Sarga 52

Verse 1

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः।उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।।2.52.1।।

夜が明け初めると、広き胸をもち大いなる名声を備えたラーマは、吉祥の相を具えたスミトラーの子ラクシュマナに語りかけた。

Verse 2

भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा।असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस्तात कूजति।।2.52.2।।

愛しきラクシュマナよ、尊き夜は過ぎ去り、いまや日の出の時である。あそこでは黒き羽の鳥――コーキラ（カッコウ）が鳴いている。

Verse 3

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने।तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरङ्गमाम्।।2.52.3।।

森には孔雀の鳴き声が響く。やさしき友よ、海へと急ぎ流れるジャーナヴィー（ガンガー）を渡ろう。

Verse 4

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।गुहमामन्त्र्य सूतं च सोऽतिष्ठद्भ्रातुरग्रतः।।2.52.4।।

ラーマの言葉を悟ると、サウミトリ・ラクシュマナ——友を喜ばせる者——はグハと御者を呼び、そして兄の前に立った。

Verse 5

स तु रामस्य वचनं निशम्य प्रतिगृह्य च।स्थपतिस्तूर्णमाहूय सचिवानिदमब्रवीत्।।2.52.5।।

ラーマの言葉を聞き、その願いを受け入れると、ニシャーダ族の長はただちに家臣たちを呼び集め、次のように告げた。

Verse 6

अस्य वाहनसंयुक्तां कर्णग्राहवतीं शुभाम्।सुप्रतारां दृढां तीर्थे शीघ्रं नावमुपाहर।।2.52.6।।

聖なる渡し場にて、備え具を整え、舵取りの者を伴う、堅固で吉祥なる舟を速やかに用意せよ。渡りを安らかに、容易にするために。

Verse 7

तं निशम्य समादेशं गुहामात्यगणो महान्।उपोह्य रुचिरां नावं गुहाय प्रत्यवेदयत्।।2.52.7।।

その命を聞くや、グハの高名なる家臣たちは麗しき舟を進め、命令が成し遂げられたことをグハに奏上した。

Verse 8

ततः स प्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत्।उपस्थितेयं नौर्देव भूयः किं करवाणि ते।।2.52.8।।

そのときグハは合掌してラाघヴァに申し上げた。「主よ、舟はすでに整いました。さらに何をお仕えいたしましょうか。」

Verse 9

तवामरसुतप्रख्य तर्तुं सागरगां नदीम्।नौरियं पुरुषव्याघ्र तां त्वमारोह सुव्रत।।2.52.9।।

人中の虎よ、天の御子のごとく輝き、誓願に堅き者よ。海へと流れゆくこの川を渡るための舟がここにある。清き戒を守る者よ、これに乗りたまえ。

Verse 10

अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदं वचः।कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति।।2.52.10।।

そのとき大いなる光輝を放つラーマはグハに言った。「あなたのおかげで願いは成就した。さあ、急いで乗り込もう。」

Verse 11

ततः कलापान् सन्नह्य खड्गौ बध्वा च धन्विनौ।जग्मतुर्येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ।।2.52.11।।

それから弓を携える二人のラ―ガヴァは、矢筒を整えて剣を帯び、シーターとともにガンガーへと向かった。

Verse 12

राममेव तु धर्मज्ञमुपगम्य विनीतवत्।किमहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत्।।2.52.12।।

ダルマを知るラーマのもとへ恭しく近づき、御者は合掌してへりくだり言った。「私は何をいたしましょうか。」

Verse 13

ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रं स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन।सुमन्त्र शीघ्रं पुनरेव याहिराज्ञः सकाशे भव चाप्रमत्तः।।2.52.13।।

そのときダシャラタの子ラーマは、すぐれた右の御手でスーマントラにそっと触れ、こう告げた。「スーマントラよ、ただちに戻れ。王の御側に仕え、務めにおいて常に怠りなくあれ。」

Verse 14

निवर्तस्वेत्युवाचैव ह्येतावद्धि कृतं मम।रथं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामि महावनम्।।2.52.14।।

