Adhyaya 138
भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः (Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt)
Upa-parva: Jatugṛha-dāha Parva (The Lac House and Escape Episode)
Vaiśaṃpāyana describes the Pāṇḍavas’ rapid, concealed movement through harsh terrain after the Vāraṇāvata incident. The wind, likened to a pure seasonal gale, intensifies the sense of urgency as vegetation and thickets are crushed in the wake of forceful passage. The party repeatedly crosses to distant banks using their arms as improvised support, avoiding routes due to fear of Dhṛtarāṣṭra’s faction. Bhīma bears Kuntī across uneven ground, underscoring protective duty amid logistical strain. By evening they reach a frightening forest tract with scarce roots, fruits, and water; ominous birds and beasts and darkened directions heighten vulnerability. Exhausted and thirsty, the group cannot proceed. Bhīma enters deeper into the forest, finds a broad-shaded banyan (nyagrodha), settles them, and announces he will seek water. Hearing the calls of water-birds (sārasas), he infers a substantial water source, drinks, bathes, and returns carrying water in his cloth. Seeing Kuntī and his brothers sleeping on the bare earth, Bhīma laments the reversal from palace beds to ground-rest, praises Kuntī’s stature and motherhood of the brothers, and reflects on the protective value of righteous kinship networks. He resolves to keep watch through the night so they may drink and recover upon waking.
Chapter Arc: जनमेजय! आचार्य द्रोण अपने शिष्यों को बुलाते हैं और गुरु-दक्षिणा के रूप में एक ही कठोर आज्ञा रखते हैं—पांचालराज द्रुपद को रणभूमि में पकड़कर मेरे पास ले आओ। → कुमार-वीर—‘मैं पहले, मैं पहले’ कहते हुए—प्रतिज्ञा को अपनी कीर्ति का शिखर मानकर पंचाल पर चढ़ दौड़ते हैं। रण में रथ, अश्व, गज और धनुष-टंकार का कोलाहल उठता है; भीम की गदा से पर्वत-से गज रक्त बहाते गिरते हैं, और पाण्डवों का वेग पंचाल-सेना को विचलित कर देता है। → रणमूर्धनि द्रुपद का घेरा टूटता है; पाण्डव-बल के प्रहार से गज-रथ धराशायी होते हैं और अंततः द्रुपद को बंदी बनाकर द्रोण के सम्मुख लाया जाता है—गुरु-दक्षिणा का लक्ष्य साकार। → द्रुपद, पराक्रमी शिष्यों के बीच द्रोण की सामर्थ्य स्वीकार करता है और विनय से स्थायी प्रीति/संबंध की याचना करता है। द्रोण का अपमान-प्रतिशोध अब अधिकार और दंड के रूप में रूपांतरित होता है—शिष्य-बल से गुरु का मान स्थापित। → बंदी द्रुपद के साथ द्रोण क्या निर्णय करेंगे—क्षमा, विभाजन, या अपमान का प्रतिदान? और क्या यह अपमान भविष्य में अग्नि की तरह लौटकर द्रोण के भाग्य को जला देगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २६ श्लोक हैं) ऑपन-माजल छा अकाल सप्तत्रिशर्दाधिकशततमोब< ध्याय: द्रोणका शिष्योंद्वारा द्रपदपर आक्रमण करवाना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນວ່າ ພານດະວະ ແລະ ບຸດຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ໄດ້ຝຶກຝົນອາວຸດຈົນຊໍານານຄົບຖ້ວນ ອາຈານ ດໂຣນະ ຮູ້ວ່າເວລາຮັບ “ຄ່າຄູ” (ກຸຣຸດັກຊິນາ) ໄດ້ມາຮອດ ແລ້ວຈຶ່ງຕັ້ງປະສົງໃນໃຈວ່າຈະກະທໍາສິ່ງໃດເພື່ອຈຸດປະສົງຂອງຕົນ.
Verse 2
ततः शिष्यात् समानीय आचार्यो<5र्थमचोदयत् । द्रोण: सर्वानशेषेण दक्षिणार्थ महीपते,जनमेजय! तदनन्तर आचार्यने अपने शिष्योंको बुलाकर उन सबसे गुरुदक्षिणाके लिये इस प्रकार कहा--
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ອາຈານໄດ້ເອີ້ນລູກສິດມາຊຸມນຸມ ແລະກະຕຸ້ນເຂົາເຈົ້າເຖິງເລື່ອງຈຸດປະສົງ. ໂອ ພຣະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ! ດໂຣນະ ໄດ້ກ່າວກັບລູກສິດທຸກຄົນໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນ ເຖິງ “ຄ່າຄູ” (ດັກຊິນາ) ທີ່ພວກເຂົາພຶງຖວາຍ.
Verse 3
पज्चालराजं ट्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्धनि । पर्यानयत भद्र व: सा स्थात् परमदक्षिणा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ລູກສິດເອີຍ! ຈົ່ງຈັບ ດຣຸປະດະ ກະສັດແຫ່ງ ປັນຈາລະ ໃນກາງສະໜາມຮົບ ແລ້ວນໍາມາຫາຂ້າ. ຂໍໃຫ້ຄວາມສຸກສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ນັ້ນແຫຼະຈະເປັນຄ່າຄູອັນສູງສຸດສໍາລັບຂ້າ.”
Verse 4
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे रथैस्तूर्ण प्रहारिण: । आचार्य धनदानार्थ द्रोणेन सहिता ययु:
ເມື່ອເວົ້າວ່າ «ເປັນດັ່ງນັ້ນ» ແລ້ວ ເຈົ້າຊາຍທັງຫມົດ—ຜູ້ຈົມຕີວ່ອງໄວ—ກໍຂຶ້ນລົດຮົບ ແລະອອກເດີນທາງພ້ອມກັບ ດໂຣນາ ອາຈານ ໂດຍມຸ່ງໝາຍຈະຊົດໃຊ້ຄ່າຄູ (ກຸຣຸດັກຊິນາ) ດ້ວຍການປະຕິບັດຕາມຄໍາຮ້ອງຂໍຂອງທ່ານ.
Verse 5
ततो5भिजग्मु: पञ्चालान् निध्नन्तस्ते नरर्षभा: । ममृदुस्तस्य नगर द्रुपदस्य महौजस:
ຕໍ່ມາ ວິລະຊົນຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າ ໄດ້ຍົກທັບເຂົ້າຫາປັນຈາລາ ພ້ອມທັງຟັນຟາດລົງສັງຫານ. ເຂົາເຈົ້າຍັງໄດ້ຂີ້ຍໍ້າທໍາລາຍນະຄອນຂອງກະສັດດຣຸປະດາ ຜູ້ມີລິດເດດສູງສຸດ.
Verse 6
दुर्योधनश्व कर्णश्न युयुत्सुश्न महाबल: । दुःशासनो विकर्णश्रव जलसंध: सुलोचन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣະໂຢທະນະ ແລະ ກັນນະ, ຢຸຢຸດສຸ ຜູ້ມີກໍາລັງຫຼາຍ; ອີກທັງ ດຸຫສາສະນະ ແລະ ວິກັນນະ, ພ້ອມດ້ວຍ ຊະລັນທະ ແລະ ສຸໂລຈະນະ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຜູ້ຖືກເອີ້ນນາມໃນການລຽນລໍາດັບ.
Verse 7
एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमा: । अहं पूर्वमहं पूर्वमित्येवं क्षत्रियर्षभा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລະພວກນີ້ ພ້ອມດ້ວຍເຈົ້າຊາຍອື່ນໆອີກຫຼາຍ ຜູ້ມີວິລະກໍາຫຼາຍ, ຕ່າງກໍຮີບຮ້ອນຜັກດັນໄປຂ້າງໜ້າ ພ້ອມສຽງຮ້ອງວ່າ ‘ຂ້ອຍກ່ອນ! ຂ້ອຍກ່ອນ!’ ດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນຫມູ່ກະສັດນັກຮົບ».
