Sukta 11
Rishi: Atharvanic healer tradition (often Atharvan/Angirasic attribution for bhaiṣajya hymns)
Devata: Indra-Agni; also implicitly Yakṣma and Grahi as adversarial agents
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
AV 3.11 ಒಂದು ಭೈಷಜ್ಯ ‘ಮೋಚನ’ ಸೂಕ್ತ; ಇದು ರೋಗಿಯನ್ನು ಯಕ್ಷ್ಮ (ಕ್ಷಯರೋಗ/ಕ್ಷೀಣರೋಗ), ಗ್ರಾಹಿ-ಆಕ್ರಮಣ (ಹಿಡಿತ/ಆಕಸ್ಮಿಕ ವಶೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳ (ಘಾತಕ ಅಂತ್ಯಗಳ) ಬಂಧನದಿಂದ ಸಡಿಲಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಉಸಿರು, ಜೀವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ, ಅವುಗಳ ‘ಹಿಡಿತ/ಪಾಶ’ವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ನಂತರ ಇಂದ್ರ–ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮೊದಲಾದ ಉನ್ನತ ದೈವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಆ ಬಂಧನವನ್ನು ಮುರಿದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ–ಅಪಾನಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः प्राप्तिः। मु॒ञ्चामि॑ त्वा ह॒विषा॒ जीव॑नाय॒ कम॑ज्ञातय॒क्ष्मादु॒त रा॑जय॒क्ष्मात्। ग्राहि॑र्ज॒ग्राह॒ यद्ये॒तदे॑नं॒ तस्या॑ इन्द्राग्नी॒ प्र मु॑मुक्तमेनम्
ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಹವಿಷ್ (ಆಹುತಿ) ಮೂಲಕ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಅಜ್ಞಾತ ಯಕ್ಷ್ಮದಿಂದಲೂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮದಿಂದಲೂ. ‘ಗ್ರಾಹಿ’ (ಹಿಡಿಯುವ ಗ್ರಹ/ಆಕ್ರಮಕ) ಇದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ, ಹೇ ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿಗಳೇ, ಆ ಬಂಧನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿರಿ.
Mantra 2
यदि॑ क्षि॒तायु॒र्यदि॑ वा॒ परे॑तो॒ यदि॑ मृ॒त्योर॑न्ति॒कं नी॑त ए॒व। तमा ह॑रामि॒ निरृ॑तेरु॒पस्था॒दस्पा॑र्शमेनं श॒तशा॑रदाय
ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಅವನು ಪರೇತನಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿಜವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಮರಣದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗಿದ್ದರೂ—ಅವನನ್ನು ನಾನು ನಿರೃತಿಯ ಮಡಿಲಿನಿಂದಲೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತರುತ್ತೇನೆ; ಅವನನ್ನು ಅಸ್ಪರ್ಶ (ಅನಾಘಾತ)ವಾಗಿಸಿ, ನೂರು ಶರತ್ತುಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುವಂತೆ.
Mantra 3
स॒ह॒स्रा॒क्षेण॑ श॒तवी॑र्येण श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम्। इन्द्रो॒ यथै॑नं श॒रदो॒ नया॒त्यति॒ विश्व॑स्य दुरि॒तस्य॑ पा॒रम्
ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ (ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳ) ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಶತವೀರ್ಯ (ನೂರುಪಟ್ಟು ವೀರ್ಯ)ದಿಂದ, ಶತಾಯುಷ (ನೂರುಪಟ್ಟು ಆಯುಷ್ಯ)ದಿಂದ—ಹವಿಷ್ ಮೂಲಕ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಂದ್ರನು ಅವನನ್ನು ಶರತ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಿ, ಸರ್ವ ದುರುತ (ಅಪಶಕುನ/ಅಪಕಾರ)ಗಳ ಪಾರದ ತೀರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಿ.
