Sarga 30

Verse 1

सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा।वनवासनिमित्ताय भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.30.1।।

ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਵੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 2

सा तमुत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम्।प्रणयाच्चाभिमानाच्च परिचिक्षेप राघवम्।।2.30.2।।

ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਜਖ਼ਮੀ ਸਵੈ-ਮਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਕਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਟੋਕ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 3

किं त्वाऽमन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः।राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम्।।2.30.3।।

ਹੇ ਰਾਮ! ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੈਦੇਹ ਜਨਕ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜਵਾਈ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕੀ ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਖ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਇਸਤਰੀ ਸਮਝਿਆ ਸੀ?

Verse 4

अनृतं बत लोकोऽयमज्ञानाद्यदि वक्ष्यति।तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे।।2.30.4।।

ਜੇ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਕਹਿਣ ਕਿ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਝੂਠ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਦਾ ਤੇਜ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਕੇ ਤਪਦਾ ਹੈ।

Verse 5

किं हि कृत्वा विषण्णस्त्वं कुतो वा भयमस्ति ते।यत्परित्यक्तुकामस्त्वं मामनन्यपरायणाम्।।2.30.5।।

ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ—ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 6

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तमनुव्रताम्।सावित्रीमिव मां विद्धि त्वमात्मवशवर्तिनीम्।।2.30.6।।

ਹੇ ਵੀਰ, ਦ੍ਯੁਮਤਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਨਾਲ ਅਨੁਵ੍ਰਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਧੀਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।

Verse 7

न त्वहं मनसाऽप्यन्यं द्रष्टाऽस्मि त्वदृतेऽनघ।त्वया राघव गच्छेयं यथाऽन्या कुलपांसिनी।।2.30.7।।

ਹੇ ਅਨਘ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

Verse 8

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरमध्युषितां सतीम्।शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुमिच्छसि।।2.30.8।।

ਪਰ ਹੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਨਟ (ਸ਼ੈਲੂਸ਼) ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਪਰਾਏਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਮੈਨੂੰ, ਤੇਰੀ ਕੌਮਾਰੀ, ਸਤੀ, ਜੋ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਆਈ ਪਤਨੀ ਨੂੰ।

Verse 9

यस्य पथ्यं च रामाऽत्थ यस्य चार्थेऽवरुध्यसे।त्वं तस्य भव वश्यश्च विधेयश्च सदाऽनघ।।2.30.9।।

ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਤੂੰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਹੀਂ।

Verse 10

स मामनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुमर्हसि।तपो वा यदि वाऽरण्यं स्वर्गो वा स्यात्सह मे त्वया।।2.30.10।।

ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲਏ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤਪ ਹੋਵੇ, ਅਰਣ੍ਯ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਵਰਗ—ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 11

न च मे भविता तत्र कश्चित्पथि परिश्रमः।पृष्ठतस्तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्विव।।2.30.11।।

ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗੇਗਾ।

Verse 12

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः।तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया।।2.30.12।।

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼, ਕਾਸ਼, ਸ਼ਰ ਅਤੇ ਇਸ਼ੀਕਾ ਘਾਹ, ਅਤੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ—ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈਂ—ਮੈਨੂੰ ਰੂਈ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਵਰਗੇ ਕੋਮਲ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੱਗਣਗੇ।

Verse 13

महावातसमुद्धूतं यन्मामपकरिष्यति।रजो रमण तन्मन्ये परार्थ्यमिव चन्दनम्।।2.30.13।।

ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮਹਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਜੋ ਧੂੜ ਮੈਨੂੰ ਚੁਭੇ ਜਾਂ ਤੰਗ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਵਾਂਗ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮਝਾਂਗੀ।

Verse 14

शाद्वलेषु यथा शिश्ये वनान्ते वनगोचर।कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात्सुखतरं ततः।।2.30.14।।

ਹੇ ਵਨ-ਵਿਹਾਰੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹਰੀ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਲੇਟ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸ਼ਯਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਦ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 15

पत्रं मूलं फलं यत्त्वमल्पं वा यदि वा बहु।दास्यसि स्वयमाहृत्य तन्मेऽमृतरसोपमम्।।2.30.15।।

ਤੂੰ ਆਪ ਲਿਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੱਤਾ, ਮੂਲ ਜਾਂ ਫਲ ਦੇਵੇਂ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 16

