Sukta 53
Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution for this verse not securely fixed across indices)
Devata: Prāṇa and Apāna (vital breaths)
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
ಈ ಭೈಷಜ್ಯ (ಚಿಕಿತ್ಸಾ) ಸೂಕ್ತವು ರೋಗಿಯ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾಣ (ಉಸಿರೆಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ಅಪಾನ (ಉಸಿರಬಿಡುವ ಶಕ್ತಿ) ಹೊರಟುಹೋಗದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಪುನಃ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಯಮ/ಮೃತ್ಯುವಿನ ಹಕ್ಕುದಾವೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ವೈದ್ಯರಾದ ಅಶ್ವಿನೌ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ-ಭಿಷಜರನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ದುಃಖಿತನನ್ನು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ರಕ್ಷಕ ವಾಹನವಿನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಶಕ್ತಿ ‘ಕ್ಷಯದ ವಿರುದ್ಧದ ನಿಧಿ’ (ಜರಿಮಾನ್) ಎಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ಷುಣ್ಣ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः। अ॒मु॒त्र॒भूया॒दधि॒ यद् य॒मस्य॒ बृह॑स्पतेर॒भिश॑स्तेर॑मुञ्चः । प्रत्यौ॑हताम॒श्विना॑ मृ॒त्युम॒स्मद् दे॒वाना॑मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः
ದೀರ್ಘಾಯು! ಯಮನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಅವನು ಪರಲೋಕದವನು ಆಗದಿರಲಿ—ಹೀಗಾಗಲಿ. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಂಧನದಿಂದ, ಅಭಿಶಾಪದಿಂದ, ನೀನು ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದೀ. ಅಶ್ವಿನರು ಮರಣವನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲಿ; ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ದೇವರ ಭಿಷಜ, ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಶಚಿಗಳಿಂದ (ಉಪಾಯ/ಚಿಕಿತ್ಸಾ-ಕಲೆಗಳಿಂದ).
Mantra 2
सं क्रा॑मतं॒ मा ज॑हीतं॒ शरी॑रं प्राणापा॒नौ ते॑ स॒युजा॑वि॒ह स्ता॑म्। श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानो॒ऽग्निष्टे॑ गो॒पा अ॑धि॒पा वसि॑ष्ठः
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಯಿರಿ; ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಡ. ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ—ಒಂದೇ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾಗಿ—ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರಲಿ. ನೀನು ನೂರು ಶರದೃತುಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿಸು, ಸದಾ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರು; ಅಗ್ನಿಯೇ ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಕನೂ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಆಗಿರಲಿ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸಿಷ್ಠನಂತೆ.
Mantra 3
आयु॒र्यत् ते॒ अति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णः पुन॒रा तावि॑ताम्। अ॒ग्निष्टदाहा॒र्निरृ॑तेरु॒पस्था॒त् तदा॒त्मनि॒ पुन॒रा वे॑शयामि ते
ನಿನ್ನ ಆಯುಷ್ಯವು ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಅಪಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದುಕೊಡಲಿ. ಅಗ್ನಿಯು ಅದನ್ನು ನಿರೃತಿಯ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಎಳೆದು ತಂದಿದ್ದಾನೆ; ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Mantra 4
मेमं प्रा॒णो हा॑सी॒न्मो अ॑पा॒नोऽव॒हाय॒ परा॑ गात्। स॒प्त॒र्षिभ्य॑ एनं॒ परि॑ ददामि॒ त ए॑नं स्व॒स्ति ज॒रसे॑ वहन्तु
ಈ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಾಣವು ತ್ಯಜಿಸದಿರಲಿ; ಅಪಾನವು ಅವನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ದೂರಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗದಿರಲಿ. ಏಳು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವರು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಸ್ತಿ ಸಹಿತ ಜರಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಿ.
Mantra 5
प्र वि॑शतं प्राणापानावन॒ड्वाहा॑विव व्र॒जम्। अ॒यं ज॑रि॒म्णः शे॑व॒धिररि॑ष्ट इ॒ह व॑र्धताम्
ಹೇ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ, ಮುಂದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ—ಎರಡು ಎತ್ತುಗಳು ಗೋಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ—ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ. ಇಲ್ಲಿ ಜರಿಮ್ನ (ಕ್ಷಯ) ವಿರುದ್ಧದ ಈ ನಿಧಿ ಅಹತವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ।
Mantra 6
आ ते॑ प्रा॒णं सु॑वामसि॒ परा॒ यक्ष्मं॑ सुवामि ते । आयु॑र्नो वि॒श्वतो॑ दधद॒यम॒ग्निर्वरे॑ण्यः
ನಾವು ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಸಿ ತರುತ್ತೇವೆ; ನಿನ್ನ ಯಕ್ಷ್ಮ (ಕ್ಷಯರೋಗ)ವನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ನಮಗಾಗಿ ಆಯುಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಈ ಅಗ್ನಿ ಅತಿ ವರೇಣ್ಯ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ)ನು।
Mantra 7
उद् व॒यं तम॑स॒स्परि॒ रोह॑न्तो॒ नाक॑मुत्त॒मम्। दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
ನಾವು ತಮಸ್ಸಿನ ಪಾರವಾಗಿ ಏರಿ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿದೆವು. ದೇವಮಾರ್ಗವಾಗಿ ದೇವನಾದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇವೆ—ಅವನೇ ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ.
Frequently Asked Questions
It is a healing and longevity hymn used when someone is weak, wasting, or feared to be near death—meant to restore breath (prāṇa/apāna) and push Death’s influence away.
In Atharvavedic healing, the vital breaths are treated as living powers that can be summoned, stabilized, and commanded not to depart, because their steadiness is identified with life itself.
No specific substance is required by the hymn’s wording. The primary ‘medicine’ is mantra-recitation and protective intent, though some traditions may add water-sprinkling or a small lamp/fire as supportive ritual context.
Ask anything about Sukta 53 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.