Verse 8
तदनन्तर दुर्योधन, कर्ण, महाबली युयुत्सु, दुःशासन, विकर्ण, जलसंध तथा सुलोचन-- ये और दूसरे भी बहुत-से महापराक्रमी नरश्रेष्ठ क्षत्रियशिरोमणि राजकुमार “पहले मैं युद्ध करूँगा, पहले मैं युद्ध करूँगा” इस प्रकार कहते हुए पंचालदेशमें जा पहुँचे और वहाँके निवासियोंको मारते-पीटते हुए महाबली राजा द्रुपदकी राजधानीको भी रौंदने लगे || ५-- ७ ।। ततो वररथारूढा: कुमारा: सादिभि: सह । प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गमुपाययु:,उत्तम रथोंपर बैठे हुए वे सभी राजकुमार घुड़सवारोंके साथ नगरमें घुसकर वहाँके राजपथपर चलने लगे
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ດຸຣະໂຢທະນະ, ກັນນະ, ຢຸຢຸດສຸ ຜູ້ມີກໍາລັງຫຼາຍ, ດຸຫສາສະນະ, ວິກັນນະ, ຊະລັນທະ ແລະ ສຸໂລຈະນະ—ພ້ອມດ້ວຍເຈົ້າຊາຍອື່ນໆອີກຫຼາຍ ຜູ້ກ້າຫານຢ່າງຍິ່ງ—ໄດ້ກ່າວວ່າ «ຂ້ອຍຈະຮົບກ່ອນ! ຂ້ອຍຈະຮົບກ່ອນ!» ແລ້ວເຂົ້າເຖິງແດນປັນຈາລາ ຕີຟັນຂ້າຊາວເມືອງ ແລະເລີ່ມຂີ້ຍໍ້ານະຄອນຫຼວງຂອງກະສັດດຣຸປະດາ ຜູ້ມີກໍາລັງຫຼາຍ. ຕໍ່ມາ ເຈົ້າຊາຍທັງຫມົດຂຶ້ນລົດຮົບອັນປະເສີດ ພ້ອມກັບທະຫານມ້າ ເຂົ້າໄປໃນເມືອງ ແລະເຄື່ອນໄປຕາມຖະໜົນຫຼວງຂອງພະຣາຊາ.
Verse 9
तस्मिन् काले तु पाउ्चाल: श्रुत्वा दृष्टयवा महद् बलम् । भ्रातृभि: सहितो राजंस्त्वरया निर्ययौ गृहात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ກະສັດແຫ່ງປານຈາລາ—ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວການບຸກຕີ ແລະໄດ້ເຫັນດ້ວຍຕາຕົນເອງເຖິງກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼວງ—ກໍຮີບຮ້ອນອອກຈາກພະລາຊວັງ ພ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍ, ໂອ ພະຣາຊາ ຊະນະເມຊະຍະ.
Verse 10
ततस्तु कृतसंनाहा यज्ञसेनसहोदरा: । शरवर्षाणि मुज्चन्त: प्रणेदु: सर्व एव ते,महाराज यज्ञसेन (ट्रुपद) और उनके सब भाइयोंने कवच धारण किये। फिर वे सभी लोग बाणोंकी बौछार करते हुए जोर-जोरसे गर्जना करने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ເມື່ອໄດ້ສວມເກາະ ແລະຈັດອາວຸດພ້ອມສົມບູນ ຍັດຍະເສນ (ດຣຸປະດະ) ກັບພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍ ກໍພາກັນປ່ອຍຝົນລູກສອນ ແລະຮ້ອງຄຳຮາມດັງກ້ອງ, ໂອ ພະຣາຊາ.
Verse 11
ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान् | यज्ञसेन: शरान् घोरान् ववर्ष युधि दुर्जय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ຍັດຍະເສນ (ກະສັດດຣຸປະດະ) ຜູ້ຍາກຈະພ່າຍໃນສົງຄາມ ໄດ້ຂຶ້ນລົດຮົບອັນສະຫວ່າງງາມ ແລະເຂົ້າໄປປະຊິດກັບພວກກົວຣະວະ; ໃນການຮົບນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ປ່ອຍຝົນລູກສອນອັນນ່າສະພຶງກົວລົງມາຢ່າງຫນັກໜ່ວງ.
Verse 12
वैशम्पायन उवाच पूर्वमेव तु सम्मन्त्रय पार्थो द्रोणमथाब्रवीत् | दर्पोद्रेकात् कुमाराणामाचार्य द्विजसत्तमम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກ່ອນໜ້ານັ້ນ ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ໄດ້ປຶກສາຫາລືກັນໃຫ້ຮອບຄອບແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວກັບ ໂດຣນະ—ອາຈານ ແລະຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ. ເພາະບັນດາເຈົ້າຊາຍທັງຫຼາຍ ພອງຕົວດ້ວຍຄວາມຈອງຫອງໃນກຳລັງແລະວິລະກຳຂອງຕົນ, ອາຣຊຸນຈຶ່ງເວົ້າກັບອາຈານພຣາຫມັນ ເພື່ອນຳພາສະຖານະການດ້ວຍການພິຈາລະນາ ບໍ່ໃຫ້ເປັນແຕ່ຄວາມອວດອ້າງ.
Verse 13
एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम् | एतैरशक्य: पाज्चालो ग्रहीतुं रणमूर्थनि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພວກເຂົາໄດ້ສະແດງວິລະກຳຂອງຕົນແລ້ວ ພວກເຮົາຈຶ່ງຈະລົງມືເຮັດການກ້າຫານຂອງພວກເຮົາ. ເພາະດ້ວຍພວກເຂົານີ້ ບໍ່ອາດຈັບກະສັດແຫ່ງປານຈາລາໄດ້ ໃນແນວໜ້າສຸດຂອງສົງຄາມ».
Verse 14
एवमुकक््त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभि: सहितो5नघ: । अर्धक्रोशे तु नगरादतिष्ठद् बहिरेव स:,यों कहकर पापरहित कुन्तीनन्दन अर्जुन अपने भाइयोंके साथ नगरसे बाहर ही आधे कोसकी दूरीपर ठहर गये थे
ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ອາຈຸນ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ—ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ພ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງ ໄດ້ຢຸດພັກຢູ່ນອກເມືອງເອງ ໃນໄລຍະຫ່າງຄື່ງໜຶ່ງກໂຣຊາ. ການບັນຍາຍຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຢຸດຢ່າງຈົ່ງໃຈ ແລະສຸພາບ: ພວກເຂົາບໍ່ຮີບເຂົ້າເມືອງທັນທີ ແຕ່ຮັກສາລະຍະຫ່າງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ສະທ້ອນຄວາມລະມັດລະວັງ ຄວາມເໝາະສົມ ແລະການຄວບຄຸມຕົນເອງ.
Verse 15
द्रुपद: कौरवान् दृष्टवा प्राधावत समन्ततः । शरजालेन महता मोहयन् कौरवीं चमूम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພວກກອຣະວະ ພະຣາຊາດຣຸປະດະ ກໍພຸ່ງເຂົ້າໂຈມຕີພວກເຂົາຈາກທຸກທິດ. ພະອົງປ່ອຍລູກສອນເປັນຕາຂ່າຍໃຫຍ່ມະຫາສານ ເຮັດໃຫ້ກອງທັບກອຣະວະສັບສົນ ແລະມືດມົນດັ່ງຖືກສະກົດ. ແມ່ນແຕ່ພະອົງຮົບຢູ່ຜູ້ດຽວເທິງລົດຮົບ ຄວາມຫວາດຫວັນທີ່ພະອົງກໍ່ໃຫ້ເກີດ ກໍເຮັດໃຫ້ກອຣະວະເຫັນພະອົງດັ່ງມີຫຼາຍຄົນ—ເປັນພາບທີ່ຊີ້ວ່າ ຝີມືແລະແຮງສົ່ງໃນສົງຄາມ ສາມາດຂະຫຍາຍພະລັງຂອງນັກຮົບຜູ້ດຽວ ແລະສັ່ນຄອນຈິດໃຈກອງທັບໄດ້.
Verse 16
तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे । अनेकमिव संत्रासान्मेनिरे तत्र कौरवा:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພະອົງພຸ່ງອອກມາ—ຢູ່ຜູ້ດຽວເທິງລົດຮົບ ແລະວ່ອງໄວໃນສົງຄາມ—ພວກກອຣະວະທີ່ນັ້ນ ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ຈຶ່ງນຶກວ່າພະອົງດັ່ງມີຫຼາຍຄົນ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມກ້າຫານແລະຝີມືການຮົບ ສາມາດຂະຫຍາຍອຳນາດຂອງນັກຮົບຜູ້ດຽວ; ແຕ່ຄວາມຕື່ນຕະໜົກກໍບິດເບືອນການເຫັນ ແລະທຳໃຫ້ຄວາມແນ່ວແນ່ຂອງກອງທັບອ່ອນລົງ.
Verse 17
ट्रुपदस्य शरा घोरा विचेरु: सर्वतो दिशम् । ततः शड्खाश्न भेर्यश्व मृदड़ाश्न सहस्रश:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ລູກສອນອັນນ່າຢ້ານຂອງດຣຸປະດະ ໄດ້ພັດພາໄປທົ່ວທຸກທິດ. ແລ້ວເມື່ອເຫັນຊັຍຊະນະຂອງພະອົງ ໃນເຮືອນເມືອງຂອງພວກປານຈາລາ ສັງຂ໌ ກອງກະທົບ (ເຄັດເຕີລດຣັມ) ແລະມຣິດັງກະ ນັບພັນໄດ້ດັງຂຶ້ນພ້ອມກັນ. ສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງຂອງນັກຮົບປານຈາລາ ຜູ້ມີໃຈແຂງກ້າ ກໍກັງວານຂຶ້ນຢ່າງແຮງກ້າ; ແລະສຽງຕຶງຂອງສາຍຄັນທະນູອັນໃຫຍ່ ແຜ່ກວ້າງໄປໃນຟ້າ ກ້ອງກັງວານໄປໄກທົ່ວທິດ.
