Adhyaya 97

Verse 1

सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മുനി പറഞ്ഞ ധർമ്മാധർമ്മഗതികളെ എല്ലാം കേട്ട രാജാവ് ആ മുനിയോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 2

सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने

സുബാഹു പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഞാൻ ധർമ്മം ആചരിക്കും, ഞാൻ പുണ്യകർമ്മം ചെയ്യും; ഹേ മുനേ, ജഗദ്യോനിയായ വാസുദേവനെ ഞാൻ പരമഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കും।

Verse 3

होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः

ഹോമത്താലും, മന്ത്രജപം മാത്രത്താലും മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു)നെ പൂജിക്കണം. യജ്ഞം നടത്തി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് ആ രാജാവ് വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4

पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति

പൂജിക്കപ്പെട്ടവൻ ആനന്ദത്തോടെ വേഗത്തിൽ എല്ലാ അഭിലാഷഫലങ്ങളും നേടി. എന്നാൽ ആ മഹാലോകത്തിലേക്ക് പോയശേഷം ദേവദേവനെ അവൻ ദർശിക്കുകയില്ല.

Verse 5

क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु

അത്യന്തം കടുത്ത വിശപ്പ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; ദാഹവും ശക്തമായി വർധിക്കുന്നു. ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, ഇവ രണ്ടും ജീവികളെ വളരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.

Verse 6

राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः

രാജാവും പ്രിയയോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നാലും, വിശപ്പും ദാഹവും പീഡിപ്പിക്കുമ്പോൾ, മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി ഹൃഷീകേശൻ (വിഷ്ണു)നെ ദർശിക്കുകയില്ല.

Verse 7

सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സത്തമാ, ഇങ്ങനെ ആ ദുഃഖിത രാജാവ് പ്രിയയോടൊപ്പം അത്യന്തം ആകുലനും വ്യാകുലനും ആയി; കാരണം അവൻ വിശപ്പാൽ കഠിനമായി പീഡിതനായിരുന്നു.

Verse 8

इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः

വസുധാധിപൻ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും വേഗത്തിൽ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു; അവന്റെ അവയവങ്ങൾ സർവാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു, വസ്ത്രവും ചന്ദനലേപവും ധരിച്ചു അലങ്കൃതനായിരുന്നു।

Verse 9

पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः

പുഷ്പമാലകളാൽ അവന്റെ അവയവങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ഹാരം, കുണ്ഡലം, കങ്കണം എന്നിവ ധരിച്ചു, രത്നദീപ്തിയിൽ ദേഹം തിളങ്ങവെ—ആ രാജാവ് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 10

एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ ദുഃഖവാർത്ത ലഭിച്ചപ്പോൾ, പാഠകർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാലും, ദുഃഖവും ശോകവും നിറഞ്ഞവനായി അവൻ തന്റെ പ്രിയയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 11

विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि

ഹേ സുഷോഭനേ! നിനക്കൊപ്പം ഞാൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഹേ ഭാമിനി! ഋഷികൾ സ്തുതിക്കുന്നതിനിടയിലും, ദിവ്യവിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടും।

Verse 12

कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः

ഏത് കർമ്മം കൊണ്ടാണ് എനിക്കുള്ളിൽ ഈ പീഡ വിശപ്പുപോലെ വർധിക്കുന്നത്? വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിച്ചിട്ടും ഞാൻ മധുസൂദനനെ ദർശിച്ചില്ല।

Verse 13

तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते

ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ മഹത്തായ ഫലം അനുഭവിക്കാത്തതിന്റെ കാരണം എന്ത്? എന്റെ സ്വന്തം കര്‍മം കൊണ്ടുതന്നെ ഈ ദുഃഖം ഉദ്ഭവിച്ച് നിരന്തരം തുടരുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 14

सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം അവൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 15

भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः

ഭാര്യ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; വെദം, ശാസ്ത്രം, പുരാണം എന്നിവ വെറും പാരായണം മാത്രം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണർക്കു ധർമ്മഫലം ഇല്ല.

Verse 16

दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः

ഇവിടെ ദുഃഖവും ശോകവും നീക്കി, എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു—ശുഭചക്രധാരിയായ ദേവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ നാമോച്ചാരണം മാത്രത്താൽ.

Verse 17

पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः

ഹേ പുണ്യാത്മാക്കളേ, മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ജനാർദനനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്—ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ ദേവനെ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ആരാധിച്ചത്.

