Opening the text

मन्थराप्रवेशः · Manthara Observes Ayodhya and Incites Kaikeyi
अयोध्याकाण्ड
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಏಳನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹರ್ಷೋತ್ಸವದಿಂದ ಅಂತಃಪುರದ ಗುಪ್ತ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕಥೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಕೈಕೇಯಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸೇವಕಿ ಮಂಥರೆ ಚಂದ್ರಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೇರಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೂವುಗಳು ಚೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಧ್ವಜಗಳು ಏರಿವೆ; ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಘೋಷ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯನಿನಾದ, ಜನರು ಉಲ್ಲಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಸಮೀಪದ ಧಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಾರಣ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ; ಧಾತ್ರಿ ಆನಂದದಿಂದ, ರಾಜ ದಶರಥನು ನಾಳೆ ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೋಷ ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸುವನೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಮಂಥರೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಕೈಲಾಸಸಮಾನ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮರುಳುಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಆಸನ್ನ ಅಪಾಯ, ಭಾಗ್ಯದ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ರಾಜನೀತಿಯ ಮೋಸವೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ರಾಮಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ಕೈಕೇಯಿ ಹಾಗೂ ಭರತನ ವಿನಾಶವೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಕೇಯಿ ಮೊದಲು ಚಿಂತಿತಳಾದರೂ, ನಂತರ ರಾಮಾಭಿಷೇಕದ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು “ಶುಭವಾರ್ತೆ”ಗಾಗಿ ಮಂಥರೆಗೆ ಆಭರಣವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ—ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಮ-ಭರತರ ನಡುವೆ ಅವಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾಭಾವ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ಗದ ಬೋಧ: ವಾಕ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಧನ; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳೂ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಭಯಾಧಾರಿತ ಕಥಾನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು।
Verse 1
ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्यास्तु सहोषिता ।प्रासादं चन्द्रसङ्काशमारुरोह यदृच्छया ॥१॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ಜ್ಞಾತಿದಾಸಿ, ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಮಂಥರೆ, ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಏರಿದಳು.
Verse 2
सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम् ।अयोध्यां मन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत ॥२॥
ಆ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಮಂಥರೆ ಹೊರಗೆ ನೋಡಿದಳು; ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಕಾಣಿಸಿತು—ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ತಾಜಾ ನೀರಿನಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೂವಿನ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ, ಹಬ್ಬದ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದವು.
Verses 3-6
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम् ।वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम् ॥३॥माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम् ।शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम् ॥४॥सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम् ।प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम् ॥५॥प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम् ।अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता ॥६॥
ಮಂಥರೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡಳು—ಅಮೂಲ್ಯ ಪತಾಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದುದು; ವಕ್ರವಾದ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ನಾನಮಾಡಿದ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದದು. ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಮೋದಕಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜೇಂದ್ರರ ವೇದಘೋಷದಿಂದ ಅದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಶುಭ್ರ ದೇವಾಲಯಗಳ ದ್ವಾರಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದದಿಂದ ನಗರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗೂಡಿತ್ತು. ಹರ್ಷಿತ ಜನರಿಂದ ಬೀದಿಗಳು ಕಿಕ್ಕಿರಿದವು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಗಳು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಗೋವುಗಳೂ ವೃಷಭಗಳೂ ರಂಭಾಟ-ಹುಂಕಾರಗಳಿಂದ ನಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಉಲ್ಲಾಸಿತ ಪೌರರು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಧ್ವಜಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಗರವನ್ನು ಶೋಭಿಸಿದರು—ಇದೆಲ್ಲ ಕಂಡ ಮಂಥರೆ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಳು.
Verse 7
प्रहर्षोत्फुल्लनयनां पाण्डुरक्षौमवासिनीम् ।अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा ॥७॥
ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ, ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದ, ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದ ಧಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮಂಥರೆ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು.
Verse 8
उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती ।राममाता धनं किन्नु जनेभ्यस्सम्प्रयच्छति ॥८॥
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತಳಾಗಿ, ಧನಾಸಕ್ತಳಾದ ರಾಮಮಾತೆ ಇಂದು ಜನರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ಏಕೆ ದಾನವಾಗಿ ಹಂಚುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ?
Verse 9
अतिमात्रप्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे ।कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः ॥९॥
ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಅತಿಮಾತ್ರ ಹರ್ಷ ಏಕೆ? ನನಗೆ ಹೇಳು—ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮಹೀಪತಿ ಏನು ಮಾಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ?
Verse 10
विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा ।आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघव श्रियम् ॥१०॥
ಅತಿಯಾದ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಬ್ಬಿ, ಪರಮ ಮುದೆಯಿಂದ ಧಾತ್ರಿಯು ಕುಬ್ಜೆಗೆ ರಾಘವ ರಾಮನಿಗೆ ಬರಲಿರುವ ಅಪಾರ ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಿಳಿಸಿತು.