彼は言った。「戻れ。ここまでで、そなたは十分に尽くしてくれた。車を置き、我は徒歩で大いなる森へ入ろう。」

Verse 15

आत्मानं त्वभ्यनुज्ञातमवेक्ष्यार्तः स सारथिः।सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रमैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्।।2.52.15।।

去る許しを得たことを見て、御者スーマントラは悲嘆に沈みつつ、人中の虎にしてイクシュヴァーク族の裔なるラーマに、次の言葉を告げた。

Verse 16

नातिक्रान्तमिदं लोके पुरुषेणेह केनचित्।तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद्वने।।2.52.16।।

この世において、誰ひとりとして汝の成したことを超える者はない。兄と妻を伴い、ただの人のように森に住まうとは。

Verse 17

न मन्ये ब्रह्मचर्येऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः।मार्दवार्जवयोर्वापि त्वां चेद्व्यसनमागतम्।।2.52.17।।

もし梵行の戒め、聖なる学び、柔和と率直さを備えながら、なお汝に災厄が臨んだというのなら、これらの徳に果報があるとは私には思えぬ。

Verse 18

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन्।त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रीन् लोकांस्तु जयन्निव।।2.52.18।।

ラाघヴァよ、勇士よ。ヴァイデーヒーと兄弟を伴い森に住まうなら、汝は三界を征したかのごとく、吉祥なる境地に到るであろう。

Verse 19

वयं खलु हता राम ये त्वयाप्युपवञ्चिताः।कैकेय्या वशमेष्यामः पापाया दुःखभागिनः।।2.52.19।।

まことに我らは滅びた、ラーマよ。汝すら奪われ、罪深きカイケーイーの支配に落ち、悲しみを分け持つ者となろう。

Verse 20

इति ब्रुवन्नात्मसमं सुमन्त्रः सारथिस्तदा।दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम्।।2.52.20।।

そう語りつつ、ラーマを己が身同然と仰いだ御者スーマントラは、遠ざかるラーマを見て、悲嘆に責められ、久しく泣き続けた。

Verse 21

ततस्तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम्।रामस्तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनरुवाच तम्।।2.52.21।।

やがて涙が収まり、御者が清らかな水を口にして心身を整え清めると、ラーマはなお幾度も、やさしく甘美な言葉で彼に語りかけた。

Verse 22

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये।यथा दशरथो राजा मां न शोचेत्तथा कुरु।।2.52.22।।

イクシュヴァークの一族の中に、汝に比肩する友は見当たらぬ。ゆえに、ダシャラタ王が我がために嘆かぬよう、そのように取り計らってくれ。

Verse 23

शोकोपहतचेताश्च वृद्धश्च जगतीपतिः।कामभावावसन्नश्च तस्मादेतद्ब्रवीमि ते।।2.52.23।।

大地の主は悲しみに心を打たれ、すでに老いておられる。さらに欲情の衝きにも沈みがちである。ゆえに、私は汝にこれを告げるのだ。

Verse 24

यद्यदाज्ञापयेत्किञ्चित्स महात्मा महीपतिः।कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तदविकाङ्क्षया।।2.52.24।।

かの偉大なる王がたとえ些細なことを命じようとも、カイケーイーを喜ばせるため、ためらわずにそれを成し遂げよ。

Verse 25

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः।यदेषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते।।2.52.25।।

まことに、このゆえに王たちは国を治めるのだ――あらゆる務めにおいて、その決意が障りによって妨げられぬために。

Verse 26

यद्यथा स महाराजो नालीकमधिगच्छति।न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत्तथा।।2.52.26।।

スーマントラよ、大王が絶望に沈まず、悲しみによって衰えぬよう、そのように取り計らえ。

Verse 27

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धमार्यं जितेन्द्रियम्।ब्रूयास्त्वमभिवाद्यैव मम हेतोरिदं वचः।।2.52.27।।

まず恭しく礼拝してから、老いて高貴にして自制を備え、悲しみに慣れぬ王に、我がためにこの言葉を告げよ。

Verse 28

नैवाहमनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली।अयोध्यायाश्च्युताश्चेति वने वत्स्यामहेति च।।2.52.28।।