Verse 18

अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः

ദ്വിജന്മാർ വിധിച്ച നിയമപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണർക്കു അന്നാദി ദാനം നൽകാത്തവന്റെ ഫലം ഞാൻ അറിയുന്നു—അവൻ മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) ദർശനം പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 19

क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः

“ഹേ രാജാവേ, വിശപ്പ് എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; ദാഹം സത്യമായി എന്നെ ഉണക്കുന്നു”—എന്ന് കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു. പ്രിയയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ്, ചിന്തയിൽ കലങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടെ, അത്യന്തം വ്യാകുലനായി।

Verse 20

ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्

അതിനുശേഷം അവർ മഹാപുണ്യമയമായ, ക്ഷീണം അകറ്റുന്ന ആശ്രമം കണ്ടു; അത് ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും തടാകങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു।

Verse 21

वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्

വാപി, കുണ്ഡം, തടാകം എന്നിവ പുണ്യജലത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞതും വിരിഞ്ഞ കഹ്ലാര പുഷ്പങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു।

Verse 22

आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्

“മകനേ, ഈ ആശ്രമം തത്ത്വം അറിയുന്ന മുനിമാരാൽ ശോഭിക്കുന്നു; ഇത് ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമാണ്.”

Verse 23

नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्

അത് നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും ഹൃദയഹാരിയായ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞും ഉണ്ടായിരുന്നു; സിദ്ധദ്വിജന്മാർകൊണ്ട് കവിഞ്ഞും ഋഷികളും അവരുടെ ശിഷ്യഗണവും കൊണ്ട് തിരക്കേറിയതുമായിരുന്നു.

Verse 24

योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्

അത് യോഗികളും യോഗീന്ദ്രന്മാരും ഉയർത്തുന്ന ജയധ്വനികളാൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; ദേവവൃന്ദങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; കൂടാതെ കദളീവനങ്ങളുടെ സാന്ദ്രതയും ഉത്തമഫലങ്ങളും കൊണ്ട് അത്യന്തം ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 25

नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा

അത് നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും എല്ലാ അഭിലാഷസുഖങ്ങളാലും സമന്വിതവുമായിരുന്നു; സദാ മനോഹര സുഗന്ധമുള്ള ശ്രീഖണ്ഡം (ചന്ദനം) വൃക്ഷങ്ങളും ഉത്തമഫലങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 26

एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह

ഇങ്ങനെ അത് പുണ്യസമ്പത്തോടെ നിറഞ്ഞും ബ്രഹ്മാ-ലക്ഷ്മീദേവികളുടെ അനുഗ്രഹം ചേർന്നതുമായിരുന്നുവു; തുടർന്ന് രാജാവ് സുബാഹു തന്റെ പരമപ്രിയയോടുകൂടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 27

प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः

അവൻ ആ മഹാപുണ്യപ്രദമായ, സർവകാമദായകമായ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവിടെ സൂര്യസമാന തേജസ്സുള്ള ഒരാൾ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 28

राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः

പരമ മഹാദീപ്തിയാൽ ദീപ്തിമാനായി, സൂര്യനെപ്പോലെ കാന്തിയോടെ, അദ്ദേഹം യോഗാസനത്തിൽ ആസീനനായി യോഗപട്ടംകൊണ്ട് ദൃഢമായി ബന്ധിതനായിരുന്നു।

Verse 29

वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

വാമദേവൻ—ഋഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും വൈഷ്ണവരിൽ വരനും—ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്ന ഹൃഷീകേശനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 30

वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह

മഹാത്മാവായ മുനിസത്തമൻ വാമദേവനെ കണ്ട രാജാവ്, പ്രിയയായ രാജ്ഞിയോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ അടുത്തുചെന്ന് പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 31

वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्

അപ്പോൾ വാമദേവൻ പ്രണാമം ചെയ്തിരുന്ന രാജശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ടു, പ്രിയയോടുകൂടിയ രാജാവിനെ ആശീർവദിച്ച് അഭിനന്ദിച്ചു।

Verse 32

उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा

അദ്ദേഹം രാജശ്രേഷ്ഠനായ സുബാഹുവിനെ പുണ്യമായ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി, തുടർന്ന് ആസനാദി, പാദ്യം, അർഘ്യം, പൂജ തുടങ്ങിയ ഉപചാരങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ച് ആദരിച്ചു।

Verse 33

मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्

മുനിയാൽ പൂജിതനും സത്കൃതനുമായ രാജാവ് തന്റെ പ്രിയ റാണിയോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി. തുടർന്ന് അവൻ ആ രാജാവിനോട്—മഹാഭാഗവതോത്തമനും പരമധന്യഭക്തനുമായവനോട്—ചോദിച്ചു.

