Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 30
Ayodhya KandaSarga 3047 Verses

Sarga 30

सीताया वनानुगमननिश्चयः · Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest

अयोध्याकाण्ड

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ೩೦ನೇ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ಸಾಂತ್ವನ–ಪ್ರತಿವಾದ ರೂಪದ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಸೀತೆ ದೃಢವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಪತಿವ್ರತಧರ್ಮವೇ ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ, ರಾಮವಿಯೋಗ ಅಸಹ್ಯ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ ಅರಣ್ಯದ ಕಷ್ಟಗಳೂ ಸುಖವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಧೂಳು ಚಂದನದಂತೆ, ಕುಶತೃಣ ಮೃದುಶಯ್ಯದಂತೆ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಫಲಗಳು ಅಮೃತದಂತೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕಠೋರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾಳೆ—ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಥವಾ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವೈರಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಅಧೀನವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮರಣವೇ ಶ್ರೇಯ ಎಂದು. ನಂತರ ರಾಮನು ಅವಳನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಧೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ವನಗಮನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಪಿತೃವಾಕ್ಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೈವ; ಅವರ ಸೇವೆ ಪರಮ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಸಹಧರ್ಮಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರ, ಶಯ್ಯೆ, ರಥಾದಿಗಳನ್ನು ಸೇವಕರಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ದಾನ ಮಾಡುವುದು, ಭಿಕ್ಷುಕರಿಗೆ/ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವುದು. ಸೀತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಾದವು ನಿಯಮಬದ್ಧ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಸರ್ಗ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.30

Shlokas

Verse 1

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा ।वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत् ॥१॥

ವನವಾಸದ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಮನು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮೈಥಿಲಿ ತನ್ನ ಭರ್ತಾರನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 2

सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम् ।प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम् ॥२॥

ಗಂಭೀರ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದ ಸೀತೆಯು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದಲೂ, ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಳವಿರುವ ರಘುವಂಶನಂದನ ರಾಘವನನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 3

किं त्वाऽमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः ।राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम् ॥३॥

ಹೇ ರಾಮ! ನನ್ನ ತಂದೆ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪತಿ ವೈದೇಹ ಜನಕನು ನಿನ್ನನ್ನು ಜಾಮಾತನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಪುರುಷರೂಪ ಧರಿಸಿದ ಸ್ತ್ರೀಯೆಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಭಾವಿಸಿದ್ದನೇ?

Verse 4

अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद्यदि वक्ष्यति ।तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे ॥४॥

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜನರು ‘ರಾಮನಲ್ಲಿ ಪರಮ ತೇಜಸ್ಸಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಸತ್ಯವೇ; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನ ತೇಜಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿ ದಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 5

किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते ।यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम् ॥५॥

ನೀನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ವಿಷಣ್ಣಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ? ನಿನಗೆ ಈ ಭಯ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ನೀನೇ ಏಕೈಕ ಶರಣವೆಂದು ನಂಬಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನೀನು ಬಯಸುವಂತೆ?

Verse 6

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम् ।सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम् ॥६॥

ಹೇ ವೀರ, ದ್ಯುಮತ್ಸೇನಪುತ್ರ ಸತ್ಯವಾನನಿಗೆ ಅನುವ್ರತೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿಯಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿ; ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಶವಾಗಿ ನಡೆಯುವವಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 7

न त्वहं मनसाऽप्यन्यं द्रष्टाऽस्मि त्वदृतेऽनघ ।त्वया राघव गच्छेयं यथाऽन्या कुलपांसिनी ॥७॥

ಹೇ ಅನಘ, ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ನಾನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಹೇ ರಾಘವ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯೇ ಹೋಗುವೆನು; ಕುಲಕ್ಕೆ ಕಲಂಕ ತರುವ ಇತರ ಸ್ತ್ರೀಯರಂತೆ ನಾನು ಅಲ್ಲ.

Verse 8

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम् ।शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि ॥८॥

ಆದರೆ ಹೇ ರಾಮ, ನೀನು ನಟನೆಂಬ ಶೈಲೂಷನಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಪರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯೇ—ನಿನ್ನ ಕೌಮಾರ್ಯವತಿಯಾದ, ಸತಿಯಾದ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಿನ್ನೊಡನೆ ವಾಸಿಸಿದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು.

