Anushasana ParvaAdhyaya 14465 Verses

Adhyaya 14

Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ (Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony)

Upa-parva: Śiva-mahātmyānuśāsana (Śiva-stuti and the economy of boons)

Chapter 14 opens with Yudhiṣṭhira requesting Bhīṣma to enumerate Śiva’s names and explain Śiva’s auspicious supremacy “tattvataḥ.” Bhīṣma redirects the competence of the account to Vāsudeva (Kṛṣṇa), presenting the tradition of a thousand divine names transmitted by Taṇḍin in Brahmaloka. Vāsudeva then frames a theological epistemology: the full trajectory of Īśvara’s karmic governance is not knowable even to subtle-seeing gods and sages, yet some attributes can be narrated for instruction. The chapter transitions into an embedded autobiographical/legendary chain: Jāmbavatī’s request for a son, Kṛṣṇa’s departure under auspicious blessings, the arrival at Himavat, and the detailed depiction of Upamanyu’s divine āśrama (flora, fauna, ascetic practices, and ritual soundscape). The narrative culminates in Upamanyu’s encounter with Śiva (including deceptive Indra-form), Upamanyu’s exclusive allegiance to Paśupati, Śiva’s revelation with Pārvatī and divine retinue, the description of Śiva’s weapons (notably Pāśupata and Śūla), and a sustained stuti that identifies Śiva as the underlying principle across gods, cosmic functions, and metaphysical categories. Boons follow: enduring youth, knowledge, sustenance, and continued darśana—presented as the ethical fruit of unwavering devotion and disciplined practice.

Chapter Arc: शरशय्या पर पड़े भीष्म युधिष्ठिर को आज्ञा देते हैं कि वह श्रीकृष्ण के साथ महादेव शंकर के विश्वरूप, तत्त्व और महिमा का श्रवण करे—क्योंकि वही अव्यक्त-कारण, देवासुर-गुरु और सर्वव्यापी होकर भी अदृश्य हैं। → भीष्म स्वीकार करते हैं कि महादेव के गुणों का पूर्ण वर्णन उनकी सामर्थ्य से परे है; फिर भी वे अनेक दिव्य आख्यानों और स्तुतियों के सहारे शिव-तत्त्व को खोलते हैं—भक्तों को वर, देवताओं को आश्रय, और असंभव को संभव करने वाली शिव-कृपा के उदाहरणों सहित। → विश्वरूप महेश्वर का तेज—अग्नि-प्रभा की भाँति—मेघ-गर्जना सहित आकाश को व्याप्त करता है, मानो सहस्र सूर्य एक साथ उदित हों; तीनों लोकों के बीच शरद्-मेघों से मुक्त परिधिस्थ सूर्य की तरह शिव का दिव्य रूप स्थिर होकर प्रकट होता है। → भीष्म शिव-चरित और शिव-भक्ति के फल को निष्कर्षित करते हैं: इन्द्र जैसे देव भी काशी में भस्मभूषित दिगम्बर महादेव की आराधना से देवराजत्व पाते हैं; नारद-प्रदत्त गान/गीति-उपासना जैसी नित्य साधना से भक्त शिव के अनुग्रह-पथ पर चलता है। → भीष्म आगे के उपाख्यानों की ओर संकेत करते हैं—परशुराम द्वारा पृथ्वी को त्रिःसप्तकृत्वः नि:क्षत्रिया करने जैसे महाकर्म भी शिव/दैवी वर-सम्बन्ध और धर्म-सीमा के प्रश्न उठाते हैं—जिनका विस्तार आगामी अध्यायों में होगा।

Shlokas

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २०४३ “लोक मिलाकर कुल २१०३ श्लोक हैं) भी्न्आा+ज (2) आस मना चतुर्दशो<5 ध्याय: भीष्मजीकी आज्ञासे भगवान्‌ श्रीकृष्णका युधिष्ठिरसे महादेवजीके माहात्म्यकी कथामें उपमन्युद्वारा महादेवजीकी स्तुति-प्रार्थना, उनके दर्शन और वरदान पानेका तथा अपनेको दर्शन प्राप्त होनेका कथन युधिछ्िर उवाच त्वया55पगेन नामानि श्रुतानीह जगत्पते: । पितामहेशाय विभो नामान्याचक्ष्व शम्भवे,युधिष्ठिरने कहा--गंगानन्दन! आपने ब्रह्माजीके भी ईश्वर कल्याणकारी जगदीश्वर भगवान्‌ शिवके जो नाम सुने हों, उन्हें यहाँ बताइये

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಗಂಗಾನಂದನನೇ! ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಜಗತ್ಪತಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಈಶ್ವರನಾದ, ವಿಭುವಾದ ಕಲ್ಯಾಣಕರ ಶಂಭುವಿನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯ. ದಯವಿಟ್ಟು ಆ ನಾಮಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.

Verse 2

बश्रवे विश्वरूपाय महाभाग्यं च तत्त्वतः । सुरासुरगुरौ देवे शंकरेडव्यक्तयोनये,जो विराट विश्वरूपधारी हैं, अव्यक्तके भी कारण हैं, उन सुरासुरगुरु भगवान्‌ शंकरके माहात्म्यका यथार्थरूपसे वर्णन कीजिये

ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ವಿರಾಟ ವಿಶ್ವರೂಪಧಾರಿಯಾದ, ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕೂ ಕಾರಣನಾದ, ದೇವಾಸುರಗುರುವೂ ಆದ ದೇವ ಶಂಕರನ ನಿಜವಾದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ಪರಮ ಭಾಗ್ಯವನ್ನೂ ತತ್ತ್ವತಃ ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.

Verse 3

भीष्म उवाच अशक्तोडहं गुणान्‌ वक्तुं महादेवस्य धीमतः । यो हि सर्वगतो देवो न च सर्वत्र दृश्यते

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಹಾದೇವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ನಾನು ಅಶಕ್ತನು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ದೇವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 4

ब्रह्मविष्णुसुरेशानां स्रष्टा च प्रभुरेव च । ब्रह्मादय: पिशाचान्ता यं हि देवा उपासते

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ದೇವೇಶ್ವರರಿಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಪರಮ ಪ್ರಭುವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಪಿಶಾಚಾಂತವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು—ದೇವತೆಗಳೂ ಸೇರಿ—ಯಾರನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವನೇ.

Verse 5

प्रकृतीनां परत्वेन पुरुषस्य च य: पर: । चिन्त्यते यो योगविद्धिर््रषिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । अक्षरं परम॑ ब्रह्म असच्च सदसच्च य:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಕೃತಿಯ (ತ್ರಿಗುಣ) ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪರವಾಗಿಯೂ, ಪುರುಷನನ್ನೂ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅರಿತ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಋಷಿಗಳು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಅಕ್ಷರ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಅಸತ್ ಮತ್ತು ಸತ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತೀತವಾಗಿದ್ದರೂ ಎರಡನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು.

Verse 6

प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षो भयित्वा स्वतेजसा । ब्रह्माणमसृजत्‌ तस्माद्‌ देवदेव: प्रजापति:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವದೇವನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಇರಡನ್ನೂ ಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 7

को हि शक्तो गुणान्‌ वक्तुं देवदेवस्प धीमत: । गर्भजन्मजरायुक्तो मर्त्यों मृत्युसमन्वित:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಗರ್ಭ, ಜನ್ಮ, ಜರಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ಮರಣವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಜೊತೆಯಿರುವ ಮನುಷ್ಯನು ದೇವದೇವನಾದ ಆ ಧೀಮಂತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲನು?

Verse 8

भीष्मजी कहते हैं--राजन! मैं परम बुद्धिमान महादेवजीके गुणोंका वर्णन करनेमें असमर्थ हूँ। जो भगवान्‌ सर्वत्र व्यापक हैं, किन्तु (सबके आत्मा होनेके कारण) सर्वत्र देखनेमें नहीं आते हैं, ब्रह्मा, विष्णु और देवराज इन्द्रके भी स्रष्टा तथा प्रभु हैं, ब्रह्मा आदि देवताओंसे लेकर पिशाचतक जिनकी उपासना करते हैं, जो प्रकृतिसे भी परे और पुरुषसे भी विलक्षण हैं, योगवेत्ता तत्त्वदर्श ऋषि जिनका चिन्तन करते हैं, जो अविनाशी परम ब्रह्म एवं सदसत्स्वरूप हैं, जिन देवाधिदेव प्रजापति शिवने अपने तेजसे प्रकृति और पुरुषको क्षुब्ध करके ब्रह्माजीकी सृष्टि की, उन्हीं देवदेव बुद्धिमान्‌ महादेवजीके गुणोंका वर्णन करनेमें गर्भ, जन्म, जरा और मृत्युसे युक्त कौन मनुष्य समर्थ हो सकता है? ।। को हि शक्तो भवं ज्ञातुं मद्विध: परमेश्वरम्‌ । ऋते नारायणात्‌ पुत्र शडुखचक्रगदाधरात्‌,बेटा! शड्ख, चक्र और गदा धारण करनेवाले भगवान्‌ नारायणको छोड़कर मेरे-जैसा कौन पुरुष परमेश्वर शिवके तत्त्वको जान सकता है?

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ನಾನು ಪರಮ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾದೇವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನು. ಅವನು ಸರ್ವವ്യാപಿ; ಆದರೂ ಸರ್ವತ್ರ ದೃಶ್ಯನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಅಂತರಾತ್ಮ. ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರರಿಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಪ್ರಭುವೂ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪಿಶಾಚಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಅತೀತ, ಪುರುಷನಿಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನ; ಯೋಗವಿದ್ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಋಷಿಗಳು ಅವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಅವಿನಾಶಿ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಎರಡನ್ನೂ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು. ಆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಶಿವನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರನ್ನು ಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದನು. ಗರ್ಭ, ಜನ್ಮ, ಜರಾ, ಮರಣಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲನು? ಮತ್ತೂ, ಪುತ್ರನೇ! ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನನ್ನಂತಹವನು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು?

Verse 9

एष विद्वान गुणश्रेष्ठो विष्णु: परमदुर्जय: । दिव्यचक्षुर्महातेजा वीक्षते योगचक्षुषा,ये भगवान्‌ विष्णु सर्वज्ञ, गुणोंमें सबसे श्रेष्ठ, अत्यन्त दुर्जय, दिव्य नेत्रधारी तथा महातेजस्वी हैं। ये योगदृष्टिसे सब कुछ देखते हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ವಿಷ್ಣು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತು ಪರಮದುರ್ಜಯ. ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಳ್ಳ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಭಗವಂತನು ಯೋಗಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

रुद्रभवत्या तु कृष्णेन जगद्‌ व्याप्तं महात्मना । त॑ं प्रसाद्य तदा देवं बदर्या किल भारत,भरतनन्दन! रुद्रदेवके प्रति भक्तिके कारण ही महात्मा श्रीकृष्णने सम्पूर्ण जगत्‌को व्याप्त कर रखा है। राजन! कहते हैं कि पूर्वकालमें महादेवजीको बदरिकाश्रममें प्रसन्न करके उन दिव्यदृष्टि महेश्वरसे श्रीकृष्णने सब पदार्थोकी अपेक्षा प्रियतर भावको प्राप्त कर लिया; अर्थात्‌ वे सम्पूर्ण लोकोंके प्रियतम बन गये

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ರುದ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಓ ಭಾರತ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಪ್ರಿಯತ್ವಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಿಯತಮನಾದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 11

अर्थात्‌ प्रियतरत्वं च सर्वलोकेषु वै तदा । प्राप्तवानेव राजेन्द्र सुवर्णक्षान्महेश्वरात्‌,भरतनन्दन! रुद्रदेवके प्रति भक्तिके कारण ही महात्मा श्रीकृष्णने सम्पूर्ण जगत्‌को व्याप्त कर रखा है। राजन! कहते हैं कि पूर्वकालमें महादेवजीको बदरिकाश्रममें प्रसन्न करके उन दिव्यदृष्टि महेश्वरसे श्रीकृष्णने सब पदार्थोकी अपेक्षा प्रियतर भावको प्राप्त कर लिया; अर्थात्‌ वे सम्पूर्ण लोकोंके प्रियतम बन गये

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಹೀಗೆ ಅವನು ಆ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದನು—ಅದು ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದಲೇ ಪಡೆದಂತಿತ್ತು. ಓ ಭರತನಂದನ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಪ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪಡೆದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಿಯತಮನಾದನು.

Verse 12

पूर्ण वर्षमहस्रं तु तप्तवानेष माधव: । प्रसाद्य वरदं देवं चराचरगुरुं शिवम्‌,इन माधवने वरदायक देवता चराचरगुरु भगवान्‌ शिवको प्रसन्न करते हुए पूर्वकालमें पूरे एक हजार वर्षतक तपस्या की थी

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಮಾಧವನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ವರದಾತನೂ ಚರಾಚರಗುರುವೂ ಆದ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 13

युगे युगे तु कृष्णेन तोषितो वै महेश्वर: । भकक्‍त्या परमया चैव प्रीतश्चैव महात्मन:,श्रीकृष्णने प्रत्येक युगमें महेश्वरको संतुष्ट किया है। महात्मा श्रीकृष्णकी परम भक्तिसे वे सदा प्रसन्न रहते हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಕೃಷ್ಣನ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಮಹಾದೇವನು ಸದಾ ಪ್ರೀತನಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

ऐश्वर्य यादृशं तस्य जगद्योनेर्महात्मन: । तदयं दृष्टवान्‌ साक्षात्‌ पुत्रार्थे हरिरच्युत:,जगत्‌के कारणभूत परमात्मा शिवका एऐश्वर्य जैसा है, उसे पुत्रके लिये तपस्या करते हुए इन अच्युत श्रीहरिने प्रत्यक्ष देखा है इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि मेघवाहनपर्वाख्याने चतुर्दशो5ध्याय:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲಕಾರಣನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯು ಎಂಥದ್ದೋ, ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಚ್ಯುತ ಹರಿ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡನು.

Verse 15

यस्मात्‌ परतरं चैव नान्यं पश्यामि भारत | व्याख्यातुं देवदेवस्य शक्तो नामान्यशेषत:,भारत! उसी ऐश्वर्यके कारण मैं परात्पर श्रीकृष्णके सिवा किसी दूसरेको ऐसा नहीं देखता जो देवाधिदेव महादेवजीके नामोंकी पूर्णरूपसे व्याख्या कर सके

ಓ ಭಾರತ! ಆ ಅಪ್ರತಿಮ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರಾತ್ಪರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ನಾನು ಅಂಥ ಸಮರ್ಥನಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ದೇವಾಧಿದೇವ ಮಹಾದೇವನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಶಕ್ತನು ಅವನೇ.

Verse 16

एष शक्तो महाबाहुर्वक्तुं भगवतो गुणान्‌ । विभूतिं चैव कार्त्स्न्येन सत्यां माहेश्वरी नूप,नरेश्वर! ये महाबाहु श्रीकृष्ण ही भगवान्‌ महेश्वरके गुणों तथा उनके यथार्थ ऐश्वर्यका पूर्णतः वर्णन करनेमें समर्थ हैं

ಓ ನರೇಶ್ವರ! ಈ ಮಹಾಬಾಹು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನ ಗುಣಗಳನ್ನೂ, ಅವನ ಸತ್ಯವಾದ ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಶಕ್ತನು.

Verse 17

वैशम्पायन उवाच एवमुक्त्वा तदा भीष्मो वासुदेवं॑ महायशा: । भवमाहात्म्यसंयुक्तमिदमाह पितामह:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! महायशस्वी पितामह भीष्मने युधिष्ठिरसे ऐसा कहकर भगवान्‌ वासुदेवके प्रति शंकरजीकी महिमासे युक्त यह बात कही

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಪಿತಾಮಹ ಭೀಷ್ಮನು ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಭವ (ಶಂಕರ)ನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 18

भीष्म उवाच सुरासुरगुरो देव विष्णो त्वं वक्तुमहसि । शिवाय विश्वरूपाय यन्मां पृच्छद्‌ युधिष्ठिर:,भीष्मजी बोले--देवासुरगुरो! विष्णुदेव! राजा युधिष्ठिरने मुझसे जो पूछा है, उस विश्वरूप शिवके माहात्म्यको बतानेके योग्य आप ही हैं

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ದೇವಾಸುರಗುರು, ದೇವ ವಿಷ್ಣೋ! ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನನ್ನನ್ನು ವಿಶ್ವರೂಪ ಶಿವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ್ದಾನೆ; ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯನು ನೀನೇ.

Verse 19

नाम्नां सहस्र॑ं देवस्य तण्डिना ब्रह्मयोनिना । निवेदितं ब्रह्मलोके ब्रह्मणो यत्‌ पुराभवत्‌

ದೇವನ ಸಹಸ್ರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಾದ ತಂಡಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿಸಿದನು—ಅವು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದವು.

Verse 20

द्वैपायनप्रभूतयस्तथा चेमे तपोधना: । ऋषय: सुव्रता दान्ता: शृण्वन्तु गदतस्तव

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ವೈಪಾಯನಪ್ರಮುಖರಾದ ಈ ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಈ ತಪೋಧನರು, ಸುವ್ರತಿಗಳು, ದಾಂತರು—ನೀನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಲಿ.

Verse 21

पूर्वकालमें ब्रह्मपुत्र तण्डीमुनिके द्वारा ब्रह्मलोकमें ब्रह्माजीके समक्ष जिस शिव- सहस्रनामका निरूपण किया गया था, उसीका आप वर्णन करें और ये उत्तम व्रतका पालन करनेवाले व्यास आदि तपोधन एवं जितेन्द्रिय महर्षि आपके मुखसे इसका श्रवण करें ।। ध्रुवाय नन्दिने होत्रे गोप्न्रे विश्वसृजेडग्नये । महाभाग्यं विभोर्ब्रूहि मुण्डिनेडथ कपर्दिने

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ತಂಡೀ ಮುನಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಶಿವಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನು ನೀನು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸು; ವ್ಯಾಸಾದಿ ತಪೋಧನರು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರಾದ ಸುವ್ರತ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಿನ್ನ ಮುಖದಿಂದ ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣಿಸಲಿ. ಧ್ರುವ, ನಂದಿ, ಹೋತ್ರ, ಗೋಪ್ತೃ, ವಿಶ್ವಸೃಜ, ಅಗ್ನಿ, ಮುಂಡಿ ಮತ್ತು ಕಪರ್ದಿ—ಎಂಬ ವಿಭುವಿನ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಹೇಳು.

Verse 22

जो ध्रुव (कूटस्थ), नन्‍दी (आनन्दमय), होता, गोप्ता (रक्षक), विश्वस्रष्टा, गार्हपत्य आदि अग्नि, मुण्डी (चूड़ारहित) और कपर्दी (जटाजूटधारी) हैं, उन भगवान्‌ शंकरके महान्‌ सौभाग्यका आप वर्णन कीजिये ।। वासुदेव उवाच न गति: कर्मणां शक्‍्या वेलुमीशस्य तत्त्वत: । हिरण्यगर्भप्रमुखा देवा: सेन्द्रा महर्षय:,भगवान्‌ श्रीकृष्णने कहा--भगवान्‌ शंकरके कर्मोंकी गतिका यथार्थरूपसे ज्ञान होना अशक्य है। ब्रह्मा और इन्द्र आदि देवता, महर्षि तथा सूक्ष्मदर्शी आदित्य भी जिनके निवासस्थानको नहीं जानते, सत्पुरुषोंके आश्रयभूत उन भगवान्‌ शिवके तत्त्वका ज्ञान मनुष्यमात्रको कैसे हो सकता है?