Verse 18
प्रावाद्यन्त महाराज पाञ्चालानां निवेशने । सिंहनादश्न संजज्ञे पाज्चालानां महात्मनाम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນຖິ່ນຖານຂອງພວກປານຈາລາ ເຄື່ອງດົນຕີຖືກຕີຂຶ້ນ ແລະໃນຫມູ່ປານຈາລາຜູ້ໃຈໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເກີດສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງຂຶ້ນ.”
Verse 19
दुर्योधनो विकर्णश्न सुबाहुर्दीर्घलोचन:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣະໂຢທະນະ, ວິກັນນະ, ສຸບາຫຸ, ດີຣຄະໂລຈະນະ ແລະ ດຸຫສາສະນະ—ຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳ—ໄດ້ພາກັນຫວ່ານລູກທະນູດັ່ງຝົນ. ແລ້ວພຣະຣາຊາດຣຸປະດະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ທີ່ລົດສົງຄາມບໍ່ງ່າຍຈະຖືກປະລາຍໃນສະໜາມຮົບ ແມ່ນແຕ່ຖືກລູກທະນູທຳຮ້າຍຢ່າງໜັກ ກໍຍັງກົດດັນ ແລະ ທຳໃຫ້ກອງທັບຂອງເຂົາເຈົ້າທຸກທົນໃນທັນທີ. ພຣະອົງຫມຸນໄປທົ່ວທິດດັ່ງຄົງໄຟທີ່ຖືກຫມຸນເປັນວົງ ແລະ ໄດ້ “ເຕີມ” ດ້ວຍລູກທະນູໃສ່ ດຸຣະໂຢທະນະ, ວິກັນນະ, ກັນນະຜູ້ມີພະລັງ, ເຈົ້າຊາຍວິລະຊົນຫຼາຍອົງ ແລະ ກອງທັບນານາຂອງເຂົາເຈົ້າ.
Verse 20
दुःशासनश्न संक़्रुद्ध: शरवर्षैरवाकिरन् । सो35तिविद्धो महेष्वास: पार्षतो युधि दुर्जय:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຸຫສາສະນະ ໂກດເກຣີຍວ ໄດ້ຫວ່ານລູກທະນູເປັນຊຸດໆ. ແມ່ນແຕ່ຖືກລູກທະນູຈິ່ມທະລຸຢ່າງໜັກ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ປາຣສະຕະ—ຜູ້ຍາກຈະຖືກປະລາຍໃນສະໜາມຮົບ—ກໍຍັງອົດທົນການຈູ່ໂຈມ ແລະ ກົດດັນບຸກຕໍ່ໄປ.
Verse 21
व्यधमत् तान्यनीकानि तत्क्षणादेव भारत । दुर्योधनं विकर्ण च कर्ण चापि महाबलम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ! ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕານັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ທຳລາຍຂະບວນຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ. ພຣະອົງໄດ້ຈົມຕີ ດຸຣະໂຢທະນະ, ວິກັນນະ ແລະ ກັນນະຜູ້ມີພະລັງດ້ວຍ.”
Verse 22
नानानृपसुतान् वीरान् सैन्यानि विविधानि च । अलातचक्रवत् सर्व चरन् बाणैरतर्पयत्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງເຄື່ອນໄຫວໄປທົ່ວທິດ ດັ່ງຄົງໄຟທີ່ຫມຸນເປັນວົງ ແລະ ໄດ້ “ເຕີມ” ດ້ວຍລູກທະນູໃສ່ເຈົ້າຊາຍວິລະຊົນຫຼາຍອົງ ແລະ ກອງທັບນານາຂອງເຂົາເຈົ້າ—ຈົມຕີທຸກດ້ານ ແລະ ກົດດັນສົງຄາມບໍ່ໃຫ້ຢຸດພັກ.
Verse 23
(दुःशासनं च दशभिर्विकर्ण विंशकै: शरै: | शकुनिं विंशकैस्ती&णैर्दशभिर्मर्म भेदिभि: ।।
ແລ້ວຊາວເມືອງທັງໝົດ ພາກັນຈັບມູສະລະ ແລະ ໄມ້ຄ້ອນ ກໍພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ພວກກົວຣະວະ ແລະ ຫວ່ານການຕີຟາດໃສ່ພວກເຂົາ—ດັ່ງເມກຫນາທີ່ອຸ້ມຝົນກຳລັງເທລົງ.
Verse 24
सबालवृद्धास्ते पौरा: कौरवानभ्यायुस्तदा । श्र॒ुत्वा सुतुमुलं युद्ध कौरवानेव भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ຊາວເມືອງ—ທັງເດັກນ້ອຍແລະຜູ້ເຖົ້າ—ພາກັນຮີບອອກໄປປະຈັນໜ້າກັບພວກເກົາຣະວະ. ໂອ ພາຣະຕະ (ຊະນະເມຊະຍະ) ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າການຮົບອັນດຸເດືອດກຳລັງເກີດຂຶ້ນ ພວກເກົາຣະວະກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍແລະສັບສົນ.
Verse 25
द्रवन्ति सम नदन्ति सम क्रोशन्त: पाण्डवान् प्रति । (पाञज्चालशरभिन्नाड़ो भयमासाद्य वै वृष: । कर्णो रथादवप्लुत्य पलायनपरो5 भवत् ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາພາກັນຫນີ ທັງຮ້ອງໄຫ້ ແລະຮ້ອງໂຮງ ວິ່ງມາທາງພວກປານດະວະ. ກັນນະ—ຮ່າງກາຍຖືກລູກສອນຂອງພວກປັນຈາລະຈົນແຕກຊ້ຳ—ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ; ລາວໂດດລົງຈາກລົດສົງຄາມ ແລະມຸ່ງໜ້າຈະຫນີ. ພວກປານດະວະໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງຄຳຄວນອັນເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຂອງຜູ້ບາດເຈັບ ແລະຜູ້ທຸກທ້ອນ ແລ້ວກໍຕອບສະໜອງທັນທີ.
Verse 26
अभिवाद्य ततो द्रोणं रथानारुरुहुस्तदा । युधिष्ठिरं निवार्याशु मा युध्यस्वेति पाण्डवम्
ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ຄຳນົບດໂຣນະອາຈານ ແລ້ວຮີບຂຶ້ນລົດສົງຄາມ. ອາຣະຈຸນໄດ້ຫ້າມຢຸທິສຖິຣະ ບຸດຂອງປານດຸ ຢ່າງວ່ອງໄວ ໂດຍກ່າວວ່າ: “ຢ່າຮົບ.”
Verse 27
माद्रेयौ चक्ररक्षौ तु फाल्गुनश्व॒ तदाकरोत् सेनाग्रगो भीमसेन: सदाभूद् गदया सह
ໃນເວລານັ້ນ ຟາລກຸນ (ອາຣະຈຸນ) ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງບຸດທັງສອງຂອງມາດຣີ—ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ—ໃຫ້ເປັນຜູ້ຄຸ້ມກັນລໍ້ລົດຂອງລາວ. ບີມະເສນະ ຖືຄະທາ (ຄ້ອນ) ຢູ່ໃນມືເສມອ ເຄື່ອນໄປນຳໜ້າກອງທັບ.
Verse 28
तदा शत्रुस्वनं श्र॒त्वा भ्रातृभि: सहितो5नघ: । अयाज्जवेन कौन्तेयो रथेनानादयन् दिश:
ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງຄຳຮາມຂອງສັດຕູ ກຸນຕີຍະບຸດຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ອາຣະຈຸນ—ພ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງ ກໍພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວອັນໃຫຍ່ ໃຫ້ສຽງຄືນຄືນຂອງລົດສົງຄາມກັງວານໄປທົ່ວທິດທາງ.
Verse 29
जीप नो सहज अत णिरिवानक ततः :स्वनाम् | भीमसेनो :
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກອງທັບປານຈາລາ ມີພີມະເສນະນຳໜ້າ ຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງມະຫາສະມຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ ຖືກກວນໃຫ້ຄື້ນສູງຕະຫຼອດ. ພີມະ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ຖືອາວຸດດັ່ງຄັນທອນ ພຸ້ນເຂົ້າໄປໃນກອງທັບໃຫຍ່ນັ້ນ ດັ່ງພະຍົມະ—ເຈົ້າແຫ່ງຄວາມຍຸດຕິທຳແລະຄວາມຕາຍ—ເຂົ້າໄປເພື່ອປະກາດຜົນທີ່ຫຼີກບໍ່ພົ້ນ; ເຫມືອນມະກະຣາເຂົ້າສູ່ທະເລ. ຖືຄະທາ, ພີມະໄດ້ພຸ້ນໃສ່ກອງຊ້າງດ້ວຍຕົນເອງ ແຕກທະລຸດ້ວຍກຳລັງອັນຕ້ານບໍ່ໄດ້.
Verse 30
प्रविवेश महासेनां मकर: सागर यथा । स्वयमभ्यद्रवद् भीमो नागानीकं॑ गदाधर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີມະ ຜູ້ຖືຄະທາ ພຸ້ນເຂົ້າໄປໃນກອງທັບໃຫຍ່ ເຫມືອນມະກະຣາເຂົ້າສູ່ທະເລ; ແລ້ວດ້ວຍຈິດໃຈຂອງຕົນ ກໍພຸ້ນເຂົ້າຈູ່ໂຈມກອງຊ້າງໂດຍກົງ.
Verse 31
स युद्धकुशलः पार्थों बाहुवीयेण चातुल: । अहनत् कुञ्जरानीकं गदया कालरूपधृत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງກຸນຕີນັ້ນ ຊ່ຽວຊານໃນການຮົບ ແລະບໍ່ມີໃຜເທົ່າທັນໃນພະລັງແຂນ. ລາວຮັບຮູບດັ່ງຄວາມຕາຍເອງ ແລ້ວໃຊ້ຄະທາ ເລີ່ມການທຳລາຍກອງຊ້າງ.
Verse 32
ते गजा गिरिसंकाशा: क्षरन्तो रुधिरं बहु भीमसेनस्य गदया भिन्नमस्तकपिण्डका:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຊ້າງເຫຼົ່ານັ້ນ ໃຫຍ່ດັ່ງພູເຂົາ ໄຫຼເລືອດຫຼາຍຫຼວງ; ກະໂຫຼກຂອງພວກມັນຖືກຄະທາຂອງພີມະເສນະທຸບແຕກເປັນຊິ້ນໆ.
Verse 33
पतन्ति द्विरदा भूमौ वज़घातादिवाचला: । गजानश्चान् रथांश्वैव पातयामास पाण्डव:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຊ້າງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກຟາດລົງດັ່ງຖືກຟ້າຜ່າ ແລະລົ້ມກະແທກພື້ນດິນ ກຳລັງຂອງພວກມັນກໍຖືກທຳໃຫ້ໝົດສິ້ນ. ພານດະວະນັ້ນ ໃນຄວາມເດືອດດານຂອງສົງຄາມ ຍັງເຮັດໃຫ້ລົ້ມທັງຊ້າງ ມ້າ ແລະລົດຮົບອີກດ້ວຍ.
Verse 34
पदातींश्व रथांश्चैव न्यवधीदर्जुनाग्रज: । गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान् वने
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພີ່ໃຫຍ່ຂອງອາຣຊຸນ ໄດ້ຟັນລົງທັງທະຫານຍ່າງທ້າວ ແລະນັກຮົບລົດສົງຄາມ ໃຫ້ຖອຍກັບໄປ ດັ່ງຄົນເລີ້ຍງງົວຄວບຄຸມຝູງສັດໃນປ່າດ້ວຍໄມ້ຄັນທອນຢ່າງງ່າຍດາຍ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນພະລັງທີ່ມີວິໄນ—ໃຊ້ເພື່ອປະຫັດປະຫານແລະນໍາທາງ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມໂກດເກຣີຍວລ້ວນໆ—ທ່າມກາງຄວາມຈໍາເປັນອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 35
चालयन् रथनागांश्व॒ संचचाल वृकोदर: । भीमसेनकी गदासे मस्तक फट जानेके कारण वे पर्वतोंके समान विशालकाय गजराज लोहूके झरने बहाते हुए वज़्के आघातसे (पंख कटे हुए) पहाड़ोंकी भाँति पृथ्वीपर गिर पड़ते थे। अर्जुनके बड़े भाई पाण्डुनन्दन भीमने हाथियों
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ວຶກໂກດະຣະ (ພີມ) ສັ່ນສະເທືອນລົດສົງຄາມ, ຊ້າງ ແລະມ້າ ພຸ້ນຜ່ານສະໜາມຮົບ. ເມື່ອຖືກຄ້ອນກະບອງ (ຄະດາ) ຂອງພີມເສນະຟາດຕີ, ຊ້າງກະສັດອັນໃຫຍ່—ໂຕເທົ່າພູ—ຫົວແຕກ ແລະລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ ດັ່ງພູບໍ່ມີປີກຖືກຟ້າຜ່າ, ເລືອດໄຫຼເປັນທາງ. ພີມ ບຸດແຫ່ງປານດຸ—ພີ່ໃຫຍ່ຂອງອາຣຊຸນ—ໄດ້ທໍາໃຫ້ຊ້າງ, ມ້າ, ແລະລົດສົງຄາມລົ້ມລົງ, ແລະຂ້າທັງທະຫານຍ່າງທ້າວກັບນັກຮົບລົດ. ດັ່ງຄົນເລີ້ຍງງົວໃນປ່າໃຊ້ໄມ້ຄັນທອນຕອນຝູງ, ພີມເສນະໄດ້ໄລ່ຕອນພວກຄົນຂັບລົດ ແລະກອງຊ້າງ, ກົດດັນຕາມລ່າຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ.
Verse 36
पार्षत॑ शरजालेन क्षिपन्नागात् स पाण्डव: । हयौघांश्ष रथौघांक्ष॒ गजौघांश्व॒ समन्तत:ः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປານດະວະ ກ້າວໜ້າຢ່າງວ່ອງໄວ ພ້ອມຂວ້າງພຸ້ນ “ຕາຂ່າຍແຫ່ງລູກສອນ”. ທຸກດ້ານເຂົາໂຈມຕີກອງມ້າອັນໜາແໜ້ນ, ກອງລົດສົງຄາມ, ແລະຝູງຊ້າງ—ພາບຂອງຄວາມກ້າຫານທີ່ມີວິໄນ ມຸ່ງເພື່ອຊະນະກອງທັບທີ່ມີອາວຸດ ບໍ່ແມ່ນຄວາມໂກດເກຣີຍວລ້ວນໆ.
Verse 37
पातयन् समरे राजन् युगान्ताग्निरिव ज्वलन् | वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! उस समय द्रोणाचार्यका प्रिय करनेके लिये उद्यत हुए पाण्डुनन्दन अर्जुन द्रुपदपर बाणसमूहोंकी वर्षा करते हुए उनपर चढ़ आये। वे रणभूमिमें घोड़ों
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນກາງສະໜາມຮົບ ອາຣຊຸນລຸກໂຊດດັ່ງໄຟໃນວາລະສິ້ນຍຸກ, ພອຍລູກສອນດັ່ງຝົນ ແລະລົ້ມສັດຕູໄປພ້ອມກັບການກ້າວໜ້າ. ເພື່ອສະໜອງຄວາມປາຖະໜາຂອງໂດຣນະ, ເຂົາກົດດັນເຂົ້າໃສ່ດຣຸປະດະ, ຜ່າກອງມ້າ, ລົດສົງຄາມ, ແລະຊ້າງເປັນມວນໃຫຍ່, ສ່ອງສະຫວ່າງໃນສະໜາມດັ່ງໄຟແຫ່ງການລ້າງຜານ.
Verse 38
शरैनननाविधैस्तूर्ण पार्थ संछाद्य सर्वश: । सिंहनादं मुखै: कृत्वा समयुध्यन्त पाण्डवम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນຂອງເຂົາທໍາໃຫ້ບາດເຈັບ, ນັກຮົບປັນຈາລາ ແລະວີຣະບຸລຸດ ສັນຈະຍະ ກໍພາກັນພຸ້ນລູກສອນນານາຊະນິດຢ່າງວ່ອງໄວ, ປົກຄຸມອາຣຊຸນ (ປາຣຖະ) ຈາກທຸກທິດ. ພວກເຂົາຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສິງໂຕ ແລະເຂົ້າປະຊິດເພື່ອປະລະມືກັບປານດະວະໂດຍກົງ—ພາບຂອງຄວາມກ້າຫານໃນສະໜາມຮົບ ທີ່ຜູ້ບາດເຈັບບໍ່ຖອຍ ແຕ່ຕອບໂຕ້ດ້ວຍພະລັງໃໝ່.
Verse 39
तद् युद्धमभवद् घोर सुमहाद्भुतदर्शनम् । सिंहनादस्वनं श्रुत्वा नामृष्पतत् पाकशासनि:,वह युद्ध अत्यन्त भयानक और देखनेमें बड़ा ही अद्भुत था। शत्रुओंका सिंहनाद सुनकर इन्द्रकुमार अर्जुन उसे सहन न कर सके
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ການຮົບນັ້ນກາຍເປັນອັນນ່າຢ້ານຢິ່ງ ແລະພາບທີ່ເຫັນນັ້ນອັດສະຈັນເກີນຈະພັນລະນາ. ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງຄໍາຮາມດັ່ງສິງຂອງສັດຕູ ອາຈຸນ—ບຸດແຫ່ງອິນທຣາ ຜູ້ປາບປາກະ—ກໍອົດທົນບໍ່ໄດ້ ເພາະຈິດໃຈນັກຮົບຂອງລາວບໍ່ຍອມໃຫ້ປ່ອຍຄໍາທ້ານັ້ນໄວ້ໂດຍບໍ່ຕອບ.
Verse 40
ततः किरीटी सहसा पाञ्चालान् समरे<द्रवत् । छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव,उस युद्धमें किरीटधारी पार्थने बाणोंका बड़ा भारी जाल-सा बिछाकर पांचालोंको आच्छादित और मोहित-सा करते हुए उनपर सहसा आक्रमण किया
ແລ້ວກິຣີຕີ (ອາຈຸນ) ກໍພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ພານຈາລາໃນກາງສະໜາມຮົບຢ່າງກະທັນຫັນ. ລາວກະຈາຍຝົນລູກສອນເປັນຕາຂ່າຍອັນໃຫຍ່ ດັ່ງຈະປົກຄຸມແລະເຮັດໃຫ້ເຂົາເຈົ້າມືດມົນ—ເປັນພາບແຫ່ງອໍານາດຍຸດທະສິນອັນລ້ຳເລີດ.
Verse 41
शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान् संदधानस्य चानिशम् | नान्तरं ददृशे किंचित् कौन्तेयस्य यशस्विन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບຸດຜູ້ມີກຽດຂອງກຸນຕີ ຝຶກຍິງລູກສອນຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະຕັ້ງລູກສອນໃໝ່ໆຕໍ່ເນື່ອງບໍ່ຂາດ. ບໍ່ເຫັນຊ່ອງວ່າງໃດໆເລີຍ—ບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ຂະນະພັກລະຫວ່າງການວາງລູກສອນແລະການປ່ອຍມັນອອກ.
Verse 42
(न दिशो नान्तरिक्षं च तदा नैव च मेदिनी । अदृश्यत महाराज तत्र किंचन संयुगे ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ໃນການຮົບນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ທິດທາງ ບໍ່ເຫັນຟ້າ ບໍ່ເຫັນແຜ່ນດິນ—ບໍ່ເຫັນຫຍັງເລີຍ. ເພາະອາຈຸນຜູ້ກ້າແຂງ ຜູ້ຖືຄັນທະນູການຑີວາ ໄດ້ແຜ່ຄວາມມືດໜາທຶບດ້ວຍຝົນລູກສອນຂອງລາວ.
Verse 43
त्वरमाणोभिदुद्राव महेन्द्र शम्बरो यथा । महता शरवर्षेण पार्थ: पाउ्चालमावृणोत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດແຫ່ງພານຈາລາ ຮີບຮ້ອນພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ອາຈຸນ ດັ່ງຊຳບະຣາເຄີຍຈູ່ໂຈມມະເຮນທຣາ (ອິນທຣາ). ແຕ່ພາຣຖະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ໄດ້ປົກຄຸມກະສັດພານຈາລາດ້ວຍຝົນລູກສອນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ.
Verse 44
ततो हलहलाशब्द आसीत् पाञ्चालके बले । जिघृक्षति महासिंहो गजानामिव यूथपम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ສຽງຮ້ອງຕື່ນຕົກດັງຂຶ້ນໃນກອງທັບປານຈາລາ. ດັ່ງສິງໃຫຍ່ພະຍາຍາມຈັບຫົວໜ້າຝູງຊ້າງ ອາຣຈຸນກໍມຸ່ງໝັ້ນຈັບດຣຸປະດະ; ແລະໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຄວາມວຸ່ນວາຍກໍແຜ່ລາມໄປທົ່ວແຖວທັບປານຈາລາ.
Verse 45
दृष्टवा पार्थ तदा5<यान्तं सत्यजित् सत्यविक्रम: । पाज्चालं वै परिप्रेप्सुर्धनं॑ जयमुपाद्रवत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນປາຣຖະ (ອາຣຈຸນ) ກໍາລັງເຂົ້າມາ ສັດຍະຈິດ—ຜູ້ກ້າຫານຢ່າງແທ້ຈິງ—ກໍພຸ່ງເຂົ້າຫາທ່ານທັນທີ ໂດຍມຸ່ງຈະຈັບກະສັດແຫ່ງປານຈາລາ. ເພື່ອປົກປ້ອງພັນທະມິດຂອງຕົນ ລາວໄດ້ບຸກໃສ່ອາຣຈຸນ; ແລະດັ່ງອິນທຣະກັບບາລີ ອາຣຈຸນແລະສັດຍະຈິດແຫ່ງປານຈາລາໄດ້ປະຈັນໜ້າກັນເພື່ອສົງຄາມ ທໍາໃຫ້ກອງທັບທັງຫມົດສັ່ນສະເທືອນ.
Verse 46
ततस्त्वर्जुनपाञ्चालौ युद्धाय समुपागतौ । व्यक्षोभयेतां तौ सैन्यमिन्द्रवैरोचनाविव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ອາຣຈຸນ ແລະ ກະສັດແຫ່ງປານຈາລາ ໄດ້ເຂົ້າຫາກັນເພື່ອຮົບ. ດັ່ງອິນທຣະກັບວິໂຣຈະນະ ທັງສອງໄດ້ກໍໃຫ້ກອງທັບທັງຫມົດປັ່ນປ່ວນວຸ່ນວາຍ.
Verse 47
ततः सत्यजितं पार्थो दशभिर्मर्मभेदिभि: । विव्याध बलवद् गाढं तदद्भुतमिवा भवत्,तब अर्जुनने दस मर्मभेदी बाणोंद्वारा सत्यजितपर बलपूर्वक गहरा आघात करके उन्हें घायल कर दिया। यह अद्भुत-सी बात हुई
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ປາຣຖະ (ອາຣຈຸນ) ໄດ້ຍິງສັດຍະຈິດດ້ວຍລູກສອນສິບດອກ ທີ່ຈອກທະລຸຈຸດສໍາຄັນ ປັກເຂົ້າຢ່າງແຮງແລະເລິກ. ວິລິດນັ້ນປານດັ່ງອັດສະຈັນ.
Verse 48
ततः शरशतै: पार्थ पाज्चाल: शीघ्रमार्दयत् । पार्थस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथ:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ນັກຮົບແຫ່ງປານຈາລາໄດ້ກົດດັນອາຣຈຸນຢ່າງວ່ອງໄວດ້ວຍລູກສອນນັບຮ້ອຍ. ແຕ່ອາຣຈຸນ—ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ແມ່ນແມ່ນຖືກຝົນລູກສອນປົກຄຸມ ກໍສັ່ນແລະຈັດສາຍຄັນທະນູໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລ້ວເລີ່ມຍິງລູກສອນດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ. ພໍຕັດຄັນທະນູຂອງສັດຍະຈິດແລ້ວ ລາວກໍບຸກຕໍ່ໄປ ເຂົ້າປະຊິດກະສັດດຣຸປະດະ.
Verse 49
वेग॑ चक्रे महावेगो धनुज्यामवमृज्य च । ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा राजानमभ्ययात्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຣະຈຸນ ຜູ້ມີກຳລັງແລະຄວາມໄວອັນຍິ່ງ ໄດ້ເພີ່ມຄວາມໄວ; ລາວເຊັດແລະຈັດຂຶ້ນສາຍຄັນທະນູ ແລ້ວເລີ່ມຍິງລູກສອນດ້ວຍແຮງກ້າ. ຈາກນັ້ນ ລາວຕັດຄັນທະນູຂອງ ສັດຍະຈິດ ແລະບຸກເຂົ້າໄປຫາພະຣາຊາ ດຣຸປະດ (Drupada).
Verse 50
अथान्यद् धनुरादाय सत्यजिद् वेगवत्तरम् | साश्वंं ससूतं सरथं पार्थ विव्याध सत्वर:,तब सत्यजितने दूसरा अत्यन्त वेगशाली धनुष लेकर तुरंत ही घोड़े, सारथि एवं रथसहित अर्जुनको बींध डाला
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ສັດຍະຈິດ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອີກອັນ ທີ່ມີແຮງແລະຄວາມໄວຫນັກກວ່າເກົ່າ; ໃນພິບຕາດຽວ ລາວໄດ້ຍິງທະລຸ ພາຣະຖະ (ອາຣະຈຸນ) ພ້ອມທັງມ້າ ສາຣະຖີ ແລະລົດຮົບຂອງລາວ.
