य ते।सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह।।2.37.7।।

పురుషవ్యాఘ్రుడైన రాముడు కైకేయి ఇచ్చిన చీరలను స్వీకరించి, తన సన్నని వస్త్రాలను విడిచి మునివస్త్రాలను ధరించాడు।

Verse 8

लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे।तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः।।2.37.8।।

లక్ష్మణుడు కూడా అక్కడే తన శుభ్రమైన వస్త్రాలను విడిచి, తండ్రి సమక్షంలో తాపసుడి ఆచ్ఛాదనాన్ని (చీరను) స్వీకరించాడు।

Verse 9

अथाऽत्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी।समीक्ष्य चीरं सन्त्रस्ता पृषती वागुरामिव।।2.37.9।।

అప్పుడు పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన సీత, తన పరिधानార్థం ఉంచిన చీరను చూసి భయంతో వెనక్కి తగ్గింది—వేటగాడి వల చూసి జింక ఎలా ఉలిక్కిపడుతుందో అలా।

Verse 10

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः।कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा।।2.37.10।।अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.37.11।।

శుభలక్షణాలైన జానకి అత్యంత దుఃఖంతో, లజ్జించినట్లుగా కైకేయి వద్ద నుండి ఆ కుశ-ఛాల వస్త్రాలను తీసుకుంది. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో, ధర్మజ్ఞా ధర్మదర్శినిగా, గంధర్వరాజసమానమైన తన భర్తను ఉద్దేశించి ఇలా పలికింది.

Verse 11

सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः।कैकेयी कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा।।2.37.10।।अश्रुसम्पूर्ण नेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.37.11।।

శుభలక్షణాలైన జానకి అత్యంత దుఃఖంతో, లజ్జించినట్లుగా కైకేయి వద్ద నుండి ఆ కుశ-ఛాల వస్త్రాలను తీసుకుంది. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో, ధర్మజ్ఞా ధర్మదర్శినిగా, గంధర్వరాజసమానమైన తన భర్తను ఉద్దేశించి ఇలా పలికింది.

Verse 12

कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः।इति ह्यकुशला सीता सा मुमोह मुहुर्मुहुः।।2.37.12।।

“అరణ్యవాసులైన మునులు చీరాన్ని ఎలా కట్టుకుంటారు?”—అని, ఆ వేషంలో అనభ్యస్తమైన సీత మళ్లీ మళ్లీ మోహానికి లోనైంది.

Verse 13

कृत्वा कण्ठे च सा चीरमेकमादाय पाणिना।तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा।।2.37.13।।

జనకనందిని సీత ఆ వేషంలో అనభ్యస్తగా, లజ్జతో, చీరపు ఒక చివరను మెడ వద్ద ఉంచి మరొక చివరను చేతిలో పట్టుకొని అక్కడే నిలిచింది.

Verse 14

तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्य रामो धर्मभृतां वरः।चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम्।।2.37.14।।

ధర్మాన్ని ధరిస్తువారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు వెంటనే ఆమె వద్దకు వచ్చి, సీత రేశ్మ వస్త్రం మీదే స్వయంగా చీరాన్ని కట్టాడు.

Verse 15

रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम्।अन्तःपुरगता नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम्।।2.37.15।।

అంతఃపురంలోని స్త్రీలు రాముడు సీతకు ఉత్తమమైన వల్కలవస్త్రాన్ని కట్టుచున్నదాన్ని చూచి, వారి నేత్రజలము ధారగా జారిపోయెను।

Verse 16

ऊचुश्च परमायस्ता रामं ज्वलिततेजसम्।वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी।।2.37.16।।

అత్యంత వ్యాకులులై వారు జ్వలితతేజస్సుగల రామునితో పలికిరి— “వత్సా! ఈ మనస్విని సీత ఈ విధంగా వనవాసానికి నియమింపబడలేదు.”

