Sukta 11
Rishi: Atharvanic healer tradition (often Atharvan/Angirasic attribution for bhaiṣajya hymns)
Devata: Indra-Agni; also implicitly Yakṣma and Grahi as adversarial agents
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
AV 3.11 ഒരു ഭൈഷജ്യ ‘മോചന’ സൂക്തമാണ്; ഇത് രോഗിയെ യക്ഷ്മം (ക്ഷയരോഗം/ക്ഷീണരോഗം), ഗ്രാഹി-പിടിത്തം (ആക്രമണ/വശീകരണ പിടി), കൂടാതെ മൃത്യുവിന്റെ പല രൂപങ്ങളായ (ഘാതകാന്ത്യങ്ങളായ) അവസ്ഥകളിൽ നിന്നുമൊഴിപ്പിച്ച് ശ്വാസം, ജീവശക്തി, ദീർഘായുസ്സ് എന്നിവ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നു. വൈരശക്തികളെ പേരെടുത്ത്, അവയുടെ ‘പിടി/പാശം’ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, തുടർന്ന് ഇന്ദ്ര–അഗ്നി, ബൃഹസ്പതി മുതലായ ഉയർന്ന ദൈവാധികാരത്തെ ആഹ്വാനിച്ച് ബന്ധം പൊട്ടിച്ച്, ശരീരത്തിൽ പ്രാണ–അപാനങ്ങളെ വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः प्राप्तिः। मु॒ञ्चामि॑ त्वा ह॒विषा॒ जीव॑नाय॒ कम॑ज्ञातय॒क्ष्मादु॒त रा॑जय॒क्ष्मात्। ग्राहि॑र्ज॒ग्राह॒ यद्ये॒तदे॑नं॒ तस्या॑ इन्द्राग्नी॒ प्र मु॑मुक्तमेनम्
ദീർഘായുസ്സിന്റെ പ്രാപ്തി. ഹവിഷ് (ആഹുതി) കൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നെ ജീവിക്കാനായി വിടുതൽ ചെയ്യുന്നു—അജ്ഞാത യക്ഷ്മയിൽ നിന്നും രാജയക്ഷ്മയിൽ നിന്നും കൂടി. ‘ഗ്രാഹി’ (പിടിച്ചുപിടിക്കുന്ന ഗ്രഹം/ആക്രമണം) ഇതുകൊണ്ട് അവനെ പിടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ ഇന്ദ്രാ-അഗ്നീ, ആ പിടിയിൽ നിന്ന് അവനെ പൂർണ്ണമായി മോചിപ്പിക്കുവിൻ.
Mantra 2
यदि॑ क्षि॒तायु॒र्यदि॑ वा॒ परे॑तो॒ यदि॑ मृ॒त्योर॑न्ति॒कं नी॑त ए॒व। तमा ह॑रामि॒ निरृ॑तेरु॒पस्था॒दस्पा॑र्शमेनं श॒तशा॑रदाय
അവന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചിട്ടുണ്ടായാലും, അല്ലെങ്കിൽ അവൻ പരേതനായാലും, സത്യമായി അവനെ മരണത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയിട്ടുണ്ടായാലും—അവനെ ഞാൻ നിർഋതിയുടെ മടിയിൽ നിന്നുതന്നെ തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നു; അവനെ അസ്പർശം (അനാഘാതം) ആക്കി, നൂറു ശരദുകൾ വരെ ജീവിക്കാനായി.
Mantra 3
स॒ह॒स्रा॒क्षेण॑ श॒तवी॑र्येण श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम्। इन्द्रो॒ यथै॑नं श॒रदो॒ नया॒त्यति॒ विश्व॑स्य दुरि॒तस्य॑ पा॒रम्
സഹസ്രാക്ഷ (ആയിരം കണ്ണുകളുള്ള) ശക്തിയാൽ, ശതവീര്യ (നൂറിരട്ടി വീര്യം) കൊണ്ട്, ശതായുഷ് (നൂറിരട്ടി ആയുസ്സ്) കൊണ്ട്—ഹവിഷ് വഴി ഞാൻ അവനെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് ബലപ്പെടുത്തുന്നു. ഇന്ദ്രൻ അവനെ ശരദുകൾ കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി, എല്ലാ ദുരിതങ്ങളുടെയും (അപശകുന/അപകാരം) അപ്പുറത്തുള്ള തീരത്തിലേക്ക് എത്തിക്കട്ടെ.