ಧ್ರುವ, ನಂದಿ, ಹೋತ್ರ, ಗೋಪ್ತೃ, ವಿಶ್ವಸೃಜ, ಅಗ್ನಿ, ಮುಂಡಿ ಮತ್ತು ಕಪರ್ದಿ—ಎಂಬ ವಿಭುವಿನ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು. ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಈಶ್ವರನ ಕರ್ಮಗಳ ಗತಿಯನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ; ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ (ಬ್ರಹ್ಮ)ಪ್ರಮುಖ ದೇವರುಗಳು, ಇಂದ್ರನೊಡನೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ (ಅವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾರರು).

Verse 23

न विदुर्यस्थ भवनमादित्या: सूक्ष्मदर्शिन: । स कथ॑ नरमात्रेण शक्‍्यो ज्ञातुं सतां गति:,भगवान्‌ श्रीकृष्णने कहा--भगवान्‌ शंकरके कर्मोंकी गतिका यथार्थरूपसे ज्ञान होना अशक्य है। ब्रह्मा और इन्द्र आदि देवता, महर्षि तथा सूक्ष्मदर्शी आदित्य भी जिनके निवासस्थानको नहीं जानते, सत्पुरुषोंके आश्रयभूत उन भगवान्‌ शिवके तत्त्वका ज्ञान मनुष्यमात्रको कैसे हो सकता है?

ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಗಳಾದ ಆದಿತ್ಯರೂ ಸಹ ಯಾರ ನಿವಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯರೋ, ಸಜ್ಜನರ ಆಶ್ರಯವೂ ಗತಿಯೂ ಆದ ಆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾನವನು ಹೇಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು?

Verse 24

तस्याहमसुरघ्नस्य कांश्चिद्‌ भगवतो गुणान्‌ । भवतां कीर्तयिष्यामि व्रतेशाय यथातथम्‌,अतः मैं उन असुरविनाशक व्रतेश्वर भगवान्‌ शंकरके कुछ गुणोंका आपलोगोंके समक्ष यथार्थरूपसे वर्णन करूँगा

ಈಗ ನಾನು ಆ ಅಸುರಘ್ನನಾದ, ವ್ರತೇಶ್ವರನಾದ ಭಗವಂತನ ಕೆಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸುವೆನು.

Verse 25

वैशम्पायन उवाच एवमुक्‍त्वा तु भगवान्‌ गुणांस्तस्य महात्मन: । उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा कथयामास धीमत:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! ऐसा कहकर भगवान्‌ श्रीकृष्ण आचमन करके पवित्र हो बुद्धिमान्‌ परमात्मा शिवके गुणोंका वर्णन करने लगे

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಜನಮೇಜಯನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ನಂತರ ವಿವೇಕವಂತನಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 26

वासुदेव उवाच शुश्रूषध्व॑ ब्राह्म॒णेन्द्रास्त्वं च तात युधिष्ठिर । त्वं चापगेय नामानि शृणुष्वेह कपर्दिने,भगवान्‌ श्रीकृष्ण बोले--यहाँ बैठे हुए ब्राह्मण-शिरोमणियो! सुनो, तात युधिष्ठिर! और गंगानन्दन भीष्म! आपलोग भी यहाँ भगवान्‌ शंकरके नामोंका श्रवण करें

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಂದ್ರರೇ! ನೀವು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ; ತಾತ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ನೀನೂ ಕೇಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಗಾನಂದನ ಭೀಷ್ಮನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಕಪರ್ದೀ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ಗೇಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡು.

Verse 27

यदवाप्तं च मे पूर्व साम्बहेतो: सुदुष्करम्‌ । यथावद्‌ भगवान्‌ दृष्टो मया पूर्व समाधिना,पूर्वकालमें साम्बकी उत्पत्तिके लिये अत्यन्त दुष्कर तप करके मैंने जिस दुर्लभ नामसमूहका ज्ञान प्राप्त किया था और समाथिके द्वारा भगवान्‌ शंकरका जिस प्रकार यथावत्‌रूपसे साक्षात्कार किया था, वह सब प्रसंग सुना रहा हूँ

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾಂಬನ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ನಾನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಆ ದುರ್ಲಭ ನಾಮಸಮೂಹವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ರೀತಿಯನ್ನು—ಆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 28

शम्बरे निहते पूर्व रौक्मिणेयेन धीमता । अतीते द्वादशे वर्षे जाम्बवत्यब्रवीद्धि माम्‌,युधिष्ठिर! बुद्धिमान्‌ रुक्मिणीनन्दन प्रद्युम्नके द्वारा पूर्वकालमें जब शम्बरासुर मारा गया और वे द्वारकामें आये, तबसे बारह वर्ष व्यतीत होनेके पश्चात्‌ रुक्मिणीके प्रद्युम्न, चारुदेष्ण आदि पुत्रोंको देखकर पुत्रकी इच्छा रखनेवाली जाम्बवती मेरे पास आकर इस प्रकार बोली --

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕವಂತ ರುಕ್ಮಿಣೀನಂದನನು ಶಂಬರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಅದರ ನಂತರ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಪುತ್ರಕಾಂಕ್ಷೆಯಿದ್ದ ಜಾಂಬವತಿ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆಂದಳು.

Verse 29

प्रद्युम्नचारुदेष्णादीन्‌ रुक्मिण्या वीक्ष्य पुत्रकान्‌ पुत्रार्थिनी मामुपेत्य वाक्यमाह युधिछ्िर,युधिष्ठिर! बुद्धिमान्‌ रुक्मिणीनन्दन प्रद्युम्नके द्वारा पूर्वकालमें जब शम्बरासुर मारा गया और वे द्वारकामें आये, तबसे बारह वर्ष व्यतीत होनेके पश्चात्‌ रुक्मिणीके प्रद्युम्न, चारुदेष्ण आदि पुत्रोंको देखकर पुत्रकी इच्छा रखनेवाली जाम्बवती मेरे पास आकर इस प्रकार बोली --

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಚಾರುದೇಷ್ಣ ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುತ್ರಕಾಂಕ್ಷೆಯಿದ್ದ ಜಾಂಬವತಿ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನನಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 30

शूरं बलवतां श्रेष्ठ कान्तरूपमकल्मषम्‌ | आत्मतुल्यं मम सुतं प्रयच्छाच्युत माचिरम्‌,“अच्युत! आप मुझे अपने ही समान शूरवीर, बलवानोंमें श्रेष्ठ तथा कमनीय रूप- सौन्दर्यसे युक्त निष्पाप पुत्र प्रदान कीजिये। इसमें विलम्ब नहीं होना चाहिये

ಹೇ ಅಚ್ಯುತ! ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ನನ್ನ ಸಮಾನನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು—ಅವನು ಶೂರನಾಗಿರಲಿ, ಬಲವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿರಲಿ, ರೂಪ-ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಮನೋಹರನಾಗಿರಲಿ, ಕಲ್ಮಷರಹಿತನಾಗಿರಲಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಬಾರದು.

Verse 31

न हि ते<प्राप्यमस्तीह त्रिषु लोकेषु किंचन । लोकान्‌ सूजेस्त्वमपरानिच्छन्‌ यदुकुलोद्वह,“यदुकुलधुरन्धर! आपके लिये तीनों लोकोंमें कोई भी वस्तु अलभ्य नहीं है। आप चाहें तो दूसरे-दूसरे लोकोंकी सृष्टि कर सकते हैं

ಹೇ ಯದುಕುಲೋದ್ವಹ! ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಇನ್ನೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲೆ.

Verse 32

त्वया द्वादशवर्षाणि व्रती भूतेन शुष्यता । आराध्य पशुभर्तारें रुक्मिण्यां जनिता: सुता:,“आपने बारह वर्षोतक व्रतपरायण हो अपने शरीरको सुखाकर भगवान्‌ पशुपतिकी आराधना की और रुक्मिणीदेवीके गर्भसे अनेक पुत्र उत्पन्न किये

ನೀನು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ವ್ರತಸ್ಥನಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿ, ಪಶುಪತಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದೆ; ಆಗ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿನಗೆ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 33

चारुदेष्ण: सुचारुश्ष चारुवेशो यशोधर: । चारुश्रवाश्लारुयशा: प्रद्युम्न: शम्भुरेव च,“मधुसूदन! चारुदेष्ण, सुचारु, चारुवेश, यशोधर, चारुश्रवा, चारुयशा, प्रद्युम्म और शम्भु--इन सुन्दर पराक्रमी पुत्रोंकोी जिस प्रकार आपने रुक्मिणीदेवीके गर्भसे उत्पन्न किया है उसी प्रकार मुझे भी पुत्र प्रदान कीजिये”

ಹೇ ಮಧುಸೂದನ! ಚಾರುದೇಷ್ಣ, ಸುಚಾರು, ಚಾರುವೇಶ, ಯಶೋಧರ, ಚಾರುಶ್ರವಾ, ಚಾರುಯಶಾ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಶಂಭು—ಇವರು ನನ್ನ ಪುಣ್ಯವಂತ, ಶೂರ, ಸುಂದರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು. ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನೀನು ಇವರನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದಂತೆ, ನನಗೂ ಪುತ್ರರನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.

Verse 34

यथा ते जनिताः पुत्रा रुक्मिण्यां चारुविक्रमा: । तथा ममापि तनयं प्रयच्छ मधुसूदन,“मधुसूदन! चारुदेष्ण, सुचारु, चारुवेश, यशोधर, चारुश्रवा, चारुयशा, प्रद्युम्म और शम्भु--इन सुन्दर पराक्रमी पुत्रोंकोी जिस प्रकार आपने रुक्मिणीदेवीके गर्भसे उत्पन्न किया है उसी प्रकार मुझे भी पुत्र प्रदान कीजिये”

ಹೇ ಮಧುಸೂದನ! ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿನಗೆ ಸುಂದರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದಂತೆ, ನನಗೂ ಒಂದು ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.

Verse 35

इत्येवं चोदितो देव्या तामवोच॑ सुमध्यमाम्‌ | अनुजानीहि मां राज्ञि करिष्ये वचनं तव,देवी जाम्बवतीके इस प्रकार प्रेरणा देनेपर मैंने उस सुन्दरीसे कहा--“रानी! मुझे जानेकी अनुमति दो। मैं तुम्हारी प्रार्थना सफल करूँगा”

ದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಾಗ ನಾನು ಆ ಸುಮಧ್ಯೆ ರಾಣಿಗೆ ಹೀಗೆಂದೆ— “ರಾಜ್ಞಿ, ನನಗೆ ಹೊರಡುವ ಅನುಮತಿ ಕೊಡು; ನಿನ್ನ ವಚನವನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು.”

Verse 36

सा च मामब्रवीद्‌ गच्छ शिवाय विजयाय च | ब्रह्मा शिव: काश्यपश्च नद्यो देवा मनो5नुगा:

ಅವಳು ನನಗೆ ಹೇಳಿದಳು— “ಹೋಗು—ಶಿವನ ಕಡೆಗೂ ವಿಜಯದ ಕಡೆಗೂ. ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಕಾಶ್ಯಪ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋನುಗ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ.”

Verse 37

क्षेत्रीौषध्यो यज्ञवाहाश्छन्दांस्यृषिगणाध्वरा: । समुद्रा दक्षिणास्तोभा ऋक्षाणि पितरो ग्रहा:

ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಔಷಧಿಗಳು, ಯಜ್ಞವಾಹಕರು, ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಅಧ್ವರ ನಡೆಸುವ ಋಷಿಗಣ; ಸಮುದ್ರಗಳು, ದಕ್ಷಿಣೆಗಳು, ಸ್ತೋಭಗಾನಗಳು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ (ಆ ದಿವ್ಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

Verse 38

देवपत्न्यो देवकन्या देवमातर एव च | मन्वन्तराणि गावश्न चन्द्रमा: सविता हरि:

ದೇವಪತ್ನಿಯರು, ದೇವಕನ್ಯೆಯರು, ದೇವಮಾತೆಯರು; ಮನ್ವಂತರಗಳು, ಹಸುಗಳು; ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಹರಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪೂಜ್ಯ.

Verse 39

सावित्री ब्रह्म॒विद्या च ऋतवो वत्सरास्तथा । क्षणा लवा मुहूर्ताश्न निमेषा युगपर्यया:

ಸಾವಿತ್ರೀ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಮಾಪನಗಳು—ಕ್ಷಣ, ಲವ, ಮುಹೂರ್ತ, ನಿಮೇಷ ಮತ್ತು ಯುಗಪರ್ಯಯಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ (ಅದರೊಳಗೆ) ಸೇರಿವೆ.

Verse 40

रक्षन्तु सर्वत्र गतं त्वां यादव सुखाय च । अरिए्टं गच्छ पन्थानमप्रमत्तो भवानघ

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು— “ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋಗಿದರೂ ಯಾದವರು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ; ಅದು ನಿನ್ನ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿ. ಅನಿಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸು; ಹೇ ಅನಘ, ಸದಾ ಅಪ్రమತ್ತನಾಗಿರು.”

Verse 41

उसने कहा--'प्राणनाथ! आप कल्याण और विजय पानेके लिये जाइये। यदुनन्दन! ब्रह्मा, शिव, काश्यप, नदियाँ, मनो$नुकूल देवगण, क्षेत्र, ओषधियाँ, यज्ञवाह (मन्त्र), छन्द, ऋषिगण, यज्ञ, समुद्र, दक्षिणा, सतोभ (सामगानपूरक “हावु” “'हायि” आदि शब्द), नक्षत्र, पितर, ग्रह, देवपत्नियाँ, देवकन्याएँ और देवमाताएँ, मन्वन्तर, गौ, चन्द्रमा, सूर्य, इन्द्र, सावित्री, ब्रह्मविद्या, ऋतु, वर्ष, क्षण, लव, मुहूर्त, निमेष और युग--ये सर्वत्र आपकी रक्षा करें। आप अपने मार्गपर निर्विष्न यात्रा करें और अनध! आप सतत सावधान रहें” | ३६ --४० || एवं कृतस्वस्त्ययनस्तयाहं ततोडभ्यनुज्ञाय नरेन्द्रपुत्रीम्‌ । पितु: समीपं नरसत्तमस्य मातुश्च राज्ञक्ष तथा55हुकस्य,इस तरह जाम्बवतीके द्वारा स्वस्तिवाचनके पश्चात्‌ मैं उस राजकुमारीकी अनुमति ले नरश्रेष्ठ पिता वसुदेव, माता देवकी तथा राजा उग्रसेनके समीप गया। वहाँ जाकर विद्याधरराजकुमारी जाम्बवतीने अत्यन्त आर्त होकर मुझसे जो प्रार्थना की थी वह सब मैंने बताया और उन सबसे तपके लिये जानेकी आज्ञा ली। गद और अत्यन्त बलवान्‌ बलरामजीसे विदा माँगी। उन दोनोंने बड़े दुःखसे अत्यन्त प्रेमपूर्वक उस समय मुझसे कहा -- भाई! तुम्हारी तपस्या निर्विघ्न पूर्ण हो”

ಜಾಂಬವತಿ ಹೇಳಿದಳು— “ಪ್ರಾಣನಾಥಾ! ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೊರಡಿರಿ. ಹೇ ಯದುನಂದನ! ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಕಾಶ್ಯಪ, ನದಿಗಳು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ದೇವಗಣ, ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಔಷಧಿಗಳು, ಯಜ್ಞವಾಹಕವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು, ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಯಜ್ಞ, ಸಮುದ್ರ, ದಕ್ಷಿಣೆ, ಸಾಮಗಾನದ ಸ್ತೋಭಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, ದೇವಪತ್ನಿಯರು, ದೇವಕನ್ಯೆಯರು ಮತ್ತು ದೇವಮಾತೃಗಳು, ಮನ್ವಂತರಗಳು, ಗೋವುಗಳು, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರ, ಸಾವಿತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ, ಋತುಗಳು, ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಮಾನದ ಎಲ್ಲ ಅಳತೆಗಳು—ಕ್ಷಣ, ಲವ, ಮುಹೂರ್ತ, ನಿಮೇಷ, ಯುಗ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿರಿ; ಹೇ ಅನಘ, ಸದಾ ಅಪ్రమತ್ತರಾಗಿರಿ.” ಅವಳು ಸ್ವಸ್ತಿವಚನ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂದೆ ವಸುದೇವ, ತಾಯಿ ದೇವಕಿ ಮತ್ತು ರಾಜ ಉಗ್ರಸೇನರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವತಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿಸಿ, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೊರಡುವ ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಗದ ಮತ್ತು ಅತಿಬಲವಂತನಾದ ಬಲರಾಮನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದೆ; ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ದುಃಖದಿಂದಲೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೂ— “ಸಹೋದರಾ, ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 42

गत्वा समावेद्य यदब्रवीन्मां विद्याधरेन्द्रस्य सुता भृशार्ता । तानभ्यनुज्ञाय तदातिदुःखाद्‌ गदं तथैवातिबलं च रामम्‌ | अथोचतुः प्रीतियुतौ तदानीं तपःसमृद्धिर्भवतो<स्त्वविघध्नम्‌,इस तरह जाम्बवतीके द्वारा स्वस्तिवाचनके पश्चात्‌ मैं उस राजकुमारीकी अनुमति ले नरश्रेष्ठ पिता वसुदेव, माता देवकी तथा राजा उग्रसेनके समीप गया। वहाँ जाकर विद्याधरराजकुमारी जाम्बवतीने अत्यन्त आर्त होकर मुझसे जो प्रार्थना की थी वह सब मैंने बताया और उन सबसे तपके लिये जानेकी आज्ञा ली। गद और अत्यन्त बलवान्‌ बलरामजीसे विदा माँगी। उन दोनोंने बड़े दुःखसे अत्यन्त प्रेमपूर्वक उस समय मुझसे कहा -- भाई! तुम्हारी तपस्या निर्विघ्न पूर्ण हो”

ನಾನು ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ—ವಿದ್ಯಾಧರೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು. ನಂತರ ಆ ಮಹಾದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಗದ ಮತ್ತು ಅತಿಬಲವಂತನಾದ ಬಲರಾಮನಿಗೂ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದೆ. ಆಗ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಸ्नेಹದಿಂದ— “ಸಹೋದರಾ, ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಿದ್ಧಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 43

प्राप्पानुज्ञां गुरुजनादहं ताक्ष्यमचिन्तयम्‌ । सो5वहद्धिमवन्तं मां प्राप्प चैनं व्यसर्जयम्‌,गुरुजनोंकी आज्ञा पाकर मैंने गरुडका चिन्तन किया। उसने (आकर) मुझे हिमालयपर पहुँचा दिया। वहाँ पहुँचकर मैंने गरुडको विदा कर दिया

ಗುರುಜನರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ)ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆ. ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಮವಾನ್ (ಹಿಮಾಲಯ)ಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು; ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ.

