Prakarana 26

Verse 510 (चौपाई)

कोल किरात भिल्ल बनबासी। मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।। भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी। कंद मूल फल अंकुर जूरी।। सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा। कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।। देहिं लोग बहु मोल न लेहीं। फेरत राम दोहाई देहीं।। कहहिं सनेह मगन मृदु बानी। मानत साधु पेम पहिचानी।। तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा। पावा दरसनु राम प्रसादा।। हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा। जस मरु धरनि देवधुनि धारा।। राम कृपाल निषाद नेवाजा। परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।

កុល កិរាត និងភិល អ្នកស្រុកព្រៃបាននាំយកទឹកឃ្មុំដែលស្អាត ស្រស់ស្អាត និងផ្អែមដូចអាមរត។ ពួកគេបានបំពេញពែងស្លឹក ហើយរៀបចំដោយថ្នាក់ថ្នម នាំយកឫស គល់ ផ្លែ និងខ្នើយតូច។ ពួកគេទាំងអស់បានថ្វាយវត្ថុទាំងនេះដោយដៃទាំងពីរបត់បាយ និងការថ្វាយបង្គំ និយាយអំពីរសជាតិ គុណធម៌ និងនាមរបស់វា។ ពួកគេបានឲ្យវាដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ ហើយមិនយកប្រាក់កម្រៃវិញទេ ប្រសិនបើព្រះរាមបដិសេធ ពួកគេបានសុំឡើងវិញម្តងទៀត។ ពួកគេនិយាយដោយពាក្យស្រទន់ ហើយបំពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រះអម្ចាស់ទ្រង់ទទួលយកវា ដោយទ្រង់ស្គាល់នូវភាពស្មោះត្រង់របស់ពួកគេ។ អ្នកទាំងឡាយជាអ្នកមានគុណធម៌ ហើយយើងខ្ញុំជានិសាទទាប ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះរាម យើងខ្ញុំបានទទួលនូវការមើលឃើញព្រះអង្គ។ ការមើលឃើញរបស់អ្នកគឺកម្រណាស់សូម្បីតែសម្រាប់យើងខ្ញុំ ដូចទឹកភ្លៀងធ្លាក់លើផែនដី វាជាចរន្តនៃពរសួគ៌។ ព្រះរាមទ្រង់មានព្រះហឫទ័យសប្បុរស ហើយទ្រង់ឲ្យកិត្តិយសដល់និសាទ ទ្រង់ប្រាថ្នាឲ្យពួកគេជាញាតិ និងប្រជារាស្ត្ររបស់ទ្រង់ ដូចជាស្តេចមួយអង្គ។

Verse 511 (दोहा/सोरठा)

यह जिंयँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु। हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।250।।

ដោយដឹងពីរឿងនេះ សូមបោះបង់នូវការស្ទាក់ស្ទើរទាំងអស់ ហើយបង្ហាញនូវសេចក្តីស្រឡាញ់នៅពេលឃើញនូវសេចក្តីស្រឡាញ់។ ដើម្បីធ្វើឲ្យយើងខ្ញុំបានបំពេញ សូមទទួលយកសូម្បីតែផ្លែឈើតែមួយ ស្លឹកមួយ ឬខ្នើយតូចមួយ។

Verse 512 (चौपाई)

तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे। सेवा जोगु न भाग हमारे।। देब काह हम तुम्हहि गोसाँई। ईधनु पात किरात मिताई।। यह हमारि अति बड़ि सेवकाई। लेहि न बासन बसन चोराई।। हम जड़ जीव जीव गन घाती। कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।। पाप करत निसि बासर जाहीं। नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।। सपोनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ। यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।। जब तें प्रभु पद पदुम निहारे। मिटे दुसह दुख दोष हमारे।। बचन सुनत पुरजन अनुरागे। तिन्ह के भाग सराहन लागे।।