न मातुर्न पितुस्तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः।आर्तवान्युपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च।।2.30.16।।

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਂਗੀ, ਨਾ ਪਿਉ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ।

Verse 17

न च तत्र ततः किञ्चिद्द्रष्टुमर्हसि विप्रियम्।मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा।।2.30.17।।

ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ; ਮੇਰੇ ਨਿਮਿੱਤ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗੀ।

Verse 18

य स्त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस्त्वया विना।इति जानन्परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह।।2.30.18।।

ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਸੁਰਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲ।

Verse 19

अथ मामेवमव्यग्रां वनं नैव नयिष्यति।विषमद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां गमम्।।2.30.19।।

ਜੇ ਮੈਂ ਇਉਂ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ; ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।

Verse 20

पश्चादपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम्।उज्झितायास्त्वया नाथ तदैव मरणं वरम्।।2.30.20।।

ਫਿਰ ਵੀ ਐਸੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਮੌਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 21

इमं हि सहितुं शोकं मुहूर्तमपि नोत्सहे।किं पुनर्दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता।।2.30.21।।

ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਦਸ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਇਕ—ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਂ?

Verse 22

इति सा शोकसन्तप्ता विलप्य करुणं बहु।चुक्रोश पतिमायस्ता भृशमालिङ्ग्य सस्वरम्।।2.30.22।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਰੁਣ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਥੱਕ ਕੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈ।

Verse 23

सा विद्धा बहुभिर्वाक्यैर्दिग्धैरिव गजाङ्गना।चिरसन्नियतं बाष्पं मुमोचाग्निमिवारणिः।।2.30.23।।

ਅਨੇਕ ਐਸੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼-ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹਥਣੀ, ਉਸ ਨੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੰਝੂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।

Verse 24

तस्या स्फटिकसङ्काशं वारि सन्तापसम्भवम्।नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्यामिवोदकम्।।2.30.24।।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ ਨਿਰਮਲ, ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਢਲਕ ਪਵੇ।

Verse 25

तच्चैवामलचन्द्राभं मुखमायतलोचनम्।पर्यशुष्यत बाष्पेण जलोद्धृतमिवाम्बुजम्।।2.30.25।।

ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੁਖ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਕਮਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञामिव दुःखिताम्।उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस्तदा।।2.30.26।।

ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਅਤੇ ਮਾਨੋ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 27

न देवि तव दुःखेन स्वर्गमप्यभिरोचये।न हि मेऽस्ति भयं किञ्चित्स्वयम्भोरिव सर्वतः।।2.30.27।।

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ।”

Verse 28

तव सर्वमभिप्रायमविज्ञाय शुभानने।वासं न रोचयेऽरण्ये शक्तिमानपि रक्षणे।।2.30.28।।

“ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।”

Verse 29

यत्सृष्टाऽसि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि।न विहातुं मया शक्या कीर्तिरात्मवता यथा।।2.30.29।।

“ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਹੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਆਤਮ-ਮਾਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ।”

Verse 30

धर्मस्तु गजनासोरु सद्भिराचरितः पुरा।तं चाहमनुवर्तेऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला।।2.30.30।।

ਹੇ ਗਜਨਾਸੋਰੂ (ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੂੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੀ) ਦੇਵੀ! ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਜੋ ਧਰਮ ਆਚਰਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅੱਜ ਅਪਣਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਸੁਵਰਚਲਾ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।

Verse 31

न खल्वहं न गच्छेयं वनं जनकनन्दिनि।वचनं तन्नयति मां पितु स्सत्योपबृंहितम्।।2.30.31।।

ਹੇ ਜਨਕਨੰਦਿਨੀ! ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਇਆ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

एष धर्मस्तु सुश्रोणि पितुर्मातुश्च वश्यता।अतश्च तं व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुमुत्सहे।।2.30.32।।

ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ (ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ)! ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਜੀਉਣ ਦਾ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 33

अस्वाधीनं कथं दैवं प्रकारैरभिराध्यते।स्वाधीनं समतिक्रम्य मातरं पितरं गुरुम्।।2.30.33।।

ਜੋ ਦੈਵ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਰੋਕਸ਼ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 34

यत्त्रयं तत्त्रयो लोकाः पवित्रं तत्समं भुवि।नान्यदस्ति शुभापाङ्गे तेनेदमभिराध्यते।।2.30.34।।