Verse 11
श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन राघवम् ।राजा दशरथो राममभिषेचयिताऽनघम् ॥११॥
“ನಾಳೆ ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರಘುವಂಶಭೂಷಣನಾದ ನಿರ್ದೋಷ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ರಾಜ ದಶರಥನು ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿದ್ದಾನೆ.”
Verse 12
धात्र्यास्तु वचनं शृत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता ।कैलासशिखराकारा त्प्रासादादवरोहत ॥१२॥
ದಾಯಿಯ ಮಾತು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕುಬ್ಜೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಸಹನೀಯವಾಗಿ ಕುದಿದಳು; ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ಆ ಪ್ರಾಸಾದದಿಂದ ಅವಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇಳಿದುಬಂದಳು.
Verse 13
सा दह्यमाना कोपेन मन्थरा पापदर्शिनी ।शयानामेत्य कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत् ॥१३॥
ಕೋಪದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಪದೃಷ್ಟಿಯ ಮಂಥರೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಕೈಕೇಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
Verse 14
उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते ।उपप्लुतामौघेन किमात्मानं न बुध्यसे ॥१४॥
“ಎದ್ದೇಳು, ಮೂಢೆ! ಏಕೆ ಮಲಗಿದ್ದೀಯೆ? ಭಯವು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಆವರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಪಾಯಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ನೀನು ತೇಲಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ—ಇದನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ?”
Verse 15
अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे ।चलं हि तव सौभाग्यं नद्यास्स्रोत इवोष्णगे ॥१५॥
ಅಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಂತೆ ರೂಪ ತಾಳಿಕೊಂಡು ನೀನು ನಿನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಈ ‘ಸೌಭಾಗ್ಯ’ವು ಬೇಸಿಗದ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಹರಿವಿನಂತೆ ಚಂಚಲವೂ ಅಸ್ಥಿರವೂ ಆಗಿದೆ.
Verse 16
एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः ।कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत्परम् ॥१६॥
ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾಪದೃಷ್ಟಿಯ ಕುಬ್ಜೆಯ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೈಕೇಯಿ ಪರಮ ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಳು.
Verse 17
कैकेयी त्वब्रवीत्कुब्जां कच्चित्क्षेमं नु मन्थरे ।विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम् ॥१७॥
ಕೈಕೇಯಿ ಕುಬ್ಜೆಗೆ ಹೇಳಿದಳು: “ಮಂಥರೇ, ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಷೇಮವೇ? ನಿನ್ನ ಮುಖ ವಿಷಣ್ಣವಾಗಿದೆ; ನೀನು ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ.”
Verse 18
मन्थरा तु वच श्श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम् ।उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा ॥१८॥
ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಧುರ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವಿದ್ದರೂ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾದ ಮಂಥರೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.
Verse 19
सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्या हितैषिणी ।विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम् ॥१९॥
ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಣ್ಣಳಾಗಿ, ಕೈಕೇಯಿಯ ಹಿತೈಷಿಣಿಯೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡ ಕುಬ್ಜೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು—ಅವಳ ವಿಷಾದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ರಾಘವ (ರಾಮ)ನಿಂದ ದೂರಮಾಡುವಂತೆ.
Verse 20
अक्षय्यं सुमहद्देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम् ।रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥२०॥
ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅತಿಮಹತ್ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಷಯ ಅನರ್ಥವು ಈಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ; ರಾಜ ದಶರಥನು ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾನೆ.
Verse 21
साऽस्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता ।दह्यमानाऽनलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता ॥२१॥
ನಾನು ಅತಳ ಭಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೇನೆ, ದುಃಖ-ಶೋಕಗಳಿಂದ ಆವೃತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದಹಿಸುವಂತೆ ದಹಿಸುತ್ತಾ, ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
Verse 22
तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद्भवेत् ।त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदत्र न संशयः ॥२२॥
ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ, ನಿನ್ನ ದುಃಖದಿಂದ ನನ್ನ ದುಃಖವೂ ಮಹತ್ತಾಗುತ್ತದೆ; ನಿನ್ನ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 23
नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः ।उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे ॥२३॥
ದೇವಿ, ನೀನು ನರಾಧಿಪರ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು, ಮಹೀಪತಿಯ ಮಹಿಷಿಯೂ ಹೌದು; ಹಾಗಿರಲು ರಾಜಧರ್ಮಗಳ ಉಗ್ರತೆಯನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯದೆ ಇರುವೆ?
Verse 24
धर्मावादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः ।शुद्धभावे न जानीषे तेनैव मतिसन्धिता ॥२४॥
ನಿನ್ನ ಭರ್ತೃ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೂ ಶಠನು; ಮೃದು ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದರೂ ದಾರುಣನು. ನೀನು ಶುದ್ಧಭಾವದವಳಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮಾತಿಗೇ ಬಂಧಿತವಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಇರುವೆ.
Verse 25
उपस्थितः प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम् ।अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति ॥२५॥
ಅವನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಸಾಂತ್ವನಮಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಇಂದು ನಿನ್ನ ಪತಿ ನಿಜವಾದ ಲಾಭವನ್ನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಿಸುವನು.