អ្នកទាំងឡាយជាភ្ញៀវជាទីស្រឡាញ់ដែលបានមកដល់ព្រៃដោយថ្មើរជើង វាមិនមែនជាសំណាងរបស់យើងខ្ញុំទេក្នុងការមានសមត្ថភាពបម្រើអ្នក។ យើងខ្ញុំអាចឲ្យអ្វីដល់អ្នក ម្ចាស់អើយ? កិរាតនាំយកតែឧស និងស្លឹក។ នេះគឺជាសេវាការធំបំផុតរបស់យើងខ្ញុំ ដែលយើងខ្ញុំមិនទទួលយកសូម្បីតែភាជន៍ ឬសំលៀកបំពាក់ជាអំណោយ។ យើងខ្ញុំជាសត្វល្ងង់ ជាអ្នកបំផ្លាញសត្វមានជីវិត ជាអ្នកបោកប្រាស់ និងអាក្រក់ក្នុងអាកប្បកិរិយា មានចិត្តអាក្រក់ និងកំណើតទាប។ យើងខ្ញុំធ្វើបាបទាំងថ្ងៃទាំងយប់ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យើងខ្ញុំមិនដែលពេញចិត្តទាំងកាយទាំងចិត្តឡើយ។ តើធ្វើដូចម្តេចបាននឹងកើតមានគំនិតអំពីធម៌សូម្បីតែក្នុងក្តីសុបិន? នេះគឺជាអំណាចនៃការមើលឃើញព្រះរាម។ ចាប់តាំងពីយើងខ្ញុំបានមើលឃើញព្រះបាទឈូករបស់ព្រះអម្ចាស់ ទុក្ខដែលមិនអាចទ្រាំបាន និងកំហុសរបស់យើងខ្ញុំត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល។ នៅពេលបានឮពាក្យទាំងនេះ ប្រជាជនទីក្រុងបានបំពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយពួកគេបានចាប់ផ្តើមសរសើរនូវសំណាងល្អរបស់អ្នកស្រុកព្រៃ។

Verse 513 (छंद)

लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं। बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।। नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा। तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।

ពួកគេបានចាប់ផ្តើមសរសើរនូវសំណាងល្អរបស់ទាំងអស់ ដែលនៅពេលបានឮពាក្យស្រឡាញ់ទាំងនោះ ពួកគេនិយាយវិញ។ ក្នុងការជួបជុំ និងនិយាយជាមួយព្រះសីតា និងព្រះរាម ពួកគេបានមើលឃើញព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ទ្រង់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយបានរកឃើញនូវសេចក្តីសុខ។ បុរស និងស្ត្រីបានស្តាប់ដោយគ្មានការភ័យខ្លាចដល់សំដីរបស់ស្ត្រីកុល និងភិល។ តុលសិទាស ដោយព្រះគុណរបស់អ្នកមានគុណធម៌នៃវង្សរាម ដែកអាចអណ្តែតលើទឹកដូចជាស្មៅ។

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब। जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।251।।

ប្រជាជននៃព្រៃបានរីករាយនៅគ្រប់ទិសទាំងបួន រីករាយក្នុងចិត្តជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ដូចជាថ្លែងក្នុងទឹក និងក្ងោកនៅពេលភ្លៀងធ្លាក់ដំបូង ពួកគេបានរីកចម្រើន។

Verse 515 (चौपाई)

पुर जन नारि मगन अति प्रीती। बासर जाहिं पलक सम बीती।। सीय सासु प्रति बेष बनाई। सादर करइ सरिस सेवकाई।। लखा न मरमु राम बिनु काहूँ। माया सब सिय माया माहूँ।। सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं। तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।। लखि सिय सहित सरल दोउ भाई। कुटिल रानि पछितानि अघाई।। अवनि जमहि जाचति कैकेई। महि न बीचु बिधि मीचु न देई।। लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं। राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।। यहु संसउ सब के मन माहीं। राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।