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤ੍ਰਯ—ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ—ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਮਾਨੋ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਾਪਾਂਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 35

न सत्यं दानमानौ वा न यज्ञाश्चाप्तदक्षिणाः।तथा बलकरा स्सीते यथा सेवा पितुर्हिता।।2.30.35।।

ਨਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਨਾ ਦਾਨ-ਮਾਨ, ਨਾ ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਯੱਗ—ਹੇ ਸੀਤੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਜਿੰਨੀ ਬਲਦਾਇਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ।

Verse 36

स्वर्गो धनं वा धान्यं वा विद्याः पुत्रास्सुखानि च।गुरुवृत्त्यनुरोधेन न किञ्चिदपि दुर्लभम्।।2.30.36।।

ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਯੋਗ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਵਿਦਿਆ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਖ—ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਲਭ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 37

देवगन्धर्वगोलोकान्ब्रह्मलोकां स्तथाऽपरान्।प्राप्नुवन्ति महात्मानो मातापितृपरायणाः।।2.30.37।।

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਲੋਕ, ਗੰਧਰਵਲੋਕ, ਗੋਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 38

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः।तथा वर्तितुमिच्छामि स हि धर्मस्सनातनः।।2.30.38।।

ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 39

मम सन्ना मतिस्सीते त्वां नेतुं दण्डकावनम्।वसिष्यामीति सा त्वं मामनुयातुं सुनिश्चिता।।2.30.39।।

ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ‘ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਾਂਗੀ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਲਈ ਅਡੋਲ ਨਿਰਣੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ।

Verse 40

सा हि सृष्टाऽनवद्याङ्गि वनाय मदिरेक्षणे।अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव।।2.30.40।।

ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 41

सर्वथा सदृशं सीते मम स्वस्य कुलस्य च।व्यवसायमनुक्रान्ता कान्ते त्वमतिशोभनम्।।2.30.41।।

ਹੇ ਸੀਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਦੇ ਯੋਗ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਨ ਸੰਕਲਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਹੈਂ।

Verse 42

आरभस्व शुभश्रोणि वनवासक्षमाः क्रियाः।नेदानीं त्वदृते सीते स्वर्गोऽपि मम रोचते।।2.30.42।।

ਹੇ ਸ਼ੁਭਸ਼੍ਰੋਣੀ ਸੀਤੇ, ਵਨਵਾਸ ਯੋਗ ਤਿਆਰੀਆਂ ਆਰੰਭ ਕਰ; ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਭਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 43

ब्राह्मणेभ्यश्च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश्च भोजनम्।देहि चाशंसमानेभ्य स्सन्त्वरस्व च मा चिरम्।।2.30.43।।

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨ ਦੇਹ, ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਹ; ਅਤੇ ਜੋ ਆਸ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਹ—ਮੈਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਅਤੇ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।

Verse 44

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च।रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः।।2.30.44।।शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च।देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम्।।2.30.45।।

ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਖੇਡ ਲਈ ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੋਹਰ ਸਾਮਾਨ ਹੈ—

Verse 45

भूषणानि महार्हाणि वरवस्त्राणि यानि च।रमणीयाश्च ये केचित्क्रीडार्थाश्चाप्युपस्कराः।।2.30.44।।शयनीयानि यानानि मम चान्यानि यानि च।देहि स्वभृत्यवर्गस्य ब्राह्मणानामनन्तरम्।।2.30.45।।

ਮੇਰੇ ਸ਼ਯਨਾਸਨ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ-ਵਰਗ ਨੂੰ ਦੇ; ਫਿਰ ਜੋ ਬਚੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ।

Verse 46

अनुकूलं तु सा भर्तुर्ज्ञात्वा गमनमात्मनः।क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुमेवोपचक्रमे।।2.30.46।।

ਆਪਣਾ ਜਾਣਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਉਹ ਦੇਵੀ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 47

ततः प्रहृष्टा प्रतिपूर्णमानसायशश्विनी भर्तुरवेक्ष्य भाषितम्।धनानि रत्नानि च दातुमङ्गनाप्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्स्विनी।।2.30.47।।

ਫਿਰ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਵੇਖ ਕੇ ਹ੍ਰਿਦਯ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਾਰੀ ਧਨ ਅਤੇ ਰਤਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ—ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ।