Sarga 7
मन्थराप्रवेशः — Manthara Observes Ayodhya and Incites Kaikeyi
अयोध्याकाण्ड
এই সপ্তম সৰ্গত ৰাজসভাৰ আনন্দৰ পৰা গোপন কূটবুদ্ধিলৈ এক নিৰ্ণায়ক পৰিবর্তন দেখা যায়। কৈকেয়ীৰ বহুদিনৰ পৰিচাৰিকা মন্থৰা চন্দ্ৰালোকিত নিশাত প্ৰাসাদৰ ওপৰলৈ উঠি অযোধ্যা নগৰী চায়—পথত জল ছটোৱা, ফুল বিছোৱা, পতাকা উৰুৱা, মন্দিৰত বৈদিক মন্ত্র আৰু বাদ্যৰ ধ্বনি, আৰু জনতাৰ উল্লাস। সি ওচৰৰ ধাত্রী (ৰাজদাসী)ক সুধে এই উচ্ছ্বাস কিয়; ধাত্রী আনন্দেৰে কয় যে পুষ্য নক্ষত্ৰত পৰদিনে ৰজা দশৰথ নিৰ্দোষ ৰামক যুবৰাজ ৰূপে অভিষেক কৰিব। এই সংবাদে মন্থৰা ক্ৰোধেৰে জ্বলি উঠে। কৈলাস-সদৃশ প্ৰাসাদৰ পৰা নামি আহি সি নিশ্চিন্তে শুই থকা কৈকেয়ীক মুখামুখি হয় আৰু ভয়-ভিত্তিক বাক্যৰে মন ভাঙিবলৈ ধৰে—ভাগ্যৰ অস্থিৰতা, আসন্ন বিপদ, আৰু ৰাষ্ট্ৰনীতিৰ ছলনা দেখুৱাই ৰামৰ অভিষেকক কৈকেয়ী আৰু ভৰতৰ সর্বনাশ বুলি ৰূপায়িত কৰে। কৈকেয়ী প্ৰথমে চিন্তিত হয়, কিন্তু পাছত ৰামৰ অভিষেকৰ কথা শুনি উলহ-মালহ হয় আৰু “শুভ সংবাদ”ৰ বাবে মন্থৰাক অলংকাৰো দিয়ে—ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে আৰম্ভণিতে ৰাম-ভৰতৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৈকেয়ীৰ মনত নাছিল। সৰ্গৰ শিক্ষা—বাক্ (বাণী) ৰাজনৈতিক অস্ত্ৰ; জনসম্মুখৰ ধৰ্মীয় আয়োজনো গোপন প্ৰৰোচনা আৰু ভয়ৰ কাহিনী-নিয়ন্ত্ৰণে উলটাই দিব পাৰে।
Shlokas
Verse 1
ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्यास्तु सहोषिता।प्रासादं चन्द्रसङ्काशमारुरोह यदृच्छया।।।।
কৈকেয়ীৰ জ্ঞাতিদাসী, জন্মৰে পৰা তাইৰ সৈতে বাস কৰা মন্থৰা, যদৃচ্ছায় চন্দ্ৰসদৃশ দীপ্তিময় প্ৰাসাদত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 2
सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकुसुमोत्कराम्।अयोध्यां मन्थरा तस्मात्प्रासादादन्ववैक्षत।।।।
তেতিয়া মন্থৰাই সেই প্ৰাসাদৰ পৰা বাহিৰলৈ চাই সমগ্ৰ অযোধ্যা দেখিলে—ৰাজপথসমূহ তাজা পানীৰে ছিটাই দিয়া, সৰ্বত্ৰ পুষ্পৰাশি ছড়াই থোৱা, উৎসৱময় বৈভৱে সজোৱা আছিল।
Verse 3
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्।वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।।।माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्।शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।।।सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्।प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।।।प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्।अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।।।
মন্থৰাই অযোধ্যাক দেখিলে—অমূল্য পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, বেঁকা-বেঁকা পথৰে আৱৃত, স্নান কৰি ওলাই অহা জনসমুদায়েৰে ভৰি থকা। মালা আৰু মোদক হাতে ধৰা শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰসকলৰ বেদঘোষে নগৰ গুঞ্জৰি উঠিছিল; শুভ্ৰ দেৱগৃহৰ দুৱাৰসমূহ দীপ্তিমান আছিল আৰু সকলো প্ৰকাৰ বাদ্যৰ নাদ চৌদিশে বিয়পি আছিল। আনন্দিত জনসমুদায়ে পথসমূহ ভৰি তুলিছিল; উৎকৃষ্ট হস্তী আৰু অশ্ব উল্লাসিত আছিল; গাই আৰু বৃষভৰ ৰম্ভা-হুঙ্কাৰে ধ্বনি উঠিছিল। প্ৰহৃষ্ট পুৰবাসীয়ে উঁচাকৈ ধ্বজ-মালা তুলি নগৰ শোভিত কৰিলে—এই সকলো দেখি মন্থৰা পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 4
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्।वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।।माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्।शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।।सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्।प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।।प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्।अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।
