Rig Veda Sukta 39
Mandala 7Sukta 397 Mantras

Sukta 39

Sukta 7.39

Rishi

Vasiṣṭha

Devata

Agni (as Hotṛ and upward flame)

Chandas

Triṣṭubh (probable)

આ સંક્ષિપ્ત વસિષ્ઠ સ્તુતિ અગ્નિને ઊર્ધ્વગામી જ્વાળા તરીકે અને હોતૃ તરીકે—ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ના માર્ગે હવિ દેવતાઓ સુધી પહોંચાડનાર યાજક તરીકે—પ્રશંસે છે. તેમાં દેવતાઓ સામાન્ય યજ્ઞાસન પર એકત્ર થાય છે એવું ચિત્રણ છે અને ઇચ્છિત વિધિ અગ્નિ કરે એવી પ્રાર્થના છે; અંતે પ્રેરિત સ્તુતિશક્તિ (અર્ક) અને દીર્ઘકાલીન કલ્યાણ (સ્વસ્તિ) માટે આશીર્વાદ સાથે પૂર્ણ થાય છે.

Mantras

Mantra 1

ऊर्ध्वो अग्निः सुमतिं वस्वो अश्रेत्प्रतीची जूर्णिर्देवतातिमेति । भेजाते अद्री रथ्येव पन्थामृतं होता न इषितो यजाति ॥

ઉર્ધ્વ ઊઠેલો અગ્નિ, હે વસુ (ધનદાતા), સુમતિ—સુવિચાર તરફ ઝુક્યો છે; પ્રતિચી (પાછી વળતી) જ્વાળાની ધારા દેવતાઓની સભા તરફ ગતિ કરે છે. જેમ બે અદ્રિ (સોમપિષણ-પથ્થરો) રથના માર્ગે ચાલે તેમ, પ્રેરિત હોતૃ ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) અને અમૃતત્વમાં અમારા માટે યજ્ઞ કરે છે.

Mantra 2

प्र वावृजे सुप्रया बर्हिरेषामा विश्पतीव बीरिट इयाते । विशामक्तोरुषसः पूर्वहूतौ वायुः पूषा स्वस्तये नियुत्वान् ॥

સુપ્રયાથી આ બર્હિ (પવિત્ર આસન) તેમના માટે સુંદર ક્રમે પાથરાયું છે; જેમ વિશ્પતિ—કુલના અધિપતિ—તેમ તેઓ દૃઢ સ્થાને આવે છે. પ્રજાઓ માટે, રાત્રિ અને ઉષાના સંગમમાં, પૂર્વહૂત (પ્રથમ આહ્વાનિત) વાયુ અને પૂષા નિયુત્વાન (યુક્ત રથવાળા) બની અમારી સ્વસ્તિ માટે આવે છે.

Mantra 3

ज्मया अत्र वसवो रन्त देवा उरावन्तरिक्षे मर्जयन्त शुभ्राः । अर्वाक्पथ उरुज्रयः कृणुध्वं श्रोता दूतस्य जग्मुषो नो अस्य ॥

અહીં ભૂમિ-તલ પર વસુઓ—દેવો—આનંદ પામે; શુભ્ર (પ્રકાશમાન) બની તેઓ વિશાળ અંતરિક્ષમાં શુદ્ધિ કરે. હે ઉરુજ્રય (વિસ્તૃત પગલાંવાળા), અમારા માટે અર્વાક્ (નીચે ઉતરતો/અમારી તરફ આવતો) માર્ગ વિશાળ કરો; અમારા તરફથી તમારી પાસે આવેલ આ દૂતનું વચન સાંભળો.

Mantra 4

ते हि यज्ञेषु यज्ञियास ऊमाः सधस्थं विश्वे अभि सन्ति देवाः । ताँ अध्वर उशतो यक्ष्यग्ने श्रुष्टी भगं नासत्या पुरंधिम् ॥

કારણ કે યજ્ઞોમાં યજ્ઞિય, ઉત્સુક એવા સર્વ દેવો એક જ સધસ્થાન—સામૂહિક આસન—ની આસપાસ એકત્ર થાય છે. હે અગ્નિ, ઇચ્છિત અધ્વરમાં તેમને યજ—શ્રુષ્ટિપૂર્વક, આજ્ઞાપાલક ભાવથી—ભગને, નાસત્યાઓને અને પુરંધિને (પોષક પૂર્ણતા) અર્પણ કર.

Mantra 5

आग्ने गिरो दिव आ पृथिव्या मित्रं वह वरुणमिन्द्रमग्निम् । आर्यमणमदितिं विष्णुमेषां सरस्वती मरुतो मादयन्ताम् ॥

હે અગ્નિ, દિવ્ય અને પૃથ્વીમાંથી ઉદ્ભવેલી પ્રેરિત ગીરો લાવ; મિત્રને, વરુણને, ઇન્દ્રને અને અગ્નિને (દિવ્ય અગ્નિના સ્વરૂપ-શક્તિઓને) વહન કર. આર્યમણને, અદિતિને અને વિષ્ણુને લાવ; સરસ્વતી અને મરુતો અમારા હવિમાં આનંદ પામે અને પ્રસન્નતા વધારતા રહે.

Mantra 6

ररे हव्यं मतिभिर्यज्ञियानां नक्षत्कामं मर्त्यानामसिन्वन् । धाता रयिमविदस्यं सदासां सक्षीमहि युज्येभिर्नु देवैः ॥

તે યજ્ઞિયોને અમારી મતિઓ દ્વારા હવ્ય અર્પે છે; તે મર્ત્યોની કામના અવિન્વન—અકંજૂસપણે—પૂર્ણ કરે છે. ધાતૃ અમારા માટે અવિદસ્ય, સદા સ્થિર રહે તેવો રયિ સ્થાપે; અને હવે યોગે જોડાવા યોગ્ય એવા દેવો સાથે અમે સહગામી થવા સમર્થ બનીએ.

Mantra 7

नू रोदसी अभिष्टुते वसिष्ठैॠतावानो वरुणो मित्रो अग्निः । यच्छन्तु चन्द्रा उपमं नो अर्कं यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

હવે, જ્યારે વસિષ્ઠો દ્વારા દ્યાવા-પૃથિવીનું સ્તુતિપૂર્વક આહ્વાન થાય, ત્યારે ઋતાવાન વરુણ, મૈત્ર (મિત્ર) અને અગ્નિ પ્રગટ થાય. ચન્દ્રવર્ણ તેજસ્વી શક્તિઓ અમને પ્રકાશનો પરમ અર્ક (સ્તુતિ-ગીત) અર્પે; અને હે દેવો, તમે સદા સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણ અને સુરક્ષિત ગતિથી—અમારું રક્ષણ કરો.

Frequently Asked Questions

It centers on Agni as Hotṛ—the priestly fire who carries offerings to the gods on the path of ṛta—while calling the gathered deities to bless the worshippers with inspiration and well-being.

The upward flame symbolizes Agni’s natural movement toward the gods and, inwardly, the rise of will and aspiration that lifts human intention into effective ritual action.

They are invoked as beneficent powers within the all-gods assembly: Bhaga as giver of shares/fortune, the Nāsatyas (Aśvins) as rescuing healers, and Purandhi as fullness or abundance that ‘builds up’ prosperity.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App