Verse 34

वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्

വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരോത്തമാ! ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ചോളഭൂമിയുടെ അധിപതേ! ദിവ്യജ്ഞാനത്താൽ നിന്നെ വിഷ്ണുധർമ്മജ്ഞനും വിഷ്ണുഭക്തനും ആയി ഞാൻ അറിയുന്നു.

Verse 35

निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्

“നീ നിന്റെ ഭാര്യ താർക്ഷ്യയോടുകൂടെ കുശലമായി തിരിച്ചെത്തിയിരിക്കുന്നു.” രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഞാനും കുശലമായി തിരിച്ചെത്തി; വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിച്ചു.”

Verse 36

मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्

ഞാൻ പരമഭക്തിയോടെ ദേവദേവനായ ജനാർദനനെ, ജഗന്നാഥനെ ആരാധിച്ചു; ആ സുരേശ്വരൻ ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നനായി.

Verse 37

कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा

ഹേ താതാ! ഞാൻ കമലാപതിയായ ദേവനെ എന്തുകൊണ്ട് ദർശിക്കാത്തത്? ഹേ പിതാവേ! വിശപ്പ് എന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ദാഹവും ഉണ്ട്.

Verse 38

ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम

ആ രണ്ടിന്റെയും കാരണത്താൽ ഞങ്ങൾക്ക് ശാന്തിയും ലഭിക്കുന്നില്ല, സുഖവും കണ്ടെത്തുന്നില്ല. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്കുണ്ടായ ദുഃഖത്തിന്റെ ഏക കാരണം ഇതുതന്നെയാണ്.

Verse 39

तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि

“അതിന്റെ കാരണം എനിക്ക് പറയുക; കൃപയാൽ പ്രസന്നമുഖനാകുക.” വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നീ തീർച്ചയായും എപ്പോഴും ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഭക്തനാണ്.”

Verse 40

आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा

നീ പരമഭക്തിയോടെ മധുസൂദനനെ ആരാധിച്ചു—ഭക്ത്യുപചാരങ്ങളാൽ, സ്നാനാദി വിധികളാൽ, കൂടാതെ ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ അർപ്പിച്ചുകൊണ്ട്.

Verse 41

न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ജഗത്പതിക്ക് (മറ്റുവിധത്തിൽ) നൈവേദ്യവും ഫലങ്ങളും അർപ്പിച്ച് പൂജ നടന്നിട്ടില്ല; ദശമി വന്നാൽ ആ പൂജ എപ്പോഴും നീ തന്നെയാണ് ചെയ്തിരുന്നത്.

Verse 42

एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया

നീ ഏകഭക്ത വ്രതത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന് ഉത്തമഭോജനം നൽകിയില്ല; ഏകാദശി വന്നിട്ടും നീ ആഹാരത്യാഗനിയമം അനുഷ്ഠിച്ചില്ല.

Verse 43

विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा

നീ വിഷ്ണുവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരു ബ്രാഹ്മണന് ഭോജനം ദാനം ചെയ്തില്ല. എന്നാൽ അന്നം ഭൂമിയിൽ നിത്യവും നിലകൊണ്ട്, സ്വഭാവതഃ അമൃതസ്വരൂപമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 44

अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु

നീ പ്രത്യേകമായി ഒരിക്കലും അന്നദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല. ഹേ മഹാരാജാ, ഔഷധികൾക്ക് പലവിധ ഭേദങ്ങളുണ്ട്—അവ കേൾക്കുക.

Verse 45

कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते

കഠു, തിക്ത, കഷായ; അതുപോലെ മധുര, ആമ്ല, ക്ഷാര—ഹിങ്ങ് മുതലായ എല്ലാ ഉപസ്കരങ്ങളും (മസാലകൾ) നാനാരൂപങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു, ഹേ ഭൂപതേ.