Verse 51
सतं न ममृषे पार्थ: पाज्चालेनार्दितो युधि । ततस्तस्य विनाशार्थ सत्वरं व्यसृजच्छरान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ພາຣະຖະ (ອາຣະຈຸນ) ບໍ່ອາດອົດທົນການຈູ່ໂຈມຂອງນັກຮົບປັນຈາລາໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອທຳລາຍເຂົາ ລາວຈຶ່ງປ່ອຍລູກສອນເປັນຝົນຢ່າງຮວດເລັດ.
Verse 52
हयान् ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ तौ पार्ष्णिसारथी । स तथा भियद्यमानेषु कार्मुकेषु पुन: पुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຣະຈຸນ ໄດ້ຟັນລົງມ້າຂອງ ສັດຍະຈິດ ແລະທຸງຂອງລາວ, ທຳລາຍຄັນທະນູ ແລະມືທີ່ຈັບຄັນທະນູ; ຍັງເຮັດໃຫ້ທັງຜູ້ຄຸ້ມກັນຂ້າງກາຍ ແລະສາຣະຖີ ເສຍກຳລັງ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຄັນທະນູຖືກທຳລາຍຊ້ຳໆ ແລະມ້າຖືກຂ້າ ສັດຍະຈິດ ຈຶ່ງຫນີອອກຈາກສະໜາມຮົບ. ເຫັນລາວຫັນຫນ້າຈາກການຮົບ ພະຣາຊາ ດຣຸປະດ ແຫ່ງປັນຈາລາ ໄດ້ປ່ອຍຝົນລູກສອນອັນຮວດເລັດໃສ່ ອາຣະຈຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ; ແລະອາຣະຈຸນ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາວີລະຊົນຜູ້ຊະນະ ກໍເຂົ້າສູ່ການຮົບອັນໃຫຍ່ກັບພະຣາຊານັ້ນ.
Verse 53
हयेषु विनियुक्तेषु विमुखो5भवदाहवे । स सत्यजितमालोक्य तथा विमुखमाहवे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອມ້າຂອງລາວຖືກທຳລາຍຈົນໃຊ້ການບໍ່ໄດ້ ລາວຈຶ່ງຫັນຫນ້າອອກຈາກການຮົບ. ເຫັນ ສັດຍະຈິດ ຖອນຕົວຈາກສະໜາມຮົບດັ່ງນັ້ນ—ຖືກປົດອາວຸດແລະເສຍມ້າຊ້ຳໆ—ລາວກໍຫນີອອກໄປ. ເຫັນການຫັນຫນ້າຈາກສົງຄາມນັ້ນ ພະຣາຊາ ດຣຸປະດ ແຫ່ງປັນຈາລາ ໄດ້ເລີ່ມປ່ອຍລູກສອນອັນຮວດເລັດໃສ່ ອາຣະຈຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ. ແລ້ວ ອາຣະຈຸນ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາວີລະຊົນຜູ້ຊະນະ ກໍເຂົ້າສູ່ການຮົບອັນດຸເດືອດກັບພະຣາຊານັ້ນ.
Verse 54
वेगेन महता राजन्नभ्यवर्षत पाण्डवम् | तदा चक्रे महद् युद्धमर्जुनो जयतां वर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ດ້ວຍຄວາມໄວ ແລະ ພະລັງອັນໃຫຍ່ ລາວໄດ້ສາດລູກສອນດັ່ງຝົນໃສ່ພານດະວະ. ແລ້ວອາຣຊຸນ—ຜູ້ເລີດໃນບັນດານັກຮົບຜູ້ຊະນະ—ໄດ້ເລີ່ມສົງຄາມອັນໃຫຍ່»។
Verse 55
तस्य पार्थो धनुश्कछित्त्वा ध्वजं चोव्यामपातयत् | पजञ्चभिस्तस्य विव्याथ हयान् सूतं च सायकै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ຕັດຄັນທະນູຂອງພະຣາຊາປານຈາລ ແລະ ຟັນທຸງຊັຍໃຫ້ຕົກລົງສູ່ພື້ນ; ຈາກນັ້ນດ້ວຍລູກສອນຫ້າດອກ ລາວໄດ້ເຮັດໃຫ້ມ້າ ແລະ ສາຣະຖີຂອງພະອົງບາດເຈັບ।
Verse 56
तत उत्सृज्य तच्चापमाददानं शरावरम् । खड्गमुद्धृत्य कौन्तेय: सिंहनादमथाकरोत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວເມື່ອລາວປ່ອຍຄັນທະນູທີ່ຖືກຕັດນັ້ນທິ້ງ ແລະ ກຳລັງເຄື່ອນໄປເອົາຄັນທະນູອື່ນກັບກະບອກລູກສອນ, ບຸດແຫ່ງກຸນຕີໄດ້ຊັກດາບອອກຈາກຝັກ ແລະ ຮ້ອງກັງວານດັ່ງສິງໂຕ।
Verse 57
पाञ्चालस्य रथस्येषामाप्लुत्य सहसापतत् । पाञज्चालरथमास्थाय अवित्रस्तो धनंजय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຣຊຸນ ຜູ້ບໍ່ຫວາດຫວັນ ໄດ້ໂດດຂຶ້ນຢ່າງກະທັນຫັນໄປເທິງຄານລາກລົດຮົບຂອງພະຣາຊາປານຈາລ. ເມື່ອຂຶ້ນໄປເທິງລົດຮົບນັ້ນແລ້ວ, ທະນັນຊະຍະໄດ້ຄວບຄຸມພວກເຂົາໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດ—ດັ່ງກະຣຸດ ຫຼັງຈາກກວນໃຫ້ມະຫາສະໝຸດປັ່ນປ່ວນ ກໍຈັບເອົາງູ. ແລ້ວກອງທັບປານຈາລທັງໝົດ ທີ່ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ໄດ້ແຕກຫນີໄປທົ່ວສິບທິດ।
Verse 58
विक्षोभ्याम्भोनिधिं पार्थस्तं नागमिव सो5ग्रहीत् । ततस्तु सर्वपाञज्चाला विद्रवन्ति दिशो दश
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພາຣຖະ ບຸດແຫ່ງປຣຖາ ໄດ້ຈັບຕົວລາວໄວ້ ດັ່ງຈັບງູ ຫຼັງຈາກມະຫາສະໝຸດຖືກກວນໃຫ້ປັ່ນປ່ວນ. ແລ້ວບັນດາປານຈາລທັງໝົດ ທີ່ຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ໄດ້ແຕກຫນີໄປທົ່ວສິບທິດ।
Verse 59
दर्शयन् सर्वसैन्यानां स बाद्दोर्बलमात्मन: । सिंहनादस्वनं कृत्वा निर्जनाम धनंजय:,समस्त सैनिकोंको अपना बाहुबल दिखाते हुए अर्जुन सिंहनाद करके वहाँसे लौटे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍການສະແດງພະລັງແຂນຂອງຕົນຕໍ່ໜ້າກອງທັບທັງປວງ ທະນັນຊະຍະ (ອາຈຸນ) ໄດ້ຮ້ອງຄໍາຮ້ອງດັ່ງສິງໂຕ; ແລ້ວຈຶ່ງຖອນຕົວອອກຈາກທີ່ນັ້ນ ປະໄວ້ໃຫ້ເປັນທີ່ວ່າງເປົ່າ—ເປັນການປະກາດຕໍ່ສາທາລະນະເຖິງຝີມື ແລະ ຄວາມແນ່ວແນ່ຂອງລາວຕໍ່ໜ້າຫມູ່ນັກຮົບທີ່ຊຸມນຸມກັນ.
Verse 60
आयान्तमर्जुनं दृष्टवा कुमारा: सहितास्तदा । ममृदुस्तस्य नगर टद्रुपदस्य महात्मन:,अर्जुनको आते देख सब राजकुमार एकत्र हो महात्मा ट्रपदके नगरका विध्वंस करने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຈົ້າຊາຍທັງຫຼາຍຊຸມນຸມກັນ ເຫັນອາຈຸນກໍາລັງເຂົ້າມາ ພວກເຂົາກໍເລີ່ມຈູ່ໂຈມ ແລະ ທໍາລາຍເມືອງຂອງກະສັດດຣຸປະດະ ຜູ້ໃຈກວ້າງ—ດ້ວຍຄວາມປະສົງຮ້າຍ ແລະ ຈິດໃຈທີ່ຈະຕໍ່ຕ້ານລາວ.
Verse 61
अर्जुन उवाच सम्बन्धी कुरुवीराणां द्रुपदो राजसत्तम: । मा वधीस्तद्धलं भीम गुरुदानं प्रदीयताम्
ອາຈຸນ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພີມ! ກະສັດດຣຸປະດະ ຜູ້ເລີດລໍ້າໃນບັນດາກະສັດ ເປັນຍາດກັບວີລະຊົນແຫ່ງກຸຣຸ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າຂ້າກອງທັບຂອງລາວ. ຈົ່ງມອບຕົວດຣຸປະດະເອງໃຫ້ແກ່ ດໂຣນະ ເປັນຄ່າຄູ (gurudakṣiṇā).”
Verse 62
वैशमग्पायन उवाच भीमसेनस्तदा राजन्नर्जुनेन निवारित: । अतृप्तो युद्धधर्मेषु न््यवर्तत महाबल:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ (ຈະນະເມຊະຍະ)! ໃນເວລານັ້ນ ພີມເສນ ຜູ້ມີກໍາລັງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ຖືກອາຈຸນຫ້າມໄວ້; ແມ່ນແຕ່ຍັງບໍ່ອິ່ມໃນທໍານຽມແຫ່ງສົງຄາມ ລາວກໍຍອມຖອນຕົວ—ເຊື່ອຟັງຄໍາຕັກເຕືອນ ແລະ ວິໄນ.
Verse 63
ते यज्ञसेन द्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्थनि । उपाजहु: सहामात्यं द्रोणाय भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ जनमेजय! उन पाण्डवने यज्ञसेन द्रुपदको मन्त्रियोंसहित संग्रामभूमिमें बंदी बनाकर द्रोणाचार्यको उपहारके रूपमें दे दिया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນວົງພາຣະຕະ! ພວກປານດະວະໄດ້ຈັບຕົວ ຢັດຍະເສນ ດຣຸປະດະ ຢູ່ແນວໜ້າຂອງສະໜາມຮົບ ແລ້ວນໍາພ້ອມອໍາມາດຂອງລາວ ໄປມອບໃຫ້ດໂຣນະ ເປັນເຄື່ອງຖວາຍ. ການນີ້ສະທ້ອນກົດຂອງນັກຮົບໃນການສົມທົບຄໍາສັ່ງຂອງອາຈານ; ແຕ່ກໍຍັງເປັນຄວາມຕຶງຕັນທາງຈິດທໍາ ເມື່ອໄຊຊະນະໃນສົງຄາມຖືກນໍາໄປໃຊ້ແກ້ແຄ້ນສ່ວນຕົວ ຜ່ານນາມແຫ່ງໜ້າທີ່ຕໍ່ຄູ.
Verse 64
भग्नदर्प हृतधनं तं तथा वशमागतम् | स वैरं मनसा ध्यात्वा द्रोणो द्रुपदमब्रवीत्
ເມື່ອຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສຖືກທຳລາຍ ຊັບສິນຖືກຍຶດໄປ ແລະຕົນເອງຖືກນຳໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດຢ່າງສິ້ນເຊີງ ພຣະຣາຊາດຣຸປະດະຢືນຢູ່ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບຈຳນົນ. ດໂຣນະໄດ້ລະລຶກຄວາມອາຄາດເກົ່າໃນໃຈ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວກັບພຣະຣາຊາດຣຸປະດະ—ເປັນການເປີດຉາກຂອງການຊຳລະຄວາມທີ່ໂຫດຮ້າຍ ເມື່ອຄວາມຄັບແຄ້ນສ່ວນຕົວຖືກອ້າງເປັນການຕອບແທນອັນຊອບທຳ.
Verse 65
विमृद्य तरसा राष्ट्र पुरं ते मृदितं मया । प्राप्प जीवं रिपुवशं सखिपूर्व किमिष्यते
«ຂ້າໄດ້ຢຽບຢ່ຳອານາຈັກຂອງເຈົ້າດ້ວຍກຳລັງອັນຮຸນແຮງ; ຂ້າໄດ້ບົດຂີ້ຝຸ່ນເມືອງຫຼວງຂອງເຈົ້າ. ບັດນີ້ເຈົ້າມາຢູ່ນີ້ດ້ວຍຊີວິດທີ່ຍັງຫຼືອຢູ່ ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງສັດຕູ. ຈົ່ງບອກມາ—ເຈົ້າຍັງປາດຖະໜາມິດຕະພາບເກົ່ານັ້ນອີກບໍ?»
Verse 66
एवमुक््त्वा प्रहस्यैनं किंचित् स पुनरब्रवीत् । मा भे: प्राणभयाद् वीर क्षमिणो ब्राह्मणा वयम्
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ດໂຣນະຫົວເບົາໆ ແລ້ວກ່າວອີກຄັ້ງວ່າ: «ໂອ້ ວີຣະບຸລຸດ, ຢ່າຢ້ານເລີຍ ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າຄິດວ່າຊີວິດກຳລັງຕົກຢູ່ໃນອັນຕະລາຍ. ພວກເຮົາຜູ້ເປັນພຣາຫມະນະ ເປັນຜູ້ອົດທົນແລະໃຈກວ້າງໂດຍທຳມະຊາດ».
Verse 67
आश्रमे क्रीडितं यत् तु त्वया बाल्ये मया सह । तेन संवर्द्धित: स्नेह: प्रीतिश्न क्षत्रियर्षभ
«ໂອ້ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ກະສັດຕຣິຍະ, ເພາະໃນວັຍເດັກ ເຈົ້າເຄີຍຫຼິ້ນຢູ່ໃນອາສຣົມກັບຂ້າ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນຄວາມເມດຕາແລະຄວາມຮັກໃຄ່ຕໍ່ເຈົ້າຈຶ່ງເຕີບໃຫຍ່ຢ່າງຫຼາຍ».
Verse 68
प्रार्थयेयं त्वया सख्यं पुनरेव जनाधिप । वरं ददामि ते राजन् राज्यस्यार्धमवाप्रुहि
«ໂອ້ ຈອມມະນຸດ, ຂ້າຂໍອ້ອນວອນມິດຕະພາບກັບເຈົ້າອີກຄັ້ງ. ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າຂໍມອບພອນໃຫ້—ຈົ່ງຮັບເອົາອານາຈັກນີ້ເຄິ່ງໜຶ່ງຈາກຂ້າ».
Verse 69
अराजा किल नो राज्ञ: सखा भवितुमहसि । अतः: प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव,'यज्ञसेन! तुमने कहा था--जो राजा नहीं है, वह राजाका मित्र नहीं हो सकता; इसीलिये मैंने तुम्हारा राज्य लेनेका प्रयत्न किया है
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງ ຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນກະສັດ ຍ່ອມບໍ່ອາດເປັນມິດຂອງກະສັດໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຍັດຍະເສນະ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ພາກພຽນເພື່ອໃຫ້ທ່ານໄດ້ຄືນສູ່ລາຊະອຳນາດ»។
Verse 70
राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे । सखायं मां विजानीहि पाउ्चाल यदि मन्यसे,“गंगाके दक्षिण प्रदेशके तुम राजा हो और उत्तरके भूभागका राजा मैं हूँ। पांचाल! अब यदि उचित समझो तो मुझे अपना मित्र मानो”
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານເປັນກະສັດຢູ່ຝັ່ງໃຕ້ແຫ່ງພາຄີຣະທີ, ແລະຂ້າພະເຈົ້າເປັນກະສັດແຫ່ງດິນແດນຝັ່ງເໜືອ. ໂອ ປານຈາລະ, ຖ້າທ່ານເຫັນວ່າຄວນ, ຈົ່ງຮູ້ຈັກຂ້າພະເຈົ້າເປັນມິດ»។
Verse 71
दुपद उवाच अनाश्षर्यत्रिदं ब्रह्मन् विक्रान्तेषु महात्मसु । प्रीये त्वयाहं त्वत्तश्न॒ प्रीतिमिच्छामि शाश्व॒तीम्
ດຸປະດະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ, ໃນບັນດາມະຫາວິລະຊົນຜູ້ໃຈໃຫຍ່ແລະກ້າຫານເຊັ່ນທ່ານ, ຄວາມໃຈກວ້າງແບບນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງນ່າປະຫລາດ. ຂ້າພະເຈົ້າຍິນດີຢ່າງຫຼາຍຕໍ່ທ່ານ, ແລະປາຖະໜາມິດຕະພາບແລະຄວາມຮັກທີ່ຈະຢູ່ຄູ່ກັນຕະຫຼອດໄປ»។
Verse 72
वैशग्पायन उवाच एवमुक्त: स तं॑ द्रोणो मोक्षयामास भारत । सत्कृत्य चैनं प्रीतात्मा राज्यार्ध प्रत्यपादयत्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອຖືກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ດໂຣນະກໍໄດ້ປ່ອຍເຂົາ. ແລ້ວດ້ວຍໃຈຍິນດີ ກໍໄດ້ຕ້ອນຮັບດ້ວຍການເຄົາລົບສົມຄວນ ແລະຄືນອານາຈັກໃຫ້ເຂົາເຖິງຄື່ງໜຶ່ງ»។
Verse 73
माकन्दीमथ गज्जायास्तीरे जनपदायुताम् । सो<ध्यावसद् दीनमना: काम्पिल्यं च पुरोत्तमम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ດ້ວຍໃຈຫົວໜັກ ເຂົາໄດ້ໄປພັກອາໄສຢູ່ມາກັນດີ—ເມືອງທີ່ມີບ້ານເມືອງຫຼາຍຢູ່ຕາມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ—ແລະຍັງຢູ່ກາມປິລຍະ ເມືອງອັນຍອດເຢັ່ຍໃນບັນດາເມືອງທັງປວງ»។
Verse 74
दक्षिणांश्नापि पञज्चालान् यावच्चर्मण्वती नदी । द्रोणेन चैवं ट्रपद: परिभूयाथ पालित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດໂຣນະ ໄດ້ທຳໃຫ້ພະຣາຊາ ດຣຸປະດະ ອັບອາຍແລະພ່າຍແພ້ແລ້ວ ກໍປ່ອຍໃຫ້ພະອົງຄອງສ່ວນໃຕ້ຂອງປັນຈາລາ ຈົນເຖິງແມ່ນ້ຳ ຈະຣະມັນວະຕີ. ເຫດການນີ້ສະທ້ອນຄວາມຕຶງຕັນທາງຈັນຍາທຳ: ຊະນະສົງຄາມບໍ່ແມ່ນເພື່ອທຳລາຍສັດຕູຢ່າງດຽວ ແຕ່ເພື່ອວາງຂໍ້ຕົກລົງ—ການຫຍັບຫຍາມແລ້ວຕາມດ້ວຍການຄຸ້ມຄອງ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າອຳນາດອາດທັງລົງໂທດແລະຮັກສາ ແລະຄວາມອາຄາດຖືກປັບໃຫ້ເປັນລະບຽບການເມືອງທີ່ຖືກຈຳກັດ.