Verse 9

यस्य पथ्यं च रामाऽत्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे ।त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदाऽनघ ॥९॥

ನಿಷ್ಪಾಪ ರಾಮನೇ! ಯಾರ ಹಿತವನ್ನು ನೀನು ಹೇಳುತ್ತೀಯೋ ಮತ್ತು ಯಾರ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತೀಯೋ, ನೀನು ಸದಾ ಅವರ ವಶನಾಗಿ, ಅವರ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರು.

Verse 10

स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि ।तपो वा यदि वाऽरण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह मे त्वया ॥१०॥

ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ; ತಪಸ್ಸಾಗಲಿ, ಅರಣ್ಯವಾಗಲಿ, ಸ್ವರ್ಗವಾಗಲಿ—ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಇರಬೇಕು.

Verse 11

न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः ।पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव ॥११॥

ನನಗೆ ಅಲ್ಲಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶ್ರಮವೂ ಆಗದು; ನೀನು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವಾಗ ನಾನು ನಿನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಡೆದೆರೆ, ಅದು ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹೊರಟವನಂತೆ ಅಥವಾ ಶಯನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದಂತೆ ತೋರುವುದು.

Verse 12

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः ।तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया ॥१२॥

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಶ, ಕಾಶ, ಶರ, ಇಷೀಕಾ ಎಂಬ ಹುಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಳ್ಳಿನ ಮರಗಳೂ ಸಹ—ನೀನು ನನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ತನಕ—ನನಗೆ ಹತ್ತಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಮೃಗಚರ್ಮದಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವು.

Verse 13

महावातसमुद्धूतं यन्मामपकरिष्यति ।रजो रमण तन्मन्ये परार्थ्यमिव चन्दनम् ॥१३॥

ಪ್ರಿಯನೇ, ಮಹಾವಾತದಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳು ನನ್ನನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಕಾಡಿದರೂ, ಅದನ್ನೂ ನಾನು ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂದನಲೇಪದಂತೆ, ಶುಭಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸುವೆನು.

Verse 14

शाद्वलेषु यथा शिश्ये वनान्ते वनगोचर ।कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः ॥१४॥

ಹೇ ವನಗೋಚರನೇ! ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನ কোমಲ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲ ಮೇಲೆ ನಾನು ಶಯನಿಸುವೆನು; ದುಬಾರಿ ಹಾಸಿಗೆ-ಹಾಸುಗಳಿಂದ ಹಾಸಿದ ತಲ್ಪಕ್ಕಿಂತ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸುಖಕರವಾದುದು ಇನ್ನೇನು?

Verse 15

पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु ।दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम् ॥१५॥

ನೀನು ಸ್ವತಃ ತಂದು ನನಗೆ ನೀಡುವ ಎಲೆ, ಬೇರು ಅಥವಾ ಫಲ—ಅಲ್ಪವಾಗಲಿ ಬಹುವಾಗಲಿ—ಅದು ನನಗೆ ಅಮೃತರಸದಂತೆ ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 16

न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः ।आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च ॥१६॥

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಋತುಸಮಯದ ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯನ್ನೂ, ತಂದೆಯನ್ನೂ, ಮನೆಯ ಸೌಖ್ಯವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 17

न च तत्र ततः किञ्चिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम् ।मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा ॥१७॥

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದಾಗಿ ನೀನು ಯಾವುದೂ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ನಿನಗೆ ಶೋಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಭಾರವಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 18

य स्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना ।इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह ॥१८॥

ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳವೇ ಸ್ವರ್ಗ; ನಿನ್ನಿಲ್ಲದದ್ದು ನರಕ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಹೇ ರಾಮ, ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನೊಡನೆ ಬಾ.

Verse 19

अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यति ।विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां गमम् ॥१९॥

ನಾನು ಹೀಗೆ ಅಚಲ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದರೂ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಇಂದುಲೇ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತೇನೆ; ಶತ್ರುಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 20

पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम् ।उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम् ॥२०॥

ನಂತರವೂ ಇಂತಹ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಜೀವಿತವೇ ಉಳಿಯದು. ಹೇ ನಾಥ, ನೀನು ನನಗೆ ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮರಣವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

Verse 21

इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे ।किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता ॥२१॥

ಈ ಶೋಕವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಸಹಿಸಲು ನನಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹಾಗಿರಲು ದುಃಖಿತಳಾದ ನಾನು ಹತ್ತು, ಮೂರು ಮತ್ತು ಒಂದು—ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಲಿ?