ស្ត្រីនៃទីក្រុងបានបំពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង ចំពោះពួកគេថ្ងៃបានកន្លងទៅរហ័សដូចជាការរំភ្លឹកភ្នែក។ ព្រះសីតាបានធ្វើខ្លួនដូចជាអ្នកបម្រើមុខព្រះមាតាក្មេង ហើយបានបម្រើដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចជាអ្នកបម្រើពិតប្រាកដ។ នាងមិនឲ្យនរណាដឹងពីការសម្ងាត់របស់នាងទេក្រៅពីព្រះរាម ទាំងអស់គឺជាមាយារបស់នាង ហើយនាងគឺជាមាយាផ្ទាល់។ ព្រះសីតាបានបម្រើព្រះមាតាក្មេងដោយចិត្តទាំងមូល ដោយទទួលបាននូវការសង្ស័យ និងការប្រឹក្សា នាងបានឲ្យពររបស់នាង។ នៅពេលឃើញព្រះសីតា និងប្អូនប្រុសទាំងពីរដែលមានចិត្តសាមញ្ញ ព្រះរាជីដែលមានចិត្តក្រអឺតក្រទមបានបំពេញដោយការសោកស្តាយគ្មានទីបញ្ចប់។ នាងបានសុំឲ្យផែនដីលេបនាង ប៉ុន្តែផែនដីមិនបើកទេ ហើយមរណក៏មិនឲ្យនាងរួចផុតដែរ។ ប្រជារាស្ត្រ គម្ពីរវេទ និងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានប្រកាសថា កន្លែងដែលព្រះរាមបែរបង្អង់ចេញក្លាយជានរក។ ការសង្ស័យនេះគឺនៅក្នុងចិត្តរបស់គ្រប់គ្នា ថាតើព្រះរាមនឹងទៅកាន់ព្រៃ ឬនៅតែនៅក្នុងអយុធ្យា។

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच। नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।252।।

រាត្រីគ្មានដេក ថ្ងៃគ្មានបាយ ភរតក្លាយច្របល់ ញាប់ញ័រដោយទុក្ខ។ លិចចូលក្នុងភក់នៃការទាបថោក ដូចត្រីក្នុងទឹក ខ្លាចអ្វីៗទាំងប៉ុន្មាន។

Verse 517 (चौपाई)

कीन्ही मातु मिस काल कुचाली। ईति भीति जस पाकत साली।। केहि बिधि होइ राम अभिषेकू। मोहि अवकलत उपाउ न एकू।। अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी। मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।। मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ। राम जननि हठ करबि कि काऊ।। मोहि अनुचर कर केतिक बाता। तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।। जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू। हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।। एकउ जुगुति न मन ठहरानी। सोचत भरतहि रैनि बिहानी।। प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई। बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।

មាតាបានបង្កើតអំពើអាក្រក់ និងការរំខានបែបនេះ គាត់បានបំពេញដោយការភ័យខ្លាច ដូចជាអ្នកដែលបានដាំដំណាំពុល។ តើពិធីរាជាភិសេករបស់រាមនឹងកើតឡើងដោយរបៀបណា? ខ្ញុំមើលមិនឃើញមធ្យោបាយណាមួយទេ។ បញ្ជារបស់គ្រូត្រូវតែគោរពតាម ប៉ុន្តែអ្នកសិក្សានឹងនិយាយម្តងទៀត ដោយដឹងពីចិត្តរបស់រាម។ តើខ្ញុំគួរប្រាប់មាតាឲ្យត្រឡប់ទៅវិញទេ? ម្តាយរបស់រាមអើយ តើអ្នកនឹងបង្ហាញភាពរឹងរូសអ្វីឥឡូវនេះ? ទោះបីជាខ្ញុំជាអ្នកបម្រើនាងក្នុងការជាច្រើនក៏ដោយ ក៏នៅក្នុងរឿងនេះ ព្រះជាម្ចាស់បានកំណត់ឲ្យមានការប្រែប្រួលអាក្រក់។ បើខ្ញុំបន្តភាពរឹងរូស នោះជាអំពើបាបយ៉ាងខ្លាំង អ្នកបម្រើគ្រូត្រូវពាក់កិច្ចការ ដូចភ្នំទ្រទ្រង់ផែនដី។ គាត់មិនអាចកំណត់លើមធ្យោបាយណាមួយក្នុងចិត្តរបស់គាត់បានទេ ដោយគិតពិចារណាដូច្នេះ ភរតបានកន្លងផុតរាត្រី។ នៅពេលព្រឹកគាត់បានងូតទឹក និងក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះអម្ចាស់ បន្ទាប់មកគាត់អង្គុយចុះ និងផ្ញើសារឲ្យហៅអ្នកទីបំរុងមកប្រជុំ។

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ। बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।253।।

បានថ្វាយបង្គំចំពោះផ្កាឈូករបស់គ្រូ គាត់បានអង្គុយក្រោយពីទទួលការអនុញ្ញាត។ ពួកព្រាហ្មណ៍ ពួកឈ្មួញ និងពួកទីប្រឹក្សាបានមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់ និងសភាបានរួបរួមគ្នា។

Verse 519 (चौपाई)