Mantra 4
श॒तं जी॑व श॒रदो॒ वर्ध॑मानः श॒तं हे॑म॒न्तान् छ॒तमु॑ वस॒न्तान्। श॒तं त॒ इन्द्रो॑ अ॒ग्निः स॑वि॒ता बृह॒स्पतिः॑ श॒तायु॑षा ह॒विषाहा॑र्षमेनम्
ನೂರು ವರ್ಷ ಜೀವಿಸು; ನೂರು ಶರತ್ತುಗಳವರೆಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರು; ನೂರು ಹೇಮಂತಗಳು, ಹೌದು ನೂರು ವಸಂತಗಳು. ನಿನಗಾಗಿ ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಸವಿತಾ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ—ಹವಿಷ್ (ಆಹುತಿ) ಮತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷದ ಆಯುಷ್ಯದಿಂದ—ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಿ.
Mantra 5
प्र वि॑शतं प्राणापानावन॒ड्वाहा॑विव व्र॒जम्। व्य॑१न्ये य॑न्तु मृ॒त्यवो॒ याना॒हुरित॑रान् छ॒तम्
ಮುಂದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ, ಓ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ—ಎರಡು ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತುಗಳು ಗೋಶಾಲೆಗೆ ಸೇರುವಂತೆ. ಇತರ ಮರಣಗಳು ದೂರ ಹೋಗಲಿ—ಜನರು ಹೆಸರಿಸುವವುಗಳೂ, ಉಳಿದವುಗಳೂ, ಇನ್ನೂ ನೂರು.
Mantra 6
इ॒हैव स्तं॑ प्राणापानौ॒ माप॑ गातमि॒तो यु॒वम्। शरी॑रम॒स्याङ्गा॑नि ज॒रसे॑ वहतं॒ पुनः॑
ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿರಿ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ; ಇಲ್ಲಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಬೇಡಿರಿ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ. ಅವನ ದೇಹವನ್ನೂ ಅವನ ಅಂಗಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಂದು, ಜರಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗಿರಿ.
Mantra 7
ज॒रायै॑ त्वा॒ परि॑ ददामि ज॒रायै॒ नि धु॑वामि त्वा । ज॒रा त्वा॑ भ॒द्रा ने॑ष्ट॒ व्य॑१न्ये य॑न्तु मृ॒त्यवो॒ याना॒हुरित॑रान् छ॒तम्
ಜರಾವಸ್ಥೆಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ; ಜರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಲ್ಯಾಣಕರವಾದ ಜರಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಸಲಿ; ಇತರ ಮೃತ್ಯುಗಳು ದೂರ ಹೋಗಲಿ—ಜನರು ಹೆಸರಿಸುವವುಗಳೂ, ಉಳಿದವುಗಳೂ, ಇನ್ನೂ ನೂರು.
Mantra 8
अ॒भि त्वा॑ जरि॒माहि॑त॒ गामु॒क्षण॑मिव॒ रज्ज्वा । यस्त्वा॑ मृ॒त्युर॒भ्यध॑त्त॒ जाय॑मानं सुपा॒शया॑ । तं ते॑ स॒त्यस्य॒ हस्ता॑भ्या॒मुद॑मुञ्च॒द् बृह॒स्पतिः॑
ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಜರೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಹಗ್ಗದಿಂದ ಹಸುವನ್ನೋ ಎತ್ತನ್ನೋ ಕಟ್ಟುವಂತೆ. ಯಾವ ಮೃತ್ಯುವು ಸುಗಂಟಿದ ಪಾಶದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿತೋ—ಆ ಬಂಧನವನ್ನು ಸತ್ಯದ ಕೈಗಳಿಂದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿ, ಹೊರತೆಗೆದನು.
Frequently Asked Questions
It targets wasting illness (yakṣma), seizure-like affliction by a grahi (a “seizer”), and the approach of death understood as a binding/noose. The hymn’s aim is release, restored breathing, and long life.
As a pair they represent force and purifying fire acting in tandem: they break hostile grasp, burn away affliction, and re-establish order in the patient’s life-forces. In 3.11.1 they are directly asked to free the patient from the grahi’s hold.
The hymn calls prāṇa and apāna to “enter” properly again (3.11.5), treating stable respiration as the sign and instrument of restored life. Once breath is re-seated, the text commands the many forms of death to depart.
Ask anything about Sukta 11 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.