我は嘆かぬ――ラクシュマナも、マイティリーも――アヨーディヤーを離れることにも、森に住まねばならぬという思いにも。

Verse 29

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः।लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसे क्षिप्रमागतान्।।2.52.29।।

十四年が満ちれば、まもなく汝は我らの帰還を見るであろう――ラクシュマナとシーターと我とを。さらにその後も、幾度となく。

Verse 30

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे।अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः।।2.52.30।।आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम्।सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च।।2.52.31।।

このように王に申し上げたのち、スーマントラよ、我が母にも、他の王妃たちにも共に、そしてカイケーイーにも、我が言葉を幾度も伝えてくれ。

Verse 31

एवमुक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे।अन्याश्च देवीस्सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः।।2.52.30।।आरोग्यं ब्रूहि कौशल्यामथ पादाभिवन्दनम्।सीताया मम चाऽऽर्यस्य वचनाल्लक्ष्मणस्य च।।2.52.31।।

カウシャリヤーに我らの安泰を告げよ。さらにシーターと我と高貴なるラクシュマナの言葉として、御足下への礼拝をお伝えせよ。

Verse 32

ब्रूयाश्च हि महाराजं भरतं क्षिप्रमानय।आगतश्चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे।।2.52.32।।

また大王に申し上げよ、バラタを速やかに召されよと。バラタが到着したなら、王の御決断に従い、王位の座に据えられるべきである。

Verse 33

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्येऽभिषिच्य च।अस्मत्सन्तापजं दुःखं न त्वामभिभविष्यति।।2.52.33।।

バラタを抱きしめ、王太子として灌頂せよ。そうすれば、我らの別離より生じた悲しみは、汝を打ち負かすことはない。

Verse 34

भरतश्चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे।तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्वेवाविशेषतः।।2.52.34।।

またバラタにも告げよ。王に仕えるそのままの態度で、すべての母君に対しても分け隔てなく振る舞うべきである。

Verse 35

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च विशेषतः।तथैव देवी कौशल्या मम माता विशेषतः।।2.2.35।।

また、カイケーイーとスミトラーをとりわけ愛するように、同じくデーヴィー・カウシャリヤー――我が母――を特別の敬意をもって遇せよ。

Verse 35

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा च विशेषतः।तथैव देवी कौशल्या मम माता विशेषतः।।2.2.35।।

また、カイケーイーとスミトラーをとりわけ愛するように、同じくデーヴィー・カウシャリヤー――我が母――を特別の敬意をもって遇せよ。

Verse 36

तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता।लोकयोरुभयोः शक्यं त्वया यत्सुखमेधितुम्।।2.52.36।।

父上の慈愛の願いによって、王太子の位は彼を待っている。汝の行いにより、父上がこの世と彼の世の両方で安寧を得られるようにせよ。

Verse 37

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः।तत्सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात्काकुत्स्थमब्रवीत्।।2.52.37।।

ラーマにより帰され、悲嘆にやつれたスーマントラは、そのすべての言葉を聞き、愛情ゆえにカクッツタ家の王子に語りかけた。

Verse 38

यदहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहादविक्लबः।भक्तिमानिति तत्तावद्वाक्यं त्वं क्षन्तुमर्हसि।।2.52.38।।

もし私が愛情ゆえにためらいなく、あらたまらぬ言い方で申し上げたなら、どうかその言葉をお赦しください。これは信心深き僕の言としてお受け取りください。

Verse 39

कथं हि त्वद्विहीनोऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम्।तव तावद्वियोगेन पुत्रशोकाकुलामिव।।2.52.39।।

あなたなくして、どうしてあの都へ帰れましょう——あなたとの別離により、アヨーディヤーはまるで子を失って嘆き狂う母のようになるでしょう。

Verse 40

सराममपि तावन्मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः।विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी।।2.52.40।।