Verse 46

अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्

അമൃതത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാ ഔഷധികളും ജനിച്ചത്; അവ പോഷണത്തിന്റെ കാരണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ അന്നം നന്നായി സംസ്കരിച്ചു, ഔഷധിയും യോജ്യമായ വ്യഞ്ജനങ്ങളും ചേർത്ത് ഒരുക്കണം.

Verse 47

देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि

‘വിഷ്ണുസ്വരൂപ ദേവന്മാർക്ക്’ എന്നു സംകല്പിച്ച് ദാനം നൽകണം. അതുപോലെ ‘വിഷ്ണുസ്വരൂപ പിതൃകൾക്ക്’ എന്നും; കാരണം അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ തന്നെയാണ് അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 48

अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्

ആദ്യം അതിഥികൾക്ക് അന്നം നൽകി, പിന്നെ സ്വന്തം കുടുംബത്തെ ഭോജനിപ്പിക്കണം; അതിന് ശേഷം മാത്രമേ സ്വയം ഭുജിക്കാവൂ—അത്തരം അന്നം അമൃതസമമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 49

प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते

മരണാനന്തരം അവനു ദുഃഖമില്ല, ഹേ ഭൂപതേ; അവനു സുഖമേ ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണർ, പിതൃകൾ, ദേവന്മാർ—ക്ഷത്രിയരൂപത്തിൽ—ഹേ രാജാ, അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു.

Verse 50

यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप

ഒരു കർഷകൻ എപ്പോഴും നല്ല കൃഷി ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഹേ നൃപാ, മനുഷ്യൻ ബ്രാഹ്മണന്റെ ക్షേത്രത്തിൽ പുണ്യരൂപ കൃഷി—സത്കർമ്മം—ചെയ്യണം.

Verse 51

स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा

സ്വഭാവരൂപമായ ഉഴവുപാലം കൊണ്ടുപോലും, ശ്രദ്ധാരൂപ ആയുധം കൊണ്ട് (തടസ്സങ്ങളെ) ഛേദിക്കണം. ശരിയായ നിശ്ചയം നിത്യവും കാളകളെപ്പോലെ (പ്രവർത്തിയെ വലിക്കുന്നു); ബുദ്ധിയും തപസ്സും അതുപോലെ സഹായകമാണ്.

Verse 52

सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्

സത്യജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ മഹിമയുള്ള ഈശ്വരൻ, ശുദ്ധാത്മാവ്—അവനെയാണ് ‘പ്രതോദക’ എന്നു പറയുന്നത്. ‘വിപ്രനാമ’ എന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ നമസ്കാരങ്ങളോടെ അവനെ വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 53

स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्

ഹേ രാജാവേ! കർഷകൻ തന്റെ വയലിലെ മലിനത നിത്യം നീക്കുന്നതുപോലെ, ക്ഷേത്രസാധനയിൽ ഏർപ്പെട്ട വിഷ്ണുഭക്തൻ സദാ പാപം അകറ്റി ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ പ്രസാദിപ്പിക്കണം।

Verse 54

तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे

അതുപോലെ ശുഭവും പുണ്യവുമായ വാക്കുകളാൽ ബ്രാഹ്മണരെയും പ്രസന്നരാക്കണം. പർവ്വതതീർത്ഥം പ്രാപിക്കുന്ന സമയത്ത് മേഘരൂപത്തിൽ ഘനമഴ പെയ്യുന്നു।

Verse 55

वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते

കർഷകൻ വിതയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആദ്യം വയൽ ഒരുക്കി, പിന്നെ അതിൽ വിത്ത് വിതയ്ക്കണം. അതുപോലെ രാജാവിനോട് പ്രസന്നനും അനുകൂലനും ആയ ബ്രാഹ്മണനു ദാനം അർപ്പിക്കണം।

Verse 56

क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च

ഹേ മഹാരാജാവേ! വയലിൽ വിതച്ച വിത്തിന്റെ ഫലം വയലുടമ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, ദാതാവും തന്റെ ദാനഫലം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 57

प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः

മരണാനന്തരവും ഈ ജീവിതത്തിലും മനുഷ്യൻ നിത്യമായി തൃപ്തനാകുന്നു; മറ്റെങ്ങനെല്ല. ബ്രാഹ്മണർ, പിതൃകൾ, ദേവന്മാർ ക്ഷേത്രരൂപങ്ങളാണ്—സംശയമില്ല।

Verse 58

मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्

ഹേ മഹാരാജാ, മനുഷ്യർ നിർമ്മിപ്പിച്ച കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും ഫലം നൽകുന്നു. ഇതിൽ സംശയമില്ല—എങ്ങനെയുള്ള കർമ്മം, അങ്ങനെയുള്ള ഫലം നിശ്ചയം.

