Sukta 53
Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution for this verse not securely fixed across indices)
Devata: Prāṇa and Apāna (vital breaths)
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
ഈ ഭൈഷജ്യ (ചികിത്സാ) സൂക്തം രോഗിയുടെ ജീവശക്തിയുടെ സമതുലിതാവസ്ഥ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു. മരണം സമീപിക്കുമ്പോൾ പ്രാണൻ (ശ്വാസം അകത്തേക്ക്)യും അപാനൻ (ശ്വാസം പുറത്തേക്ക്)യും വിട്ടുപോകാതിരിക്കുവാൻ അവയെ ഓർത്ത് വീണ്ടും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. യമ/മൃത്യുവിന്റെ അവകാശവാദം തിരികെ തള്ളുകയും, ദിവ്യ വൈദ്യന്മാരായ അശ്വിനികൾക്കും അഗ്നി-ഭിഷജിനും ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; പീഡിതനെ സപ്തർഷികളുടെ സംരക്ഷക വാഹനം കീഴിൽ സുരക്ഷിതമായ വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ശക്തി ‘ക്ഷയത്തിനെതിരായ നിധി’ (ജരിമാൻ) എന്ന നിലയിൽ ചട്ടക്കൂടിലാക്കപ്പെടുന്നു; അക്ഷതമായ ജീവശക്തിയും ജീവിതത്തിന്റെ തുടർച്ചയും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः। अ॒मु॒त्र॒भूया॒दधि॒ यद् य॒मस्य॒ बृह॑स्पतेर॒भिश॑स्तेर॑मुञ्चः । प्रत्यौ॑हताम॒श्विना॑ मृ॒त्युम॒स्मद् दे॒वाना॑मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः
ദീർഘായുസ്സ്! യമൻ പിടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവൻ അപ്പുറലോകത്തിന്റേതാകരുത്—അങ്ങനെ വരട്ടെ. ബൃഹസ്പതിയുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്നും, അഭിശാപത്തിൽ നിന്നും, നീ അവനെ മോചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അശ്വിനികൾ മരണത്തെ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ടുതള്ളട്ടെ; ഹേ അഗ്നേ, ദേവന്മാരുടെ ഭിഷജ്, നിന്റെ ശക്തമായ ശചികളാൽ (ഉപായങ്ങൾ/ചികിത്സാകലകൾ).
Mantra 2
सं क्रा॑मतं॒ मा ज॑हीतं॒ शरी॑रं प्राणापा॒नौ ते॑ स॒युजा॑वि॒ह स्ता॑म्। श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानो॒ऽग्निष्टे॑ गो॒पा अ॑धि॒पा वसि॑ष्ठः
ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ട് കടക്കുവിൻ; ശരീരത്തെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്. നിന്റെ പ്രാണവും അപാനവും—ഒരേ യോഗത്തിൽ യുക്തരായി—ഇവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളട്ടെ. നീ നൂറു ശരദൃതുക്കൾ ജീവിക്ക, നിരന്തരം വർധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്ക; അഗ്നി നിന്റെ രക്ഷകനും അധിപതിയും ആയിരിക്കട്ടെ—അത്യുത്തമൻ വസിഷ്ഠനെപ്പോലെ.
Mantra 3
आयु॒र्यत् ते॒ अति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णः पुन॒रा तावि॑ताम्। अ॒ग्निष्टदाहा॒र्निरृ॑तेरु॒पस्था॒त् तदा॒त्मनि॒ पुन॒रा वे॑शयामि ते
നിന്റെ ആയുസ്സ് ദൂരെയെവിടെയോ മൂടപ്പെട്ടുപോയതെങ്കിൽ, അപാനവും പ്രാണവും അതിനെ വീണ്ടും ഇവിടെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരട്ടെ. അഗ്നി അതിനെ നിരൃതിയുടെ മടിയിൽ നിന്ന് എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നു; അതേ ഞാൻ വീണ്ടും നിന്റെ ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിച്ച്, നിനക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
मेमं प्रा॒णो हा॑सी॒न्मो अ॑पा॒नोऽव॒हाय॒ परा॑ गात्। स॒प्त॒र्षिभ्य॑ एनं॒ परि॑ ददामि॒ त ए॑नं स्व॒स्ति ज॒रसे॑ वहन्तु
ഈ മനുഷ്യനെ പ്രാണം ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അപാനം അവനെ എടുത്തുകൊണ്ട് ദൂരേക്ക് പുറപ്പെട്ടുപോകരുത്. ഏഴ് ഋഷിമാർക്ക് ഞാൻ അവനെ ചുറ്റും ഏൽപ്പിക്കുന്നു; അവർ അവനെ സ്വസ്തിയോടെ ജരാവസ്ഥയിലേക്കു വരെ കൊണ്ടുപോകട്ടെ.
Mantra 5
प्र वि॑शतं प्राणापानावन॒ड्वाहा॑विव व्र॒जम्। अ॒यं ज॑रि॒म्णः शे॑व॒धिररि॑ष्ट इ॒ह व॑र्धताम्
ഹേ പ്രാണനും അപാനനും, മുന്നോട്ട് പ്രവേശിക്കുവിൻ—രണ്ട് കാളകൾ തൊഴുത്തിലേക്കു കടക്കുന്നതുപോലെ—വ്രജത്തിലേക്കു കടക്കുവിൻ. ഇവിടെ ജരിമ്ന (ക്ഷയം) എതിരായ ഈ നിധി അക്ഷതമായി വളർന്നു സമൃദ്ധിയാകട്ടെ।
Mantra 6
आ ते॑ प्रा॒णं सु॑वामसि॒ परा॒ यक्ष्मं॑ सुवामि ते । आयु॑र्नो वि॒श्वतो॑ दधद॒यम॒ग्निर्वरे॑ण्यः
ഞങ്ങൾ നിന്റെ പ്രാണനെ ഇവിടെക്കു ഓടിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നു; നിന്റെ യക്ഷ്മം (ക്ഷയരോഗം) അകലെക്കു ഓടിച്ചുവിടുന്നു. എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്നു ഞങ്ങൾക്ക് ആയുസ്സിനെ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഈ അഗ്നി അതിവരേണ്യൻ (അത്യുത്തമൻ) ആകുന്നു।
Mantra 7
उद् व॒यं तम॑स॒स्परि॒ रोह॑न्तो॒ नाक॑मुत्त॒मम्। दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
ഞങ്ങൾ തമസ്സിനെ അതിക്രമിച്ച് ഉയർന്ന്, പരമോന്നത സ്വർഗ്ഗത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു. ദേവമാർഗ്ഗത്തിൽ ദേവനായ സൂര്യനെ പ്രാപിച്ചു—അവൻ പരമോത്തമ ജ്യോതി.
Frequently Asked Questions
It is a healing and longevity hymn used when someone is weak, wasting, or feared to be near death—meant to restore breath (prāṇa/apāna) and push Death’s influence away.
In Atharvavedic healing, the vital breaths are treated as living powers that can be summoned, stabilized, and commanded not to depart, because their steadiness is identified with life itself.
No specific substance is required by the hymn’s wording. The primary ‘medicine’ is mantra-recitation and protective intent, though some traditions may add water-sprinkling or a small lamp/fire as supportive ritual context.
Ask anything about Sukta 53 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.