बोले मुनिबरु समय समाना। सुनहु सभासद भरत सुजाना।। धरम धुरीन भानुकुल भानू। राजा रामु स्वबस भगवानू।। सत्यसंध पालक श्रुति सेतू। राम जनमु जग मंगल हेतू।। गुर पितु मातु बचन अनुसारी। खल दलु दलन देव हितकारी।। नीति प्रीति परमारथ स्वारथु। कोउ न राम सम जान जथारथु।। बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला। माया जीव करम कुलि काला।। अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई। जोग सिद्धि निगमागम गाई।। करि बिचार जिंयँ देखहु नीकें। राम रजाइ सीस सबही कें।।

អ្នកសិក្សាច្បងបាននិយាយនៅពេលសភាបានប្រជុំគ្នា: ស្តាប់ខ្ញុំណា អ្នកទីប្រឹក្សាទាំងឡាយ និងភរតដ៏ឆ្លាតវៃ។ ទ្រង់ជាអ្នកទ្រទ្រង់ធម៌ ជាព្រះអាទិត្យនៃវង្សសូរ្យ; ព្រះរាមាជាព្រះអម្ចាស់ដោយសភាពព្រះអង្គឯង។ ទ្រង់ស្មោះត្រង់ក្នុងពាក្យសំដី ជាអ្នកការពារស្ពាននៃគម្ពីរវេទ កំណើតរបស់រាមគឺដើម្បីសុខមង្គលរបស់ពិភពលោក។ ទ្រង់គោរពតាមពាក្យរបស់គ្រូ បិតា និងមាតា; ទ្រង់ជាអ្នកបំផ្លាញពួកអាក្រក់ និងជាអ្នកផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ពួកទេវតា។ ក្នុងនយោបាយ ក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ ក្នុងប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត និងក្នុងប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គ្មាននរណាម្នាក់ដឹងតម្លៃពិតដូចរាមទេ។ ព្រហ្មញ្ញ វិស្ណុ សិវ ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ អ្នកថែរក្សាទិសទាំងឡាយ មាយា វិញ្ញាណ កម្ម កាល និងមរណៈ។ ចាប់ពីនាគសេសាដល់ស្តេចទាំងឡាយនៅលើផែនដី នៅទីណាមានអំណាច ពួកយោគី ពួកសិទ្ធិ គម្ពីរវេទ និងគម្ពីរអាគមសរសើរព្រះអង្គ។ សូមពិចារណាឱ្យល្អទាំងអស់គ្នា ព្រះសិរសាទាំងអស់ស្ថិតក្រោមបញ្ជារបស់រាម។

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ। समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।254।।

សូមឲ្យរាមថែរក្សាបំណងព្រះអង្គ និងសូមឲ្យសកម្មភាពទាំងអស់របស់យើងនាំមកនូវប្រយោជន៍។ សូមពិចារណាឱ្យល្អណា អ្នកឆ្លាតវៃទាំងឡាយ ហើយឥឡូវនេះធ្វើអ្វីដែលសមរម្យទាំងអស់គ្នា។

Verse 521 (चौपाई)

सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू। मंगल मोद मूल मग एकू।। केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ। कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।। सब सादर सुनि मुनिबर बानी। नय परमारथ स्वारथ सानी।। उतरु न आव लोग भए भोरे। तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।। भानुबंस भए भूप घनेरे। अधिक एक तें एक बड़ेरे।। जनमु हेतु सब कहँ पितु माता। करम सुभासुभ देइ बिधाता।। दलि दुख सजइ सकल कल्याना। अस असीस राउरि जगु जाना।। सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी। सकइ को टारि टेक जो टेकी।।

ពិធីរាជាភិសេករបស់រាមនាំមកនូវភាពរីករាយដល់ទាំងអស់; វាជាឫសគល់តែមួយគត់នៃសុភមង្គល និងភាពរីករាយ។ តើព្រះអម្ចាស់នៃវង្សរគុនឹងទៅអយុធ្យាដោយរបៀបណា? សូមប្រាប់យើង ហើយក្រោយពីបានយល់ សូមរកមធ្យោបាយ។ ទាំងអស់បានស្តាប់ដោយគោរពចំពោះពាក្យរបស់អ្នកសិក្សាច្បង ដែលរួមបញ្ចូលនូវធម៌ ប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត និងប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅពេលប្រជាជនច្របូកច្របល់ និងមិនអាចរកចម្លើយបាន នោះភរតបានក្រាបថ្វាយបង្គំដោយដៃប្រកបគ្នា។ មានស្តេចជាច្រើននៃវង្សសូរ្យ ស្តេចនីមួយៗធំជាងមុន។ សម្រាប់ទាំងអស់ បិតា និងមាតាជាមូលហេតុនៃកំណើត; ព្រះជាម្ចាស់ផ្តល់ផលនៃកម្ម ល្អឬអាក្រក់។ សូមឲ្យព្រះអង្គបំបាត់ទុក្ខ និងបង្កើតពរទាំងឡាយ។ នេះជាពរដែលពិភពលោកស្គាល់ពីព្រះអង្អ។ អ្នកដែលព្រះអម្ចាស់បានកំណត់ហើយ នរណាអាចបង្វែរគាត់វិញបាន? អ្នកដែលទទួលការគាំទ្រពីការគាំទ្រនោះ នរណាអាចរំខានគាត់បាន?

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु। सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।255।।

ឥឡូវនេះសូមរកមធ្យោបាយឲ្យខ្ញុំ ដ្បិតខ្ញុំជាអ្នកអាក្រក់ទាំងស្រុង។ ក្រោយពីបានឮពាក្យសំពោះស្រឡាញ់ពីគ្រូរបស់ខ្ញុំ សេចក្តីស្រឡាញ់កើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់ខ្ញុំ។

Verse 523 (चौपाई)

तात बात फुरि राम कृपाहीं। राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।। सकुचउँ तात कहत एक बाता। अरध तजहिं बुध सरबस जाता।। तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई। फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।। सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता। भे प्रमोद परिपूरन गाता।। मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा। जनु जिय राउ रामु भए राजा।। बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी। सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।। कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे। फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।। कानन करउँ जनम भरि बासू। एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।

បិតាអើយ ខ្ញុំនិយាយដោយអំណោយផលរបស់រាម; អ្នកដែលបដិសេធរាមមិនទទួលបានសូម្បីតែក្នុងសុបិន។ ខ្ញុំស្ទាក់ស្ទើរ បិតាអើយ ក្នុងការនិយាយរឿងមួយ: អ្នកឆ្លាត ក្រោយពីបាត់បង់ពាក់កណ្តាល ក៏បាត់បង់ទាំងអស់។ អ្នករាល់គ្នាបងប្អូនពីរអង្គត្រូវទៅកាន់ព្រៃ; នាំយកលក្សណា សីតា និងព្រះអម្ចាស់នៃវង្សរគុមកវិញ។ ក្រោយពីបានឮពាក្យល្អទាំងនេះ បងប្អូនទាំងពីរអង្គបានរីករាយ; ចិត្តរបស់ពួកគេបានបំពេញដោយភាពរីករាយ រាងកាយរបស់ពួកគេបានបំពេញដោយសេចក្តីសុខ។ ចិត្តរបស់ពួកគេបានរីករាយ រាងកាយរបស់ពួកគេបានរុងរឿងដោយពន្លឺ ដូចជារាមបានក្លាយជាស្តេចក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេរួចទៅហើយ។ ប្រយោជន៍ធំដល់ប្រជាជន ការបាត់បង់តូចដល់ខ្លួនឯង; ទាំងក្នុងសេចក្តីសុខ និងទុក្ខ ពួកមហាក្សត្រីទាំងឡាយយំ។ ភរតបាននិយាយទៅកាន់អ្នកសិក្សា: លោកបានធ្វើអ្វី? លោកបានផ្តល់ផលនៃជីវិត និងការប្រាថ្នារបស់ពិភពលោក។ ខ្ញុំនឹងរស់នៅក្នុងព្រៃទាំងអស់ជីវិត; គ្មានអ្វីល្អជាងនេះសម្រាប់ខ្ញុំទេ។

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान। जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।256।।

រាមជ្រាបចិត្ត ហើយសីតា អ្នកជ្រាបទាំងអស់ និងឆ្លាតវៃ។ សូម្បីតែអ្វីដែលអ្នកនិយាយ នាថា សូមឲ្យពាក្យរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានបំពេញ។