Verse 44

तत्राहमद्भुतान्‌ भावानपश्यं गिरिसत्तमे । क्षेत्र च तपसां श्रेष्ठ पश्याम्यद्भुतमुत्तमम्‌,मैंने उस श्रेष्ठ पर्वतपर वहाँ अद्भुत भाव देखे। मुझे वहाँका स्थान तपस्याके लिये अदभुत, उत्तम और श्रेष्ठ क्षेत्र दिखायी दिया

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅದ್ಭುತವಾದ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೂ ಕಂಡೆ. ಆ ಸ್ಥಳವು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅದ್ಭುತ, ಉತ್ತಮ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ನನಗೆ ತೋಚಿತು.

Verse 45

दिव्यं वैयाच्रपद्यस्य उपमन्योर्महात्मन: । पूजितं देवगन्धर्वै््राह्म्या लक्ष्म्यमा समावृतम्‌,वह व्याप्रपादके पुत्र महात्मा उपमन्युका दिव्य आश्रम था, जो ब्राह्मी शोभासे सम्पन्न तथा देवताओं और गन्धर्वोद्वारा सम्मानित था

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ವ್ಯಾಘ್ರಪದ ವಂಶಜ ಮಹಾತ್ಮ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಆಶ್ರಮವಿತ್ತು. ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಕాంతಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 46

धवककुभकदम्बनारिकेलै: कुरबककेतकजम्बुपाटलाभि: । वटवरुणकवत्सना भबिल्वै: सरलकपित्थप्रियालसालतालै:,धव, ककुभ (अर्जुन), कदम्ब, नारियल, कुरबक, केतक, जामुन, पाटल, बड़, वरुणक, वत्सनाभ, बिल्व, सरल, कपित्थ, प्रियाल, साल, ताल, बेर, कुन्द, पुत्नाग, अशोक, आम्र, अतिमुक्त, महुआ, कोविदार, चम्पा तथा कटहल आदि बहुत-से फल-फूल देनेवाले विविध वन्य वृक्ष उस आश्रमकी शोभा बढ़ा रहे थे। फूलों, गुल्मों और लताओंसे वह व्याप्त था। केलेके कुंज उसकी शोभाको और भी बढ़ा रहे थे

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಧವ, ಕಕುಭ, ಕದಂಬ, ನಾರಿಕೇಳ, ಕುರುಬಕ, ಕೇತಕ, ಜಂಬೂ, ಪಾಟಲ, ವಟ, ವರುಣಕ, ವತ್ಸನಾಭ, ಬಿಲ್ವ, ಶರಲ, ಕಪಿತ್ಥ, ಪ್ರಿಯಾಲ, ಶಾಲ, ತಾಳ—ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಹೂ-ಹಣ್ಣು ನೀಡುವ ಕಾಡುಮರಗಳು ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದವು. ಅದು ಪುಷ್ಪಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಲತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಬಾಳೆತೋಟಗಳು ಅದರ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

Verse 47

बदरीकुन्दपुन्नागैरशोकाम्रातिमुक्तकै: । मधूकै: कोविदारैश्न चम्पकैः पनसैस्तथा,धव, ककुभ (अर्जुन), कदम्ब, नारियल, कुरबक, केतक, जामुन, पाटल, बड़, वरुणक, वत्सनाभ, बिल्व, सरल, कपित्थ, प्रियाल, साल, ताल, बेर, कुन्द, पुत्नाग, अशोक, आम्र, अतिमुक्त, महुआ, कोविदार, चम्पा तथा कटहल आदि बहुत-से फल-फूल देनेवाले विविध वन्य वृक्ष उस आश्रमकी शोभा बढ़ा रहे थे। फूलों, गुल्मों और लताओंसे वह व्याप्त था। केलेके कुंज उसकी शोभाको और भी बढ़ा रहे थे

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಬದರಿ, ಕುಂದ, ಪುನ್ನಾಗ, ಅಶೋಕ, ಮಾವು, ಅತಿಮುಕ್ತ ಲತೆಗಳು, ಮಧೂಕ, ಕೋವಿದಾರ, ಚಂಪಕ, ಪನಸ (ಹಲಸು)—ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಕಾಡುಮರಗಳು ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದವು. ಅದು ಪುಷ್ಪಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಲತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಬಾಳೆತೋಟಗಳು ಅದರ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

Verse 48

वन्यैर्बहुविधैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युतम्‌ । पुष्पगुल्मलताकीर्ण कदलीषण्डशोभितम्‌,धव, ककुभ (अर्जुन), कदम्ब, नारियल, कुरबक, केतक, जामुन, पाटल, बड़, वरुणक, वत्सनाभ, बिल्व, सरल, कपित्थ, प्रियाल, साल, ताल, बेर, कुन्द, पुत्नाग, अशोक, आम्र, अतिमुक्त, महुआ, कोविदार, चम्पा तथा कटहल आदि बहुत-से फल-फूल देनेवाले विविध वन्य वृक्ष उस आश्रमकी शोभा बढ़ा रहे थे। फूलों, गुल्मों और लताओंसे वह व्याप्त था। केलेके कुंज उसकी शोभाको और भी बढ़ा रहे थे

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಆಶ್ರಮವು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕಾಡುಮರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು; ಅವು ಹಣ್ಣು-ಹೂಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಪೊದೆಗಳು, ಲತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಬಾಳೆತೋಟಗಳು ಅದರ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

Verse 49

नानाशकुनिसम्भोज्यै: फलैरव॑क्षेरलंकृतम्‌ । यथास्थानविनिक्षिप्तैर्भूषितं भस्मराशिभि:,नाना प्रकारके पक्षियोंके खाने योग्य फल और वृक्ष उस आश्रमके अलंकार थे। यथास्थान रखी हुई भस्मराशिसे उसकी बड़ी शोभा हो रही थी

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಭುಜಿಸಬಹುದಾದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳು ಆ ಆಶ್ರಮದ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದ್ದವು. ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಭಸ್ಮರಾಶಿಗಳು ಸಹ ಅದರ ತಪೋಮಯ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 50

रुरुवानरशार्दूलसिंहद्वीपिसमाकुलम्‌ । कुरड़बर्हिणाकीर्ण मार्जारभुजगावृतम्‌ । पूगैश्न मृगजातीनां महिषर्क्षनिषेवितम्‌,रुरु, वानर, शार्दूल, सिंह, चीते, मृग, मयूर, बिल्ली, सर्प, विभिन्न जातिके मृगोंके झुंड, भैंस तथा रीछोंसे उस आश्रमका निकटवर्ती वन भरा हुआ था

ಆ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದ ಅರಣ್ಯವು ರುರು, ವಾನರಗಳು, ಶಾರ್ದೂಲಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಚಿರತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಬೆಕ್ಕುಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳೂ ಆ ವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 51

सकृप्प्रभिन्नैश्व गजैर्विं भूषित॑ प्रहृषष्नानाविधपक्षिसेवितम्‌ । सुपुष्पितैरम्बुधरप्रकाशै- महीरुहाणां च वनैर्विचित्रै:,जिनके मस्तकसे पहली बार मदकी धारा फूटकर बही थी, ऐसे हाथी वहाँके उपवनकी शोभा बढ़ाते थे। हर्षमें भरे हुए नाना प्रकारके विहंगम वहाँके वृक्षोंपर बसेरे लेते थे। अनेकानेक वृक्षोंके विचित्र वन सुन्दर फूलोंसे सुशोभित हो मेघोंके समान प्रतीत होते थे और उन सबके द्वारा उस आश्रमकी अनुपम शोभा हो रही थी

ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮದಧಾರೆ ಒಡೆದು ಹರಿದಂತಹ ಆನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಉಪವನದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಾನಾವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದವು. ಅನೇಕ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಚಿತ್ರ ವನಗಳು ಸುಂದರ ಹೂಗಳಿಂದ ಅರಳಿ ಮಳೆಮೋಡಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಅವೆಲ್ಲರಿಂದ ಆ ಆಶ್ರಮವು ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿತು.

Verse 52

नानापुष्परजोमिश्रो गजदानाधिवासित: । दिव्यस्त्रीगीतबहुलो मारुतो5भिमुखो ववौ,सामनेसे नाना प्रकारके पुष्पोंके परागपुंजसे पूरित तथा हाथियोंके मदकी सुगन्धसे सुवासित मन्द-मन्द अनुकूल वायु आ रही थी; जिसमें दिव्य रमणियोंके मधुर गीतोंकी मनोरम ध्वनि विशेषरूपसे व्याप्त थी

ಅವರ ಎದುರಿನಿಂದ ಮೃದುವಾಗಿ ಅನುಕೂಲವಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು—ನಾನಾವಿಧ ಪುಷ್ಪಗಳ ಪರಾಗದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮದಿಸಿದ ಆನೆಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಪರಿಮಳಗೊಂಡು; ಅದರಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಧುರ ಗೀತಗಳ ಮನೋಹರ ಧ್ವನಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

Verse 53

धारानिनादैर्विहगप्रणादै: शुभैस्तथा बूंहितैः: कुज्जराणाम्‌ | गीतैस्तथा किन्नराणामुदारै: शुभै: स्वनै: सामगानां च वीर,वीर! पर्वतशिखरोंसे झरते हुए झरनोंकी झर-झर ध्वनि, विहंगमोंके सुन्दर कलरव, हाथियोंकी गर्जना, किन्नरोंक उदार (मनोहर) गीत तथा सामगान करनेवाले सामवेदी विद्वानोंके मंगलमय शब्द उस वन-प्रान्तको संगीतमय बना रहे थे

ವೀರನೇ! ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬೀಳುವ ಜಲಧಾರೆಗಳ ಮರ್ಮರನಾದ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಧುರ ಕಲರವ, ಆನೆಗಳ ಗರ್ಜನೆ, ಕಿನ್ನರರ ಉದಾರವಾದ ಮನೋಹರ ಗೀತೆಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾಮಗಾನ ಮಾಡುವ ಸಾಮವೇದಿ ಪಂಡಿತರ ಮಂಗಳಸ್ವರಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವು ಆ ವನಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಗೀತಮಯವಾಗಿಸಿತ್ತು.

Verse 54

अचिन्त्यं मनसाप्यन्यै: सरोभि: समलंकृतम्‌ । विशालैश्वाग्निशरणैर्भूषितं कुसुमावृतै:,जिसके विषयमें दूसरे लोग मनसे सोच भी नहीं सकते, ऐसी अचिन्त्य शोभासे सम्पन्न वह पर्वतीय भाग अनेकानेक सरोवरोंसे अलंकृत तथा फूलोंसे आच्छादित विशाल अग्निशालाओंद्वारा विभूषित था

ಇತರರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಕಲ್ಪಿಸಲಾರದ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಆ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶವು ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಹೂಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ವಿಶಾಲ ಅಗ್ನಿಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕವೂ ವಿಭೂಷಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 55

विभूषितं पुण्यपवित्रतोयया सदा च जुष्टं नृप जह्लुकन्यया । विभूषितं धर्मभृतां वरिष्ठै- महात्मभिव॑द्लिसमानकल्पै:,नरेश्वर! पुण्यसलिला जाह्नवी सदा उस क्षेत्रकी शोभा बढ़ाती हुई मानो उसका सेवन करती थीं। अग्निके समान तेजस्वी तथा धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ अनेकानेक महात्माओंसे वह स्थान विभूषित था

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ನರೇಶ್ವರನೇ! ಆ ಸ್ಥಳವು ಪುಣ್ಯಪವಿತ್ರ ಜಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು; ಜಹ್ನುವಿನ ಕನ್ಯೆಯಾದ ಜಾಹ್ನವೀ ನದಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವಂತೆ ಸದಾ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದ, ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಅನೇಕ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದಲೂ ಆ ಆಶ್ರಮಪ್ರದೇಶವು ಶೋಭಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪುಣ್ಯಸಲಿಲ ಜಾಹ್ನವೀ ಆ ಪಾವನ ಪ್ರದೇಶದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು।

Verse 56

वाय्वाहारैरम्बुपैर्जप्यनित्यै: सम्प्रक्षालैयोंगिभिर्ध्याननित्यै: । धूमप्राशैरूष्मपै: क्षीरपैश्न संजुष्टं च ब्राह्मणेन्द्रै: समन्तात्‌,वहाँ चारों ओर श्रेष्ठ ब्राह्मण निवास करते थे। उनमेंसे कुछ लोग केवल वायु पीकर रहते थे। कुछ लोग जल पीकर जीवन धारण करते थे। कुछ लोग निरन्तर जपमें संलग्न रहते थे। कुछ साधक मैत्री-मुदिता आदि साधनाओंद्वारा अपने चित्तका शोधन करते थे। कुछ योगी निरन्तर ध्यानमग्न रहते थे। कोई अग्निहोत्रका धूआँ, कोई गरम-गरम सूर्यकी किरणें और कोई दूध पीकर रहते थे

ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನಿತ್ಯ ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯ ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷಾಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಯೋಗಿಗಳು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯ ಧೂಮವನ್ನು, ಕೆಲವರು ತಪಸ್ಸಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು, ಕೆಲವರು ಹಾಲನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು—ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 57

गोचारिणो<5थाश्मकुट्टा दन्‍तोलूखलिकास्तथा । मरीचिपा: फेनपाश्चव तथैव मृगचारिण:,कुछ लोग गोसेवाका व्रत लेकर गौओंके ही साथ रहते और विचरते थे। कुछ लोग खाद्य वस्तुओंको पत्थरसे पीसकर खाते थे और कुछ लोग दाँतोंसे ही ओखली-मूसलका काम लेते थे। कुछ लोग किरणों और फेनोंका पान करते थे तथा कितने ही ऋषि मृगचर्याका व्रत लेकर मृगोंके ही साथ रहते और विचरते थे

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಕೆಲವರು ಗೋಸೇವೆಯ ವ್ರತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಸುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಅರೆದು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನೇ ಒಕ್ಕಲಿ-ಮುಸಲಿನಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ನುರಿಯನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ಮುನಿಗಳು ಮೃಗಚರ್ಯಾ ವ್ರತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜಿಂಕೆಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 58

अश्वत्थफलभक्षाश्व तथा हुदकशायिन: । चीरचर्माम्बरधरास्तथा वल्कलधारिण:,कोई पीपलके फल खाकर रहते, कोई जलमें ही सोते तथा कुछ लोग चीर, वल्कल और मृगचर्म धारण करते थे

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಕೆಲವರು ಅಶ್ವತ್ಥ (ಅರಳಿ) ಮರದ ಫಲಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಲವರು ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಶಯನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಚೀರ, ವಲ್ಕಲ ಮತ್ತು ಮೃಗಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 59

सुदुःखान्‌ नियमांस्तांस्तान्‌ वहतः सुतपोधनान्‌ । पश्यन्‌ मुनीन्‌ बहुविधानू प्रवेष्टमुपचक्रमे,अत्यन्त कष्टसाध्य नियमोंका निर्वाह करते हुए विविध तपस्वी मुनियोंका दर्शन करते हुए मैंने उस महान्‌ आश्रममें प्रवेश करनेका उपक्रम किया

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅತಿದುರ್ಲಭವಾಗಿ ಸಹಿಸಬಹುದಾದ ಆ ಆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾದ ನಾನಾವಿಧ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ನಾನು ಆ ಮಹಾನ್ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮುಂದಾದೆನು।

Verse 60

सुपूजितं देवगणैर्महात्मभि: शिवादिभिर्भारत पुण्यकर्मभि: । रराज तच्चाश्रममण्डलं सदा दिवीव राजन्‌ शशिमण्डलं यथा,भरतवंशी नरेश! महात्मा तथा पुण्यकर्मा शिव आदि देवताओंसे समादृत हो वह आश्रममण्डल सदा ही आकाशगमें चन्द्रमण्डलकी भाँति शोभा पाता था

ಓ ಭರತವಂಶೀಯ ರಾಜನೇ! ದೇವಗಣಗಳಿಂದಲೂ, ಶಿವಾದಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮಹಾತ್ಮರಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜಿತವಾದ ಆ ಆಶ್ರಮಮಂಡಲವು ಸದಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಂತೆ ಕాంతಿಮಯವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 61

क्रीडन्ति सर्पर्नकुला मृगैर्व्याच्रिश्व मित्रवत्‌ । प्रभावाद्‌ दीप्ततपसां सैनिकर्षान्महात्मनाम्‌,वहाँ तीव्र तपस्यावाले महात्माओंके प्रभाव तथा सांनिध्यसे प्रभावित हो नेवले साँपोंके साथ खेलते थे और व्याप्र मृगोंके साथ मित्रकी भाँति रहते थे

ದೀಪ್ತ ತಪಸ್ಸುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ ಅವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ ನಕುಲಗಳು ಸರ್ಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಕಾಡುಮೃಗಗಳು ವ್ಯಾಘ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ರರಂತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।

Verse 62

तत्राश्रमपदे श्रेष्ठे सर्वभूतमनोरमे । सेविते द्विजशार्टूलैवेंदवेदाड़पारगै:,वेद-वेदांगोंके पारंगत विद्वान श्रेष्ठ ब्राह्मण जिसका सेवन करते थे तथा नाना प्रकारके नियमोंद्वारा विख्यात हुए महात्मा महर्षि जिसकी शोभा बढ़ाते थे, समस्त प्राणियोंके लिये मनोरम उस श्रेष्ठ आश्रममें प्रवेश करते ही मैंने जटावल्कलधारी, प्रभावशाली, तेज और तपस्यासे अग्निके समान देदीप्यमान, शान्तस्वभाव और युवावस्थासे सम्पन्न ब्राह्मणशिरोमणि उपमन्युको शिष्योंसे घिरकर बैठा देखा

ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಮನೋಹರವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಸೇವಿತವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆನು।

Verse 63

नानानियमविख्यातैर्षिभि: सुमहात्मभि: । प्रविशन्नेव चापश्यं जटाचीरधरं प्रभुम्‌,वेद-वेदांगोंके पारंगत विद्वान श्रेष्ठ ब्राह्मण जिसका सेवन करते थे तथा नाना प्रकारके नियमोंद्वारा विख्यात हुए महात्मा महर्षि जिसकी शोभा बढ़ाते थे, समस्त प्राणियोंके लिये मनोरम उस श्रेष्ठ आश्रममें प्रवेश करते ही मैंने जटावल्कलधारी, प्रभावशाली, तेज और तपस्यासे अग्निके समान देदीप्यमान, शान्तस्वभाव और युवावस्थासे सम्पन्न ब्राह्मणशिरोमणि उपमन्युको शिष्योंसे घिरकर बैठा देखा

ನಾನಾ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಖ್ಯಾತರಾದ ಸుమಹಾತ್ಮ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಜಟೆ ಮತ್ತು ಚೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪ್ರಭು ಉಪಮನ್ಯುವನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು।

Verse 64

तेजसा तपसा चैव दीप्यमानं यथानलम्‌ । शिष्यैरनुगतं शान्तं युवान ब्राह्मणर्षभम्‌,वेद-वेदांगोंके पारंगत विद्वान श्रेष्ठ ब्राह्मण जिसका सेवन करते थे तथा नाना प्रकारके नियमोंद्वारा विख्यात हुए महात्मा महर्षि जिसकी शोभा बढ़ाते थे, समस्त प्राणियोंके लिये मनोरम उस श्रेष्ठ आश्रममें प्रवेश करते ही मैंने जटावल्कलधारी, प्रभावशाली, तेज और तपस्यासे अग्निके समान देदीप्यमान, शान्तस्वभाव और युवावस्थासे सम्पन्न ब्राह्मणशिरोमणि उपमन्युको शिष्योंसे घिरकर बैठा देखा

ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತನಾಗಿ, ಶಾಂತಸ್ವಭಾವನಾಗಿ, ಯೌವನಸಂಪನ್ನನಾಗಿ, ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಅನುಗತವಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷಭನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು।

Verse 65

शिरसा वन्दमानं मामुपमन्युरभाषत,मैंने मस्तक झुकाकर उन्हें प्रणाम किया। मुझे वन्दना करते देख उपमन्यु बोले --पुण्डरीकाक्ष! आपका स्वागत है। आप पूजनीय होकर मेरी पूजा करते हैं और दर्शनीय होकर मेरा दर्शन चाहते हैं, इससे हमलोगोंकी तपस्या सफल हो गयी”

ನಾನು ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ವಂದನೆ ಕಂಡ ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು— “ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ! ಸ್ವಾಗತ. ನೀನು ಪೂಜ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೀಯ; ನೀನು ದರ್ಶನೀಯನಾಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯ. ಇದರಿಂದ ನಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು ಫಲಿಸಿದೆ.”

Verse 66

स्वागतं पुण्डरीकाक्ष सफलानि तपांसि नः । यः पूज्य: पूजयसि मां द्रष्टव्यो द्रष्टमिच्छसि,मैंने मस्तक झुकाकर उन्हें प्रणाम किया। मुझे वन्दना करते देख उपमन्यु बोले --पुण्डरीकाक्ष! आपका स्वागत है। आप पूजनीय होकर मेरी पूजा करते हैं और दर्शनीय होकर मेरा दर्शन चाहते हैं, इससे हमलोगोंकी तपस्या सफल हो गयी”

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು— “ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ! ಸ್ವಾಗತ. ಇಂದು ನಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು ಫಲಿಸಿದೆ— ನೀನು ಪೂಜ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೀಯ; ನೀನು ದರ್ಶನೀಯನಾಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೀಯ.”

Verse 67

तमहं प्राउ्जलिर्भूत्वा मृगपक्षिष्वथाग्निषु । धर्मे च शिष्यवर्गे च समपृच्छमनामयम्‌,तब मैंने हाथ जोड़कर आश्रमके मृग, पक्षी, अग्निहोत्र, धर्मांचरण तथा शिष्यवर्गका कुशल-समाचार पूछा

ನಂತರ ನಾನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಆಶ್ರಮದ ಜಿಂಕೆ-ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯವರ್ಗದ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದೆ— ಎಲ್ಲವೂ ನಿರಾಮಯವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು.

Verse 68

ततो मां भगवानाह साम्ना परमवल्गुना । लप्स्यसे तनयं कृष्ण आत्मतुल्यमसंशयम्‌,तब भगवान्‌ उपमन्युने परम मधुर सान्त्वनापूर्ण वाणीमें मुझसे कहा--श्रीकृष्ण/ आप अपने समान पुत्र प्राप्त करेंगे--इसमें संशय नहीं है

ಆಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಉಪಮನ್ಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾದ, ಸಾಂತ್ವನಪೂರ್ಣ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ಓ ಕೃಷ್ಣ! ನೀನು ನಿನಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ— ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

Verse 69

तप: सुमहदास्थाय तोषयेशानमीश्वरम्‌ । इह देव: सपत्नीक: समाक्रीडत्यधोक्षज,अधोक्षज! आप महान्‌ तपका आश्रय लेकर यहाँ सर्वेश्वर भगवान्‌ शिवको संतुष्ट कीजिये। यहाँ महादेवजी अपनी पत्नी भगवती उमाके साथ क्रीड़ा करते हैं

“ಅಧೋಕ್ಷಜ! ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಈಶಾನನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸು. ಇಲ್ಲಿ ದೇವ ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ (ಉಮಾ)ಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ.”

Verse 70

इह्ैनं दैवतश्रेष्ठं देवा: सर्षिगणा: पुरा । तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च

ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಋಷಿಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ದಮ (ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ)ಗಳಿಂದ ಈ ದೈವತಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಪರಮ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು।

Verse 71

शत्रुनाशक श्रीकृष्ण! आप जिनकी प्रार्थना करते हैं, वे तेज और तपस्याकी निधि अचिन्त्य भगवान्‌ शंकर यहाँ शम आदि शुभभावोंकी सृष्टि और काम आदि अशुभ भावोंका संहार करते हुए देवी पार्वतीके साथ सदा विराजमान रहते हैं

ಶತ್ರುನಾಶಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾ! ನೀನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವನು—ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾದ ಅಚಿಂತ್ಯ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು—ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದು, ಶಮಾದಿ ಶುಭಭಾವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕಾಮಾದಿ ಅಶುಭಭಾವಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 72

शुभाशुभान्वितान्‌ भावान्‌ विसृजन्‌ संक्षिपन्नपि । आस्ते देव्या सदाचिन्त्यो य॑ प्रार्थयसि शत्रुहन्‌,शत्रुनाशक श्रीकृष्ण! आप जिनकी प्रार्थना करते हैं, वे तेज और तपस्याकी निधि अचिन्त्य भगवान्‌ शंकर यहाँ शम आदि शुभभावोंकी सृष्टि और काम आदि अशुभ भावोंका संहार करते हुए देवी पार्वतीके साथ सदा विराजमान रहते हैं

ಶುಭ-ಅಶುಭ ಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೂ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಯೂ, ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಸದಾ ಅಚಿಂತ್ಯ ಪ್ರಭು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಓ ಶತ್ರುಹನ್! ನೀನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವನೇ ತೇಜಸ್ಸು-ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು—ಶಮಾದಿ ಶುಭಭಾವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಕಾಮಾದಿ ಅಶುಭಭಾವಗಳನ್ನು ಅಣಗಿಸಿ/ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 73

तोषयित्वा शुभान्‌ कामान्‌ प्राप्तवन्तो जनार्दन । जनार्दन! यहाँ सुरश्रेष्ठ महादेवजीको तपस्या, ब्रह्मचर्य, सत्य और इन्द्रिय-संयमद्दारा संतुष्ट करके पहले कितने ही देवता और महर्षि अपने शुभ मनोरथ प्राप्त कर चुके हैं || ७० ५़्‌ 3 तेजसां तपसां चैव निधि: स भगवानिह,हिरण्यकशिपुर्यो5 भूदू दानवो मेरुकम्पन: । तेन सर्वामरैश्वर्य शर्वात्‌ प्राप्तं समार्बुदम्‌ पहले जो मेरुपर्वतको भी कम्पित कर देनेवाला हिरण्यकशिपु नामक दानव हुआ था, उसने भगवान्‌ शंकरसे एक अर्बुद (दस करोड़) वर्षोतकके लिये सम्पूर्ण देवताओंका एऐश्वर्य प्राप्त किया था

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಾರ್ದನ! ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಅನೇಕ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶುಭಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮೇರುವನ್ನೂ ಕಂಪಿಸುವ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ದಾನವನು ಸಹ ಶರ್ವ (ಶಿವ)ನಿಂದ ಒಂದು ಅರ್ಬುದ—ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ—ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು।

Verse 74

तस्यैव पुत्रप्रवरो मन्दारो नाम विश्रुत: । महादेववराच्छक्रं वर्षार्बुदमयोधयत्‌,उसीका श्रेष्ठ पुत्र मन्दार नामसे विख्यात हुआ, जो महादेवजीके वरसे एक अर्बुद वर्षोंतक इन्द्रके साथ युद्ध करता रहा

ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನು ‘ಮಂದಾರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಮಹಾದೇವನ ವರದಿಂದ ಅವನು ಒಂದು ಅರ್ಬುದ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು।

Verse 75

विष्णोश्ष॒क्रंं च तद्‌ घोरं वज़ञमाखण्डलस्य च । शीर्ण पुराभवत्‌ तात ग्रहस्याड्रेषु केशव,तात केशव! भगवान्‌ विष्णुका वह भयंकर चक्र तथा इन्द्रका वज्र भी पूर्वकालमें उस ग्रहके अंगोंपर पुराने तिनकोंके समान जीर्ण-शीर्ण-सा हो गया था

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತ ಕೇಶವ! ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆ ಭಯಂಕರ ಚಕ್ರವೂ ಆಖಂಡಲ (ಇಂದ್ರ)ನ ವಜ್ರವೂ ಸಹ, ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರಹದ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹಳೆಯ ತೃಣದಂತೆ ಜೀರ್ಣವಾಗಿ ಚೂರುಚೂರಾಯಿತು.

Verse 76

यत्‌ तद्‌ भगवता पूर्व दत्त चक्रं तवानघ । जलान्तरचरं हत्वा दैत्यं च बलगर्वितम्‌,निष्पाप श्रीकृष्ण! पूर्वकालमें जलके भीतर रहनेवाले गर्वीले दैत्यको मारकर भगवान्‌ शंकरने आपको जो चक्र प्रदान किया था, उस अग्निके समान तेजस्वी शस्त्रको स्वयं भगवान्‌ वृषध्वजने ही उत्पन्न किया और आपको दिया था, वह अस्त्र अद्भुत तेजसे युक्त एवं दुर्धर्ष है

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಷ್ಪಾಪನೇ! ಜಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಬಲಗರ್ವಿತ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಭಗವಂತನು ಹಿಂದೆ ನಿನಗೆ ನೀಡಿದ ಆ ಚಕ್ರವನ್ನು, ಸ್ವತಃ ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ನಿನಗೆ ದತ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಅದು ಅಗ್ನಿಸಮಾನ ದೀಪ್ತ, ಅದ್ಭುತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತ, ದುರ್ಧರ್ಷವಾದ ಆಯುಧ.

Verse 77

उत्पादितं वृषाड्केन दीप्तज्वलनसंनिभम्‌ | दत्तं भगवता तुभ्य॑ दुर्धर्ष तेजसाद्भुतम्‌,निष्पाप श्रीकृष्ण! पूर्वकालमें जलके भीतर रहनेवाले गर्वीले दैत्यको मारकर भगवान्‌ शंकरने आपको जो चक्र प्रदान किया था, उस अग्निके समान तेजस्वी शस्त्रको स्वयं भगवान्‌ वृषध्वजने ही उत्पन्न किया और आपको दिया था, वह अस्त्र अद्भुत तेजसे युक्त एवं दुर्धर्ष है

ವೃಷಾಂಕಧಾರಿ ಭಗವಾನ್ (ಶಿವ) ಅದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದನು—ಅದು ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಭಗವಾನ್ ಅದನ್ನು ನಿನಗೆ ದತ್ತನಾಗಿದ್ದನು; ಅದು ಅದ್ಭುತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತ, ದುರ್ಧರ್ಷ.

Verse 78

न शव्यं द्रष्टमन्येन वर्जयित्वा पिनाकिनम्‌ । सुदर्शनं भवत्येवं भवेनोक्तं तदा तु तत्‌,पिनाकपाणि भगवान्‌ शंकरको छोड़कर दूसरा कोई उसको देख नहीं सकता था। उस समय भगवान्‌ शंकरने कहा--“यह अस्त्र सुदर्शन (देखनेमें सुगम) हो जाय।” तभीसे संसारमें उसका सुदर्शन नाम प्रचलित हो गया। तात केशव! ऐसा प्रसिद्ध अस्त्र भी उस ग्रहके अंगोंपर जीर्ण-सा हो गया

ಪಿನಾಕಧಾರಿ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಭವ (ಶಿವ)ನು ಹೇಳಿದನು—“ಇದು ಸುದರ್ಶನವಾಗಲಿ.”

Verse 79

सुदर्शनं तदा तस्य लोके नाम प्रतिष्ठितम्‌ । तज्जीर्णमभवत््‌ तात ग्रहस्याड्रेषु केशव,पिनाकपाणि भगवान्‌ शंकरको छोड़कर दूसरा कोई उसको देख नहीं सकता था। उस समय भगवान्‌ शंकरने कहा--“यह अस्त्र सुदर्शन (देखनेमें सुगम) हो जाय।” तभीसे संसारमें उसका सुदर्शन नाम प्रचलित हो गया। तात केशव! ऐसा प्रसिद्ध अस्त्र भी उस ग्रहके अंगोंपर जीर्ण-सा हो गया

ಆಗ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಸುದರ್ಶನ’ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಆದರೂ, ತಾತ ಕೇಶವ! ಅದು ಸಹ ಆ ಗ್ರಹದ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀರ್ಣವಾಯಿತು.

Verse 80

ग्रहस्यथातिबलस्याजड्रे वरदत्तस्य धीमत: । न शस्त्राणि वहन्त्यड्रे चक्रवज्ञशतान्यपि,भगवान्‌ शंकरसे उसको वर मिला था। उस अत्यन्त बलशाली बुद्धिमान ग्रहके अंगमें चक्र और वज्र-जैसे सैकड़ों शस्त्र भी काम नहीं देते थे

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಶಿವನ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಗ್ರಹನ ದೇಹವನ್ನು ಚಕ್ರ-ವಜ್ರದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ನೂರಾರು ಆಯುಧಗಳೂ ಭೇದಿಸಲಾರವು; ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ರಕ್ಷಿತನ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಬಲವೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 81

अर्द्धमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । शिवदत्तवरान्‌ जष्नुरसुरेन्द्रान सुरा भूशम्‌,जब उस बलवान ग्रहने देवताओंको सताना आरम्भ कर दिया तब देवताओंने भी भगवान्‌ शंकरसे वर पाये हुए उन असुरेन्द्रोंकी बहुत पीटा। (इस प्रकार उनमें दीर्घकालतक युद्ध होता रहा)

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಗ್ರಹನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಶಿವನ ವರ ಪಡೆದ ಅಸುರೇಂದ್ರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು; ಹೀಗೆ ಅವರ ನಡುವೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರಿಯಿತು।

Verse 82

तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रिलोकेश्वरतां ददौ | शतं वर्षसहस्राणां सर्वलोकेश्वरो5भवत्‌,इसी तरह विद्युत्प्रभ नामक दैत्यपर भी संतुष्ट होकर रुद्रदेवने उसे तीनों लोकोंका आधिपत्य प्रदान कर दिया। इस प्रकार वह एक लाख वर्षोतक सम्पूर्ण लोकोंका अधीश्वर बना रहा

ರುದ್ರದೇವನು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಭ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ತ್ರಿಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು; ಹೀಗೆ ಅವನು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಅಧೀಶ್ವರನಾಗಿ ಉಳಿದನು।

Verse 83

ममैवानुचरो नित्यं भवितासीति चाब्रवीत्‌ | तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ प्रभु:,भगवानने उसे यह भी वर दिया था कि “तुम मेरे नित्य पार्षद हो जाओगे” साथ ही उन प्रभुने उसे सहस्र अयुत (एक करोड़) पुत्र प्रदान किये

ಅವನು ಇನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು—“ನೀನು ಸದಾ ನನ್ನ ಅನুচರ (ಪಾರ್ಷದ)ನಾಗಿರುವೆ”; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಪ್ರಭುವು ಅವನಿಗೆ ಸಹಸ್ರಗಳ ಅಯುತ—ಅಂದರೆ ಒಂದು ಕೋಟಿ—ಪುತ್ರರನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಿದನು।

Verse 84

कुशद्वीपं च स ददौ राज्येन भगवानज: । तथा शतमुखो नाम धात्रा सृष्टो महासुर:

ಅಜ (ಅಜನ್ಮ) ಭಗವಂತನು ಅವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯದೊಡನೆ ಕುಶದ್ವೀಪವನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಧಾತೃನು ಶತಮುಖ ಎಂಬ ಮಹಾಸುರನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 85

त॑ प्राह भगवांस्तुष्ट: कि करोमीति शंकर:,उससे संतुष्ट होकर भगवान्‌ शंकरने पूछा--“बताओ, मैं तुम्हारा कौन-सा मनोरथ पूर्ण करूँ?” तब शतमुखने उनसे कहा--'सुरश्रेष्ठ! मुझे अद्भुत योगशक्ति प्राप्त हो। साथ ही आप मुझे सदा बना रहनेवाला बल प्रदान कीजिये”

ಅವನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಕೇಳಿದನು— “ಹೇಳು, ನಿನಗಾಗಿ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನಿನ್ನ ಯಾವ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿ?” ಆಗ ಶತಮುಖನು ಹೇಳಿದನು— “ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ನನಗೆ ಅದ್ಭುತ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ; ಜೊತೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷೀಣಿಸದ ಶಾಶ್ವತ ಬಲವನ್ನೂ ನೀಡಿರಿ.”

Verse 86

त॑ं वै शतमुख: प्राह योगो भवतु मे5द्भुत: । बलं॑ च दैवतश्रेष्ठ शाश्वतं सम्प्रयच्छ मे,उससे संतुष्ट होकर भगवान्‌ शंकरने पूछा--“बताओ, मैं तुम्हारा कौन-सा मनोरथ पूर्ण करूँ?” तब शतमुखने उनसे कहा--'सुरश्रेष्ठ! मुझे अद्भुत योगशक्ति प्राप्त हो। साथ ही आप मुझे सदा बना रहनेवाला बल प्रदान कीजिये”

ಆಗ ಶತಮುಖನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ದೈವತಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ನನಗೆ ಅದ್ಭುತ ಯೋಗಶಕ್ತಿ ದೊರಕಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಶ್ವತ, ಅಕ್ಷಯ ಬಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ.”

Verse 87

तथेति भगवानाह तस्य तद्‌ वचन प्रभु: । स्वायम्भुव: क्रतुश्चापि पुत्रार्थम भवत्‌ पुरा,उसकी वह बात सुनकर शक्तिशाली भगवानने “तथास्तु' कहकर उसे स्वीकार कर लिया। इसी तरह पूर्वकालमें स्वयम्भूके पुत्र क्रतुने पुत्र-प्राप्तिके लिये तीन सौ वर्षोतक योगके द्वारा अपने आपको भगवान्‌ शिवके चिन्तनमें लगा रखा था; अतः क्रतुको भी भगवान्‌ शंकरने उन्हींके समान एक हजार पुत्र प्रदान किये

ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಭು ಭಗವಾನ್ “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಪುತ್ರ ಕ್ರತು ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ಯೋಗಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ್ದನು.

Verse 88

आविश्य योगेनात्मानं त्रीणि वर्षशतान्यपि । तस्य चोपददौ पुत्रान्‌ सहस्न॑ क्रतुसम्मितान्‌,उसकी वह बात सुनकर शक्तिशाली भगवानने “तथास्तु' कहकर उसे स्वीकार कर लिया। इसी तरह पूर्वकालमें स्वयम्भूके पुत्र क्रतुने पुत्र-प्राप्तिके लिये तीन सौ वर्षोतक योगके द्वारा अपने आपको भगवान्‌ शिवके चिन्तनमें लगा रखा था; अतः क्रतुको भी भगवान्‌ शंकरने उन्हींके समान एक हजार पुत्र प्रदान किये

ಯೋಗದಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ಅವನು ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು. ಅದರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಶಂಕರನು ಅವನಿಗೆ ಕ್ರತುಸಮಾನ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.

Verse 89

योगेश्वरं देवगीतं वेत्थ कृष्ण न संशय: । याज्ञवल्क्य इति ख्यात ऋषि: परमधार्मिक:

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಕೃಷ್ಣಾ! ಯೋಗೇಶ್ವರನ ದಿವ್ಯಗೀತೆಯನ್ನು ನೀನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನೆಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಇದ್ದಾನೆ— ಅವನು ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನು.”

Verse 90

वेदव्यासश्न योगात्मा पराशरसुतो मुनि:

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಮತ್ತು ವೇದವ್ಯಾಸನು—ಯೋಗಾತ್ಮ, ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾದ ಮುನಿ।

Verse 91

सो<5पि शड्करमाराध्य प्राप्तवानतुलं यश: । पराशरजीके पुत्र मुनिवर वेदव्यास तो योगके स्वरूप ही हैं। उन्होंने भी शंकरजीकी आराधना करके वह महान्‌ यश पा लिया, जिसकी कहीं तुलना नहीं है ।। बालखिल्या मघवता ह्ावज्ञाता: पुरा किल

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕೂಡ ಶಂಕರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಅತುಲವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದನು. ಪರಾಶರನ ಪುತ್ರನಾದ ಮುನಿವರ್ಯ ವೇದವ್ಯಾಸನು ಯೋಗಸ್ವರೂಪವೇ; ಅವನು ಕೂಡ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ, ಹೋಲಿಕೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಮಹಾಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು. ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಮಘವ (ಇಂದ್ರ) ಅವಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 92

तांक्षापि दैवतश्रेष्ठ: प्राह प्रीतो जगत्पति:

ಆಗ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಜಗತ್ಪತಿಯೂ ಆದವನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವಳಿಗೂ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 93

महादेवस्य रोषाच्च आपो नष्टा: पुराभवन्‌,पहलेकी बात है, महादेवजीके रोषसे जल नष्ट हो गया था। तब देवताओंने, जिसके स्वामी रुद्र हैं, उस सप्त कपालयागके द्वारा दूसरा जल प्राप्त किया। इस प्रकार त्रिनेत्रधारी भगवान्‌ शिवके प्रसन्न होनेपर ही भूतलपर जलकी उपलब्धि हुई

ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನ ರೋಷದಿಂದ ನೀರು ನಾಶವಾಯಿತು. ಆಗ ದೇವತೆಗಳು—ಯಜ್ಞದ ಸ್ವಾಮಿ ರುದ್ರನಾಗಿರುವ—ಆ ಸಪ್ತಕಪಾಲ ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ನೀರನ್ನು ಪಡೆದರು; ಹೀಗೆ ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗಲೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 94

ताक्ष सप्तकपालेन देवैरन्या: प्रवर्तिता: । ततः पानीयमभवत्‌ प्रसन्ने >यम्बके भुवि,पहलेकी बात है, महादेवजीके रोषसे जल नष्ट हो गया था। तब देवताओंने, जिसके स्वामी रुद्र हैं, उस सप्त कपालयागके द्वारा दूसरा जल प्राप्त किया। इस प्रकार त्रिनेत्रधारी भगवान्‌ शिवके प्रसन्न होनेपर ही भूतलपर जलकी उपलब्धि हुई

ದೇವತೆಗಳು ಸಪ್ತಕಪಾಲ ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ನೀರನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಿದರು; ನಂತರ ತ್ರ್ಯಂಬಕ (ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಿ) ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.

Verse 95

अन्रेर्भार्यापि भर्तां संत्यज्य ब्रह्म॒वादिनी । नाहं तस्य मुनेर्भूयो वशगा स्यां कथंचन

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—‘ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಿಯಾಗಿದ್ದ ಅನೃನ ಪತ್ನಿಯೂ ಸಹ ತನ್ನ ಭರ್ತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಆ ಮುನಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.’

Verse 96

निराहारा भयादवत्रेस्त्रीणि वर्षशतान्यपि

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—‘ಭಯದಿಂದ ಅವಳು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ—ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ—ಇರಿದಳು.’

Verse 97

तामब्रवीद्धसन्‌ देवो भविता वै सुतस्तव,तब महादेवजीने उनसे हँसते हुए कहा--'देवि! मेरी कृपासे केवल यज्ञसम्बन्धी चरुका द्रव पीनेमात्रसे तुम्हें पतिके सहयोगके बिना ही एक पुत्र प्राप्त होगा--इसमें संशय नहीं है। वह तुम्हारे वंशमें तुम्हारे ही नामसे इच्छानुसार ख्याति प्राप्त करेगा"

ನಗುತ್ತ ದೇವನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—‘ದೇವಿ! ನಿನಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸುವನು. ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಚರುದ್ರವವನ್ನು ಕೇವಲ ಪಾನಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ, ಭರ್ತೃಸಹಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ, ನಿನಗೆ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುವುದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವನು ನಿನ್ನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ, ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.’

Verse 98

विना भर्त्रां च रुद्रेण भविष्यति न संशय: । वंशे तवैव नाम्ना तु ख्यातिं यास्यति चेप्सिताम्‌,तब महादेवजीने उनसे हँसते हुए कहा--'देवि! मेरी कृपासे केवल यज्ञसम्बन्धी चरुका द्रव पीनेमात्रसे तुम्हें पतिके सहयोगके बिना ही एक पुत्र प्राप्त होगा--इसमें संशय नहीं है। वह तुम्हारे वंशमें तुम्हारे ही नामसे इच्छानुसार ख्याति प्राप्त करेगा"

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—‘ಭರ್ತೃವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ—ರುದ್ರನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ—ಇದು ಸಂಭವಿಸುವುದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ವಂಶದಲ್ಲೇ ಆ ಪುತ್ರನು ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ನೀನು ಬಯಸಿದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.’

Verse 99

विकर्णश्व महादेवं तथा भक्तसुखावहम्‌ | प्रसाद्य भगवान्‌ सिद्धि प्राप्तवान्‌ मधुसूदन,मधुसूदन! ऐश्वर्यशाली विकर्णने भक्तसुखदायक महादेवजीको प्रसन्न करके मनोवांछित सिद्धि प्राप्त की थी

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—‘ಹಾಗೆಯೇ ವಿಕರ್ಣನೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಭಗವಾನ್ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಇಚ್ಛಿತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಹೇ ಮಧುಸೂದನ! ಶಿವನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕ ಉಪಾಸನೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.’

Verse 100

शाकल्य: संशितात्मा वै नववर्षशतान्यपि । आराधयामास भवं मनोयज्ञेन केशव,केशव! शाकल्य ऋषिके मनमें सदा संशय बना रहता था। उन्होंने मनोमय यज्ञ (ध्यान)-के द्वारा भगवान्‌ शिवकी नौ सौ वर्षोतक आराधना की

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಕೇಶವ! ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮನಿಷ್ಠನೂ ಆದ ಶಾಕಲ್ಯ ಋಷಿಯು ಮನೋಯಜ್ಞದಿಂದ (ಅಂತರ್ಯಾಗ/ಧ್ಯಾನದಿಂದ) ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಅವನು ಒಂಬತ್ತು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಿದನು.

Verse 101

त॑ चाह भगवांस्तुष्टो ग्रन्थकारो भविष्यसि । वत्साक्षया च ते कीर्तिस्त्रिलोक्ये वै भविष्यति,तब उनसे भी संतुष्ट होकर भगवान्‌ शंकरने कहा--“वत्स! तुम ग्रन्थकार होओगे तथा तीनों लोकोंमें तुम्हारी अक्षय कीर्ति फैल जायगी

ಅವನಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—“ವತ್ಸಾ! ನೀನು ಗ್ರಂಥಕಾರನಾಗುವಿ; ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು.”

Verse 102

अक्षयं च कुल ते<स्तु महर्षिभिरलंकृतम्‌ । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ: सूत्रकर्ता सुतस्तव,“तुम्हारा कुल अक्षय एवं महर्षियोंसे अलंकृत होगा। तुम्हारा पुत्र एक श्रेष्ठ ब्राह्मण एवं सूत्रकार होगा'

“ನಿನ್ನ ಕುಲವು ಅಕ್ಷಯವಾಗಿರಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಡಲಿ. ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ, ಸೂತ್ರಕರ್ತ (ಸೂತ್ರರಚಯಿತ)ನಾಗುವನು.”

Verse 103

सावर्णिश्वापि विख्यात ऋषिरासीत्‌ कृते युगे । इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतान्यथ,सत्ययुगमें सावर्णिनामसे विख्यात एक ऋषि थे। उन्होंने यहाँ आकर छ: हजार वर्षोतक तपस्या की

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಕೃತ (ಸತ್ಯ) ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾವರ್ಣಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತ ಋಷಿಯೂ ಇದ್ದನು. ಅವನು ಇದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 104

तमाह भगवान्‌ रुद्र: साक्षात्‌ तुष्टोडस्मि तेडनघ । ग्रन्थकूल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामर:,तब भगवान्‌ रुद्रने उन्हें साक्षात्‌ दर्शन देकर कहा--“अनघ! मैं तुमपर बहुत संतुष्ट हूँ। तुम विश्वविख्यात ग्रन्थकार और अजर-अमर होओगे”

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೇಳಿದರು—“ಅನಘಾ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ ಗ್ರಂಥಕಾರನಾಗುವಿ; ಅಜರಾಮರನಾಗುವಿ.”

Verse 105

शक्रेण तु पुरा देवो वाराणस्यां जनार्दन । आराधितो<भूद्‌ भक्तेन दिग्वासा भस्मगुण्ठित:

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ರನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು; ಆತನು ದಿಗಂಬರ ತಪಸ್ವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ದೇಹವೆಲ್ಲ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು.

Verse 106

नारदेन तु भक्त्यासौ भव आराधित: पुरा,गीतेन वादितव्येन नित्यं मामनुयास्यसि । देवर्षि नारदने भी पहले भक्तिभावसे भगवान्‌ शंकरकी आराधना की थी। इससे संतुष्ट होकर गुरुस्वरूप देवगुरु महादेवजीने उन्हें यह वरदान दिया कि “तेज, तप और कीर्तिमें कोई तुम्हारी समता करनेवाला नहीं होगा। तुम गीत और वीणावादनके द्वारा सदा मेरा अनुसरण करोगे'

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಆ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭವನು ವರ ನೀಡಿದನು—“ಗಾನ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವಾಯನದ ಮೂಲಕ ನೀನು ನಿತ್ಯವೂ ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಘೋಷಿಸುವೆ.”

Verse 107

तस्य तुष्टो महादेवो जगौ देवगुरुगगुरु: । तेजसा तपसा कीर्त्या त्वत्ममो न भविष्यति

ಅವನಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾದ ದೇವಗುರುಗಳಿಗೂ ಗುರುವಾದ ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು—“ತೇಜಸ್ಸು, ತಪಸ್ಸು, ಕೀರ್ತಿ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮನಾದವನು ಯಾರೂ ಇರನು.”

Verse 108

मयापि च यथा दृष्टो देवदेव: पुरा विभो

ಹೇ ವಿಭೋ! ವರ್ಣಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ನಾನೂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವದೇವನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದ್ದೆನು.

Verse 109

यदर्थ च मया देव: प्रयतेन तथा विभो

ಹೇ ವಿಭೋ! ನಾನು ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ದೇವನನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ಉದ್ದೇಶವು ಈಗ ನೆರವೇರಿದೆ.

Verse 110

यदवाप्तं॑ च मे पूर्व देवदेवान्महेश्वरात्‌

ದೇವದೇವನಾದ ಮಹೇಶ್ವರ—ಮಹಾನ್ ಪ್ರಭು—ನಿಂದ ನಾನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪಡೆದದ್ದನ್ನೇ, ಅದನ್ನು ಈಗ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 111

पुरा कृतयुगे तात ऋषिरासीन्महायशा:

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ, ಓ ತಾತ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಇದ್ದನು।

Verse 112

तस्याहमभवं पुत्रो धौम्यश्चापि ममानुज:,उन्हींका मैं पुत्र हूँ। मेरे छोटे भाईका नाम धौम्य है। माधव! किसी समय मैं धौम्यके साथ खेलता हुआ पवित्रात्मा मुनियोंके आश्रमपर आया

ನಾನು ಅವನ ಪುತ್ರನು; ಧೌಮ್ಯನು ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನು.

Verse 113

कस्यचित्‌ त्वथ कालस्य धौम्येन सह माधव । आगच्छमाश्रमं क्रडिन्‌ मुनीनां भावितात्मनाम्‌,उन्हींका मैं पुत्र हूँ। मेरे छोटे भाईका नाम धौम्य है। माधव! किसी समय मैं धौम्यके साथ खेलता हुआ पवित्रात्मा मुनियोंके आश्रमपर आया

ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಓ ಮಾಧವ, ಧೌಮ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ, ಭಾವಿತಾತ್ಮರಾದ ಮುನಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾನು ಬಂದೆನು।

Verse 114

तत्रापि च मया दृष्टा दुह्ममाना पयस्विनी । लक्षितं च मया क्षीरं स्वादुतो हमृतोपमम्‌,वहाँ मैंने देखा, एक दुधारू गाय दुही जा रही थी। वहीं मैंने दूध देखा, जो स्वादमें अमृतके समान होता है

ಅಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುವನ್ನು ಹಾಲುಹೀರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡೆನು; ಆ ಹಾಲನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದೆನು—ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತೋಪಮ.

Verse 115

ततो&5हमन्रुवं बाल्याज्जननीमात्मनस्तथा । क्षीरोदनसमायुक्त भोजन हि प्रयच्छ मे,तब मैंने बालस्वभाववश अपनी मातासे कहा--“माँ! मुझे खानेके लिये दूध-भात दो”

ಆಗ ಬಾಲ್ಯಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳಿದೆನು— “ಅಮ್ಮಾ! ನನಗೆ ತಿನ್ನಲು ಹಾಲು-ಅನ್ನ ಕೊಡು.”

Verse 116

अभावाच्चैव दुग्धस्य दु:खिता जननी तदा । ततः पिष्टं समालोड्य तोयेन सह माधव

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ಹಾಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ವೇಳೆ ತಾಯಿ ದುಃಖಿತಳಾದಳು. ನಂತರ, ಓ ಮಾಧವ, ಅವಳು ಹಿಟ್ಟನ್ನು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಲಸಿದಳು.”

Verse 117

अथ गव्यं पयस्तात कदाचित्‌ प्राशितं मया,तात! उसके पहले एक दिन मैंने गायका दूध पीया था। पिताजी यज्ञके समय एक बड़े भारी धनी कुटुम्बीके घर मुझे ले गये थे। वहाँ दिव्य सुरभी गाय दूध दे रही थी

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ಮಗನೇ! ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಒಮ್ಮೆ ನಾನು ಹಸುವಿನ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದಿದ್ದೆ.”

Verse 118

पित्राहं यज्ञकाले हि नीतो ज्ञातिकुलं महत्‌ । तत्र सा क्षरते देवी दिव्या गौ: सुरनन्दिनी,तात! उसके पहले एक दिन मैंने गायका दूध पीया था। पिताजी यज्ञके समय एक बड़े भारी धनी कुटुम्बीके घर मुझे ले गये थे। वहाँ दिव्य सुरभी गाय दूध दे रही थी

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ಯಜ್ಞಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ನಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳ ಮಹತ್ತರ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವ ಆ ದಿವ್ಯ ಹಸು—ಸುರನಂದಿನಿ ಸುರಭಿ—ಹಾಲನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.”

Verse 119

तस्याहं तत्‌ पय: पीत्वा रसेन हमृतोपमम्‌ । ज्ञात्वा क्षीरगुणांश्नैव उपलभ्य हि सम्भवम्‌,उस अमृतके समान स्वादिष्ट दूधको पीकर मैं यह जान गया था कि दूधका स्वाद कैसा होता है और उसकी उपलब्धि किस प्रकार होती है

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ಅಮೃತೋಪಮವಾದ ಸಿಹಿಯಾದ ಆ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದು, ಹಾಲಿನ ನಿಜ ಗುಣಗಳೇನು ಮತ್ತು ಅದು ಹೇಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದೆ.”

Verse 120

स च पिष्टरसस्तात न मे प्रीतिमुपावहत्‌ । ततो5हमन्रुवं बाल्याज्जननीमात्मनस्तदा

ಪ್ರಿಯನೇ, ಆ ಪಿಷ್ಟರಸದಂತ ಆಹಾರವು ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಲ್ಯಭಾವದಿಂದಲೇ ನಾನು ಆಗ ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳಿದೆನು.

Verse 121

तात! इसीलिये वह आटेका रस मुझे प्रिय नहीं लगा; अतः मैंने बालस्वभाववश ही अपनी मातासे कहा-- ।। नेंदं क्षीरोदनं मातर्यत्‌ त्वं मे दत्तवत्यसि । ततो मामब्रवीन्माता दुःखशोकसमन्विता,वने निवसतां नित्यं कन्दमूलफलाशिनाम्‌ | “माँ! तुमने मुझे जो दिया है, यह दूध-भात नहीं है।” माधव! तब मेरी माता दुःख और शोकमें मग्न हो पुत्रस्नेहतहश मुझे हृदयसे लगाकर मेरा मस्तक सूँघती हुई मुझसे बोली --ेटा! जो सदा वनमें रहकर कन्द, मूल और फल खाकर निर्वाह करते हैं, उन पवित्र अन्तः:करणवाले मुनियोंको भला दूध-भात कहाँसे मिल सकता है?

ಪ್ರಿಯನೇ, ಅದಕ್ಕೇ ಆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಪಿಷ್ಟರಸದ ರುಚಿ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯಸಹಜ ನಿರ್ದೋಷತೆಯಿಂದ ನಾನು ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳಿದೆನು— “ಅಮ್ಮಾ, ನೀನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಕ್ಷೀರೋದನ (ಹಾಲು-ಅನ್ನ) ಅಲ್ಲ.” ಆಗ ದುಃಖ-ಶೋಕಗಳಿಂದ ಆವರಿತಳಾದ ನನ್ನ ತಾಯಿ, ಮಾತೃಸ್ನೇಹದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ನನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಮುದ್ದಿಟ್ಟು ವಾಸನೆ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದಳು— “ಮಗನೇ, ಸದಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಕಂದ-ಮೂಲ-ಫಲಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುವ ಭಾವಿತಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಹಾಲು-ಅನ್ನ ಎಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದು?”

Verse 122

पुत्रस्नेहात्‌ परिष्वज्य मूर्थ्नि चाप्राय माधव । कुतः क्षीरोदनं वत्स मुनीनां भावितात्मनाम्‌

ಮಾಧವನೇ, ಪುತ್ರಸ್ನೇಹದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮುದ್ದಿಟ್ಟು (ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು)— “ಮಗನೇ, ಭಾವಿತಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಷೀರೋದನ ಎಲ್ಲಿ?”

Verse 123

आस्थितानां नदीं दिव्यां वालखिल्यैनिषेविताम्‌

ಅದು ದಿವ್ಯ ನದಿ—ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸ್ಥಿರನಿಷ್ಠರು ನೆಲೆಸಿರುವರು—ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾದುದು.

Verse 124

कुतः क्षीरं वनस्थानां मुनीनां गिरिवासिनाम्‌ | “जो बालखिल्योंद्वारा सेवित दिव्य नदी गंगाका सहारा लिये बैठे हैं, पर्वतों और वनोंमें रहनेवाले उन मुनियोंको दूध कहाँसे मिलेगा? || १२३ $ ।। पावनानां वनाशानां वनाश्रमनिवासिनाम्‌

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಪರ್ವತವಾಸಿಗಳಾದ ಆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು? ಅವರು ಪಾವನರು, ವನಾಹಾರವನ್ನೇ ಆಧಾರಮಾಡಿಕೊಂಡವರು, ವನಾಶ್ರಮನಿವಾಸಿಗಳು.

Verse 125

नास्ति पुत्र पयो5रण्ये सुरभीगोत्रवर्जिते,“बेटा! यहाँ सुरभी गायकी कोई संतान नहीं है, अतः इस जंगलमें दूधका सर्वधा अभाव है। नदी, कन्दरा, पर्वत और नाना प्रकारके तीर्थोमें तपस्यापूर्वक जपमें तत्पर रहनेवाले हम ऋषि-मुनियोंके भगवान्‌ शंकर ही परम आश्रय हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—“ಮಗನೇ! ಈ ಅರಣ್ಯವು ಸುರಭೀ-ವಂಶವಿಲ್ಲದ್ದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲ—ಇಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ನದಿಗಳು, ಗುಹೆಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ನಮ್ಮ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನೇ.”

Verse 126

नदीगदह्दरशैलेषु तीर्थेषु विविधेषु च । तपसा जप्यनित्यानां शिवो न: परमा गति:,“बेटा! यहाँ सुरभी गायकी कोई संतान नहीं है, अतः इस जंगलमें दूधका सर्वधा अभाव है। नदी, कन्दरा, पर्वत और नाना प्रकारके तीर्थोमें तपस्यापूर्वक जपमें तत्पर रहनेवाले हम ऋषि-मुनियोंके भगवान्‌ शंकर ही परम आश्रय हैं

ನದಿಗಳು, ಗುಹೆಗಳು, ಪರ್ವತ-ಕಣಿವೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾನಾವಿಧ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ನಿರತರಾದ ನಮ್ಮ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಶಿವನೇ ಪರಮಗತಿ, ಪರಮಾಶ್ರಯ.

Verse 127

अप्रसाद्य विरूपाक्षं वरदं स्थाणुमव्ययम्‌ । कुत: क्षीरोदनं वत्स सुखानि वसनानि च,“वत्स! जो सबको वर देनेवाले, नित्य स्थिर रहनेवाले और अविनाशी ईश्वर हैं, उन भगवान्‌ विरूपाक्षको प्रसन्न किये बिना दूध-भात और सुखदायक वस्त्र कैसे मिल सकते हैं?

ಮಗನೇ! ವರದಾತ, ನಿತ್ಯಸ್ಥಿರ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸದೆ ಹಾಲು-ಅನ್ನ, ಸುಖಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ದೊರೆಯುವವು?

Verse 128

त॑ प्रपद्य सदा वत्स सर्वभावेन शड्करम्‌ | तत्प्रसादाच्च कामेभ्य: फल प्राप्स्यसि पुत्रक,“बेटा! सदा सर्वतोभावसे उन्हीं भगवान्‌ शंकरकी शरण लेकर उनकी कृपासे ही इच्छानुसार फल पा सकोगे'

ಮಗನೇ! ಸರ್ವಭಾವದಿಂದ ಸದಾ ಶಂಕರನ ಶರಣಾಗು; ಅವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ನೀನು ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 129

जनन्यास्तद्‌ वच: श्रुत्वा तदाप्रभृति शत्रुहन्‌ प्राउजलि: प्रणतो भूत्वा इृदमम्बामचोदयम्‌,शत्रुसूदन! जननीकी वह बात सुनकर उसी समय मैंने उनके चरणोंमें प्रणाम किया और हाथ जोड़कर माताजीसे यह पूछा--

ತಾಯಿಯ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ, ಹೇ ಶತ್ರುಹನ್, ನಾನು ಕೈಮುಗಿದು ನಮನ ಮಾಡಿದೆ. ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಗೌರವದಿಂದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದೆ—ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ನನಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರಿ.

Verse 130

को5यमम्ब महादेव: स कथं च प्रसीदति । कुत्र वा वसते देवो द्रष्टव्यो वा कथठचन,“अम्व! ये महादेवजी कौन हैं? और कैसे प्रसन्न होते हैं? वे शिव देवता कहाँ रहते हैं और कैसे उनका दर्शन किया जा सकता है?

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—“ಅಮ್ಮಾ! ಈ ಮಹಾದೇವ ಯಾರು? ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ? ಆ ದೇವರು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ? ಯಾವುದಾದರೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ದರ್ಶನ ಸಾಧ್ಯವೇ?”

Verse 131

तुष्यते वा कथं शर्वो रूपं॑ तस्य च कीदृशम्‌ । कथं ज्ञेय: प्रसन्नो वा दर्शयेज्जननि मम,मेरी माँ! यह बताओ कि शिवजीका रूप कैसा है? वे कैसे संतुष्ट होते हैं? उन्हें किस तरह जाना जाय अथवा वे कैसे प्रसन्न होकर मुझे दर्शन दे सकते हैं?”

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—“ಅಮ್ಮಾ! ಶರ್ವ (ಶಿವ) ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅವನ ರೂಪ ಹೇಗಿದೆ? ಅವನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಅಥವಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಗೆ ದರ್ಶನ ಕೊಡಬಹುದು?”

Verse 132

एवमुक्ता तदा कृष्ण माता मे सुतवत्सला । मूर्थन्याप्राय गोविन्द सबाष्पाकुललोचना,सच्चिदानन्दस्वरूप गोविन्द! सुरश्रेष्ठ मधुसूदन! मेरे इस प्रकार पूछनेपर मेरी पुत्रवत्सला माताके नेत्रोंमें आँसू भर आये। वह मेरा मस्तक सूँघकर मेरे सभी अज्जोंपर हाथ फेरने लगी और कुछ दीन-सी होकर यों बोली

ನಾನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಗೋವಿಂದ, ಪುತ್ರವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದಳು. ಅವಳು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಸ्नेಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ವಾಸನೆ ನೋಡಿದಂತೆ ಮಾಡಿ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸುತ್ತಾ ತೊಡಗಿದಳು.

Verse 133

प्रमार्जन्ती च गात्राणि मम वै मधुसूदन । दैन्यमालम्ब्य जननी इदमाह सुरोत्तम,सच्चिदानन्दस्वरूप गोविन्द! सुरश्रेष्ठ मधुसूदन! मेरे इस प्रकार पूछनेपर मेरी पुत्रवत्सला माताके नेत्रोंमें आँसू भर आये। वह मेरा मस्तक सूँघकर मेरे सभी अज्जोंपर हाथ फेरने लगी और कुछ दीन-सी होकर यों बोली

ಮಧುಸೂದನ, ನನ್ನ ತಾಯಿ ನನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಸ्नेಹದಿಂದ ತೂಗಿ ತೂಗಿ ಒರೆಸುತ್ತಾ, ದೀನಭಾವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ—ದೇವೋತ್ತಮ—ನನಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 134

अम्बोवाच दुर्विज्ञेयो महादेवो दुराधारो दुरन्तक: । दुराबाधश्र दुर्ग्राह्मो दुर्दुश्यो हकृतात्मभि:,माताने कहा--जिन्होंने अपने मनको वशमें नहीं किया है, ऐसे लोगोंके लिये महादेवजीका ज्ञान होना बहुत कठिन है। उनका मनसे धारण करनेमें आना मुश्किल है। उनकी प्राप्तिके मार्ममें बड़े-बड़े विध्न हैं। दुस्तर बाधाएँ हैं। उनका ग्रहण और दर्शन होना भी अत्यन्त कठिन है

ಅಂಬೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಮಹಾದೇವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟ. ಅವನನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವುದೂ ದುರ್ಘಟ; ಅವನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವು ಭಾರೀ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅವನು ಅಪ್ರಾಪ್ಯ—ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಷ್ಟ, ದರ್ಶನವೂ ದುರ್ಲಭ.”

Verse 135

यस्य रूपाण्यनेकानि प्रवदन्ति मनीषिण: । स्थानानि च विचित्राणि प्रसादाक्षाप्पनेकश:,मनीषी पुरुष कहते हैं कि भगवान्‌ शंकरके अनेक रूप हैं। उनके रहनेके विचित्र स्थान हैं और उनका कृपाप्रसाद भी अनेक रूपोंमें प्रकट होता है

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಅವರ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಗಳೂ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ; ಅವರ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದವೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 136

को हि तत्त्वेन तद्‌ वेद ईशस्य चरितं शुभम्‌ । कृतवान्‌ यानि रूपाणि देवदेव: पुरा किल | क्रीडते च तथा शर्व: प्रसीदति यथा च वै,पूर्वकालमें देवाधिदेव महादेवने जो-जो रूप धारण किये हैं, ईश्वरके उस शुभ चरित्रको कौन यथार्थरूपसे जानता है? वे कैसे क्रीडा करते हैं और किस तरह प्रसन्न होते हैं? यह कौन समझ सकता है

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನು ಯಾವ ಯಾವ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಈಶ್ವರನ ಆ ಶುಭಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ಶರ್ವನು ಹೇಗೆ ಲೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದನ್ನು ಯಾರು ಗ್ರಹಿಸಬಲ್ಲರು?

Verse 137

हृदिस्थ: सर्वभूतानां विश्वरूपो महेश्वर: । भक्तानामनुकम्पार्थ दर्शनं च यथाश्रुतम्‌

ವಿಶ್ವರూపನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿನ ಅನುಕಂಪೆಯಿಂದ, ಶ್ರುತಿಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಂತೆ, ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 138

कृतवान्‌ यानि रूपाणि कथितानि दिवौकसै:,वत्स! उन्होंने ब्राह्मणोंपर अनुग्रह करनेके लिये देवताओंद्वारा कथित जो-जो रूप ग्रहण किये हैं, उन्हें संक्षेपसे सुनो। वत्स! तुम मुझसे जो कुछ पूछ रहे हो, वे सारी बातें मैं तुम्हें बताऊँगी

ವತ್ಸಾ! ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವನು ಧರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಕೇಳು.

Verse 139

अनुग्रहर्थ विप्राणां शूणु वत्स समासत: । तानि ते कीर्तयिष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि,वत्स! उन्होंने ब्राह्मणोंपर अनुग्रह करनेके लिये देवताओंद्वारा कथित जो-जो रूप ग्रहण किये हैं, उन्हें संक्षेपसे सुनो। वत्स! तुम मुझसे जो कुछ पूछ रहे हो, वे सारी बातें मैं तुम्हें बताऊँगी

ವತ್ಸಾ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದ ಆ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಕೇಳು. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏನೇನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 140

अम्बोवाच ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां रुद्रादित्याश्विनामपि । विश्वेषामपि देवानां वपुर्धारयते भव:,ऐसा कहकर माता फिर कहने लगी--भगवान्‌ शिव ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्र, रुद्र, आदित्य, अश्विनीकुमार तथा सम्पूर्ण देवताओंका शरीर धारण करते हैं

ಅಂಬೆ ಹೇಳಿದರು—ಭವ (ಶಿವ) ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಸುರೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರ, ರುದ್ರರು, ಆದಿತ್ಯರು, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 141

नराणां देवनारीणां तथा प्रेतपिशाचयो: । किरातशबराणां च जलजानामनेकश:

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಮಾನವರಲ್ಲಿ, ದೇವನಾರಿಯರಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರೇತ-ಪಿಶಾಚಗಳಲ್ಲಿ; ಕಿರಾತ-ಶಬರರಲ್ಲಿಯೂ; ಮತ್ತು ಜಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ (ಅದೇ ತತ್ತ್ವ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ).

Verse 142

कूर्मो मत्स्यस्तथा शड्ख: प्रवालाड्कुरभूषण:,कूर्म, मत्स्य, शंख, नये-नये पल्‍लवोंके अंकुरसे सुशोभित होनेवाले वसंत आदिके रूपोंमें भी वे ही प्रकट होते हैं। वे महादेवजी यक्ष, राक्षस, सर्प, दैत्य, दानव और पातालवासियोंका भी रूप धारण करते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಕೂರ್ಮ, ಮತ್ಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶಂಖ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಪ್ರವಾಳದಂತೆ ಮೊಳಕೆಯ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಭೂಷಿತನಾಗಿ. ವಸಂತಾದಿ ಋತುಗಳ ನಿತ್ಯ-ನವೀನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಪಲ್ಲವಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ, ಅವನೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಮಹಾಪ್ರಭು ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ಸರ್ಪ, ದೈತ್ಯ, ದಾನವ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳವಾಸಿಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 143

यक्षराक्षससर्पाणां दैत्यदानवयोरपि । वपुर्धारयते देवो भूयश्व विलवासिनाम्‌,कूर्म, मत्स्य, शंख, नये-नये पल्‍लवोंके अंकुरसे सुशोभित होनेवाले वसंत आदिके रूपोंमें भी वे ही प्रकट होते हैं। वे महादेवजी यक्ष, राक्षस, सर्प, दैत्य, दानव और पातालवासियोंका भी रूप धारण करते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ದೇವನು ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ, ಹಾಗೆಯೇ ದೈತ್ಯ-ದಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪಾತಾಳವಾಸಿಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 144

व्याप्रसिंहमृगाणां च तरक्ष्वृक्षपतत्रिणाम्‌ उलूकश्चशृगालानां रूपाणि कुरुतेडपि च,वे व्याप्र, सिंह, मृग, तरक्षु, रीछ, पक्षी, उल्लू, कुत्ते और सियारोंके भी रूप धारण कर लेते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಹುಲಿ, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆ; ಹೈಯೆನಾ, ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಗೂಬೆ, ನಾಯಿ ಮತ್ತು ನರಿಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಬಲ್ಲನು.

Verse 145

हंसकाकमयूराणां कृकलासकसारसाम्‌ | रूपाणि च बलाकानां गृध्रचक्राज़््योरपि,हंस, काक, मोर, गिरगिट, सारस, बगले, गीध और चक्रांग (सविशेष)-के भी रूप वे महादेवजी धारण करते हैं। पर्वत, गाय, हाथी, घोड़े, ऊँट और गदहेके आकारमें भी वे प्रकट हो जाते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾದೇವನು ಹಂಸ, ಕಾಗೆ, ನವಿಲು, ಹಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾರಸಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬಕ, ಗಿಡುಗ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಭು ಅನೇಕ ಜೀವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ, ದೈವತ್ವವು ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ಪೂಜ್ಯತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 146

करोति वा स रूपाणि धारयत्यपि पर्वतम्‌ । गोरूपं च महादेवो हस्त्यश्वोष्टखराकृति:,हंस, काक, मोर, गिरगिट, सारस, बगले, गीध और चक्रांग (सविशेष)-के भी रूप वे महादेवजी धारण करते हैं। पर्वत, गाय, हाथी, घोड़े, ऊँट और गदहेके आकारमें भी वे प्रकट हो जाते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪರ್ವತವನ್ನೂ ಧರಿಸಬಲ್ಲನು. ಮಹಾದೇವನು ಹಸುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಒಂಟೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 147

छागशार्दूलरूपश्न अनेकमृगरूपधृक्‌ । अण्डजानां च दिव्यानां वपुर्धारयते भव:,वे बकरे और शार्दूलके रूपमें भी उपलब्ध होते हैं। नाना प्रकारके मृगों--वन्य पशुओंके भी रूप धारण करते हैं तथा भगवान्‌ शिव दिव्य पक्षियोंके भी रूप धारण कर लेते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಭವ (ಶಿವ) ಮೇಕೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾರ್ದೂಲ (ಹುಲಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಮೃಗಗಳ—ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ—ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ದಿವ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 148

दण्डी छत्री च कुण्डी च द्विजानां धारणस्तथा । षण्मुखो वै बहुमुखस्त्रिनेत्रो बहुशीर्षक:,वे द्विजोंके चिह्न दण्ड, छत्र और कुण्ड (कमण्डलु) धारण करते हैं। कभी छ: मुख और कभी बहुत-से मुखवाले हो जाते हैं। कभी तीन नेत्र धारण करते हैं। कभी बहुत-से मस्तक बना लेते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ದ್ವಿಜರ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾದ ದಂಡ, ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಕುಂಡಿ (ಕಮಂಡಲು)ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಷಣ್ಮುಖನಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹುಮುಖನಾಗಿ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತ್ರಿನೇತ್ರನಾಗಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಹುಶಿರಸ್ಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 149

अनेककटिपादश्न अनेकोदरवकक्‍्त्रधृक्‌ । अनेकपाणिपार्श्श्ष अनेकगणसंवृत:,उनके पैर और कटिभाग अनेक हैं। वे बहुसंख्यक पेट और मुख धारण करते हैं। उनके हाथ और पार्श्रभाग भी अनेकानेक हैं। अनेक पार्षदगण उन्हें सब ओरसे घेरे रहते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪಾದಗಳು; ಅವನು ಎಣಿಸಲಾಗದ ಹೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕೈಗಳೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳೂ ಅನೇಕ; ಅನೇಕ ಗಣಗಳು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.

Verse 150

ऋषिगन्धर्वरूपश्व सिद्धचारणरूपधृक्‌ । भस्मपाण्ड्रगात्रश्न चन्द्रार्थकृतभूषण:,वे ऋषि और गन्धर्वरूप हैं। सिद्ध और चारणोंके भी रूप धारण करते हैं। उनका सारा शरीर भस्म रमाये रहनेसे सफेद जान पड़ता है। वे ललाटमें अर्द्धचन्द्रका आभूषण धारण करते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಋಷಿ ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮಲೇಪದಿಂದ ಅವನ ದೇಹವೆಲ್ಲ ಧವಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಭರಣವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 151

अनेकरावसंघुष्ट श्वानेकस्तुतिसंस्कृत: । सर्वभूतान्तकः सर्व: सर्वलोकप्रतिछ्तित:,उनके पास अनेक प्रकारके शब्दोंका घोष होता रहता है। वे अनेक प्रकारकी स्तुतियोंसे सम्मानित होते हैं, समस्त प्राणियोंका संहार करते हैं, स्वयं सर्वस्वरूप हैं तथा सबके अन्तरात्मारूपसे सम्पूर्ण लोकोंमें प्रतिष्ठित हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅನೇಕ ವಿಧದ ನಾದ-ಕೋಲಾಹಲಗಳಿಂದ ಅವನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನು ಪೂಜಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಅಂತಕ, ಸ್ವತಃ ಸರ್ವಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಅಂತರಾತ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಸರ್ವಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನು.

Verse 152

सर्वलोकान्तरात्मा च सर्वगः सर्ववाद्यपि । सर्वत्र भगवान्‌ ज्ञेयो हृदिस्थ: सर्वदेहिनाम्‌,वे सम्पूर्ण जगतके अन्तरात्मा, सर्वव्यापी और सर्ववादी हैं, उन भगवान्‌ शिवको सर्वत्र और सम्पूर्ण देहधारियोंके हृदयमें विराजमान जानना चाहिये

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಮತ್ತು ಸರ್ವವಾದ-ವಚನಗಳಿಗೂ ಆಧಾರ. ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನು ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 153

यो हि यं कामयेत्‌ काम॑ यस्मिन्नर्थेडर्च्यते पुनः । तत्‌ सर्व वेत्ति देवेशस्तं प्रपद्य यदीच्छसि,जो जिस मनोरथको चाहता है और जिस उद्देश्यसे उसके द्वारा भगवान्‌की अर्चना की जाती है, देवेश्वर भगवान्‌ शिव वह सब जानते हैं। इसलिये यदि तुम कोई वस्तु चाहते हो तो उन्हींकी शरण लो

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರು ಯಾವ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ, ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ದೇವೇಶ್ವರ ಶಿವನು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯಾವುದಾದರೂ ವರ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವನ ಶರಣಾಗು.

Verse 154

नन्दते कुप्यते चापि तथा हुंकारयत्यपि । चक्री शूली गदापाणिर्मुसली खड्गपट्टिशी,वे कभी आनन्दित रहकर आनन्द देते, कभी कुपित होकर कोप प्रकट करते और कभी हुंकार करते हैं, अपने हाथोंमें चक्र, शूल, गदा, मुसल, खड्ग और पट्टिश धारण करते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆನಂದಿಸಿ ಇತರರಿಗೂ ಆನಂದ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ರೋಷವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭೀಕರವಾಗಿ ಹುಂಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಚಕ್ರ, ಶೂಲ, ಗದೆ, ಮುಸಲ, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಶವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 155

भूधरो नागमौज्जी च नागकुण्डलकुण्डली । नागयज्ञोपवीती च नागचर्मोत्तरच्छद:,वे धरणीधर शेषनागरूप हैं, वे नागकी मेखला धारण करते हैं। नागमय कुण्डलसे कुण्डलधारी होते हैं। नागोंका ही यज्ञोपवीत धारण करते हैं तथा नागचर्मका ही उत्तरीय (चादर) लिये रहते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಭೂಧರನು; ನಾಗಮೇಖಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ನಾಗಮಯ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಕುಂಡಲಧಾರಿ; ನಾಗಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು; ನಾಗಚರ್ಮವನ್ನು ಉತ್ತರೀಯವಾಗಿ ಹೊದ್ದವನು.

Verse 156

हसते गायते चैव नृत्यते च मनोहरम्‌ । वादयत्यपि वाद्यानि विचित्राणि गणैर्युत:,वे अपने गणोंके साथ रहकर हँसते हैं, गाते हैं, मनोहर नृत्य करते हैं और विचित्र बाजे भी बजाते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನಗುತ್ತಾನೆ, ಹಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮನೋಹರವಾಗಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ವಿಚಿತ್ರವಾದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 157

वल्गते जृम्भते चैव रुदते रोदयत्यपि । उन्मत्तमत्तरूपं च भाषते चापि सुस्वर:,भगवान्‌ रुद्र उछलते-कूदते हैं। जँभाई लेते हैं। रोते हैं, रुलाते हैं। कभी पागलों और मतवालोंकी तरह बातें करते हैं और कभी मधुर स्वरसे उत्तम वचन बोलते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಣಿದು ಹಾರುತ್ತಾನೆ, ಜಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಳುತ್ತಾನೆ, ಇತರರನ್ನೂ ಅಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಅಥವಾ ಮದಗೊಂಡವನಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಧುರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಚನಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 158

अतीव हसते रौद्रस्त्रासयन्‌ नयनैर्जनम्‌ । जागर्ति चैव स्वपिति जृम्भते च यथासुखम्‌

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ರೌದ್ರಭಾವದಿಂದ ಅತಿಯಾಗಿ ನಗುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಜನರನ್ನು ಭೀತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಅವನು ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿರುತ್ತಾನೆ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸುಖವಾಗಿ ಜಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 159

कभी भयंकर रूप धारण करके अपने नेत्रोंद्वारा लोगोंमें त्रास उत्पन्न करते हुए जोर- जोरसे अट्टहास करते, जागते, सोते और मौजसे अँगड़ाई लेते हैं ।। जपते जप्यते चैव तपते तप्यते पुन: । ददाति प्रतिगृह्नाति युज्जते ध्यायतेडपि च,वे जप करते हैं और वे ही जपे जाते हैं; तप करते हैं और तपे जाते हैं (उन्हींके उद्देश्यसे तप किया जाता है)। वे दान देते और दान लेते हैं तथा योग और ध्यान करते हैं

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಜಪ್ಯನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಗಾಗಿಯೇ ತಪಸ್ಸು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ದಾನ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಕೂಡ; ಅವನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಧ್ಯಾನವೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 160

वेदीमध्ये तथा यूपे गोष्ठमध्ये हुताशने । दृश्यते दृश्यते चापि बालो वृद्धों युवा तथा,यज्ञकी वेदीमें, यूपमें, गौशालामें तथा प्रज्वलित अग्निमें वे ही दिखायी देते हैं। बालक, वृद्ध और तरुणरूपमें भी उनका दर्शन होता है

ಯಜ್ಞವೇದಿಯಲ್ಲಿ, ಯೂಪಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ, ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ—ಅವನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬಾಲಕ, ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಯುವಕ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 161

क्रीडते ऋषिकन्याभिक्रषिपत्नीभिरेव च । ऊर्ध्वकेशो महाशेफो नग्नो विकृतलोचन:,वे ऋषिकन्याओं तथा मुनिपत्नियोंके साथ खेला करते हैं। कभी ऊर्ध्वकेश (ऊपर उठे हुए बालवाले), कभी महालिंग, कभी नंग-धड़ंग और कभी विकराल नेत्रोंसे युक्त हो जाते हैं

ಅವನು ಋಷಿಕನ್ಯೆಯರ ಜೊತೆಯೂ ಮುನಿಪತ್ನಿಯರ ಜೊತೆಯೂ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಊರ್ಧ್ವಕೇಶನಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಶೇಫನಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗ್ನನಾಗಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಕೃತಲೋಚನನಾಗಿ (ಭೀಕರ ದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ) ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 162

गौर: श्यामस्तथा कृष्ण: पाण्डुरो धूमलोहित: । विकृताक्षो विशालाक्षो दिग्वासा: सर्ववासक:,कभी गोरे, कभी साँवले, कभी काले, कभी सफेद, कभी धूएँके समान रंगवाले एवं लोहित दिखायी देते हैं। कभी विकृत नेत्रोंसे युक्त होते हैं। कभी सुन्दर विशाल नेत्रोंसे सुशोभित होते हैं। कभी दिगम्बर दिखायी देते हैं और कभी सब प्रकारके वस्त्रोंसे विभूषित होते हैं

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ಗೌರ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶ್ಯಾಮ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೃಷ್ಣ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಾಂಡುರ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧೂಮವರ್ಣ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲೋಹಿತವರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ವಿಕೃತವಾಗಿ ತೋರುತ್ತವೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸುಂದರ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಿಗಂಬರನಾಗಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 163

अरूपस्याद्यरूपस्य अतिरूपाद्यरूपिण: । अनाट्यन्तमजस्यान्तं वेत्स्यते को5स्य तत्त्वतः,वे रूपरहित हैं। उनका स्वरूप ही सबका आदिकारण है। वे रूपसे अतीत हैं। सबसे पहले जिसकी सृष्टि हुई है जल उन्हींका रूप है। इन अजन्मा महादेवजीका स्वरूप आदि- अन्तसे रहित है। उसे कौन ठीक-ठीक जान सकता है

ಅವನು ಅರൂപ—ಅರൂപರಲ್ಲಿಯೂ ಆದ್ಯ; ರೂಪಾತೀತ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ಕಾರಣ. ಅವನು ಅಜ—ಆದಿಯೂ ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದವನು. ಅವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು?

Verse 164

हृदि प्राणो मनो जीवो योगात्मा योगसंज्ञित: । ध्यानं तत्परमात्मा च भावग्राह्मो महेश्वर:,भगवान्‌ शंकर प्राणियोंके हृदयमें प्राण, मन एवं जीवात्मारूपसे विराजमान हैं। वे ही योगस्वरूप, योगी, ध्यान तथा परमात्मा हैं। भगवान्‌ महेश्वर भक्तिभावसे ही गृहीत होते हैं

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಪ್ರಾಣವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಾಗಿ, ಜೀವಾತ್ಮವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಯೋಗಸ್ವರೂಪ, ಅವನೇ ಯೋಗಿ, ಅವನೇ ಧ್ಯಾನ, ಅವನೇ ಪರಮಾತ್ಮ. ಮಹೇಶ್ವರನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದಲೇ ಗ್ರಹ್ಯನು.

Verse 165

वादको गायनश्वैव सहस्रशतलोचन: । एकवतक्त्रो द्विवक्त्रश्न त्रिवक्‍त्रोडनेकवक्त्रक:,वे बाजा बजानेवाले और गीत गानेवाले हैं। उनके लाखों नेत्र हैं। वे एकमुख, द्विमुख, त्रिमुख और अनेक मुखवाले हैं

ಅಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ವಾದಿಸುವವರೂ, ಹಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಶತ-ಸಹಸ್ರ ನೇತ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು, ಒಂದೇ ಮುಖ, ಎರಡು ಮುಖ, ಮೂರು ಮುಖ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳಿರುವವರಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 166

तद्धक्तस्तद्गतो नित्य॑ तन्निष्ठस्तत्परायण: । भज पुत्र महादेवं ततः प्राप्स्यसि चेप्सितम्‌,बेटा! तुम उन्हींके भक्त बनकर उन्हींमें आसक्त रहो। सदा उन्हींपर निर्भर रहो और उन्हींके शरणागत होकर महादेवजीका निरन्तर भजन करते रहो। इससे तुम्हें मनोवाज्छित वस्तुकी प्राप्ति होगी

ಅವನ ಭಕ್ತನಾಗು; ನಿತ್ಯವೂ ಅವನಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸು. ಆ ಏಕನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ, ಅವನನ್ನೇ ಪರಮಾಶ್ರಯವೆಂದು ತಿಳಿ. ಮಗನೇ, ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನಿರಂತರ ಭಜಿಸು; ಆಗ ನೀನು ಬಯಸಿದುದನ್ನು ಪಡೆಯುವಿ.

Verse 167

जनन्यास्तद्‌ वच: श्रुत्वा तदाप्रभृति शत्रुहन्‌ । मम भक्तिर्महादेवे नैप्ठेकी समपद्यत

ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಹೇ ಶತ್ರುಹನ್, ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ನೈಷ್ಠಿಕವಾಗಿ—ದೃಢವೂ ಅಚಲವೂ—ಆಯಿತು.

Verse 168

शत्रुसूदन श्रीकृष्ण! माताका वह उपदेश सुनकर तभीसे महादेवजीके प्रति मेरी सुदृढ़ भक्ति हो गयी ।। ततो<5हं तप आस्थाय तोषयामास शड्करम्‌ | एकं वर्षसहस््रं तु वामाड्गुष्ठाग्रविछ्ित:,तदनन्तर मैंने तपस्याका आश्रय ले भगवान्‌ शंकरको संतुष्ट किया। एक हजार वर्षतक केवल बायें पैरके अँगूठेके अग्रभागके बलपर मैं खड़ा रहा

ಆಮೇಲೆ ನಾನು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಶಂಕರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದೆ. ಪೂರ್ಣ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ಎಡಗಾಲಿನ ದೊಡ್ಡಬೆರಳಿನ ತುದಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಆಧಾರವಿಟ್ಟು ನಿಂತಿದ್ದೆ.

Verse 169

एकं वर्षशतं चैव फलाहारस्ततो 5भवम्‌ । द्वितीयं शीर्णपर्णाशी तृतीयं चाम्बुभोजन:,पहले तो एक सौ वर्षोतक मैं फलाहारी रहा। दूसरे शतकमें गिरे-पड़े सूखे पत्ते चचाकर रहा और तीसरे शतकमें केवल जल पीकर ही प्राण धारण करता रहा

ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ ನೂರು ವರ್ಷ ನಾನು ಫಲಾಹಾರದಿಂದಲೇ ಬದುಕಿದೆ. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಒಣ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಂದೆ; ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನಷ್ಟೇ ಸೇವಿಸಿ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೆ.

Verse 170

शतानि सप्त चैवाहं वायुभक्षस्तदा भवम्‌ | एकं वर्षसहसत्रं तु दिव्यमाराधितो मया,फिर शेष सात सौ वर्षोतक केवल हवा पीकर रहा। इस प्रकार मैंने एक सहस्र दिव्य वर्षोतक उनकी आराधना की

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇವಲ ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಏಳು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಂದು ಸಹಸ್ರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವರ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ.

Verse 171

ततस्तुष्टो महादेव: सर्वलोके श्वरः: प्रभु: । एकभक्त इतितकज्ञात्वा जिज्ञासां कुरुते तदा,तदनन्तर सम्पूर्ण लोकोंके स्वामी भगवान्‌ महादेव मुझे अपना अनन्यभक्त जानकर संतुष्ट हुए और मेरी परीक्षा लेने लगे

ನಂತರ ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಪ್ರಭು ಮಹಾದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು. ನನ್ನನ್ನು ಏಕನಿಷ್ಠ ಭಕ್ತನೆಂದು ತಿಳಿದು, ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 172

शक्ररूपं स कृत्वा तु सर्वैर्देवगणैर्वृत: । सहस्राक्षस्तदा भूत्वा वज्रपाणिमहायशा:,उन्होंने सम्पूर्ण देवताओंसे घिरे हुए इन्द्रका रूप धारण करके पदार्पण किया। उस समय उनके सहख् नेत्र शोभा पा रहे थे। उन महायशस्वी इन्द्रके हाथमें वज्र प्रकाशित हो रहा था

ಆಗ ಅವನು ಸರ್ವ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾಗಿ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವಜ್ರಪಾಣಿಯಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು.

Verse 173

सुधावदातं रक्ताक्ष॑ं स्तब्धकर्ण मदोत्कटम्‌ । आवेष्टितकरं घोर चतुर्दष्टं महागजम्‌,वे भगवान्‌ इन्द्र लाल नेत्र और खड़े कानवाले, सुधाके समान उज्ज्वल, मुड़ी हुई सूँड़से सुशोभित, चार दाँतोंसे युक्त और देखनेमें भयंकर मदसे उन्मत्त महान्‌ गजराज ऐरावतकी पीठपर बैठकर अपने तेजसे प्रकाशित होते हुए वहाँ पधारे। उनके मस्तकपर मुकुट, गलेमें हार और भुजाओंमें केयूर शोभा दे रहे थे

ನಾನು ಆ ಮಹಾಗಜವನ್ನು ಕಂಡೆ—ಸುಧೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಶ್ವೇತವರ್ಣ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳು, ನಿಂತ ಕಿವಿಗಳು, ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತ, ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಸೊಂಡಿಲು, ಭಯಂಕರ ರೂಪ, ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳೊಂದಿಗೆ.

Verse 174

समास्थित: स भगवान्‌ दीप्यमान: स्वतेजसा । आजगाम किरीटी तु हारकेयूरभूषित:,वे भगवान्‌ इन्द्र लाल नेत्र और खड़े कानवाले, सुधाके समान उज्ज्वल, मुड़ी हुई सूँड़से सुशोभित, चार दाँतोंसे युक्त और देखनेमें भयंकर मदसे उन्मत्त महान्‌ गजराज ऐरावतकी पीठपर बैठकर अपने तेजसे प्रकाशित होते हुए वहाँ पधारे। उनके मस्तकपर मुकुट, गलेमें हार और भुजाओंमें केयूर शोभा दे रहे थे

ಆ ಭಗವಂತನು ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು—ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾಗಿ, ಹಾರ ಮತ್ತು ಕೇಯೂರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ.

Verse 175

पाण्डुरेणातपत्रेण प्रियमाणेन मूर्थनि । सेव्यमानो5प्सरोभि श्व्‌ दिव्यगन्धर्वनादितै:,सिरपर श्वेत छत्र तना हुआ था। अप्सराएँ उनकी सेवा कर रही थीं और दिव्य गन्धर्वोंके संगीतकी मनोरम ध्वनि वहाँ सब ओर गूँज रही थी

ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶ್ವೇತ ಛತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಅಪ್ಸರಸರು ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ದಿವ್ಯ ಗಂಧರ್ವರ ಮನೋಹರ ಸಂಗೀತಧ್ವನಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು—ಪುಣ್ಯಫಲವಾಗಿ ದೊರೆತ ರಾಜಗೌರವ ಮತ್ತು ಲೋಕಾತೀತ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಮಹಾದೃಶ್ಯವದು.

Verse 176

ततो मामाह देवेन्द्रस्तुष्टस्ते5हं द्विजोत्तम । वरं वृणीष्व मत्तस्त्वं यत्‌ ते मनसि वर्तते,उस समय देवराज इन्द्रने मुझसे कहा--'द्विजश्रेष्ठ! मैं तुमपर बहुत संतुष्ट हूँ। तुम्हारे मनमें जो वर लेनेकी इच्छा हो, वही मुझसे माँग लो।” इन्द्रकी बात सुनकर मेरा मन प्रसन्न नहीं हुआ। मैंने ऊपरसे हर्ष प्रकट करते हुए देवराजसे यह कहा--

ಆಮೇಲೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೇ ನನ್ನಿಂದ ವರವಾಗಿ ಬೇಡು.” ಇಂದ್ರನ ಮಾತು ಕೇಳಿದರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹರ್ಷವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ದೇವರಾಜನಿಗೆ ನಾನು ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು.

Verse 177

शक्रस्य तु वच: श्रुत्वा नाहं प्रीतमनाभवम्‌ । अब्रुवंश्व तदा हृष्टो देवराजमिदं वच:,उस समय देवराज इन्द्रने मुझसे कहा--'द्विजश्रेष्ठ! मैं तुमपर बहुत संतुष्ट हूँ। तुम्हारे मनमें जो वर लेनेकी इच्छा हो, वही मुझसे माँग लो।” इन्द्रकी बात सुनकर मेरा मन प्रसन्न नहीं हुआ। मैंने ऊपरसे हर्ष प्रकट करते हुए देवराजसे यह कहा--

ಶಕ್ರನ ಮಾತು ಕೇಳಿದರೂ ನಾನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಹೊರಗೆ ಹರ್ಷ ತೋರಿಸಿ ದೇವರಾಜನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು.