Verse 59

कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः

ഹേ രാജൻ, കടുപ്പത്തിൽ നിന്ന് മധുരത്വം ജനിക്കില്ല; കടുപ്പം തന്നെയാണ് ജനിക്കുന്നത്. അതുപോലെ ‘മധുരം’ എന്നു വിളിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വീണ്ടും കടുപ്പം ജനിക്കില്ല.

Verse 60

यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्

എങ്ങനെയുള്ള വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെയുള്ള ഫലമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. വയലിൽ വിതയ്ക്കാത്തവൻ അതിന്റെ വിളവിന്റെ ഫലം ഭുജിക്കുകയില്ല.

Verse 61

तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः

അതുപോലെ, ഹേ രാജൻ, ക്ഷേത്രസ്വരൂപികളായ ബ്രാഹ്മണർ, ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ—ദാനത്തിന്റെ ഫലം തീർച്ചയായും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 62

यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते

ഹേ രാജൻ, നീ തന്നേ ചെയ്ത ശുഭമോ അശുഭമോ ആയ കർമ്മം എങ്ങനെയോ, അതിന് തുല്യമായ ഫലം നീ നിർബന്ധമായി അനുഭവിക്കണം; അത് മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.

Verse 63

न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा

മുമ്പ് നീ ദേവന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും പിതൃകൾക്കും—മധുര അന്നപാനവും പോലും—പ്രസന്നമനസ്സോടെ ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല।

Verse 64

सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया

നീ സ്വയം ഉത്തമഭോജനങ്ങളും രുചികരമായ മധുര വിഭവങ്ങളും പാനീയങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠ ഭക്ഷ്യങ്ങളും ആസ്വദിച്ചു; എന്നാൽ നീ ആര്ക്കെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും നൽകിയോ? നീ ഒന്നും നൽകിയിട്ടില്ല।

Verse 65

स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते

മഹാരാജാ! അമൃതസമാനമായ അന്നങ്ങളാൽ നീ നിന്റെ ശരീരം പോഷിപ്പിച്ചു; ആ പോഷണത്താലാണ് ദേഹം രൂപപ്പെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ടു വിശപ്പ് ഉദിക്കുന്നു।

Verse 66

कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्

ഹേ രാജൻ! മനുഷ്യരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നത് കർമ്മം മാത്രമാണ്. ഹേ മഹാഭാഗ! ജനനത്തിലും മരണത്തിലും അതേ കർമ്മഫലം നീ അനുഭവിക്കണം।

Verse 67

पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः

മുമ്പും മഹാത്മാക്കൾ സ്വന്തം കർമ്മബലത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു; എന്നാൽ ആ കർമ്മപുണ്യം ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും ഭൂലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു।

Verse 68

नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः

നലനും ഭഗീരഥനും വിശ്വാമിത്രനും യുധിഷ്ഠിരനും—ഹേ രാജാവേ, അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നിശ്ചിത സമയത്ത് കർമ്മം കൊണ്ടുമാത്രം സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 69

दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः

പൂർവകൃത കർമ്മം തന്നെയാണ് ‘ദിഷ്ടം’; അതിനാലാണ് മനുഷ്യൻ ദുഃഖമോ സുഖമോ പ്രാപിക്കുന്നത്. ഹേ രാജാവേ, ആ വിധിയെ ആരാണ്—എത്ര ശക്തനായാലും—ലംഘിക്കാനാകുക?

Verse 70

अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते

അപ്പോൾ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചിട്ടും നിനക്കുള്ളിൽ വിശപ്പും ദാഹവും ജനിപ്പിച്ച ഒരു പ്രബല വേഗം ഉയർന്നു; അതിനാൽ നിന്റെ പ്രവർത്തി ദുഷ്ടമായി.

Verse 71

यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्

ഹേ നൃപസത്തമാ, നിനക്ക് വിശപ്പിന് യഥാർത്ഥ പരിഹാരം വേണമെങ്കിൽ, അവിടെ ചെന്നു ആനന്ദാരണ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നിന്റെ സ്വന്തം ദേഹത്തെ തന്നെ ഭുജിക്കൂ.