人々はその時、ラーマを乗せた私の車を見た。ゆえにラーマなくして車が戻るのを見れば打ち砕かれ、都そのものも悲しみに裂けるかのようであろう。

Verse 41

दैन्यं हि नगरी गच्छेद्दृष्ट्वा शून्यमिमं रथम्।सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरमिवाऽहवे।।2.52.41।।

この車が空であるのを見れば、都は哀れなまでに沈み込むであろう。まるで戦場で勇将を失い、御者だけが残った軍勢のように。

Verse 42

दूरेऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम्।चिन्तयन्तोऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः।।2.52.42।।

たとえあなたが遠くに住まわれても、民は心のうちにあなたを、まるで目の前に立つかのように据えております。今日きっと彼らは食を断ち、ただあなたを思うことに没するでしょう。

Verse 43

दृष्टं तद्धि त्वया राम यादृशं त्वत्प्रवासने।प्रजानां सङ्कुलं वृत्तं त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम्।।2.52.43।।

ラーマよ、あなたは旅立ちの折に自らご覧になった。民のありさまがいかに乱れ、あなたを思う悲しみに心が疲れ果てていたかを。

Verse 44

आर्तनादो हि यः पौरैर्मुक्तस्त्वद्विप्रवासने।सरथं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः।।2.52.44।।

あなたが追放された時に都人が放った嘆きの叫びは、いま私が戦車とともに戻るのを見れば、百倍にもして再び上げることでしょう。

Verse 45

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया।नीतोऽसौ मातुलकुलं सन्तापं मा कृथा इति।।2.52.45।।

私は王妃カウサリヤーに何と言えよう。「あなたの御子は私が母方の叔父の家へお連れした。嘆かれませぬように」と、まるでそれが真実であるかのように。

Verse 46

असत्यमपि नैवाहं ब्रूयां वचनमीदृशम्।कथमप्रियमेवाहं ब्रूयां सत्यमिदं वचः।।2.52.46।।

このような偽りの言葉を私は口にできない。だが、これほど聞くに痛ましい真実を、いかにして語れようか。

Verse 47

मम तावन्नियोगस्थास्त्वद्बन्धुजनवाहिनः।कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः।।2.52.47।।

この優れた馬たちは、わたしの命のもと、常にあなたとお供の方々を載せてきました。あなたを失った今、この空の戦車をどうして曳けましょうか。

Verse 48

तन्न शक्ष्याम्यहं गन्तुमयोध्यां त्वदृतेऽनघ।वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि।।2.52.48।।

それゆえ、罪なきお方よ、あなたなくしてアヨーディヤーへは戻れません。どうか森への流離に、わたしが従うことをお許しください。

Verse 49

यदि मे याचमानस्य त्यागमेव करिष्यसि।सरथोऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्तमात्र इह त्वया।।2.52.49।।

たとえ私が懇願しても、あなたがただ私を捨て去るというのなら、ここで見捨てられたその瞬間、私は戦車とともに火中へ入ります。

Verse 50

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते।रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव।।2.52.50।।

ラाघヴァよ、森にいてあなたの苦行を妨げるいかなる生きものがあろうとも、私はこの戦車で押しとどめ、退けてみせます。

Verse 51

त्वत्कृते न मयाऽवाप्तं रथचर्याकृतं सुखम्।आशंसे त्वत्कृते नाहं वनवासकृतं सुखम्।।2.52.51।।

あなたの御恩によって、かつて私はあなたの戦車を御する喜びを得ました。今もまた同じ御恩により、あなたの流離の林住においてさえ、森の暮らしの安らぎを得られると願います。

Verse 52

प्रसीदेच्छामि तेऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः।प्रीत्याऽभिहितमिच्छामि भव मे प्रत्यनन्तरः।।2.52.52।।

どうかお慈悲を。私は森においてもあなたのすぐ傍らに、離れず従いたいのです。愛ゆえに、あなたの口から「私のそばにいよ」と言っていただきたい。

Verse 53

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः।परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्।।2.52.53।।

勇ましき御方よ、もしこの馬たちも森に住まうあなたに仕えることができるなら、彼らもまた最高の境地に至るでしょう。

Verse 54

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन्।अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्यहम्।।2.52.54।।

森に住み、私は頭を垂れてあなたにお仕えいたします。そのためなら、アヨーディヤーであれ、天界であれ、すべてを捨て去りましょう。

Verse 55

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयाऽयोध्या त्वया विना।राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा।।2.52.55।।

あなたなくして私はアヨーディヤーに入ることはできません。悪しき業をなした者が大いなるインドラの都に入れぬように。

Verse 56

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः।यदनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः।।2.52.56।।

これこそ我が切なる願い。森での流謫が満ち終わるとき、この同じ車にて、再びあなたを都へお連れしたい。

Verse 57

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने।क्षणभूतानि यास्यन्ति शतसङ्ख्यान्यतोऽन्यथा।।2.52.57।।

あなたと共に森にいられるなら、十四年は一瞬のように過ぎましょう。さもなくば、それは百年にも感じられます。

Verse 58

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि।भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुमर्हसि।।2.52.58।।

僕らに慈しみ深きお方よ、主君の御子であるあなたの進まれる道に、私は立っております。私は信心の僕、務めに堅く—どうか私をお見捨てなさらぬよう。

Verse 59

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः।रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।2.52.59।।

このようにスーマントラが幾度も幾様にも哀切に願い出ると、僕らを憐れむラーマは彼にこう言葉をかけた。

Verse 60

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल।शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीमितः।।2.52.60।।

そなたが我に寄せる至上の帰依を、主に尽くす忠僕よ、我は知っている。いま、ここから都へそなたを遣わすその目的を聞け。

Verse 61

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी।कैकेयी प्रत्ययं गच्छेदिति रामो वनं गतः।।2.52.61।।

我が若き母カイケーイーは、そなたがアヨーディヤーへ戻ったのを見れば確信するであろう――「ラーマはまことに森へ赴いた」と。

Verse 62

परितुष्टा हि सा देवी वनवासं गते मयि।राजानं नातिशङ्केत 'मिथ्यावादी'ति धार्मिकम्।।2.52.62।।

我が森住まいへ赴いたと王妃がすっかり満足して確かめれば、法にかなう王をもはや疑い、「偽りを語る者だ」とは思わぬであろう。

Verse 63

एष मे प्रथमः कल्पो यदम्बा मे यवीयसी।भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यमवाप्नुयात्।।2.52.63।।

これが我が第一の誓いである。わが年若き母が、バラタに守られ治められて、わが子の栄えある王国を得ますように。

Verse 64

मम प्रियार्थं राज्ञश्च सरथस्त्वं पुरीं व्रज।सन्दिष्टश्चासि यानर्थांस्तां स्तान् ब्रूयास्तथा तथा।।2.52.64।।

我がため、そして王のためにも、車とともに都へ戻れ。命じられたとおりに、各々へ伝えるべき言葉を、そのままの形で告げよ。

Verse 65

इत्युक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः।गुहं वचनमक्लीबो रामो हेतुमदब्रवीत्।।2.52.65।।

こうして御者に言い聞かせ、幾度も慰めたのち、倦むことなきラーマは、理にかなった言葉をもってグハに語りかけた。

Verse 66

नेदानीं गुह योग्योऽयं वासो मे सजने वने।आवश्यं ह्याश्रमे वासः कर्तव्यस्तद्गतो विधिः।।2.52.66।।

「グハよ、今の我には、人々の出入りするこの森に住むのはふさわしくない。必ずや庵（アーシュラマ）に住み、その生活に定められた規律を正しく守らねばならぬ。」

Verse 67

सोऽहं गृहीत्वा नियमं तपस्वि जनभूषणम्।हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च।।2.52.67।।जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरमानय।

「苦行の規律を受け入れる――それは修行者（タパスヴィ）の飾り。父の安寧を、またシーターとラクシュマナの幸いを願い、私は結髪（ジャター）として旅立つ。ニヤグローダ（バニヤン）の乳液を持って来てくれ。」