Verse 525 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सनेहू। सभा सहित मुनि भए बिदेहू।। भरत महा महिमा जलरासी। मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।। गा चह पार जतनु हियँ हेरा। पावति नाव न बोहितु बेरा।। औरु करिहि को भरत बड़ाई। सरसी सीपि कि सिंधु समाई।। भरतु मुनिहि मन भीतर भाए। सहित समाज राम पहिं आए।। प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु। बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।। बोले मुनिबरु बचन बिचारी। देस काल अवसर अनुहारी।। सुनहु राम सरबग्य सुजाना। धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।

ក្រោយពីបានឮពាក្យរបស់ភរត និងឃើញសេចក្តីស្រឡាញ់របស់គាត់ អ្នកសិក្សា និងសភាទាំងមូលបានជក់ជាមួយអារម្មណ៍។ រឿងរ៉ាវរបស់ភរតគឺដូចជាទឹកជំនន់ធំ; ការយល់ដឹងរបស់អ្នកសិក្សាឈរនៅលើច្រាំងដូចស្ត្រីអ្នកគ្មានជំនួយ។ គាត់ប្រាថ្នាចង់ឆ្លងទៅកាន់ច្រាំងម្ខាងទៀត ហើយគិតពិចារណាក្នុងចិត្ត; គាត់មិនអាចរកទូក ឬកប៉ាល់ណាមួយដើម្បីដឹកគាត់ឆ្លងបានទេ។ នរណាអាចសម្រេចកិត្តិយសរបស់ភរតបានទៀត? វាដូចជាសំបកខ្ចីព្រួញព្យាយាមឆ្លងសមុទ្រ។ ភរតបានធ្វើឲ្យអ្នកសិក្សាសប្បាយចិត្តក្នុងចិត្តរបស់គាត់; រួមជាមួយក្រុមរបស់គាត់ គាត់បានមកខាងមុខរាម។ ព្រះអម្ចាស់បានថ្វាយបង្គំ និងផ្តល់អាសនៈដល់ពួកគេ; ទាំងអស់បានអង្គុយចុះ ស្តាប់ការបង្រៀនរបស់អ្នកសិក្សា។ អ្នកសិក្សាច្បងបាននិយាយក្រោយពីពិចារណាឱ្យល្អ ដោយគិតពីប្រទេស ពេលវេលា និងឱកាស។ ស្តាប់ណា រាម អ្នកជ្រាបទាំងអស់ និងឆ្លាតវៃ ឃ្លាំងនៃធម៌ នយោបាយ គុណធម៌ និងចំណេះដឹង។

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ। पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।257।।

សូមគង់នៅក្នុងហឫទ័យរបស់សព្វសត្វ ហើយដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីស្អប់របស់ពួកគេ។ របស់អ្វីដែលជាប្រយោជន៍ដល់ពលរដ្ឋ មាតារបស់អ្នក និងភរតៈ សូមប្រាប់នូវមាគ៌ានោះចុះ។

Verse 527 (चौपाई)

आरत कहहिं बिचारि न काऊ। सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।। सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ। नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।। सब कर हित रुख राउरि राखें। आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।। प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई। माथें मानि करौ सिख सोई।। पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं। सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।। कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा। भरत सनेहँ बिचारु न राखा।। तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी। भरत भगति बस भइ मति मोरी।। मोरें जान भरत रुचि राखि। जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।

អ្នកដែលមានទុក្ខព្រួយនិយាយដោយមិនពិចារណា; អ្នកប្រាជ្ញនឹងស្គាល់នូវផ្លូវត្រូវដោយខ្លួនឯង។ លុះឮពាក្យរបស់តាបស ព្រះអង្គម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុទ្ទបានទូលថា បពិត្រព្រះអង្គម្ចាស់ខ្ញុំ ព្រះអង្គមាននូវវិធីដោះស្រាយនៅក្នុងព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គតែមួយគត់។ ព្រះអង្គកាន់នូវទិសដៅដែលជាប្រយោជន៍ដល់សព្វរូប; សូមបង្គាប់ចុះ ខ្ញុំនឹងនិយាយដោយរីករាយ។ បង្គាប់អ្វីដែលត្រូវបានផ្តល់ដល់ខ្ញុំជាមុន ខ្ញុំនឹងទទួលយកលើក្បាលរបស់ខ្ញុំ និងធ្វើតាមសេចក្តីបង្រៀននោះ។ ហើយបន្ទាប់មក បពិត្រព្រះអង្គម្ចាស់ អ្វីៗដែលព្រះអង្គនឹងមានបង្គាប់ របស់ទាំងនោះនឹងសម្រេចដោយខ្ញុំជាអ្នកបម្រើក្នុងគ្រប់វិធី។ តាបសបានមានប្រសាសន៍ថា រាមៈអ្នកនិយាយពាក្យពិត; អ្នកមិនបានរំលងនូវការពិចារណាចំពោះសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ភរតៈទេ។ ហេតុនេះខ្ញុំនិយាយម្តងទៀត និងម្តងទៀត៖ ចិត្តរបស់ខ្ញុំស្មោះត្រង់ចំពោះភក្តិភាពរបស់ភរតៈ។ ដោយដឹងនូវសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំចំពោះភរតៈ សូមធ្វើនូវអ្វីដែលជាប្រយោជន៍; អ្វីៗដែលព្រះអង្គធ្វើនឹងជាមង្គល ដោយមានព្រះសិវៈជាសាក្សី។