মন্থৰাই অযোধ্যাক দেখিলে—অমূল্য পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, বেঁকা-বেঁকা পথৰে আৱৃত, স্নান কৰি ওলাই অহা জনসমুদায়েৰে ভৰি থকা। মালা আৰু মোদক হাতে ধৰা শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰসকলৰ বেদঘোষে নগৰ গুঞ্জৰি উঠিছিল; শুভ্ৰ দেৱগৃহৰ দুৱাৰসমূহ দীপ্তিমান আছিল আৰু সকলো প্ৰকাৰ বাদ্যৰ নাদ চৌদিশে বিয়পি আছিল। আনন্দিত জনসমুদায়ে পথসমূহ ভৰি তুলিছিল; উৎকৃষ্ট হস্তী আৰু অশ্ব উল্লাসিত আছিল; গাই আৰু বৃষভৰ ৰম্ভা-হুঙ্কাৰে ধ্বনি উঠিছিল। প্ৰহৃষ্ট পুৰবাসীয়ে উঁচাকৈ ধ্বজ-মালা তুলি নগৰ শোভিত কৰিলে—এই সকলো দেখি মন্থৰা পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 5
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्।वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।।माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्।शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।।सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्।प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।।प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्।अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।
মন্থৰাই অযোধ্যাক দেখিলে—অমূল্য পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, বেঁকা-বেঁকা পথৰে আৱৃত, স্নান কৰি ওলাই অহা জনসমুদায়েৰে ভৰি থকা। মালা আৰু মোদক হাতে ধৰা শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰসকলৰ বেদঘোষে নগৰ গুঞ্জৰি উঠিছিল; শুভ্ৰ দেৱগৃহৰ দুৱাৰসমূহ দীপ্তিমান আছিল আৰু সকলো প্ৰকাৰ বাদ্যৰ নাদ চৌদিশে বিয়পি আছিল। আনন্দিত জনসমুদায়ে পথসমূহ ভৰি তুলিছিল; উৎকৃষ্ট হস্তী আৰু অশ্ব উল্লাসিত আছিল; গাই আৰু বৃষভৰ ৰম্ভা-হুঙ্কাৰে ধ্বনি উঠিছিল। প্ৰহৃষ্ট পুৰবাসীয়ে উঁচাকৈ ধ্বজ-মালা তুলি নগৰ শোভিত কৰিলে—এই সকলো দেখি মন্থৰা পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 6
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलङ्कृताम्।वृतां छन्दपथैश्चापि शिरस्स्नातजनैर्वृताम्।।2.7.3।।माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्।शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनिस्वनाम्।।2.7.4।।सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषाभिनादिताम्।प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम्।।2.7.5।।प्रहृष्टमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्।अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता।।2.7.6।।
মন্থৰাই অযোধ্যাক দেখিলে—অমূল্য পতাকা আৰু ধ্বজেৰে সুসজ্জিত, বেঁকা-বেঁকা পথৰে আৱৃত, স্নান কৰি ওলাই অহা জনসমুদায়েৰে ভৰি থকা। মালা আৰু মোদক হাতে ধৰা শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰসকলৰ বেদঘোষে নগৰ গুঞ্জৰি উঠিছিল; শুভ্ৰ দেৱগৃহৰ দুৱাৰসমূহ দীপ্তিমান আছিল আৰু সকলো প্ৰকাৰ বাদ্যৰ নাদ চৌদিশে বিয়পি আছিল। আনন্দিত জনসমুদায়ে পথসমূহ ভৰি তুলিছিল; উৎকৃষ্ট হস্তী আৰু অশ্ব উল্লাসিত আছিল; গাই আৰু বৃষভৰ ৰম্ভা-হুঙ্কাৰে ধ্বনি উঠিছিল। প্ৰহৃষ্ট পুৰবাসীয়ে উঁচাকৈ ধ্বজ-মালা তুলি নগৰ শোভিত কৰিলে—এই সকলো দেখি মন্থৰা পৰম বিস্ময়ত পৰিল।
Verse 7
प्रहर्षोत्फुल्लनयनां पाण्डुरक्षौमवासिनीम्।अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा।।।।
আনন্দত ফুলি উঠা নয়নযুগল আৰু ফিকে শুভ্ৰ ৰেশমী বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি ওচৰতে থিয় হৈ থকা ধাত্ৰীক দেখি মন্থৰাই তাইক সুধিলে।
Verse 8
उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती।राममाता धनं किन्नु जनेभ्यस्सम्प्रयच्छति।।।।
অতি উত্তম হৰ্ষেৰে সংযুক্ত, ধন-পৰায়ণা বুলি জনা ৰামমাতাই আজি জনসাধাৰণক ধন কিয় বিতৰণ কৰিছে?