Verse 68

तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रमुपाहरत्।।2.52.68।।लक्ष्मणस्यात्मनश्चैव रामस्तेनाकरोज्जटाः।

グハは王子のために急ぎバニヤンの乳液を持ち来たり、ラーマはそれによって自らとラクシュマナの髪をも、修行者の結髪（ジャター）として結い固めた。

Verse 69

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत्।।2.52.69।।तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ।आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।2.52.70।।

長臂のラーマ、人中の虎は、結髪（ジャター）を帯びる境地を受け入れた。そのときラーマとラクシュマナの兄弟は、樹皮衣をまとい、ジャターの冠を戴き、二人のリシのごとく輝いていた。

Verse 70

दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्वमधारयत्।।2.52.69।।तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ।आशोभेतामृषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।2.52.70।।

そのとき、樹皮の衣をまとい、結い固めた髪を冠のごとく戴く兄弟ラーマとラクシュマナは、まことに仙人のように輝いていた。

Verse 71

ततो वैखानसं मार्गमास्थितः सह लक्ष्मणः।व्रतमादिष्टवान् रामः सखायं गुहमब्रवीत्।।2.52.71।।

それからラーマはラクシュマナとともにヴァイカーナサの苦行の道に入り、誓戒を受けて、友グハに語りかけた。

Verse 72

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा।भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम्।।2.52.72।।

「グハよ、軍勢と宝蔵、城塞、そして国土の諸地方においても怠りなく警戒せよ。国を守ることは、世に最も難しいことの一つとされる。」

Verse 73

ततस्तं समनुज्ञाय गुहमिक्ष्वाकुनन्दनः।जगाम तूर्णमव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः।।2.52.73।।

こうしてイクシュヴァーク族の喜びであるラーマは、グハに丁重に別れを告げると、心乱すことなく速やかに出立し、妻とラクシュマナを伴って進んだ。

Verse 74

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावमिक्ष्वाकुनन्दनः।तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गामिदं लक्ष्मणमब्रवीत्।।2.52.74।।

しかし、イクシュヴァーク族の王子は川辺の舟を見て、流れ速き聖なるガンガー（Gaṅgā）を渡ろうとして、ラクシュマナにこう語った。

Verse 75

आरोह त्वं नरव्याघ्र स्थितां नावमिमां शनैः।सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम्।।2.52.75।।

「人中の虎よ、この備えられた舟にゆるやかに乗れ。さらに高き心のシーターを、梁をしっかり支えとして抱え、乗せて差し上げよ。」

Verse 76

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वमप्रतिकूलयन्।आरोप्य मैथिलीं पूर्वमारुरोहाऽऽत्मवां स्ततः।।2.52.76।।

兄の命を聞いて少しも逆らわず、克己のラクシュマナはまずマイティリー（シーター）を舟に乗せ、それから自らも乗り込んだ。

Verse 77

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः।ततो निषादाधिपतिर्गुहो ज्ञातीनचोदयत्।।2.52.77।।

ついで、光り輝くラーマ自ら、ラクシュマナの兄として舟に乗り込んだ。その後、ニシャーダ族の主グハは、親族に働きかけて漕ぎ始めさせた。

Verse 78

राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य तां ततः।ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः।।2.52.78।।

大いなる光輝を備えたラグハヴァもまた、その舟に乗ると、自らを守護するため、吉祥の句を静かに誦した――それはブラーフマナにもクシャトリヤにもふさわしい作法であった。

Verse 79

आचम्य च यथाशास्त्रं नदीं तां सह सीतया।प्राणमत्प्रीतिसंहृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः।।2.52.79।।

彼は聖典の定めに従ってアーチャマナを行い、シーターとともにその河に礼拝した。さらに、無量の光を放つラクシュマナも、喜びに満たされて恭しく拝礼した。

Verse 80

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम्।आस्थाय नावं रामस्तु चोदयामास नाविकान्।।2.52.80।।