Verse 17

पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम्।तावद्दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो।।2.37.17।।

హే ప్రభో! పితృవాక్యానుసరణచేసి మీరు నిర్జన వనమునకు వెళుచున్నారు; అంతవరకు మాకు ఆమె దర్శనం సఫలమగునట్లు—సీతాసాన్నిధ్యాన్ని దయచేయండి।

Verse 18

लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक।नेयमर्हति कल्याणी वस्तुं तापसवद्वने।।2.37.18।।

పుత్రకా! లక్ష్మణుని సహాయకునిగా చేసుకొని నీవు వనమునకు వెళ్ళుము; కాని ఈ కల్యాణి సీత తపస్వినిలా వనమున నివసించుటకు అర్హురాలు కాదు।

Verse 19

कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी।धर्मनित्यस्स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि।।2.37.19।।

పుత్రా! మా యాచనను అనుగ్రహించుము—ఈ భామిని సీత ఇక్కడే నిలిచియుండనివ్వుము. నీవు ధర్మనిత్యుడవు; స్వార్థార్థంగా ఇప్పుడు ఇక్కడ నిలువదలచుకొనవు.

Verse 20

तासामेवंविधा वाच शृण्वन् दशरथात्मजः।बबन्धैव तदा चीरं सीतया तुल्यशीलया।।2.37.20।।

వారి అటువంటి మాటలు వింటూనే దశరథనందనుడు రాముడు, తనతో సమశీలమైన సీతాదేవికి అప్పుడే చీరవస్త్రమును కట్టించాడు।

Verse 21

चीरे गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपतेर्गुरुः।निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।।2.37.21।।

సీత చీరవస్త్రమును తీసుకున్నదని చూచి, రాజగురువు వశిష్ఠుడు సీతను ఆపి కైకేయిని ఉద్దేశించి ఈ వాక్యమును పలికెను।

Verse 22

अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि।वञ्चयित्वा च राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसे।।2.37.22।।

అతి హద్దు దాటిన దుర్మేధావి కైకేయీ, కులకలంకమా! రాజును మోసగించి నీవు ధర్మప్రమాణంలో నిలువలేదు।

Verse 23

न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते।अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम्।।2.37.23।।

శీలరహిత కైకేయీ! దేవి సీత వనానికి వెళ్లవలసినది కాదు. రామునకు నియతమైన ఆ ప్రాకృతాసనమును సీత అధిష్ఠించును।

Verse 24

आत्मा हि दारास्सर्वेषां दारसङ्ग्रहवर्तिनाम्।आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम्।।2.37.24।।

గృహస్థధర్మంలో ఉన్నవారందరికీ భార్యయే నిజమైన ఆత్మ. ‘ఇది రాముని ఆత్మ’ అని సీత భూమండలమును పరిపాలించును।

Verse 25

अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण सङ्गता।वयमप्यनुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति।।2.37.25।।

వైదేహి సీత రామునితో కలిసి వనానికి వెళితే, మేము కూడా ఆమెను అనుసరిస్తాము; ఈ సమస్త నగరమూ కూడ వెళ్లిపోతుంది।

Verse 26

अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः।सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम्।।2.37.26।।

పత్నితో కూడిన రాఘవుడు ఎక్కడికి వెళ్తాడో అక్కడికే అంతఃపుర రక్షకులూ వెళ్తారు; ఆయన ఆశ్రయంతో జీవించే రాజ్యమూ, పరివార-సామగ్రితో కూడిన నగరమూ ఆయనను అనుసరిస్తాయి।

Verse 27

भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः।वने वसन्तं काकुत्स्थ मनुवत्स्यति पूर्वजम्।।2.37.27।।

భరతుడు కూడా శత్రుఘ్నునితో కలిసి, వల్కలవస్త్రాలు ధరించి వనచరుడై, వనంలో నివసిస్తున్న కాకుత్స్థ వంశజుడైన తన అన్న రాముని అనుసరిస్తాడు।

Verse 28

तत श्शून्यां गतजनां वसुधां पादपै स्सह।त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता।।2.37.28।।

అప్పుడు ప్రజలేని, జనశూన్యమైన, కేవలం వృక్షాలతో నిండిన ఈ భూమిని—ప్రజల హితానికి విరోధంగా నీ దుష్టాచారంతో నిలిచిన నీవే—ఒంటరిగా పాలించు।