Verse 178

नाहं त्वत्तो वरं काडक्षे नान्यस्मादपि दैवतात्‌ | महादेवादृते सौम्य सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते,'सौम्य! मैं महादेवजीके सिवा तुमसे या दूसरे किसी देवतासे वर लेना नहीं चाहता। यह मैं सच्ची बात कहता हूँ

ಸೌಮ್ಯನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದಲೂ, ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವತೆಯಿಂದಲೂ ವರವನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾದೇವನ ಹೊರತು—ಇದು ನಿನಗೆ ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 179

सत्यं सत्यं हि नः शक्र वाक्यमेतत्‌ सुनिश्चितम्‌ | न यन्महे श्वरं मुक्त्वा कथान्या मम रोचते,“इन्द्र! हमारा यह कथन सत्य है, सत्य है और सुनिश्चित है। मुझे महादेवजीको छोड़कर और कोई बात अच्छी ही नहीं लगती है

ಹೇ ಶಕ್ರನೇ! ನಮ್ಮ ಈ ಮಾತು ಸತ್ಯ—ಸತ್ಯವೇ—ಮತ್ತು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾತೂ ನನಗೆ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 180

पशुपतिवचनाद्‌ भवामि सद्य: कृमिरथवा तरुरप्यनेकशाख: । अपशुपतिवरप्रसादजा मे त्रिभुवनराज्यविभूतिरप्यनिष्टा,“मैं भगवान्‌ पशुपतिके कहनेसे तत्काल प्रसन्नतापूर्वक कीट अथवा अनेक शाखाओंसे युक्त वृक्ष भी हो सकता हूँ; परंतु भगवान्‌ शिवसे भिन्न दूसरे किसीके वर-प्रसादसे मुझे त्रिभुवनका राज्यवैभव प्राप्त हो रहा हो तो वह भी अभीष्ट नहीं है

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವಾನ್ ಪಶುಪತಿಯ ವಚನದಿಂದ ನಾನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹುಳುವಾಗಿಯೂ, ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳಿರುವ ಮರವಾಗಿಯೂ ಆಗಬಲ್ಲೆ. ಆದರೆ ಪಶುಪತಿ (ಶಿವ) ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರ ವರ-ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನಗೆ ತ್ರಿಭುವನದ ರಾಜ್ಯವೈಭವ ದೊರಕಿದರೂ, ಅದೂ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಲ್ಲ.

Verse 181

जन्म श्व॒पाकम ध्ये5पि मे5स्तु हरचरणवन्दनरतस्य । मा वानीश्वरभक्तो भवानि भवने5पि शक्रस्य,“यदि मुझे भगवान्‌ शंकरके चरणारविन्दोंकी वन्दनामें तत्पर रहनेका अवसर मिले तो मेरा जन्म चाण्डालोंमें भी हो जाय तो यह मुझे सहर्ष स्वीकार है। परंतु भगवान्‌ शिवकी अनन्यभक्तिसे रहित होकर मैं इन्द्रके भवनमें भी स्थान पाना नहीं चाहता

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಹರನ (ಶಂಕರನ) ಪಾದಗಳ ವಂದನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿರುವ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿದರೆ, ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಚಾಂಡಾಲರಲ್ಲಿಯೇ ಆದರೂ ಸರಿ. ಆದರೆ ಶಿವನ ಅನನ್ಯಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇಂದ್ರನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಸವನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 182

वाय्वम्बुभुजो5पि सतो नरस्य दुःखक्षय: कुतस्तस्य । भवति हि सुरासुरगुरौ यस्य न विश्वेश्वरे भक्ति:,“कोई जल या हवा पीकर ही रहनेवाला क्‍यों न हो, जिसकी सुरासुरगुरु भगवान्‌ विश्वनाथमें भक्ति न हो, उसके दु:खोंका नाश कैसे हो सकता है?

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಮನುಷ್ಯನು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನಷ್ಟೇ ಸೇವಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಸುರಗುರುವಾದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದವನ ದುಃಖಕ್ಷಯ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಲಿದೆ?

Verse 183

अलमन्याभिस्तेषां कथाभिरप्यन्यधर्मयुक्ताभि: । येषां न क्षणमपि रुचितो हरचरणस्मरणविच्छेद:,“जिन्हें क्षणभरके लिये भी भगवान्‌ शिवके चरणारविन्दोंके स्मरणका वियोग अच्छा नहीं लगता, उन पुरुषोंके लिये अन्यान्य धर्मोसे युक्त दूसरी-दूसरी सारी कथाएँ व्यर्थ हैं

ಹರನ (ಶಿವನ) ಪಾದಕಮಲಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ವಿಚ್ಛೇದ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ, ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳೂ ವ್ಯರ್ಥವೇ.

Verse 184

हरचरणनिरतमतिना भवितव्यमनार्जवं युगं प्राप्य । संसारभयं न भवति हरभक्तिरसायनं पीत्वा,“कुटिल कलिकालको पाकर सभी पुरुषोंकों अपना मन भगवान्‌ शंकरके चरणारविन्दोंके चिन्तनमें लगा देना चाहिये। शिव-भक्तिरूपी रसायनके पी लेनेपर संसाररूपी रोगका भय नहीं रह जाता है

ಕುಟಿಲ ಕಲಿಯುಗ ಬಂದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರನ (ಶಂಕರನ) ಪಾದಕಮಲಗಳ ಚಿಂತನೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಶಿವಭಕ್ತಿಯೆಂಬ ರಸಾಯನವನ್ನು ಪಾನ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಸಂಸಾರಭಯ ಉಳಿಯದು.

Verse 185

दिवसं दिवसार्ध वा मुहूर्त वा क्षणं लवम्‌ न हालब्धप्रसादस्य भक्तिर्भवति शडूकरे,“जिसपर भगवान्‌ शिवकी कृपा नहीं है, उस मनुष्यकी एक दिन, आधे दिन, एक मुहूर्त, एक क्षण या एक लवके लिये भी भगवान्‌ शंकरमें भक्ति नहीं होती है

ಶಿವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದವನಿಗೆ ಶಂಕರನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಒಂದು ದಿನ, ಅರ್ಧ ದಿನ, ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತ, ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಅತಿ ಕ್ಷುದ್ರ ಲವಮಾತ್ರಕ್ಕೂ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 186

अपि कीट: पतड़्जो वा भवेयं शड्कराज्ञया । न तु शक्र त्वया दत्त त्रलोक्यमपि कामये,'शक्र! मैं भगवान्‌ शंकरकी आज्ञासे कीट या पतंग भी हो सकता हूँ, परंतु तुम्हारा दिया हुआ त्रिलोकीका राज्य भी नहीं लेना चाहता। महेश्वरके कहनेसे यदि मैं कुत्ता भी हो जाऊँ तो उसे मैं सर्वोत्तम मनोरथकी पूर्ति समझूँगा; परंतु महादेवजीके सिवा दूसरे किसीसे प्राप्त हुए देवताओंके राज्यको लेनेकी भी मुझे इच्छा नहीं है

ಓ ಶಕ್ರಾ! ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾನು ಹುಳು ಅಥವಾ ಚಿಟ್ಟೆಯಾದರೂ ಆಗಲಿ; ಆದರೆ ನಿನ್ನಿಂದ ದೊರಕುವ ತ್ರಿಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 187

श्वापि महेश्वरवचनाद्‌ भवामि स हि नः पर: काम: । त्रिदशगणराज्यमपि खलु नेच्छाम्यमहेश्वराज्ञप्तम्‌,'शक्र! मैं भगवान्‌ शंकरकी आज्ञासे कीट या पतंग भी हो सकता हूँ, परंतु तुम्हारा दिया हुआ त्रिलोकीका राज्य भी नहीं लेना चाहता। महेश्वरके कहनेसे यदि मैं कुत्ता भी हो जाऊँ तो उसे मैं सर्वोत्तम मनोरथकी पूर्ति समझूँगा; परंतु महादेवजीके सिवा दूसरे किसीसे प्राप्त हुए देवताओंके राज्यको लेनेकी भी मुझे इच्छा नहीं है

ಓ ಶಕ್ರಾ! ಮಹೇಶ್ವರನ ವಚನದಿಂದ ನಾನು ನಾಯಿಯಾದರೂ ಆಗುತ್ತೇನೆ—ಅದೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಆಸೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ದೇವಗಣಗಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 188

न नाकपृष्ठं न च देवराज्यं न ब्रह्मलोक॑ न च निष्कलत्वम्‌ | न सर्वकामानखिलान्‌ वृणोमि हरस्य दासत्वमहं वृणोमि,“न तो मैं स्वर्गलोक चाहता हूँ, न देवताओंका राज्य पानेकी अभिलाषा रखता हूँ। न ब्रह्मलोककी इच्छा करता हूँ और न निर्गुण ब्रह्मका सायुज्य ही प्राप्त करना चाहता हूँ। भूमण्डलकी समस्त कामनाओंको भी पानेकी मेरी इच्छा नहीं है। मैं तो केवल भगवान्‌ शिवकी दासताका ही वरण करता हूँ

ನನಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಬೇಡ, ದೇವರಾಜ್ಯವೂ ಬೇಡ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೂ ಬೇಡ, ನಿಷ್ಕಲ (ನಿರ್ಗುಣ) ಮುಕ್ತಿಯೂ ಬೇಡ. ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನೂ ನಾನು ಆರಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಹರ (ಶಿವ)ನ ದಾಸತ್ವವನ್ನೇ ನಾನು ವರಣಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 189

यावच्छशाड्कधवलामलबद्धमौलि- न प्रीयते पशुपतिर्भगवान्‌ ममेश: । तावज्जरामरणजन्मशताभिषघातै- दुःखानि देहविहितानि समुद्गह्यामि,“जिनके मस्तकपर अर्द्धचन्द्रमय उज्ज्वल एवं निर्मल मुकुट बँधा हुआ है, वे मेरे स्वामी भगवान्‌ पशुपति जबतक प्रसन्न नहीं होते हैं, तबतक मैं जरा-मृत्यु और जन्मके सैकड़ों आधघातोंसे प्राप्त होनेवाले दैहिक दुःखोंका भार ढोता रहूँगा

ಚಂದ್ರನಂತೆ ಧವಳವೂ ನಿರ್ಮಲವೂ ಆದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಮಾಲೆಯನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಭಗವಾನ್ ಪಶುಪತಿ ಸಂತೋಷಪಡುವ ತನಕ, ಜನನ–ಜರಾ–ಮರಣ ಎಂಬ ನೂರಾರು ಆಘಾತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೇಹದುಃಖಗಳ ಭಾರವನ್ನು ನಾನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತೇನೆ.

Verse 190

दिवसकरशशाड्कवद्िदीप्तं त्रिभुवनसारमसारमाद्यमेकम्‌ । अजरममरमप्रसाद्य रुद्रं जगति पुमानिह को लभेत शान्तिम्‌,“जो अपने नेत्रभूत सूर्य, चन्द्रमा और अग्निकी प्रभासे उद्भासित होते हैं, त्रिभुवनके साररूप हैं, जिनसे बढ़कर सारतत्त्व दूसरा नहीं है, जो जगतके आदिकरण, अद्वितीय तथा अजर-अमर हैं, उन भगवान्‌ रुद्रको भक्तिभावसे प्रसन्न किये बिना कौन पुरुष इस संसारमें शान्ति पा सकता है

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೀಪ್ತನಾಗಿರುವವನು; ತ್ರಿಭುವನದ ಸಾರಸ್ವರೂಪನು, ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ‘ಸಾರ’ ಮತ್ತಿಲ್ಲ; ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಕಾರಣ, ಅದ್ವಿತೀಯ, ಅಜರ ಮತ್ತು ಅಮರ—ಆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸದೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುರುಷನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು?

Verse 191

यदि नाम जन्म भूयो भवति मदीयेै: पुनर्दोषै: । तस्मिंस्तस्मिउजन्मनि भवे भवेन्मे$क्षया भक्ति:,“यदि मेरे दोषोंसे मुझे बारंबार इस जगत्में जन्म लेना पड़े तो मेरी यही इच्छा है कि उस-उस प्रत्येक जन्ममें भगवान्‌ शिवमें मेरी अक्षय भक्ति हो”

ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನದೇ ಪುನಃಪುನಃ ದೋಷಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ನನಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮವಾಗಬೇಕಾದರೂ, ನನ್ನ ಆಶಯ ಇದುವೇ: ಆ ಆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿಯೂ ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿಯೂ ಇರಲಿ.

Verse 192

शक्र उवाच कः पुनर्भवने हेतुरीशे कारणकारणे । येन शरवददृतेडन्यस्मात्‌ प्रसादं नाभिकाड्क्षसि,इन्द्रने पूछा--ब्रह्म! कारणके भी कारण जगदीश्वर शिवकी सत्तामें क्‍या प्रमाण है, जिससे तुम शिवके अतिरिक्त दूसरे किसी देवताका कृपा-प्रसाद ग्रहण करना नहीं चाहते?

ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಈಶ! ಹೇ ಕಾರಣಕಾರಣ! ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಮತ್ತು ಶರ್ವ (ಶಿವ)ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವರಿಂದಲೂ ಕೃಪಾ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ನೀನು ಬಯಸದಂತೆ ಮಾಡುವ ನಿನ್ನ ನಿಶ್ಚಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೇನು?

Verse 193

उपमन्युरुवाच सदसद्‌ व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिन: । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,उपमन्युने कहा--देवराज! ब्रह्मवादी महात्मा जिन्हें विभिन्न मतोंके अनुसार सत्‌- असत्‌, व्यक्त-अव्यक्त, नित्य, एक और अनेक कहते हैं, उन्हीं महादेवजीसे हम वर माँगेंगे

ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದನು—ದೇವರಾಜಾ! ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಮತಗಳಂತೆ ಯಾರನ್ನು ಸತ್-ಅಸತ್, ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿತ್ಯ, ಏಕ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಆ ಮಹಾದೇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 194

अनादिमध्यपर्यन्तं ज्ञानैश्वर्यमचिन्तितम्‌ । आत्मानं परमं यस्माद्‌ वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,जिनका आदि, मध्य और अन्त नहीं है, ज्ञान ही जिनका ऐश्वर्य है तथा जो चित्तकी चिन्तनशक्तिसे भी परे हैं और इन्हीं कारणोंसे जिन्हें परमात्मा कहा जाता है, उन्हीं महादेवजीसे हम वर प्राप्त करेंगे

ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನು; ಜ್ಞಾನವೇ ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯ; ಚಿತ್ತದ ಚಿಂತನಾ-ಶಕ್ತಿಗೂ ಅತೀತನು—ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು—ಆ ಮಹಾದೇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ.

Verse 195

ऐश्वर्य सकल॑ यस्मादनुत्पादितमव्ययम्‌ | अबीजाद्‌ बीजसम्भूतं वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,योगीलोग महादेवजीके समस्त ऐश्वर्यको ही नित्य सिद्ध और अविनाशी बताते हैं। वे कारणरहित हैं और उन्हींसे समस्त कारणोंकी उत्पत्ति हुई है। अतः महादेवजीकी ऐसी महिमा है, इसलिये हम उन्हींसे वर माँगते हैं

ಯಾವನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಐಶ್ವರ್ಯವು ಅನುತ್ತ್ಪನ್ನವಾಗಿ, ಅವ್ಯಯವಾಗಿ, ಅಕ್ಷಯವಾಗಿ ಪ್ರकटವಾಗುವುದೋ; ಯಾರು ಸ್ವಯಂ ಅಬೀಜನು, ಯಾರಿಂದಲೇ ಬೀಜಸಂಭೂತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಕಾರಣ-ಕಾರ್ಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುವವೋ—ಆ ಮಹಾದೇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 196

तमस: परम ज्योतिस्तपस्तद्वृत्तिनां परम्‌ य॑ ज्ञात्वा नानुशोचन्ति वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,जो अज्ञानान्धकारसे परे चिन्मय परमज्योति:स्वरूप हैं, तपस्वीजनोंके परम तप हैं तथा जिनका ज्ञान प्राप्त करके ज्ञानी पुरुष कभी शोक नहीं करते हैं, उन्हीं भगवान्‌ शिवसे हम वर प्राप्त करना चाहते हैं

ಅವನು ಅಜ್ಞಾನ-ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಚಿನ್ಮಯ ಪರಮಜ್ಯೋತಿ; ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರಿಗೆ ಪರಮ ತಪಸ್ಸು; ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಕೋರುತ್ತೇವೆ.

Verse 197

भूतभावनभावज्ञ सर्वभूताभिभावनम्‌ | सर्वगं सर्वदं देवं पूजयामि पुरन्दर,पुरंदर! जो सम्पूर्ण भूतोंके उत्पादक तथा उनके मनोभावोंको जाननेवाले हैं, समस्त प्राणियोंके पराभव (विलय)-के भी जो एकमात्र स्थान हैं तथा जो सर्वव्यापी और सब कुछ देनेमें समर्थ हैं, उन्हीं महादेवजीकी मैं पूजा करता हूँ

ಪುರಂದರಾ! ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭಾವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಾಭವ-ಲಯಕ್ಕೂ ಪರಮಾಶ್ರಯನಾದವನು; ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಸರ್ವದಾಯಕ ದೇವನು—ಆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನಾನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 198

हेतुवादैर्विनिर्मुक्ते सांख्ययोगार्थदं परम्‌ यमुपासन्ति तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,जो युक्तिवादसे दूर हैं, जो अपने भक्तोंको सांख्य और योगका परम प्रयोजन (आत्यन्तिक दु:खनिवृत्ति और ब्रह्मसाक्षात्कार) प्रदान करनेवाले हैं, तत्त्वज्ञ पुछष जिनकी सदा उपासना करते हैं, उन्हीं महादेवजीसे हम वरके लिये प्रार्थना करते हैं

ಹೇತುವಾದ ಮತ್ತು ವಾದವಿವಾದದ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಪರಮನು; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗಗಳ ಪರಮ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುವವನು; ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ನಿರಂತರ ಉಪಾಸಿಸುವವನು—ಆ ಮಹಾದೇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 199

मघवन्‌ मघवात्मान यं वदन्ति सुरेश्वरम । सर्वभूतगुरुं देवं वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,मघवन! ज्ञानी पुरुष जिन्हें देवेश्वर इन्द्ररूप तथा सम्पूर्ण भूतोंके गुरुदेव बताते हैं, उन्हींसे हम वर लेना चाहते हैं

ಮಘವನ್, ಮಘವಾತ್ಮನ್! ಯಾರನ್ನು ಜನರು ಸುರೇಶ್ವರನೆಂದು, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಗುರುದೇವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಆ ದೇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 200

य: पूर्वमसृजद्‌ देवं ब्रह्माणं लोकभावनम्‌ । अण्डमाकाशमापूर्य वरं तस्माद्‌ वृणीमहे,जिन्होंने पूर्वकालमें आकाशव्यापी ब्रह्माण्ड एवं लोकस्रष्टा देवेश्वर ब्रह्माको उत्पन्न किया, उन्हीं महादेवजीसे हम वर प्राप्त करना चाहते हैं

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಮಹಾಂಡದಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದ ಆ ಮಹಾದೇವನಿಂದಲೇ ನಾವು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ।

Frequently Asked Questions

What specific moral dilemma is presented in this chapter?

Upamanyu faces a choice between accepting boons from a powerful deity in disguise (Śakra/Indra-form) versus maintaining exclusive fidelity to Mahādeva; the dilemma tests whether spiritual aims are instrumentally negotiated or steadfastly oriented to the highest object of devotion.

What is the philosophical takeaway (Upadeśa) for the listener?

The chapter teaches that ultimate stability and auspiciousness are pursued through disciplined devotion and self-restraint: even when cosmic power is offered, ethical clarity lies in refusing lesser ends and aligning intention with a single highest principle.

Is there a specific phalaśruti or meta-commentary implied in this chapter?

Yes in functional terms: the narrative explicitly links steadfast bhakti and tapas to concrete outcomes—darśana, knowledge, enduring well-being, and divine proximity—positioning the chapter as a model for how understanding and reciting Śiva’s greatness supports liberation-oriented conduct.