Verse 75
क्षात्रेण च बलेनास्य नापश्यत् स पराजयम् | हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्ेण स बलेन तु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຣຸປະດະ ບໍ່ອາດຄາດເຫັນວ່າ ດໂຣນະ ຈະພ່າຍແພ້ດ້ວຍພຽງແຕ່ກຳລັງກະສັດແລະພະລັງສົງຄາມ. ເມື່ອຮູ້ວ່າຕົນດ້ອຍກວ່າໃນພະລັງແຫ່ງພຣະພຣາມ—ຕະປະສະຍາ ແລະອານຸພາບສັກສິດ—ພະອົງຈຶ່ງພາຕົນທ່ອງໄປທົ່ວແຜ່ນດິນ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ບຸດຜູ້ກ້າແຂງ ເພື່ອຊະນະດໂຣນະ. ໃນຂະນະດຽວກັນ ດໂຣນະ ໄດ້ນຳອານາຈັກຊື່ ອະຫິຈະຕຣະ ໃນປັນຈາລາພາກເໜືອ ເຂົ້າສູ່ອຳນາດຂອງຕົນ.
Verse 76
पुत्रजन्म परीप्सन् वै पृथिवीमन्वसंचरत् । अहिच्छत्रं च विषयं द्रोणग: समभिपद्यत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາໃຫ້ມີບຸດເກີດມາ ດຣຸປະດະ ຈຶ່ງທ່ອງໄປທົ່ວແຜ່ນດິນ ເພື່ອສືບຫາວິທີທີ່ຈະໄດ້ບຸດ. ໃນຂະນະດຽວກັນ ບຸດຂອງດໂຣນະ (ອັສວັດຖາມາ) ໄດ້ເຂົ້າຄອງດິນແດນແລະອານາຈັກຊື່ ອະຫິຈະຕຣະ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຮູ້ສຶກວ່າພະລັງຂອງຕົນບໍ່ພໍ ອາດຜັກດັນຜູ້ປົກຄອງໃຫ້ໄລ່ຫາສິ່ງພິເສດ ແມ່ນແຕ່ມີຄວາມຄາບຄືນທາງຈັນຍາທຳ; ໃນຂະນະທີ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງກໍຮວບຮວມອຳນາດການເມືອງດ້ວຍກຳລັງແລະໂອກາດ.
Verse 77
एवं राजन्नहिच्छत्रा पुरी जनपदायुता । युधि निर्जित्य पार्थेन द्रोणाय प्रतिपादिता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ, ດັ່ງນັ້ນເມືອງຊື່ ອະຫິຈະຕຣາ ອັນອຸດົມດ້ວຍເຂດເມືອງນ້ອຍໃຫຍ່ຫຼາຍແຫ່ງລ້ອມຮອບ ຖືກປາຣຖະ (ອາຣຈຸນ) ຊະນະໃນສົງຄາມ ແລ້ວມອບໃຫ້ດໂຣນະຢ່າງຖືກຕ້ອງ ເປັນຄ່າບູຊາຄູ (ກຸຣຸ-ທັກຊິນາ). ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຈັນຍາທຳແຫ່ງການເຄົາລົບຄູ ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນມີວິໄນ ແລະການຖວາຍອັນຊອບທຳ ແມ່ນແຕ່ຂອງຖວາຍນັ້ນໄດ້ມາຈາກສົງຄາມ.”
Verse 136
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपववके अन्तर्गत यम्भवपर्वमें अस्त्र- कौशलदर्शनविषयक एक सौ छत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 136 ໃນພາກ ສັມພະວະ ພາຍໃນ ອາດິປະຣະວະ ແຫ່ງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ອັນກ່ຽວກັບການສະແດງຝີມືອາວຸດ ກໍສິ້ນສຸດລົງເທົ່ານີ້. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ໜ່ວຍເລື່ອງໜຶ່ງໄດ້ຈົບລົງ ອັນເນັ້ນການຝຶກຝົນການຮົບແລະຄວາມຊຳນານ—ຄວາມສາມາດທີ່ໃນກອບຈັນຍາທຳຂອງມະຫາກາບນີ້ ຈຳເປັນຕ້ອງຢູ່ໃຕ້ການກຳກັບຂອງ ທັມມະ ບໍ່ແມ່ນພຽງອຳນາດລ້ວນໆ.
Verse 137
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि द्रुपदशासने सप्तत्रिंशदाधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ພາຍໃນ ອາດິປະຣະວະ ແລະໂດຍສະເພາະ ສຳພະວະປະຣະວະ ບົດທີ່ມີຊື່ວ່າ «ຄຳສັ່ງຂອງ ດຣຸປະດະ» ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ ເປັນບົດທີ 137. ຂໍ້ປິດທ້າຍ (colophon) ນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍສິ້ນສຸດຂອງຕອນໜຶ່ງ ແລະວາງກອບໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຫດການນີ້ຢູ່ໃນຂອບເຂດຈັນຍາທຳແລະການເມືອງຂອງພຣະຣາຊະບັນຊາ ແລະຜົນຕາມມາຂອງມັນ.
Verse 183
धनुर्ज्यातलशब्दश्न संस्पृश्य गगनं महान् | द्रपदके भयंकर बाण सब दिशाओंमें विचरने लगे। महाराज! उनकी विजय होती देख पांचालोंके घरोंमें शंख
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສຽງຕຶງກັງວານຂອງສາຍຄັນທະນູດັງຂຶ້ນຢ່າງມະຫານົກ ຮາວກັບຈະແຕະຟ້າ. ລູກສອນອັນນ່າສະພຶງກົວພາກັນລ່ອງໄປທົ່ວທຸກທິດ. ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອເຫັນຊັຍຊະນະຂອງພວກເຂົາ ໃນເຮືອນເຮືອນຂອງຊາວປັນຈາລາ ສັງຂ໌, ກອງກະທົບ (kettle-drums), ແລະ ມຣິດັງກະ ເປັນຕົ້ນ ນັບພັນໄດ້ດັງຂຶ້ນພ້ອມກັນ. ທະຫານປັນຈາລາ ຜູ້ມີພະລັງໃຈອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງໂຕດ້ວຍແຮງກ້າ; ແລະໃນເວລາດຽວກັນ ສຽງຕຶງຂອງສາຍຄັນທະນູກໍແຜ່ກັງວານໄປທົ່ວຟ້າ ກ້ອງກັບຄືນທຸກທາງ.
Frequently Asked Questions
The chapter presents a survival-ethics dilemma: how to preserve family safety and dignity while operating under concealment—balancing speed, secrecy, and care for exhausted dependents without increasing detection risk.
Adversity is framed as a test of dharma expressed through concrete care—resource-seeking, sheltering, and vigilance—where leadership is measured by protection of the vulnerable and steadiness under reversed fortune.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is narrative-ethical, using Bhīma’s lament and resolve as an exemplum of protective duty and resilience within the epic’s broader moral causality.