Verse 72

तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह

കൂടാതെ, ഹേ മഹാരാജാവേ, നിന്റെ ഈ മഹാരാണിയും വിശപ്പാൽ അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചവളായി കാണപ്പെടുന്നു. സുബാഹു പറഞ്ഞു—“പ്രിയയോടൊപ്പം ഈ കർമ്മം എത്രകാലം ചെയ്യേണ്ടതാണ്?”

Verse 73

तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम

ഹേ മഹാഭാഗനേ! എനിക്ക് പറയുക—ദൈവാനുഗ്രഹം എപ്പോൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു? ഏതു ദാനത്താൽ ഏതു പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ?

Verse 74

तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞനേ! ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ അത് പറയുക. വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—അന്നദാനത്തിൽ നിന്ന് മഹാസുഖം ലഭിക്കുന്നു; ജലദാനത്തിൽ നിന്നുമും, ഹേ മഹാമതേ.

Verse 75

भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः

മനുഷ്യർ സ്വർഗ്ഗസുഖം അനുഭവിക്കുകയും പാപങ്ങളാൽ പീഡിക്കപ്പെടാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—ജനങ്ങൾ ദാനം നൽകിയിരിക്കുമ്പോൾ; എന്നാൽ മനുഷ്യർ ദാനം നൽകാതിരുന്നാൽ അവർ തീർച്ചയായും ക്ലേശിക്കും.

Verse 76

मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्

മരണകാലം വന്നാലും എല്ലാവരും ദാനം നൽകുന്നു; എന്നാൽ അന്നം ജലസഹിതമായി മുൻകൂട്ടി (സമയത്ത്) തന്നെ ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 77

सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्

സുന്ദരമായ കുടയും പാദുകയും, കൂടാതെ ശോഭനമായ ജലപാത്രവും ദാനം ചെയ്യട്ടെ; ഭൂമി, ഉത്തമ സ്വർണം, ധേനുവും—ഈ എട്ട് ദാനങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 78

स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्

സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവനിൽ ക്ഷുധ, തൃഷ്ണ മുതലായവ ഒരിക്കലും ഉദിക്കുകയില്ല. രാജാവേ, അന്നദാനപുണ്യത്താൽ അവൻ തൃപ്തിമാനാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് ക്ഷുധ അവനെ പീഡിപ്പിക്കില്ല.

Verse 79

तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते

ഭൂപതേ, പാദുകാദാനവും ഛത്രദാനവും ചെയ്താൽ തീക്ഷ്ണമായ തൃഷ്ണ ഉയരുകയില്ല; അവൻ എപ്പോഴും തൃപ്തനായി ഇരിക്കും.

Verse 80

छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्

നൃപോത്തമാ, ദാതാവ് നിശ്ചയമായി ഛായയും വാഹനവും പ്രാപിക്കുന്നു. ഇനി പാദുകാദാനത്തിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു ഫലം ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 81

भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा

മഹാഭാഗാ, ഭൂമിദാനത്താൽ മനുഷ്യൻ സർവകാമങ്ങളും പ്രാപിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, ഗോദാനത്താൽ അവൻ എപ്പോഴും രസങ്ങളാൽ പുഷ്ടനായി ബലവാനാകുന്നു.

Verse 82

सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः

സകല ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച് മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഗോദാനത്താൽ ദാതാവ് നിശ്ചയമായി പൂർണ്ണതൃപ്തനാകുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 83

नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः

അവൻ രോഗരഹിതനായി, സുഖസമ്പന്നനായി, സന്തുഷ്ടനായി, ധനവാനായി ഭവിക്കുന്നു. കാഞ്ചനദാനം/സേവനം മൂലം സ്വർണ്ണപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 84

श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति

മനുഷ്യൻ ശ്രീമാനായി, രൂപവാനായി, ത്യാഗശീലനായി, രത്നസമ്പത്തിന്റെ ഭോക്താവായി ഭവിക്കുന്നു; മരണകാലം വന്നാൽ തിലദാനം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 85

सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्

സകലഭോഗങ്ങളുടെ അധിപനായിട്ട് അവൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ദാനത്തിന്റെ ഈ വിശേഷമഹിമയാൽ പരമസുഖം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 86

गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന് ഗോദാനവും ഭൂമിദാനവും അന്ന-ജലദാനവും ഒന്നും നൽകിയില്ല.

Verse 87

मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्

മരണകാലത്തിലും നീ ദാനം നൽകിയില്ല; അതിനാൽ ക്ഷുധ നിന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഇതാണ് കാരണം എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു—കർമ്മവശാനുസരിച്ച് ഉണ്ടായത്.