Mantra 4
श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानः श॒तं हे॑म॒न्तान् छ॒तमु॑ वस॒न्तान्। श॒तं त॒ इन्द्रो॑ अ॒ग्निः स॑वि॒ता बृह॒स्पतिः॑ श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम्
നൂറു വർഷം ജീവിക്ക; നൂറു ശരദ്കാലങ്ങളിലൂടെ വളരുക; നൂറു ഹേമന്തങ്ങൾ, അതെ, നൂറു വസന്തങ്ങൾ. നിനക്കായി ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, സവിതാവ്, ബൃഹസ്പതി—ഹവിഷ് (ആഹുതി) കൊണ്ടും നൂറുവർഷ ആയുസ്സുകൊണ്ടും—ഈ പുരുഷനെ സമൃദ്ധിയിലേക്കുയർത്തട്ടെ.
Mantra 5
प्र वि॑शतं प्राणापानावन॒ड्वाहा॑विव व्र॒जम्। व्य॑१न्ये य॑न्तु मृ॒त्यवो॒ याना॒हुरित॑रान् छ॒तम्
മുന്നോട്ട് പ്രവേശിക്കുവിൻ, ഹേ പ്രാണവും അപാനവും—രണ്ടു ശക്തിയുള്ള കാളകൾ തൊഴുത്തിലേക്കു കയറുന്നതുപോലെ. മറ്റു മരണങ്ങൾ അകന്നു പോകട്ടെ—മനുഷ്യർ പേരുപറയുന്നവയും, ശേഷിക്കുന്നവയും, ഇനിയും നൂറും.
Mantra 6
इ॒हैव स्तं॑ प्राणापानौ॒ माप॑ गातमि॒तो यु॒वम्। शरी॑रम॒स्याङ्गा॑नि ज॒रसे॑ वहतं॒ पुनः॑
ഇവിടെയേ തന്നെ നില്ക്കുവിൻ, പ്രാണനും അപാനനും; ഇവിടെ നിന്നു മാറിപ്പോകരുത്, നിങ്ങൾ ഇരുവരും. അവന്റെ ശരീരവും അവന്റെ അവയവങ്ങളും വീണ്ടും തിരികെ വഹിച്ച്, ജരാവസ്ഥയിലേക്കു വരെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുവിൻ.
Mantra 7
ज॒रायै॑ त्वा॒ परि॑ ददामि ज॒रायै॒ नि धु॑वामि त्वा । ज॒रा त्वा॑ भ॒द्रा ने॑ष्ट॒ व्य॑१न्ये य॑न्तु मृ॒त्यवो॒ याना॒हुरित॑रान् छ॒तम्
ജരാവസ്ഥയ്ക്കു ഞാൻ നിന്നെ ഏല്പിക്കുന്നു; ജരാവസ്ഥയിൽ ഞാൻ നിന്നെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഭദ്രമായ ജരാ നിന്നെ മുന്നോട്ടു നയിക്കട്ടെ; മറ്റു മരണങ്ങൾ അകന്നു പോകട്ടെ—മനുഷ്യർ പേരുപറയുന്നവയും, ശേഷിക്കുന്നവയും, ഇനിയും നൂറും.
Mantra 8
अ॒भि त्वा॑ जरि॒माहि॑त॒ गामु॒क्षण॑मिव॒ रज्ज्वा । यस्त्वा॑ मृ॒त्युर॒भ्यध॑त्त॒ जाय॑मानं सुपा॒शया॑ । तं ते॑ स॒त्यस्य॒ हस्ता॑भ्या॒मुद॑मुञ्च॒द् बृह॒स्पतिः॑
നിനക്കുമേൽ ജരാ ചുമത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കയറുകൊണ്ട് പശുവെയോ കാളയെയോ കെട്ടുന്നതുപോലെ. നല്ലപിണഞ്ഞ പാശത്തോടെ ജനിച്ച നിമിഷം മുതൽ നിന്നെ ബന്ധിച്ച ആ മൃത്യുബന്ധം—സത്യത്തിന്റെ കൈകളാൽ ബൃഹസ്പതി നിനക്കായി അഴിച്ചു, പുറത്തെടുത്തു.
Frequently Asked Questions
It targets wasting illness (yakṣma), seizure-like affliction by a grahi (a “seizer”), and the approach of death understood as a binding/noose. The hymn’s aim is release, restored breathing, and long life.
As a pair they represent force and purifying fire acting in tandem: they break hostile grasp, burn away affliction, and re-establish order in the patient’s life-forces. In 3.11.1 they are directly asked to free the patient from the grahi’s hold.
The hymn calls prāṇa and apāna to “enter” properly again (3.11.5), treating stable respiration as the sign and instrument of restored life. Once breath is re-seated, the text commands the many forms of death to depart.
Ask anything about Sukta 11 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.