Verse 22

इति सा शोकसन्तप्ता विलप्य करुणं बहु ।चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम् ॥२२॥

ಹೀಗೆ ಶೋಕದಿಂದ ದಹಿಸಿದಳು, ಬಹಳ ಕರుణವಾಗಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು; ಬಳಿಕ ಆಯಾಸಗೊಂಡು ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳುತ್ತ ಕೂಗಿದಳು.

Verse 23

सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना ।चिरसन्नियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः ॥२३॥

ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ವಿಷಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಗಜಾಂಗನೆಯಂತೆ, ಬಹುಕಾಲ ತಡೆದಿದ್ದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಅವಳು ಬಿಡಿಸಿದಳು—ಅರಣಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತೆ.

Verse 24

तस्या स्फटिकसङ्काशं वारि सन्तापसम्भवम् ।नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम् ॥२४॥

ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ, ಸಂತಾಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನೀರು ಹರಿಯತೊಡಗಿತು—ಕಮಲಯುಗಲದಿಂದ ನೀರು ಜಾರುವಂತೆ.

Verse 25

तच्चैवामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम् ।पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम् ॥२५॥

ನಿರ್ಮಲ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ದೀರ್ಘನೇತ್ರಗಳಾದ ಆ ಮುಖವು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಒಣಗಿಹೋಯಿತು—ನೀರಿನಿಂದ ಎತ್ತಿದ ಕಮಲವು ಒಣಗುವಂತೆ।

Verse 26

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम् ।उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा ॥२६॥

ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾಗಿ, ಮೂರ್ಚಿತಳಾದಂತಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ರಾಮನು ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಆಗ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 27

न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये ।न हि मेऽस्ति भयं किञ्चित्स्वयम्भोरिव सर्वतः ॥२७॥

“ದೇವಿ, ನೀನು ದುಃಖದಲ್ಲಿರುವಾಗ ನನಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಇಷ್ಟವಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ—ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ।”

Verse 28

तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने ।वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे ॥२८॥

“ಶುಭಮುಖಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಅರಣ್ಯವಾಸ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ।”

Verse 29

यत्सृष्टाऽसि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि ।न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा ॥२९॥

“ಮೈಥಿಲೀ, ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತಳಾಗಿದ್ದೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾರೆ—ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಯು ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾರದಂತೆ।”

Verse 30

धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा ।तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला ॥३०॥

ಹೇ ಗಜನಾಸೋರೂ (ಆನೆಸೊಂಡೆಯಂತ ಜಂಘೆಯವಳೇ)! ಸಜ್ಜನರು ಪುರಾತನಕಾಲದಿಂದ ಆಚರಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ನಾನು ಇಂದು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ.

Verse 31

न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि ।वचनं तन्नयति मां पितु स्सत्योपबृंहितम् ॥३१॥

ಹೇ ಜನಕನಂದಿನಿ! ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ; ಸತ್ಯದಿಂದ ದೃಢಗೊಂಡಿರುವ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಅತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Verse 32

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता ।अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे ॥३२॥

ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣಿ (ಸುಂದರ ನಿತಂಬವಳೇ)! ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ವಶ್ಯತೆ, ಅವರ ಆಜ್ಞಾಪಾಲನೆ—ಇದೇ ಧರ್ಮ; ಅದನ್ನು ಲಂಘಿಸಿ ನಾನು ಬದುಕಲು ಸಹ ಧೈರ್ಯಪಡಲಾರೆ.

Verse 33

अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते ।स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम् ॥३३॥

ನಮ್ಮ ವಶದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ದೈವವನ್ನು ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಆರಾಧಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬಹುದು? ನಮ್ಮ ಕೈಗೆಟುಕುವ ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಗುರುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಪರೋಕ್ಷನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬಹುದು?