Verse 9
अतिमात्रप्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे।कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः।।।।
জনসাধাৰণৰ মাজত এই অতিমাত্ৰ আনন্দ কিয়? মোক কোৱা—প্ৰসন্ন মহীপতিয়ে কি কৰাবলৈ মনস্থ কৰিছে?
Verse 10
विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा।आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघव श्रियम्।।।।
হৰ্ষে উচ্ছ্বসিত ধাত্ৰীয়ে, পৰম মুদাৰে, কুব্জাক ৰাঘৱ ৰামৰ বাবে আগবঢ়া অধিক শ্ৰী-সৌভাগ্যৰ কথা ক’লে।
Verse 11
श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन राघवम्।राजा दशरथो राममभिषेचयिताऽनघम्।।।।
“কাইলৈ পুষ্য নক্ষত্ৰত, ক্ৰোধজয়ী ৰঘুকুলভূষণ নিৰ্দোষ শ্ৰীৰামক ৰজা দশৰথে যুবৰাজ্যৰ বাবে অভিষেক কৰিব।”
Verse 12
धात्र्यास्तु वचनं शृत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता।कैलासशिखराकारा त्प्रासादादवरोहत।।।।
ধাত্ৰীৰ কথা শুনি কুব্জা তৎক্ষণাৎ ক্ৰোধত আমৰ্শিত হৈ উঠিল; কৈলাস শিখৰৰ দৰে উঁচা সেই প্ৰাসাদৰ পৰা সি সোনকালে তললৈ নামি আহিল।
Verse 13
सा दह्यमाना कोपेन मन्थरा पापदर्शिनी।शयानामेत्य कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ক্ৰোধত দহি থকা পাপদৃষ্টিসম্পন্ন মন্থৰা শুই বিশ্ৰাম কৰি থকা কৈকেয়ীৰ ওচৰলৈ গৈ এই কথা ক’লে।
Verse 14
उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते।उपप्लुतामौघेन किमात्मानं न बुध्यसे।।।।
“উঠ, মূঢ়ে! কিয় শুই আছা? ভয় তোমাৰ ওপৰত ঘনাই আহিছে। বিপদৰ বানত তুমি ভাঁহি গৈছা—এই কথা কিয় বুজি নাপাওঁ?”