Verse 29

न हि तद्भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः।तद्वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति।।2.37.29।।

రాముడు రాజుగా లేని దేశం నిజంగా రాజ్యం కాదు; రాముడు నివసించే ఆ వనమే రాజ్యమై మారుతుంది।

Verse 30

न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमर्हति।त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुं यदि जातो महीपतेः।।2.37.30।।

తండ్రి ప్రసాదించని భూమిని భరతుడు పాలించుటకు అర్హుడు కాదు; అతడు నిజంగా మహారాజుని కుమారుడై జన్మించినవాడైతే, నీ వద్ద కుమారునివలె నివసించుట కూడా సముచితం కాదు.

Verse 31

यद्यपि त्वं क्षितितलाद्गगनं चोत्पतिष्यसि।पितृर्वंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति।।2.37.31।।

నీవు భూమి నుండి ఎగిరి ఆకాశానికైనా చేరగలిగినా, పితృవంశాచారమర్యాదలను తెలిసిన భరతుడు వేరుగా ప్రవర్తించడు।

Verse 32

तत्त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम्।लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः।।2.37.32।।

పుత్రాసక్తి-లోభంతో నీవు నీ కుమారునికే అప్రీతికరమైన కార్యం చేసితివి; ఎందుకంటే ఈ లోకంలో రాముని అనుసరించని వాడు ఎవరూ లేరు।

Verse 33

द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयी पशुव्यालमृगद्विजान्।गच्छतस्सह रामेण पादपांश्च तदुन्मुखान्।।2.37.33।।

హే కైకేయీ! ఈ రోజే నీవు చూస్తావు—రామునితో బయలుదేరుతున్నప్పుడు పశువులు, సర్పాలు, మృగాలు, పక్షులు, అంతేకాదు చెట్లు కూడా ఆయన వైపు ముఖం తిప్పి ఆయనను అనుసరిస్తాయి।

Verse 34

अथोत्तमान्याभरणानि देविदेहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम्।न चीरमस्याः प्रविधीयतेतिन्यवारयत्तद्वसनं वसिष्टः।।2.37.34।।

అప్పుడు వసిష్ఠుడు అన్నాడు—“దేవి! చీరను తొలగించి నీ కోడలికి ఉత్తమాభరణాలు ఇవ్వు; ఆమెకు చీరధారణ విధించబడలేదు.” అని చెప్పి, ఆమె ఆ వస్త్రం ధరించకుండా వసిష్ఠుడు ఆపాడు।

Verse 35

एकस्य रामस्य वने निवासस्त्वया वृतःकेकयराजपुत्री।विभूषितेयं प्रतिकर्मनित्या वसत्वरण्ये सह राघवेण।।2.37.35।।

హే కేకయరాజకుమార్తె! నీవు వనవాసాన్ని రామునికే కోరితివి; కాబట్టి అలంకారానికి అలవాటైన ఈ సీత కూడా రాఘవునితో అరణ్యంలో నివసించుగాక—అలంకృతంగానే ఉండుగాక।

Verse 36

यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्चसुसंवृता गच्छतु राजपुत्री।वस्त्रैश्च सर्वैस्सहितैर्विधानैर्नेयं वृता ते वरसम्प्रदाने।।2.37.36।।

ఉత్తమ వాహనాలు, పరిచారకులతో చుట్టుముట్టబడి రాజకుమారి వెళ్లుగాక; అన్ని వస్త్రాలు మరియు అవసరమైన సమస్త సామగ్రితో ఆమెను తీసుకెళ్లండి. కానీ వరాలు కోరినప్పుడు నీవు నీ వరయాచనలో ఆమెను (సీతను) చేర్చలేదు।

Verse 37

तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्येगुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावाप्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा।।2.37.37।।

రాజుగారి గురువు, అపరిమిత ప్రభావశాలి అయిన ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు (వశిష్ఠుడు) ఇలా పలికినా సీత తన సంకల్పం నుండి వెనుదిరగలేదు; ప్రియ భర్తతో కలిసి వెళ్లి ఆయనకు సేవ చేయాలనే కోరికతోనే నిలిచింది।