Verse 34

यत्त्रयं तत्त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि ।नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते ॥३४॥

ಯಲ್ಲಿ ಆ ತ್ರಯ—ತಾಯಿ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗುರು—ಇರ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೇ ಇದ್ದಂತೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಾನ ಪವಿತ್ರವಾದುದು ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ, ಹೇ ಶುಭಾಪಾಂಗೇ; ಆದಕಾರಣ ಇವರನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

Verse 35

न सत्यं दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः ।तथा बलकरा स्सीते यथा सेवा पितुर्हिता ॥३५॥

ಸತ್ಯವಚನವಾಗಲಿ, ದಾನ-ಮಾನವಾಗಲಿ, ಯಥೋಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಯಜ್ಞಗಳಾಗಲಿ—ಹೇ ಸೀತೇ—ಇವು ಯಾವುದೂ ತಂದೆಗೆ ಹಿತಕರವಾದ ಸೇವೆಯಷ್ಟು ಬಲವರ್ಧಕವೂ ಫಲಪ್ರದವೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 36

स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्याः पुत्रास्सुखानि च ।गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥३६॥

ಹಿರಿಯರ ಯುಕ್ತವಾದ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ವಿದ್ಯೆಗಳು, ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಸುಖಗಳು—ಯಾವುದೂ ದುರ್ಳಭವಲ್ಲ.

Verse 37

देवगन्धर्वगोलोकान्ब्रह्मलोकां स्तथाऽपरान् ।प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः ॥३७॥

ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ದೇವಲೋಕ, ಗಂಧರ್ವಲೋಕ, ಗೋಲೋಕ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 38

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः ।तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मस्सनातनः ॥३८॥

ಸತ್ಯಧರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ನನ್ನ ತಂದೆ ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.

Verse 39

मम सन्ना मतिस्सीते त्वां नेतुं दण्डकावनम् ।वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता ॥३९॥

ಹೇ ಸೀತೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ದೃಢವಾಗಿದೆ; ನೀನು ಕೂಡ ‘ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅಚಲ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 40

सा हि सृष्टाऽनवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे ।अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव ॥४०॥

ಓ ಮಧುರ ನಯನಳೇ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವಳೇ, ನೀನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ವನವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರು. ಓ ಸೌಮ್ಯವತಿಯೇ, ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸು ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹಧರ್ಮಚಾರಿಣಿಯಾಗು.

Verse 41

सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च ।व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम् ॥४१॥

ಹೇ ಸೀತೇ, ಪ್ರಿಯೆಯೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನನ್ನಿಗೂ ನಿನ್ನಿಗೂ ನಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 42

आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः ।नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते ॥४२॥

ಹೇ ಶುಭಶ್ರೋಣಿ ಸೀತೆ, ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸು; ಈಗ ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಸಹ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 43

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम् ।देहि चाशंसमानेभ्य स्सन्त्वरस्व च मा चिरम् ॥४३॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕೊಡು, ಭಿಕ್ಷುಕರಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಕೊಡು; ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಬಂದವರಿಗೋ ದಾನಮಾಡು—ನನ್ನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ, ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬೇಡ.

Verses 44-45

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च ।रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः ॥४४॥शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च ।देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम् ॥४५॥

ನಿನ್ನ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ಆಭರಣಗಳು, ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ರಮಣೀಯ ವಸ್ತುಗಳು, ನನ್ನ ಶಯನಗಳು, ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡು. ನಂತರ, ಉಳಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸು.

Verse 46

अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः ।क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे ॥४६॥

ತನ್ನ ಗಮನವು ಪತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಆನಂದಿತಳಾದ ದೇವಿ ತಕ್ಷಣವೇ ದಾನಕರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.

Verse 47

ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसा यशश्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम् ।धनानि रत्नानि च दातुमङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्स्विनी ॥४७॥

ನಂತರ ಭರ್ತನ ವಚನವನ್ನು ಕಂಡು ಹರ್ಷದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿದ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಅಂಗನೆ, ಧನ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು—ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರಿಗೆ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ.

Inside Sarga 30

Voices in this sarga

  • Sita (Maithili, Janakatmaja)
  • Rama (Raghava)

Frequently Asked Questions

The dilemma is whether Sītā should be excluded from exile for her safety or included as Rāma’s sahadharmacāriṇī; Sītā frames separation as adharma toward marital unity, while Rāma balances spousal protection against the binding force of his father’s truth-backed command.

Dharma is enacted through relational obligations: marital companionship as a shared vocation, and filial obedience as a visible form of worship; the chapter also models renunciation by converting royal wealth into dāna before entering the forest discipline.

The forest-world is mapped through Dandaka as the intended destination and through culturally specific markers—kuśa and reeds, meadow sleeping, seasonal forest produce—along with courtly-to-ascetic transition practices such as gifting ornaments and provisions to brāhmaṇas and mendicants.

Ask anything about Sarga 30 of the Valmiki Ramayana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play