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि। करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।258।।

សូមស្តាប់នូវសេចក្តីនិន្ទារបស់ភរតៈដោយគោរព ហើយពិចារណាម្តងទៀត។ ខ្ញុំនឹងធ្វើតាមដំបូន្មានរបស់អ្នកសច្ចៈ គំនិតរបស់ពិភពលោក និងមាគ៌ារបស់ព្រះរាជា ដោយមិនប្រព្រឹត្តបទល្មើសចំពោះគម្ពីរទេវតា។

Verse 529 (चौपाई)

गुरु अनुराग भरत पर देखी। राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।। भरतहि धरम धुरंधर जानी। निज सेवक तन मानस बानी।। बोले गुर आयस अनुकूला। बचन मंजु मृदु मंगलमूला।। नाथ सपथ पितु चरन दोहाई। भयउ न भुअन भरत सम भाई।। जे गुर पद अंबुज अनुरागी। ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।। राउर जा पर अस अनुरागू। को कहि सकइ भरत कर भागू।। लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई। करत बदन पर भरत बड़ाई।। भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई। अस कहि राम रहे अरगाई।।

លុះឃើញនូវសេចក្តីស្រឡាញ់របស់គ្រូចំពោះភរតៈ ព្រះរាមទ្រង់មានសេចក្តីរីករាយពិសេសនៅក្នុងព្រះហឫទ័យ។ ទ្រង់ជ្រាបថាភរតៈជាវីរបុរសនៃធម៌ ស្មោះត្រង់ក្នុងរាងកាយ ចិត្ត និងវាចាដូចជាអ្នកបម្រើរបស់ទ្រង់។ គ្រូបានមានប្រសាសន៍តាមព្រះរាជបង្គាប់ ព្រះវាចារបស់ទ្រង់ផ្អែមល្ហែម និងជាឫសគល់នៃពរ។ បពិត្រព្រះអង្គម្ចាស់ ដោយសច្ចាថ្លែងនៅលើព្រះបាទរបស់ព្រះបិតា មិនមានបងប្អូនប្រុសណាមួយនៅលើផែនដីដូចភរតៈទេ។ អ្នកដែលជាអ្នកគោរពចំពោះព្រះបាទកម្លាំងរបស់គ្រូ មានវាសនាល្អជាងពិភពលោក និងគម្ពីរទេវតា។ នៅពេលព្រះអង្គមានសេចក្តីស្រឡាញ់ដូច្នេះចំពោះគាត់ នរណាអាចពណ៌នានូវវាសនារបស់ភរតៈបាន? លុះឃើញនូវការធ្វើខ្លួនឱ្យតូចរបស់ប្អូនប្រុស ទ្រង់មានការខ្មាសអៀននៅក្នុងព្រះហឫទ័យ; ទ្រង់បានសរសើរភរតៈនៅចំពីមុខ។ ភរតៈបាននិយាយតែអ្វីដែលជាប្រយោជន៍; ដោយនិយាយដូច្នេះ ព្រះរាមទ្រង់នៅស្ងៀម។

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात। कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।259।।

នៅពេលនោះតាបសបានមានប្រសាសន៍ទៅកាន់ភរតៈ ដោយបោះបង់នូវការស្ទាក់ស្ទើរទាំងអស់ថា បពិត្រកូន សូមនិយាយនូវសេចក្តីក្នុងហឫទ័យរបស់អ្នកទៅកាន់សមុទ្រនៃករុណា ដែលជាទីស្រឡាញ់ដូចបងប្អូនប្រុស។