Sukta 28
Sukta 1.28
Indra (with ritual implements personified in the frame)
આ સૂક્ત સોમપિષણને જીવંત, નાદમય યજ્ઞવિધિ તરીકે ગોઠવે છે: પિષણપથ્થર, ઉખળ, પાત્રો અને ગાળણીને આવાહન કરીને ઇન્દ્રને જાગૃત કરવામાં આવે છે અને અર્પણને અસરકારક બનાવવામાં આવે છે. ઠોકવા અને પિષવા/દબાવવાની શ્રાવ્ય લયને વિજયઘોષ તરીકે પવિત્ર ઠેરવી, અંતે સોમરસનું કાળજીપૂર્વક સ્થાનાંતરણ અને શુદ્ધિકરણ કરીને, સ્પષ્ટ થયેલું પાન દેવતા માટે યથાવિધી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
Mantras
Mantra 1
यत्र ग्रावा पृथुबुध्न ऊर्ध्वो भवति सोतवे । उलूखलसुतानामवेद्विन्द्र जल्गुलः ॥
જ્યાં ગ્રાવા (પેષણ-પથ્થર) વિશાળ આધારવાળો સોતવાં માટે ઊભો ઊઠે છે, ત્યાં ઉલૂખલમાં સોમ પીસનારાઓનો જલ્ગુલ (ઠોકારનો નાદ) ઇન્દ્રને જાણી પડે છે—અમામાં તેની શક્તિ જાગૃત કરતો.
Mantra 2
यत्र द्वाविव जघनाधिषवण्या कृता । उलूखलसुतानामवेद्विन्द्र जल्गुलः ॥
જ્યાં બે પાટિયા—જાણે જોડિયા જાંઘા—અધિષવણ્ય (પેષણ-પીઠ) રૂપે ગોઠવાય છે, ત્યાં ઉલૂખલસુતાનાંનો જલ્ગુલ (ઠોકારનો ઘંઘનાટ) ઇન્દ્રને જાણી પડે છે—વિજયી તેજને આહ્વાન કરતો.
Mantra 3
यत्र नार्यपच्यवमुपच्यवं च शिक्षते । उलूखलसुतानामवेद्विन्द्र जल्गुलः ॥
જ્યાં નારી અપચ્યવં અને ઉપચ્યવં—નીચે-ઉપરના ગતિપ્રયોગ—શીખે છે, ત્યાં ઉલૂખલસુતાનાંનો જલ્ગુલ (ઠોકારનો નાદ) ઇન્દ્રને જાણી પડે છે—કૌશલ્યને શક્તિમાં ઉદ્ભવિત કરતો.
Mantra 4
यत्र मन्थां विबध्नते रश्मीन्यमितवा इव । उलूखलसुतानामवेद्विन्द्र जल्गुलः ॥
જ્યાં મન્થા (મથણી-દંડ) બાંધે છે અને રશ્મિઓને એમ જ કાબૂમાં રાખે છે જેમ જોડાયેલા અશ્વોને વશમાં રાખે, ત્યાં ઉલૂખલના સુતકર્મીઓનો ઠોકાર-નાદ ઇન્દ્રને જાણીતો છે—શક્તિને શિસ્તથી જોડતો.
Mantra 5
यच्चिद्धि त्वं गृहेगृह उलूखलक युज्यसे । इह द्युमत्तमं वद जयतामिव दुन्दुभिः ॥
હે નાનકડા ઉલૂખલ, તું ઘરેઘર વપરાતો હોવા છતાં, અહીં સર્વાધિક તેજસ્વી સ્વર ઉચ્ચાર—જીતનારાઓના દુન્દુભિ (ઢોલ) સમો—અંતરજિતનો જય નિશ્ચિત થાય.
Mantra 6
उत स्म ते वनस्पते वातो वि वात्यग्रमित् । अथो इन्द्राय पातवे सुनु सोममुलूखल ॥
અને ખરેખર, હે વનસ્પતિપતિ, તારા અગ્ર પર પવન ફૂંકાય છે; પછી, હે ઉલૂખલ, ઇન્દ્રના પાનાર્થે સોમને સુનુ (પીસી/દબાવી) કાઢ—પ્રાણવાયુ યજ્ઞને સહાય કરે અને બળ પ્રવેશે.
Mantra 7
आयजी वाजसातमा ता ह्युच्चा विजर्भृतः । हरी इवान्धांसि बप्सता ॥
હે યજનીય એવા બે, વાજસાતમા—સમૃદ્ધિ જીતનાર સર્વોત્તમ! તમે જ ઊંચે ઉઠાવાયેલા અને પ્રવર્તિત કરાયેલા છો; ઇન્દ્રના બે હરિ અશ્વો જેમ અંધકારોને ચાવીને ભસ્મ કરે તેમ, તમે અમારી અંદરની અસ્પષ્ટતા તોડી નાંખો.
Mantra 8
ता नो अद्य वनस्पती ऋष्वावृष्वेभिः सोतृभिः । इन्द्राय मधुमत्सुतम् ॥
હે વનસ્પતિ—વનના અધિપતિ એવા બે! આજે બળવાન સોતૃઓ સાથે ઇન્દ્ર માટે મધુમત સોમને પીડો, નિચોડો—જેથી વિજયી મનોબળમાં આનંદની મધુરતા પોષાય.
Mantra 9
उच्छिष्टं चम्वोर्भर सोमं पवित्र आ सृज । नि धेहि गोरधि त्वचि ॥
ચમૂઓમાં જે ઉચ્છિષ્ટ રહે તે ભરી લાવો; સોમને પવિત્રમાં ઢાળો. ગાયની ત્વચા પર—તે તેજોમય આવરણ પર—તેને સ્થાપિત કરો, જેથી આનંદ શુદ્ધ થઈ પ્રકાશક્ષેત્રમાં ધારણ થાય.
Frequently Asked Questions
It describes the Soma-pressing rite and treats the ritual tools—stone, mortar, bowls, and sieve—as sacred agents whose sound and action summon Indra and complete the offering.
In Vedic thought, correctly used ritual instruments carry intention and power; their rhythm and sound are a form of effective speech that helps the sacrifice succeed and draws the deity near.
The pavitra is the strainer/sieve that clarifies Soma. The hymn highlights pouring Soma through it and setting it on the cowhide so the drink becomes ritually pure and ready for offering.
Ask anything about Sukta 28 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.