スーマントラと、兵を伴うグハに許しを与えたのち、ラーマは舟に乗り、舟人たちに進むよう促した。

Verse 81

ततस्तैश्चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता।शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलमत्यगात्।।2.52.81

するとその舟は、巧みな舵取りにより安定して保たれ、力強い櫂の速い勢いに押されて、たちまち水面を渡っていった。

Verse 82

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास्त्वनिन्दिता।वैदेही प्राञ्जलिर्भूत्वा तां नदीमिदमब्रवीत्।।2.52.82।।

バギーラティーの流れの中央に至ると、咎なきヴァイデーヒー、すなわちシーターは合掌し、その河に向かって次のように語った。

Verse 83

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः।निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।2.52.83।।चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने।भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।2.52.84।।ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता।यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।2.52.85।।

「おおガンガー女神よ、あなたの守護のもと、この賢き大王ダシャラタの御子はその命を成し遂げます。森に満ち足りた十四年を住み終えたのち、彼は再び帰還するでしょう—兄弟とともに、そして私とともに。やがて、吉祥なるガンガー女神よ、私が安らかに帰り着いたなら、あらゆる願いを満たすあなたを、歓喜して礼拝いたします。」

Verse 84

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः।निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।2.52.83।।चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने।भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।2.52.84।।ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता।यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।2.52.85।।

「おおガンガー女神よ、あなたの守護のもと、この賢き大王ダシャラタの御子はその命を成し遂げます。森に満ち足りた十四年を住み終えたのち、彼は再び帰還するでしょう—兄弟とともに、そして私とともに。やがて、吉祥なるガンガー女神よ、私が安らかに帰り着いたなら、あらゆる願いを満たすあなたを、歓喜して礼拝いたします。」

Verse 85

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः।निदेशं पारयित्वेमं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।।2.52.83।।चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने।भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।।2.52.84।।ततस्त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनरागता।यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धिनी।।2.52.85।।

「おおガンガー女神よ、あなたの守護のもと、この賢き大王ダシャラタの御子はその命を成し遂げます。森に満ち足りた十四年を住み終えたのち、彼は再び帰還するでしょう—兄弟とともに、そして私とともに。やがて、吉祥なるガンガー女神よ、私が安らかに帰り着いたなら、あらゆる願いを満たすあなたを、歓喜して礼拝いたします。」

Verse 86

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्मलोकं समीक्षसे।भार्या चोदधिराजस्य लोकेऽस्मिन् सम्प्रदृश्यसे।।2.52.86।।

「そなたは女神よ、三界を流れるトリパタガー（Tripathagā）。梵天界（ブラフマローカ）をも見渡し、この世においては海王の妃として顕れます。」

Verse 87

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने।प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते।।2.52.87।।गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम्।ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया।।2.52.88।।

「ゆえに女神よ、私はあなたに礼拝し、讃嘆いたします、美しき御方よ。人中の虎が吉祥のうちに帰還し、王権を取り戻したなら、あなたの御心にかなうよう、ブラーフマナたちに十万頭の牛と衣と妙なる食を施しましょう。」

Verse 88

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने।प्राप्तराज्ये नरव्याघ्रे शिवेन पुनरागते।।2.52.87।।गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्यन्नं च पेशलम्।ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया।।2.52.88।।

「ゆえに女神よ、私はあなたに礼拝し、讃嘆いたします、美しき御方よ。人中の虎が吉祥のうちに帰還し、王権を取り戻したなら、あなたの御心にかなうよう、ブラーフマナたちに十万頭の牛と衣と妙なる食を施しましょう。」

Verse 89

सुराघटसहस्रेण मांसभूतौदनेन च।यक्ष्ये त्वां प्रयता देवि पुरीं पुनरुपागता।।2.52.89।।

「女神よ、私が再び都（アヨーディヤー）へ帰り、身を清め戒めを保ったなら、スラー（surā）を満たした千の壺と、肉を用いて調えた熟食の供物をもって、あなたを礼拝いたします。」

Verse 90

यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि च सन्ति हि।तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च।।2.52.90।।