Verse 15
अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे।चलं हि तव सौभाग्यं नद्यास्स्रोत इवोष्णगे।।।।
অপ্ৰিয় হৈও সৌভাগ্যৱতী ৰাণীৰ দৰে ৰূপ ধৰি তুমি নিজৰ সৌভাগ্যৰ গৰ্ব কৰিছা। কিন্তু তোমাৰ এই ‘সৌভাগ্য’ গ্ৰীষ্মৰ তাপত নদীৰ সোঁত যেন চঞ্চল আৰু অস্থিৰ।
Verse 16
एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः।कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत्परम्।।।।
ক্ৰোধেৰে ভৰা পাপদৃষ্টিৰ কুব্জাৰ কঠোৰ বাক্য শুনি কৈকেয়ী পৰম বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 17
कैकेयी त्वब्रवीत्कुब्जां कच्चित्क्षेमं नु मन्थरे।विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम्।।।।
কৈকেয়ীয়ে কুব্জাক ক’লে: “মন্থৰে, সকলো কুশল তো? তোমাৰ মুখ বিষণ্ণ; তুমি অতি দুখিত যেন লাগিছা।”
Verse 18
मन्थरा तु वच श्श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम्।उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा।।।।
কৈকেয়ীৰ মধুৰ বাক্য শুনি, বাক্যত নিপুণ হলেও ক্ৰোধেৰে যুক্ত মন্থৰাই উত্তৰ দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 19
सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्या हितैषिणी।विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम्।।।।
আৰু অধিক বিষণ্ণ হৈ, নিজকে কৈকেয়ীৰ হিতৈষিণী বুলি দেখুৱাই কুব্জাই ক’লে—তাইৰ বিষাদ বঢ়াবলৈ আৰু ৰাঘৱ (ৰাম)ৰ পৰা বিচ্ছেদ ঘটাবলৈ উদ্দেশ্য কৰি।
Verse 20
अक्षय्यं सुमहद्देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम्।रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति।।।।
হে দেৱী, তোমাৰ বিনাশৰ বাবে অতি মহান আৰু অক্ষয় অনৰ্থ এতিয়া প্ৰবৃত্ত হৈছে; ৰজা দশৰথে ৰামক যুবৰাজ্যত অভিষেক কৰিবলৈ উদ্যত হৈছে।
Verse 21
साऽस्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता।दह्यमानाऽनलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता।।।।
মই অগাধ ভয়ত নিমজ্জিত, দুখ-শোকত পৰিপূৰ্ণ; অগ্নিত দহি থকা যেন দহি, তোমাৰ হিতাৰ্থে ইয়ালৈ আহিছোঁ।
Verse 22
तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद्भवेत्।त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदत्र न संशयः।।।।
হে কৈকেয়ী, তোমাৰ দুখে মোৰ দুখো মহৎ হ’ব; তোমাৰ বৃদ্ধি হ’লে মোৰ বৃদ্ধিও হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 23
नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः।उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे।।।।
হে দেৱী, তুমি নৰাধিপৰ কুলত জন্ম লোৱা আৰু মহীপতিৰ মহিষী; তেন্তে ৰাজধৰ্মৰ উগ্ৰতা তুমি কেনেকৈ নুবুজা?
Verse 24
धर्मावादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः।शुद्धभावे न जानीषे तेनैव मतिसन्धिता।।।।
তোমাৰ ভৰ্তা ধৰ্মৰ কথা কয়, তথাপি শঠ; মৃদুভাষী হলেও দাৰুণ। তুমি শুদ্ধভাৱৰ হওঁতে তাৰেই কথাত মতি আবদ্ধ হৈছে; সেয়ে তুমি তাক চিনিব নোৱাৰা।
Verse 25
उपस्थितः प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम्।अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति।।।।
সেই তোমাৰ ওচৰলৈ আহি অৰ্থহীন সান্ত্বনাৰ বাক্যহে কয়; কিন্তু আজি তোমাৰ স্বামী সত্য লাভটো কেৱল কৌসল্যাৰেই প্ৰতি নিয়োজিত কৰিব।
Verse 26
उपवाह्य स दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु।काल्ये स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके।।।।
সেই দুষ্টাত্মা মানুহে তোমাৰ বন্ধুসকলৰ মাজলৈ ভৰতক পঠাই, প্ৰভাতে বাধাবিহীন ৰাজ্যত ৰামক সিংহাসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।
Verse 27
शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया।आशीविष इवाङ्केन बाले परिधृतस्त्वया।।।।
