Sukta 53
Rishi: Atharvanic tradition (exact r̥ṣi attribution for this verse not securely fixed across indices)
Devata: Prāṇa and Apāna (vital breaths)
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
এই চিকিৎসামূলক সূক্তে ৰোগীৰ প্ৰাণ-অৰ্থনীতি স্থিৰ কৰা হয়—প্ৰাণ (শ্বাস ভিতৰলৈ) আৰু অপান (শ্বাস বাহিৰলৈ) ক স্মৰণ কৰি পুনৰ নিজ নিজ আসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, যাতে মৃত্যুৰ ওচৰ চাপিলে সিহঁতে দেহ ত্যাগ নকৰে। ই যম/মৃত্যুৰ দাবী উলটাই দিয়ে, দিৱ্য চিকিৎসকসকল (অশ্বিনীদ্বয়, অগ্নি ভিষজ) ক আহ্বান কৰে, আৰু সপ্তর্ষিসকলৰ ৰক্ষাকাৰী বাহনৰ অধীনত ভুক্তভোগীক নিৰাপদ বৃদ্ধাৱস্থালৈ আগবঢ়াই নিয়ে। ইয়াৰ শক্তি ‘ক্ষয়-বিৰোধী ধন’ (জৰিমান) হিচাপে বৰ্ণিত—অক্ষুণ্ণ প্ৰাণশক্তি আৰু জীৱনৰ অবিচ্ছিন্নতা পুনৰ স্থাপন কৰে।
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः। अ॒मु॒त्र॒भूया॒दधि॒ यद् य॒मस्य॒ बृह॑स्पतेर॒भिश॑स्तेर॑मुञ्चः । प्रत्यौ॑हताम॒श्विना॑ मृ॒त्युम॒स्मद् दे॒वाना॑मग्ने भि॒षजा॒ शची॑भिः
দীৰ্ঘায়ুঃ! যমে ধৰি ল’লেও সি যেন অমুত্ৰৰ নহয়। বृहস্পতিৰ অভিশাপ আৰু নিন্দাৰ বন্ধনৰ পৰা তুমি তাক মুক্ত কৰিছা। অশ্বিনীদ্বয় যেন মৃত্যুক আমাৰ পৰা পিছলৈ ঠেলি দিয়ে; হে অগ্নি, দেৱতাসকলৰ ভিষজ, তোমাৰ শক্তিশালী চিকিৎসা-কৌশলে।
Mantra 2
सं क्रा॑मतं॒ मा ज॑हीतं॒ शरी॑रं प्राणापा॒नौ ते॑ स॒युजा॑वि॒ह स्ता॑म्। श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानो॒ऽग्निष्टे॑ गो॒पा अ॑धि॒पा वसि॑ष्ठः
একে লগে আগবাঢ়া; দেহখন ত্যাগ নকৰিবা। তোমাৰ প্ৰাণ আৰু অপান—একে যুঁজত যুক্ত—ইয়াতেই স্থিৰ হৈ থাকক। শত শৰৎ জীয়াই থাকা, সদায় বৃদ্ধি পাই; অগ্নি তোমাৰ গোপা আৰু অধিপতি হওক—অতি উত্তম বসিষ্ঠ।
Mantra 3
आयु॒र्यत् ते॒ अति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णः पुन॒रा तावि॑ताम्। अ॒ग्निष्टदाहा॒र्निरृ॑तेरु॒पस्था॒त् तदा॒त्मनि॒ पुन॒रा वे॑शयामि ते
তোমাৰ যি আয়ু দূৰত আৱৰণ পৰি আছে, অপান আৰু প্ৰাণে তাক পুনৰ ইয়ালৈ আনক। অগ্নিয়ে তাক নিৰৃতিৰ কোলৰ পৰা উলিয়াই আনিছে; সেই একেটাই মই পুনৰ তোমাৰ আত্মাত স্থাপন কৰোঁ, আৰু তোমাৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰাওঁ।
Mantra 4
मेमं प्रा॒णो हा॑सी॒न्मो अ॑पा॒नोऽव॒हाय॒ परा॑ गात्। स॒प्त॒र्षिभ्य॑ एनं॒ परि॑ ददामि॒ त ए॑नं स्व॒स्ति ज॒रसे॑ वहन्तु
এই মানুহজনক প্ৰাণে নাছাড়ক; অপানেও তাক বহন কৰি দূৰলৈ গৈ নাযাওক। সাত ঋষিৰ ওচৰত মই তাক চাৰিওফালে সমৰ্পণ কৰোঁ; তেওঁলোকে তাক স্বস্তিৰ সুৰক্ষাৰে জৰালৈকে বহন কৰি নিয়ক।
Mantra 5
प्र वि॑शतं प्राणापानावन॒ड्वाहा॑विव व्र॒जम्। अ॒यं ज॑रि॒म्णः शे॑व॒धिररि॑ष्ट इ॒ह व॑र्धताम्
হে প্ৰাণ-অপান, আগবাঢ়ি প্ৰৱেশ কৰা—যেন দুটা বলদ গোহালিত প্ৰৱেশ কৰে। ইহাতে জৰিমণা (ক্ষয়) ৰোধ কৰা এই নিধি অক্ষত হৈ বৃদ্ধি-পুষ্টি লাভ কৰক।
Mantra 6
आ ते॑ प्रा॒णं सु॑वामसि॒ परा॒ यक्ष्मं॑ सुवामि ते । आयु॑र्नो वि॒श्वतो॑ दधद॒यम॒ग्निर्वरे॑ण्यः
তোমাৰ প্ৰাণক ইয়ালৈ আমি টানি আনিছোঁ; তোমাৰ যক্ষ্মা (ক্ষয়-ৰোগ) ক দূৰলৈ আমি খেদাই দিছোঁ। সকলো দিশৰ পৰা আমাৰ আয়ু স্থাপন কৰা এই বৰেণ্য অগ্নি।
Mantra 7
उद् व॒यं तम॑स॒स्परि॒ रोह॑न्तो॒ नाक॑मुत्त॒मम्। दे॒वं दे॑व॒त्रा सूर्य॒मग॑न्म॒ ज्योति॑रुत्त॒मम्
আমি সকলোৱে অন্ধকাৰৰ ওপৰলৈ উঠি সৰ্বোচ্চ স্বৰ্গলৈ আৰোহন কৰিলোঁ। দেৱলোকমুখী হৈ দেৱ সূৰ্যক লাভ কৰিলোঁ—সৰ্বোচ্চ জ্যোতি।
Frequently Asked Questions
It is a healing and longevity hymn used when someone is weak, wasting, or feared to be near death—meant to restore breath (prāṇa/apāna) and push Death’s influence away.
In Atharvavedic healing, the vital breaths are treated as living powers that can be summoned, stabilized, and commanded not to depart, because their steadiness is identified with life itself.
No specific substance is required by the hymn’s wording. The primary ‘medicine’ is mantra-recitation and protective intent, though some traditions may add water-sprinkling or a small lamp/fire as supportive ritual context.
Ask anything about Sukta 53 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.