Verse 26
उपवाह्य स दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु ।काल्ये स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके ॥२६॥
ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನು ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಬಳಿಗೆ ಭರತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆರಹಿತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವನು.
Verse 27
शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया ।आशीविष इवाङ्केन बाले परिधृतस्त्वया ॥२७॥
ಓ ಬಾಲೆ, ತಾಯಿಯಂತೆ ಅವನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ನಿಜ ಪತಿಯಾಗೆಂದು ಭ್ರಮಿಸಿ ನೀನು ಶತ್ರುವನ್ನೇ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದೆ—ವಿಷಸರ್ಪವನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಂತೆಯೇ.
Verse 28
यथा हि कुर्यात्सर्पो वा शत्रुर्वा प्रत्युपेक्षितः ।राज्ञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता ॥२८॥
ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರ್ಪವೋ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶತ್ರುವೋ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬಹುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದು ರಾಜ ದಶರಥನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪುತ್ರಸಹಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 29
पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यसुखोचिते ।रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि ॥२९॥
ಓ ಬಾಲೆ, ನಿತ್ಯ ಸುಖಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡವಳೇ, ಆ ಪಾಪಿಯ ಅಸತ್ಯ ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ—ರಾಮನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ—ನೀನು ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶಗೊಂಡೆ.
Verse 30
सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव ।त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने ॥३०॥
ಹೇ ಕೈಕೇಯಿ, ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ—ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಮಾಡು. ಹೇ ಭ್ರಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಯವಳೇ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನೂ, ನಿನ್ನನ್ನೂ, ನನ್ನನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸು.
Verse 31
मन्थाराया वचश्श्रुत्वा शयाना सा शुभानना ।उत्तस्थौ हर्षसम्पूर्णा चन्द्रलेखेव शारदी ॥३१॥
ಮಂಥರೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಯನದಲ್ಲಿದ್ದ ಶುಭಮುಖಿ ಕೈಕೇಯಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಳು—ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರಕಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ.
Verse 32
अतीव सा तु संहृष्टा कैकेयी विस्मयान्विता ।एकमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम् ॥३२॥
ಅತಿಯಾಗಿ ಹರ್ಷಿತಳಾಗಿ ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೈಕೇಯಿ, ಆ ಕುಬ್ಜಸ್ತ್ರೀಗೆ ಒಂದು ಶುಭ್ರವಾದ, ದೀಪ್ತ ಆಭರಣವನ್ನು ನೀಡಿದಳು.
Verse 33
दत्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा ।कैकेयी मन्थरां दृष्ट्वा पुनरेवाब्रवीदिदम् ॥३३॥
ಆ ಕುಬ್ಜೆಗೆ ಆಭರಣವನ್ನು ನೀಡಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ ಮಂಥರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆಂದಳು.
Verse 34
इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यासि परमं प्रियम् ।एतन्मे प्रियमाख्यातुः किं वा भूयः करोमि ते ॥३४॥
ಓ ಮಂಥರೇ, ನೀನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದೆ. ಇಂತಹ ಶುಭವಾರ್ತೆ ತಂದ ನಿನಗಾಗಿ ನಾನು ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಲಿ?
Verse 35
रामे वा भरते वाऽहं विशेषं नोपलक्षये ।तस्मात्तुष्टाऽस्मि यद्राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥३५॥
ರಾಮನಾಗಲಿ ಭರತನಾಗಲಿ—ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ನಾನು ವಿಶೇಷ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ರಾಮನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವನೆಂಬುದರಿಂದ ನಾನು ತೃಪ್ತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 36
न मे परं किञ्चिदितस्त्वया पुनः प्रियं प्रियार्हे सुवचं वचःपरम् ।तथा ह्यवोचस्त्वमतः प्रियोत्तरं वरं परं ते प्रददामि तं वृणु ॥३६॥
ಓ ಪ್ರಿಯಾರ್ಹೆ ಸ್ತ್ರೀಯೇ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ನಿನ್ನಿಂದ ನನಗೆ ಇನ್ನೇನೂ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಸುಂದರ ವಚನಗಳು ಸ್ತುತಿಗೂ ಮೀರಿವೆ. ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಇನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪರಮ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ—ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು.
The pivotal action is Manthara’s strategic reframing of Rama’s legitimate consecration into a perceived threat to Kaikeyi and Bharata, illustrating how political outcomes can be redirected by persuasion rather than by formal dharma-ritual alone.
The sarga highlights vāk-śakti (the force of speech): fear-based narratives can destabilize judgment and convert joy into despondency, warning that ethical discernment must guard against manipulative counsel in matters of power and succession.
Ayodhya’s ritualized civic landscape is foregrounded—sprinkled royal roads, flower-strewn routes, flag-lined streets, white-doored temples resonant with Vedic chanting and instruments—along with the calendrical marker of Puṣya nakṣatra for the planned abhiṣeka.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.