হে বালে, মাতৃসম হিতকামনাৰে তাক সত্য স্বামী বুলি ভ্ৰম কৰি তুমি শত্রুকেই কোলাত ধৰি ৰাখিছা—যেন বিষধৰ সাপ কোলাত লোৱা।
Verse 28
यथा हि कुर्यात्सर्पो वा शत्रुर्वा प्रत्युपेक्षितः।राज्ञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता।।।।
যেনেকৈ উপেক্ষিত সাপ বা উপেক্ষিত শত্রুৱে আচৰণ কৰে, তেনেকৈ আজি ৰজা দশৰথে তোমাক পুত্ৰসহ তদ্ৰূপে ব্যৱহাৰ কৰিছে।
Verse 29
पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यसुखोचिते।रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि।।।।
হে বালে, সদায় সুখত অভ্যস্ত, সেই পাপীৰ মিছা সান্ত্বনাৰ দ্বাৰা—ৰামক ৰাজ্যত প্ৰতিষ্ঠা কৰোঁতে—তুমি সানুবন্ধা নিশ্চয়েই বিনষ্ট হৈছা।
Verse 30
सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव।त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने।।।।
হে কৈকেয়ী, সময় আহি পৰিছে—তোমাৰ হিতৰ বাবে শীঘ্ৰে কাৰ্য কৰা। হে বিভ্ৰান্ত দৃষ্টিৰ নাৰী, তোমাৰ পুত্ৰক, তোমাক আৰু মোকো ৰক্ষা কৰা।
Verse 31
मन्थाराया वचश्श्रुत्वा शयाना सा शुभानना।उत्तस्थौ हर्षसम्पूर्णा चन्द्रलेखेव शारदी।।।।
মন্থৰাৰ বাক্য শুনি, শয়নত শুই থকা শুভাননা কৈকেয়ী হর্ষেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ উঠিল—শৰৎকালৰ দীপ্ত চন্দ্ৰকলাৰ দৰে।
Verse 32
अतीव सा तु संहृष्टा कैकेयी विस्मयान्विता।एकमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम्।।।।
অতিশয় হর্ষিত আৰু বিস্ময়েৰে ভৰা কৈকেয়ীয়ে সেই কুব্জা নাৰীক এটা শুভ, দীপ্তিমান অলংকাৰ দিলে।
Verse 33
दत्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा।कैकेयी मन्थरां दृष्ट्वा पुनरेवाब्रवीदिदम्।।।।
সেই কুব্জা নাৰীক অলংকাৰ দি, নাৰীমধ্যত শ্ৰেষ্ঠা কৈকেয়ীয়ে মন্থৰাক চাই পুনৰ এইদৰে ক’লে।
Verse 34
इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यासि परमं प्रियम्।एतन्मे प्रियमाख्यातुः किं वा भूयः करोमि ते।।।।
হে মন্থৰে, তুমি মোক অতি পৰম প্ৰিয় কথা জনালাঁ। এনে আনন্দদায়ক সংবাদ আনোঁতা তোমাৰ বাবে মই আৰু কি কৰোঁ?
Verse 35
रामे वा भरते वाऽहं विशेषं नोपलक्षये।तस्मात्तुष्टाऽस्मि यद्राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति।।।।
ৰাম হওক বা ভৰত—দুয়োৰ মাজত মই কোনো বিশেষ ভেদ নেদেখোঁ। সেয়ে ৰজাই ৰামক ৰাজ্যাভিষেক কৰিব বুলি মই সন্তুষ্ট।
Verse 36
न मे परं किञ्चिदितस्त्वया पुनःप्रियं प्रियार्हे सुवचं वचःपरम्।तथा ह्यवोचस्त्वमतः प्रियोत्तरंवरं परं ते प्रददामि तं वृणु।।।।
হে প্ৰিয়াৰ্হে নাৰী, ইয়াৰ ওপৰে তোমাৰ পৰা মোৰ বাবে আৰু একো অধিক প্ৰিয় নাই; তোমাৰ সুমধুৰ বাক্য স্তুতিকো অতিক্ৰম কৰে। তুমি এনেদৰে কোৱাত, মই তোমাক আৰু শ্ৰেষ্ঠ পৰম বৰ দিছোঁ—সেয়া বাছি লোৱা।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Manthara’s strategic reframing of Rama’s legitimate consecration into a perceived threat to Kaikeyi and Bharata, illustrating how political outcomes can be redirected by persuasion rather than by formal dharma-ritual alone.
The sarga highlights vāk-śakti (the force of speech): fear-based narratives can destabilize judgment and convert joy into despondency, warning that ethical discernment must guard against manipulative counsel in matters of power and succession.
Ayodhya’s ritualized civic landscape is foregrounded—sprinkled royal roads, flower-strewn routes, flag-lined streets, white-doored temples resonant with Vedic chanting and instruments—along with the calendrical marker of Puṣya nakṣatra for the planned abhiṣeka.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.