Verse 88

यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम

എങ്ങനെയുള്ള കര്‍മ്മം ചെയ്തുവോ, അതിന് തക്ക ഫലമാണ് അനുഭവിക്കേണ്ടത്. സുബാഹു പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ വിശപ്പ് എങ്ങനെ ശമിക്കും?

Verse 89

अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः

ഈ വിശപ്പാൽ ഞങ്ങളുടെ ദേഹം ഉണങ്ങി അത്യന്തം വേദനിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, വിശപ്പിനെ സംബന്ധിച്ച പ്രായശ്ചിത്തം ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക.

Verse 90

कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम

‘അവന്റെ ഈ ഭീകര കര്‍മ്മത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ശാന്തി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?’ വാമദേവന്‍ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപോത്തമാ, ഫലഭോഗം കൂടാതെ ഇതിന് പ്രായശ്ചിത്തമില്ല.

Verse 91

कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते

ഹേ ഭൂപതേ, ഈ കര്‍മ്മത്തിന്റെ മുഴുവന്‍ ഫലവും നിങ്ങള്‍ ക്ഷേമത്തോടെ അനുഭവിക്കും—നിങ്ങളുടെ ദേഹവും പ്രിയയുടെ ദേഹവും വീണ അതേ സ്ഥലത്ത്.

Verse 92

युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्

നിങ്ങള്‍ ഇരുവരും ഇവിടെ നിന്ന് തീര്‍ച്ചയായും പുറപ്പെടണം—ഇതില്‍ സംശയമില്ല. ആ അക്ഷയപദം നിങ്ങള്‍ ഇരുവരും അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ.

Verse 93

स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह

ഹേ രാജൻ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നിശ്ചയത്തിൽ സംശയമില്ലാതെ ഇരിക്കട്ടെ—വിശേഷിച്ച് നീ പ്രിയയോടുകൂടെ. രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, പ്രിയയോടുകൂടെ ഇങ്ങനെ എത്രകാലം ഞാൻ ഭോഗിക്കണം?

Verse 94

तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्

അതുകൊണ്ട് ഹേ മഹാഭാഗാ, എനിക്ക് ഉപദേശം അരുളുക; നിങ്ങളുടെ വചനമേ എനിക്ക് പ്രമാണം. വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—വാസുദേവ മഹാസ്തോത്രം മഹാപാതകനാശിനിയാണ്.

Verse 95

यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि

നീ ഈ പുണ്യോപദേശം ശ്രവിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇനി പോകുക ഹേ രാജൻ, ഇവിടെ രാജസൗഖ്യം ഭുജിക്കു.

Verse 96

एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह

ഇതു കേട്ട രാജാവ് വീണ്ടും ഭാര്യയോടുകൂടെ, പ്രിയയോടുകൂടെ തന്റെ ശരീരമാംസം തന്നെ ഭക്ഷിച്ചു.

Verse 97

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ, വേനോപാഖ്യാനാന്തർഗത ഗുരുതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവും ച്യവനചരിത്രവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തൊണ്ണൂറ്റേഴാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തം.

Verse 98

यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्

രാജാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും തന്റെ തന്നെ ശരീരം ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആ രണ്ടു സ്ത്രീകളും നിത്യം ചിരിക്കുന്നു; അവരുടെ അന്തർഭാവം ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 99

प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी

ഹേ രാജാവേ, പ്രജ്ഞയോടുകൂടിയ ആ മഹാസാധ്വി അവന്റെ ചരിതത്തെ നോക്കി നിത്യം മൃദുഹാസം ചെയ്യുന്നു; അവളുടെ ശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല।

Verse 100

प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे

ശ്രദ്ധയില്ലാതെ വെറും കണക്കുകൂട്ടുന്ന ബുദ്ധിയുടെ പ്രേരണയിൽ നൽകപ്പെടാത്ത അന്നം, ശുദ്ധസങ്കൽപ്പത്തോടെ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്ത്, വൈഷ്ണവനായ വിഷ്ണുവിന് അർപ്പണമെന്നു സമർപ്പിക്കണം।

Verse 101

एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः

ഇങ്ങനെ അവൻ നിത്യം തന്റെ തന്നെ ശരീരത്തിന്റെ മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നു; സ്ത്രീയും അമൃതസമാന രുചിയുള്ള ഭോഗങ്ങളിൽ മുങ്ങി തന്റെ ദേഹത്തെയേ തന്നെ ജണു ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ആകുന്നു।