あなたの岸辺に住まうすべての神々を礼拝し、また聖なる渡し場（ティールタ）と、それに結ばれた霊地・祠もことごとく供養いたしましょう。

Verse 91

पुनरेव महाबाहुर्मया भ्रात्रा च सङ्गतः।अयोध्यां वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे।।2.52.91।।

罪なき者よ、森に住む時を終えたのち、強き腕を持ち汚れなきラーマが、私と弟とに再会して、再びアヨーディヤーへ入城されますように。

Verse 92

तथा सम्भाषमाणा सा सीता गङ्गामनिन्दिता।दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रमेवाभ्युपागमत्।।2.52.92।।

かくして咎なきシーターがガンガーに語りかけると、舟はたちまち南の岸へと着き、吉祥なる上陸となった。

Verse 93

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः।प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परन्तपः।।2.52.93।।

岸に着いて舟を後にすると、ラーマ—人の中の最勝にして敵を屈する者—は、弟とヴァイデーヒー（シーター）と共にさらに歩みを進めた。

Verse 94

अथाब्रवीन्महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम्।भव संरक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा।।2.52.94।।

そのとき、強き腕のラーマは、スミトラーの喜びを増すラクシュマナに言った。「守護のために怠るな。人々の中でも、また人なき寂しい所でも。」

Verse 95

अवश्यं रक्षणं कार्यमदृष्टे विजने वने।अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वामनुगच्छतु।।.2.52.95।।

この人なき森、見知らぬ見えぬ地においては、必ず守りを立てねばならぬ。スミトラーの子よ、汝は先に行け。シーターは汝に従って歩め。

Verse 96

पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन्।अन्योन्यस्येह नो रक्षा कर्तव्या पुरुषर्षभ।।2.52.96।।

我は後ろを行き、汝とシーターの二人を守ろう。ここでは互いに守護し合わねばならぬ、人の中の雄よ。

Verse 97

न हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया।अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति।।2.52.97।।

いまだ真に困難なことは越えられてはいない。だが今日より、ヴァイデーヒーは森住まいの苦しみを知るであろう。

Verse 98

प्रणष्टजनसम्बाधं क्षेत्रारामविवर्जितम्।विषमं च प्रपातं च वनमद्य प्रवेक्ष्यति।।2.52.98।।

今日、彼女は人の群れの絶えた、田畑や園のない森へ入る。そこは起伏が激しく歩み難く、谷や険しい断崖が口を開いている。

Verse 99

श्रुत्वा रामस्य वचनं प्रतस्थे लक्ष्मणोऽग्रतः।अनन्तरं च सीताया राघवो रघुनन्दनः।।2.52.99।।

ラーマの言葉を聞くと、ラクシュマナは先頭に立って出発し、ラグ族の喜びなるラ―ガヴァはシーターの後ろに従って歩んだ。

Verse 100

गतं तु गङ्गापरपारमाशुरामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य।अध्वप्रकर्षाद्विनिवृत्तदृष्टिर्मुमोच बाष्पं व्यथित स्तपस्वी।।2.52.100।।

スーマントラは、ラーマが速やかにガンガーの彼岸へ至るまで、ひたすら見守り続けた。だが遠さゆえに視線を戻さざるを得なくなると、悲嘆に打ちひしがれたその人は、ついに涙をこぼした。

Verse 101

स लोकपालप्रतिमप्रभाववांस्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम्।ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनःक्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत्।।2.52.101।।

その大河を渡り終えると、彼は—大いなる魂を備え、恩寵を授け、世を護る者のごとく輝く—やがて順にヴァツァの国へと至った。そこは豊かで、良き作物に彩られ、人々は喜びに満ちていた。

Verse 102

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान्वराहमृश्यं पृषतं महारुरुम्।आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौवासाय काले ययतुर्वनस्पतिम्।।2.52.102।।

そこで二人は飢えを覚え、四頭の大きな獣—猪、ṛśyaの羚羊、斑の鹿、そして大きなルル鹿—を討った。清らかな肉を急ぎ携え、夕刻には宿りのため一本の樹へと向かった。