Verse 102

ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत

പിന്നീട് നൂറു വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം മഹാമുനി വാമദേവനെ സ്മരിച്ച്, ആ സുവ്രതൻ സ്വയം തന്നെ ഗർഹിച്ച് പശ്ചാത്തപിച്ചു।

Verse 103

न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः

ഞാൻ ഒരിക്കലും പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ദാനം നൽകിയിട്ടില്ല; ബ്രാഹ്മണർക്കും ഒരിക്കലും നൽകിയിട്ടില്ല. അതിഥികൾക്കും ഞാൻ ഒന്നും നൽകിയിട്ടില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് വയോധികർക്കു തീർച്ചയായും നൽകിയിട്ടില്ല.

Verse 104

दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च

കരുണയുണ്ടായിട്ടും ദീനരും പീഡിതരുമായവർക്കു ദാനം നൽകാത്തവന് ഇതുതന്നെ ഫലം—അവൻ ‘സ്വന്തം മാംസം’ തിന്നുന്ന നിലയിലാകുകയും, തന്റെ കർമങ്ങളെ തന്നെ നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 105

एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ

ഇങ്ങനെ പ്രിയയോടൊപ്പം സുബാഹു സ്വന്തം മാംസം തിന്നുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ആ നിമിഷം പ്രജ്ഞയും ശ്രദ്ധയും എന്ന രണ്ടു സ്ത്രീകളും ചിരിച്ചു.

Verse 106

तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन

ഹേ നൃപാ! അവന്റെ കർമവിപാകം പാകമായതു കണ്ടു ശുഭാത്മാവ് ചിരിക്കുന്നു. എന്നോടുള്ള സംഗതിയുടെ കാരണത്താൽ ആ പാപചേതന ദാനം നൽകിയില്ല.

Verse 107

प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप

കൂടാതെ പ്രജ്ഞാ അതേ വചനങ്ങളാൽ വീണ്ടും രാജാവിനെ നോക്കി ചിരിച്ചു: “ഹേ നൃപാ! നിന്നെ മോഹിപ്പിച്ച ആ മഹാമോഹം എവിടെ പോയി?”

Verse 108

लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे

ലോഭവും മോഹവും ചേർന്നാൽ മനുഷ്യൻ തമസ്സിന്റെ കുഴിയിലേക്കു വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അവിടെ വീണവൻ താനേ ദുഃഖ-സങ്കടത്തിന്റെ വലയിൽ മുങ്ങിയതായി കാണുന്നു.

Verse 109

दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्

ഹേ നൃപാ! ദാനമാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ലോഭമാർഗത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു. ഇനി ഭാര്യയോടുകൂടെ ഭക്ഷിക്ക; നീ അത്യന്തം ക്ഷുധയാൽ കഠിനമായി പീഡിതനാണ്.

Verse 110

एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक

ഇങ്ങനെ പ്രിയയോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സുബാഹുവിനെ കണ്ടു പ്രാജ്ഞയായ സ്ത്രീ ചിരിച്ചു. പറഞ്ഞു—ഹേ പുത്രാ! അവരുടെ ഇരുവരുടെയും ചിരിയുടെ മുഴുവൻ കാരണമിതുതന്നെ.

Verse 111

भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि

രാജാവിനെ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവന്റെ സ്വന്തം ദേഹം വേദനയിൽ ആയിരുന്നു. അപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘ദേഹി, ദേഹി’ എന്നു വിളിച്ചു; കാരണം അവൻ എപ്പോഴും ദാനത്തിനായി യാചിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.

Verse 112

क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! ഭയാനകമായ ഭീമരൂപത്തിലുള്ള ക്ഷുധയും തൃഷ്ണയും രാജാധിരാജനോടു പാലിൽ കലർന്ന ആഹാരം യാചിച്ചു.

Verse 113

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते

നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇനി ഞാൻ എന്തു കൂടി പറയും? ഹേ മഹാമതേ, നീ തന്നേ പറയുക.

Verse 114

विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्

വിജ്വലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പിതാവേ, ‘വാസുദേവ’ എന്ന നാമമുള്ള ആ സ്തോത്രം എനിക്കു പറയുക; അതിനാൽ രാജാവ് മോക്ഷം പ്രാപിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം എത്തും.